I OSK 1213/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-10-30
NSAnieruchomościŚredniansa
nieruchomościopłata adiacenckagospodarka nieruchomościamipodział nieruchomościnowelizacja ustawyprzepisy intertemporalneNSAprawo administracyjne

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną dotyczącą opłaty adiacenckiej, uznając, że nowe przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami miały zastosowanie, ponieważ postępowanie zostało wszczęte po dacie ich wejścia w życie.

Sprawa dotyczyła opłaty adiacenckiej, gdzie skarżący J. J. kwestionował zastosowanie nowych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, które weszły w życie po dacie wydania decyzji o podziale nieruchomości, ale przed wszczęciem postępowania o ustalenie opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów niższych instancji, uznając, że nowe przepisy mają zastosowanie. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że skoro postępowanie o ustalenie opłaty adiacenckiej zostało wszczęte po wejściu w życie nowelizacji, to obowiązują nowe przepisy, a przepisy intertemporalne nie mają zastosowania.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną J. J. od wyroku WSA w Poznaniu dotyczącego opłaty adiacenckiej. Spór koncentrował się na tym, które przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami powinny mieć zastosowanie – te obowiązujące przed nowelizacją z 20 lipca 2017 r. (która weszła w życie 23 sierpnia 2017 r.) czy te po nowelizacji. Skarżący argumentował, że skoro decyzja o podziale nieruchomości była ostateczna przed wejściem w życie nowelizacji, powinny obowiązywać stare przepisy. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niezasadną. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, że postępowanie w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej zostało wszczęte w dniu 22 maja 2018 r., czyli już po wejściu w życie nowelizacji. W związku z tym, zgodnie z zasadą lex temporis acti, do postępowania miały zastosowanie przepisy obowiązujące w dacie jego wszczęcia, czyli przepisy po nowelizacji. Sąd podkreślił, że postępowanie o ustalenie opłaty adiacenckiej jest odrębnym postępowaniem od postępowania o podział nieruchomości. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania (art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 153 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 7 k.p.a.) oraz prawa materialnego (art. 98a ust. 1 u.g.n., art. 4 ust. 1-3 ustawy nowelizującej, art. 2 i 32 Konstytucji RP) zostały uznane za niezasadne. Sąd odmówił również wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, wskazując, że nie powstała wątpliwość prawna w składzie orzekającym, a ponadto przepisy intertemporalne, na które powoływał się skarżący, nie miały zastosowania w tej konkretnej sprawie. Ostatecznie skarga kasacyjna została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, nowe przepisy mają zastosowanie, ponieważ postępowanie o ustalenie opłaty adiacenckiej jest odrębnym postępowaniem i zostało wszczęte po dacie wejścia w życie nowelizacji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że kluczowa jest data wszczęcia postępowania o ustalenie opłaty adiacenckiej. Skoro nastąpiło to po wejściu w życie nowelizacji, stosuje się nowe przepisy, a przepisy intertemporalne dotyczące spraw wszczętych przed nowelizacją nie mają zastosowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (17)

Główne

u.g.n. art. 98a § ust. 1

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

W nowym brzmieniu określa zasady ustalania opłaty adiacenckiej po podziale nieruchomości i terminy wszczęcia postępowania. Sąd uznał, że nowe brzmienie ma zastosowanie do postępowań wszczętych po 23.08.2017 r.

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw art. 4 § ust. 1-3

Przepisy intertemporalne. Sąd uznał, że nie mają zastosowania w tej sprawie, ponieważ postępowanie zostało wszczęte po wejściu w życie ustawy nowelizującej.

Pomocnicze

u.g.n. art. 98a § ust. 1b

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Określa sposób określania wartości nieruchomości przed i po podziale.

u.g.n. art. 98a § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przepis w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, którego zastosowania domagał się skarżący.

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw art. 4 § ust. 1-3

Przepisy intertemporalne, których zastosowania skarżący domagał się w kontekście stosowania przepisów przed nowelizacją.

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 153

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada państwa prawa i zasada zaufania obywatela do państwa.

Konstytucja RP art. 32 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada równości obywateli wobec prawa.

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 193

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 191

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie o ustalenie opłaty adiacenckiej zostało wszczęte po wejściu w życie nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami, co skutkuje zastosowaniem nowych przepisów.

Odrzucone argumenty

Zastosowanie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją z dnia 20 lipca 2017 r. do nieruchomości, dla których decyzja o podziale była ostateczna przed tą datą. Naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy z pominięciem słusznego interesu obywatela. Konieczność wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności przepisów intertemporalnych z Konstytucją RP. Organ powinien odstąpić od ustalenia opłaty adiacenckiej.

Godne uwagi sformułowania

Skarga kasacyjna jest niezasadna. Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia. Spór w niniejszej sprawie dotyczy stanu prawnego, który powinien mieć zastosowanie w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej, a to w związku z nowelizacją ustawy o gospodarce nieruchomościami... Mając na uwadze datę wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej, tj. 22 maja 2018 r., w postępowaniu tym należało stosować stan prawny wówczas obowiązujący. Ustawa działa bowiem z mocą wsteczną wtedy, kiedy początek jej stosowania pod względem czasowym ustalony został na moment wcześniejszy, aniżeli ustawa stała się obowiązująca.

Skład orzekający

Elżbieta Kremer

sprawozdawca

Joanna Skiba

członek

Jolanta Rudnicka

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów intertemporalnych w sprawach dotyczących opłat adiacenckich, zwłaszcza w kontekście nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami."

Ograniczenia: Dotyczy konkretnego stanu faktycznego, gdzie postępowanie o opłatę zostało wszczęte po wejściu w życie nowelizacji, mimo że decyzja o podziale była wcześniejsza.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacji przepisów intertemporalnych, które często sprawiają problemy praktyczne w prawie administracyjnym i nieruchomościowym.

Kiedy nowe prawo działa wstecz? NSA rozstrzyga o opłacie adiacenckiej po zmianie przepisów.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1213/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /sprawozdawca/
Joanna Skiba
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6073 Opłaty adiacenckie oraz opłaty za niezagospodarowanie nieruchomości w zakreślonym terminie
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Po 604/20 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2021-02-03
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 121
art. 98a ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 1509
art. 4 ust. 1-3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant: Sekretarz sądowy Dominik Kozarski po rozpoznaniu w dniu 30 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Po 604/20 w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 9 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Po 604/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi J. J., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 9 lipca 2020 r. i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Gniezna z dnia 8 marca 2019 r. w przedmiocie opłaty adiacenckiej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, zarzucając:
1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj.:
a) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 98a ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 121), dalej: "u.g.n." i art. 4 ust. 1-3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 1509) w zw. z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez błędne uznanie, że przyjęcie przez ustawodawcę w art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej zasady stosowania nowego prawa w stosunku do spraw wszczętych na podstawie przepisów u.g.n. i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej nie narusza reguł konstytucyjnych i w konsekwencji uznanie za niezasadny wniosek o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, gdyż zdarzeniem rozgraniczającym stosowanie przepisów dotyczących ustalenia opłaty adiacenckiej w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 20 lipca 2017 r. powinna być data w której decyzja o podziale stała się ostateczna lub orzeczenie prawomocne nie zaś data wszczęcia postępowania o ustalenie opłaty adiacenckiej, o której decyduje organ administracji;
b) art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy z pominięciem słusznego interesu obywatela;
2) naruszenie prawa materialnego, tj.:
a) art. 98a ust. 1 u.g.n. i art. 4 ust. 1-3 ustawy nowelizującej w zw. z art. 2 Konstytucji RP (zasada państwa prawa i wywiedziona z niej zasada zaufania obywatela do państwa) i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zasada równości obywateli wobec prawa) poprzez błędne jego zastosowanie, gdyż w odniesieniu do nieruchomości co do których decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości lub orzeczenie sądu powszechnego o podziale nieruchomości wydanych przed dniem 23 sierpnia 2017 r. powinno stosować się przepisy o opłacie adiacenckiej obowiązujące w brzmieniu przed 23 sierpnia 2017 r.;
b) sprawy organ winien odstąpić od ustalenia opłaty adiacenckiej, naruszenie władztwa administracyjnego w zw. z art. 98a ust. 1 u.g.n. poprzez błędne jego zastosowanie gdyż w realiach niniejszej sprawy organ winien odstąpić od ustalenia opłaty adiacenckiej.
Z uwagi na powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o:
1) wyznaczenie terminu rozprawy,
2) przeprowadzenie dowodu z dokumentów:
- oferty handlowej z dnia 9 stycznia 2019 r. na kwotę 78.764,28 zł na okoliczność wartości części materiałów zużytych do budowy drogi przez skarżącego;
- pisma Prezydenta Miasta Gniezna z dnia 2 lipca 2020 r. o braku możliwości przejęcia drogi w zamian za zaniechanie naliczania opłat z tytułu opłaty adiacenckiej ze względu na brak obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego;
- pisma Prezydenta Miasta Gniezna z dnia 10 listopada 2020 r. o braku zamiaru prowadzenia prac mających na celu doprowadzenie do uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obejmującego tereny skarżącego których dotyczy sprawa;
3) zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 98a ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 4 ust. 1-3 ustawy nowelizującej z art. 2 Konstytucji RP w odniesieniu do nieruchomości co do których decyzja zatwierdzająca ich podział lub orzeczenie sądu powszechnego o podziale nieruchomości zostało wydane przed dniem 23 sierpnia 2017 r. (lub decyzja stała osie ostateczna/ orzeczenie prawomocne przed tą datą);
4) zmianę zaskarżonego orzeczenia w zakresie wyrażonej oceny prawnej i wskazania co do dalszego postępowania poprzez:
- wyrażenie oceny prawnej, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 98a ust. 1 u.g.n. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 23 sierpnia 2017 r.;
- uznanie, że Sąd naruszył słuszny interes obywatela i przekroczył władztwo administracyjne i w konsekwencji winien uznać, że w realiach niniejszej sprawy organ miał podstawę i powinien odstąpić od ustalenia opłaty adiacenckiej;
5) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.
Na wstępie zaznaczyć należy, skarżący kasacyjnie nie kwestionuje rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2021 r., tj. uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I intsancji, natomiast nie zgadza się z wyrażoną oceną prawną i wnosi o wyrażenie takiej oceny prawnej, zgodnie z którą w niniejszej sprawie powinien mieć zastosowanie art. 98a ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu obowiązującym przed dniem 23 sierpnia 2017 r.
Przechodząc do oceny zarzutów kasacyjnych wypada stwierdzić, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Jakkolwiek w takiej sytuacji zasadą winno być rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych, to jednak z uwagi na to, iż zarzuty kasacyjne podniesione w ramach podstawy zaskarżenia z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. są jedynie refleksem zarzucanego naruszenia prawa materialnego i staną się aktualne wskutek oceny zarzutów prawa materialnego, to ocenę zasadności kasacji wypada rozpocząć od zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Jednak w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że w sprawie bezsporne jest, że na wniosek skarżącego Prezydent Miasta Gniezna wydał w dniu 8 grudnia 2016 r. decyzję o podziale nieruchomości oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...] położonej w Gnieźnie przy ul. [...], która stała się ostateczna w dniu 23 grudnia 2016 r. Natomiast postępowanie o ustalenie opłaty adiacenckiej zostało wszczęte pismem z dnia 22 maja 2018 r., decyzją z dnia 8 marca 2019 r. Prezydent Miasta Gniezna ustalił opłatę adiacencką w kwocie 10.789,20 zł, a po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu zaskarżoną decyzją z dnia 9 lipca 2020 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Spór w niniejszej sprawie dotyczy stanu prawnego, który powienien mieć zastosowanie w sprawie ustalenia opłaty adaicenckiej, a to w zwiazku z nowelizacją ustawy o gospodarce nieruchomościami wprowadzonej ustawą z dnia 20 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomosciami oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 1509), a obowiazującej od 23 sierpnia 2017 r. i zamieszczonymi w niej przepisami intertemporalnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instnacji wskazał, że w niniejszej sprawie znajdowały zastosowanie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu nadanym ustawą nowelizujacą.
W wyniku nowelizacji ust. 1 art. 98a u.g.n. uzyskał następujące brzmienie: jeżeli w wyniku podziału nieruchomości dokonanego na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego, który wniósł opłaty roczne za cały okres użytkowania tego prawa, wzrośnie jej wartość, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może ustalić, w drodze decyzji, opłatę adiacencką z tego tytułu. Wysokość stawki procentowej opłaty adiacenckiej ustala rada gminy, w drodze uchwały, w wysokości nie większej niż 30% różnicy wartości nieruchomości. Wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej może nastąpić w terminie do 3 lat od dnia, w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale stało się prawomocne. Przepisy art. 144 ust. 2, art. 146 ust. 1a, art. 147 i art. 148 ust. 1-3 stosuje się odpowiednio.
Dodany też został nowelizacją ust. 1b o treści: wartość nieruchomości przed podziałem i po podziale określa się według cen na dzień, w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale stało się prawomocne. Stan nieruchomości przed podziałem przyjmuje się na dzień wydania decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, a stan nieruchomości po podziale przyjmuje się na dzień, w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale stało się prawomocne, przy czym nie uwzględnia się części składowych nieruchomości. Wartość nieruchomości przyjmuje się jako sumę wartości działek możliwych do samodzielnego zagospodarowania wchodzących w skład nieruchomości podlegającej podziałowi.
Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej, do spraw wszczętych na podstawie przepisów ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz 6-8. Stosownie do art. 4 ust. 3 ustawy zmieniającej - do postępowań, o których mowa w art. 98a ust. 1 i art. 145 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 1, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, w zakresie terminów oraz poziomu cen nieruchomości uwzględnianych w procesie wyceny nieruchomości na potrzeby ustalenia opłaty adiacenckiej, stosuje się przepisy dotychczasowe. Unormowanie to zezwala na stosowanie przepisów w brzmieniu sprzed nowelizacji tylko co do dwóch kwestii - w zakresie terminów oraz poziomu cen nieruchomości, ale przepisy te mogą być stosowane tylko w tym przypadku gdy postępowanie w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizujacej z dnia 20 lipca 2017 r.
Mając na uwadze, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczą między innymi art. 4 ust. 1-3 ustawy zmieniajacej, czyli przepisu z którego wynikają określone zasady intertemporalne, należy w pierwszej kolejności odnieść do tego zarzutu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy zarzut ten jest niezasadny, albowiem określone w art. 4 ust. 1-3 zasady intertemporalne nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Należy bowiem zwrócić uwagę, że przyjęte w art. 4 ust. 1-3 zasady intertemporalne mają zastosowanie do spraw, które zostały wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej z dnia 20 lipca 2017 r., czyli przed dniem 23 sierpnia 2017 r. Jeżeli zatem postępowanie w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej, o których mowa w art. 98a ust. 1 u.g.n. zostałoby wszczęte przed dniem 23 sierpnia 2017 r. i niezakończone przed tą datą wówczas należałoby stosować zasady wynikające z art. 4 ustawy nowelizującej.
Natomiast w rozpoznawanej sprawie postępowanie w sprawie ustalenia opłaty adicenckiej zostało wszczęte 22 maja 2018 r., a więc po wejściu w życie ustawy nowelizującej, stąd też brak podstawy do odwoływania się do art. 4 ustawy nowelizującej, który w tej sprawie nie ma zastosowania. Mając na uwadze datę wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej, tj. 22 maja 2018 r., w postępowaniu tym należało stosować stan prawny wówczas obowiązujący. tj. ukształtowany ustawą nowelizującą z dnia 20 lipca 2017 r., która weszła w życie w dniu 23 sierpnia 2017 r. Podkreślić bowiem należy, że ustawa nowelizująca nie zawiera innych zasad, które pozwoliłyby na niestosowanie obowiązującego stanu prawnego w zakresie opłat adiacenckich w postępowaniu, które zostało wszczęte po nowelizacji. Stąd też zarzuty dotyczace naruszenia art. 4 ust. 1-3 ustawy nowelizujacej z dnia 20 lipca 2017 r. są niezasadne, albowiem normy prawne wynikajace z powołanego przepisu nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Tym samym zasakrżony art. 4 ust. 1-3 ustawy nowelizującej, w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy nie ma charakteru retroaktywnego. Ustawa działa bowiem z mocą wsteczną wtedy, kiedy początek jej stosowania pod względem czasowym ustalony został na moment wcześniejszy, aniżeli ustawa stała się obowiązująca (czyli została nie tylko uchwalona, lecz także prawidłowo ogłoszona w organie publikacyjnym). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, a dopiero w przypadku stwierdzenia, że dana regulacja działa "z mocą wsteczną" można by rozważać czy badana regulacja mieści się w granicach dopuszczalnych wyjatków od zasady lex reto non agit, oczyiwście przy uprzednim stwierdzeniu, że taka regulacja ma zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.
W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, postępowanie w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej zostało wszczęte w dniu 22 maja 2018 r. i do tego postępowania zastosowanie miał stan prawny dotyczący opłat adicenckich obowiązujący w dacie wszczęcia postępowania, tj. ukształowany ustawą z dnia 20 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomosciami, która to zmiana weszła w życie w dniu 23 sierpnia 2017 r. Podkreślić również należy, że postępowanie w sprawie ustalenia opłaty adicenckiej w związku ze wzrostem wartości nieruchomości w wyniku wydania decyzji podziałowej jest odrębnym postępowaniem, o odmiennym przedmiocie sprawy, niż postępowanie podziałowe.
Mając powyższe na uwadze niezasadny jest zarzut skargi kasacyjnej sformułowany w pkt 1 ppkt a), a dotyczący naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 98a ust. 1 i art. 4 ust. 1-3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i innych ustaw w zw. z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez błędne uznanie, że przyjęcie przez ustawodawcę w art. 4 ust. 1 ustawy nowelizujacej zasady stosowania nowego prawa do spraw wszczetych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej i niezkończonych przed dniem wejścia w życie nowelizujacej nie narusza zasad konstytucyjnych i w konsekwencji uznanie za niezasadny wniosek o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego.
Odnosząc się zaś do wniosku skarżącego kasacyjnie o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że instytucja pytania prawnego przewidziana w art. 193 Konstytucji RP nie daje stronie postępowania przed sądem (czy to powszechnym, czy administracyjnym) uprawnienia do skutecznego domagania się przedłożenia przez sąd pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu. Warunkiem wystąpienia z takim pytaniem prawnym jest bowiem wątpliwość powstała w składzie rozpoznającym sprawę co do zgodności przepisu prawa z Konstytucją RP. A zatem, to nie wątpliwości strony skarżącej (bądź jej pełnomocnika) mają znaczenie, ale wyłącznie wątpliwości sądu orzekającego w konkretnej sprawie mogą uzasadniać przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego dotyczącego konstytucyjności danego aktu normatywnego. Tym samym ocena konstytucyjności przepisu prawnego lub normy prawnej nie jest dopuszczalna, jeśli sądowi nie jest ona potrzebna do rozstrzygnięcia sprawy.
Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że procedura kontroli norm prawnych inicjowana pytaniem prawnym jest przejawem tzw. kontroli konkretnej, wykonywanej przez polski sąd konstytucyjny. W odróżnieniu od kontroli wszczynanej za pomocą wniosków kierowanych do Trybunału Konstytucyjnego (art. 191 Konstytucji) kontrola konkretna ma zawsze związek z jednostkowym postępowaniem w indywidualnej sprawie, w którym kwestionowana w pytaniu prawnym norma prawna ma być podstawą podejmowanego przez sąd rozstrzygnięcia. Jak zwrócono uwagę, skarżący kasacyjnie w szczególności wskazuje na normę intertemporalną wynikającą z art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej z dnia 20 lipca 2017 r., tymczasem jak wskazano wyżej w okolicznościach niniejszej sprawy norma ta nie ma zastosowania, co w sposób jednoznaczny i bezsporny wynika z jej hipotezy.
Niezasadny jest również zarzut dotyczący naruszenia przepisów postępowania a sformułowany w pkt 1 ppkt b) skargi kasacyjnej, a dotyczący naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez rozstrzygniecie sprawy z pominięciem słusznego interesu obywatela. Artykuł 134 p.p.s.a. dotyczy granic orzekania sądu, a powołany § 1 stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ten brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd rozpoznając skargę bada w pełnym zakresie zgodność z prawem (art. 1 § 2 p.u.s.a.) zaskarżonego aktu, czynności, bezczynności lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego, a w rozpoznawanej sprawie decyzji administracyjnej, sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które wskazano w skardze i taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.
Natomiast powołany art. 7 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z powołanego przepisu wynika obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, w świetle której na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Ustawodawca wprowadził w art. 7 k.p.a. zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Nie istnieją jednak podstawy, na gruncie kodeksowym, do postawienia tezy, aby którakolwiek z dwóch grup interesów, czyli interesu społecznego bądź interesu obywateli, była dominującą. Jest to celowy zabieg ustawodawcy, wskazujący na to, aby grupy te były w stosunku do siebie równorzędne. Organ administracji publicznej jest więc zobligowany do wyważenia tych dwóch interesów, które niekiedy nie będą ze sobą spójne i zbieżne. Poparciem tej tezy jest stanowisko NSA, które zostało przedstawione w wyroku z dnia 1 grudnia 2016 r. sygn. akt II OSK 1097/16, że "zasada określona w art. 7 in fine nakazuje organom uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli, nie dając prymatu żadnej z powyższych wartości. Wyważenie słusznego interesu w sprawie jest kwestią niezmiernie trudną, opartą na elementach ocennych". Doktryna także potwierdza to stanowisko, tłumacząc, iż z punktu widzenia struktury i celów postępowania administracyjnego można przyjąć, że wymienione w tym artykule interesy są prawnie równorzędne, co oznacza, iż w procesie wykładni norm organ administracji publicznej nie może kierować się założoną a priori hierarchią tych interesów. Stąd też zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 7 k.p.a. jest niezasadny.
Z kolei w zarzutach skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia prawa materialnego zawartych w pkt 2 wskazano na: ppkt a) na naruszenie art. 98a ust. 1 i art. 4 ust. 1-3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji poprzez błędne jego zastosowanie, gdyż w odniesieniu do nieruchomości co do których decyzja zatwierdzająca podział została wydana przed dniem 23 sierpnia 2017 r. powinno stosować się przepisy o opłacie adiacenckiej w brzmieniu obowiązującym przed 23 sierpnia 2017 r., ppkt b) naruszenie władztwa administracyjnego w związku z art. 98a ust. 1 ustawy poprzez błędne jego zastosowanie, gdyż w realiach niniejszej sprawy organ winien odstąpić od ustalenia opłaty adiacenckiej. Zarzuty te są niezasadne. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że mimo że w art. 98a ustawy użyto określenia, iż organ może ustalić opłatę, to jednak w istocie oznacza to, że jest on zobowiązany do jej wymierzenia, chyba że istnieją uzasadnione powody odstąpienia od jej nałożenia (np. gdy wzrost wartości nieruchomości jest tak niewielki, że koszty postępowania mogą być wyższe niż należna opłata); por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt I OPS 5/09. Po drugie sformułowane zarzuty, tj. wskazane przepisy, które zostały naruszone jak również istota argumentacji, która wyraża się w stanowisku, iż w sprawie o ustalenie opłaty adiacenckiej powinno stosowac się przepisy w brzmieniu obowiązującym przed 23 sierpnia 2017 r. jest praktycznie tożsama jak w zarzucie sformułowanym w pkt 1 ppkt a) dotyczacym naruszenia przepisów postępowania, tym samym uwagi tam zawarte zachowują również swoją aktualność. Można zauważyć, ze skarżacy kasacyjnie oczekuje od sądu administracyjnego odmowy zastosowania przepisu ustawy. Skarżący kasacyjnie w ramach zarzutu naruszenia powyższych przepisów zmierza bowiem do generalnego zakwestionowania zgodności art. 98a ust. 1 i art. 4 ust. 1-3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw z art. 2 i art. 32 ust. 1 z Konstytucją RP, w sytuacji gdy jak wyjaśniono wyżej art. 4 ust. 1-3 nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, a nadto zauważyć należy, że wprowadzone wówczas zmiany stanu prawnego dotyczące ustalania opłat adiacenckich w przypadku podziału nieruchomości nie ograniczały się do nadania nowego brzmienia art. 98a ust. 1, ale równocześnie dodano ust. 1b art. 98a. Wprowadzone wówczas zmiany stanu prawnego, spowodowane były nieprecyzyjnymi dotychczasowymi przepisami dotyczącymi ustalania opłat adiacenckich i rozbieżnościami pojawiającymi się w praktyce stosowania prawa, na co zwrócono uwagę w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznając skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw orzekł o jej oddaleniu w oparciu o art. 184 p.p.s.a.
Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine P.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI