I OSK 1208/06

I OSK 1208/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-11-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-08-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Lech /sprawozdawca/
Joanna Runge - Lissowska
Małgorzata Stahl /przewodniczący/
Symbol z opisem
6146 Sprawy uczniów
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Oświata
Sygn. powiązane
II SA/Ol 196/06 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2006-05-16
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
art. 90d ust. 1
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędziowie NSA Anna Lech (spr.) Joanna Runge-Lissowska Protokolant Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Ol 196/06 w sprawie ze skargi Prokuratora Okręgowego w O. na uchwałę Rady Gminy w K. z dnia 29 września 2005 r. (...) w przedmiocie zmiany uchwały (...) z dnia 10 czerwca 2005 r. w sprawie zmiany regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy K. oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 16 maja 2006 r. II SA/Ol 196/06, na skutek skargi Prokuratora Okręgowego w O., stwierdził nieważność uchwały (...) zmieniającej uchwałę w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy w K.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że w dniu 28 kwietnia 2005 r. Rada Gminy w K., na podstawie art. 90f ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty /Dz.U. 2004 nr 256 poz. 2572 ze zm./, podjęła uchwałę w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy K.
Określając sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego, Rada Gminy w par. 6 ust. 1 regulaminu, stanowiącego załącznik do przedmiotowej uchwały, postanowiła, iż stypendium szkolne jest przyznawane na rok szkolny, a jego wysokość uzależniona jest od dochodu na osobę w rodzinie ucznia. W par. 6 ust. 2 ustaliła trzy grupy dochodowe:
1/ I grupa - dochody miesięczne na członka rodziny wynoszą do 100% kwoty, o której mowa w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty i występowania sieroctwa zupełnego,
2/ II grupa - dochody miesięczne na członka rodziny wynoszą do 50% kwoty, o której mowa w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty i występuje wielodzietność powyżej 4 dzieci, ciężka lub długotrwała choroba, alkoholizm lub narkomania,
3/ III grupa - dochody miesięczne na członka rodziny wynoszą do 40% kwoty, o której mowa w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty i występuje bezrobocie, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, niepełnosprawność lub gdy rodzina jest niepełna,
natomiast w ust. 3 wysokość stypendium szkolnego dla uczniów zaliczanych do wskazanych wyżej grup dochodowych.
Przedmiotowa uchwała weszła w życie z dniem 25 maja 2005 r. /Dz.Urz. Województwa W. z dnia 10 maja 2005 r. nr 53 poz. 747/.
W dniu 10 czerwca 2005 r., a następnie w dniu 29 września 2005 r. Rada Gminy w K. podjęła uchwały (...), zmieniając odpowiednio par. 6 ust. 2 pkt 2 i 3 oraz par. 6 ust. 2 regulaminu, stanowiącego załącznik do uchwały (...) z dnia 28 kwietnia 2005 r.
Zgodnie z par. 1 pkt 1 i 2 uchwały (...), która weszła w życie z dniem 12 lipca 2005 r. /Dz.Urz. Województwa W. z dnia 27 czerwca 2005 r., nr 80 poz. 1113/, par. 6 ust. 2 pkt 2 otrzymał brzmienie:
"II grupa - dochody miesięczne na członka rodziny wynoszą do 50% kwoty, o której mowa w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty i występuje wielodzietność powyżej 3 dzieci, ciężka lub długotrwała choroba, alkoholizm lub narkomania",
Natomiast par. 6 ust. 2 pkt 3:
"III grupa - dochody miesięczne na członka rodziny wynoszą do 45% kwoty, o której mowa w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty i występuje bezrobocie, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, niepełnosprawność lub gdy rodzina jest niepełna.
Zgodnie natomiast z par. 1 ust. 1 uchwały (...), która weszła w życie z dniem 2 listopada 2005 r., lecz z mocą obowiązującą od dnia 1 września 2005 r. /Dz.Urz. Województwa W. z dnia 18 października 2005 r. nr 152 poz. 1751/, par. 6 ust. 2 otrzymał brzmienie:
1. I grupa - dochody miesięczne na członka rodziny wynoszą do 100% kwoty, o której mowa w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty i występowanie sieroctwa zupełnego lub występuje wielodzietność powyżej 3 dzieci,
2. II grupa - dochody miesięczne na członka rodziny wynoszą do 60% kwoty, o której mowa w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty i występuje ciężka lub długotrwała choroba, alkoholizm lub narkomania,
3. III grupa - dochody miesięczne na członka rodziny wynoszą do 55% kwoty, o której mowa w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty i występuje bezrobocie, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, niepełnosprawność lub gdy rodzina jest niepełna.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zarówno na uchwałę (...) z dnia 28 kwietnia 2005 r. w części dotyczącej par. 6 ust. 2 i 3 regulaminu, stanowiącego jej załącznik, jak i na uchwały (...), zmieniające, złożył w dniu 20 lutego 2006 r. Prokurator Okręgowy w O., zarzucając Radzie Gminy w K. obrazę przepisów art. 90b ust. 1 i 2 oraz art. 90d ust. 1, 7, 8 i 9 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty poprzez wprowadzenie unormowania, które wbrew wskazanym przepisom ustawy pozbawiają pomocy materialnej uczniów, którzy spełniają kryteria ustawowe do otrzymania świadczenia, a tym samym wprowadzają niedozwolone ograniczenia podmiotowe i wniósł o stwierdzenie nieważności par. 6 ust. 2 i 3 tego regulaminu oraz uchwał (...).
W uzasadnieniu skargi Prokurator podniósł, iż zgodnie z art. 90b ust. 1 i 2 powołanej ustawy, uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Pomoc materialna jest udzielana uczniom w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych. Art. 90d ust. 7 i 8 powołanej ustawy określa kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o stypendium szkolne oraz sposób obliczania dochodu odsyłając w tej kwestii do treści art. 8 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 3-13 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Natomiast w art. 90d ust. 9 ustawy o systemie oświaty, ustawodawca określił wysokość stypendium wskazując, iż nie może ono być niższe miesięcznie niż 80% kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i nie może przekraczać miesięcznie 200% tej kwoty. Prokurator zauważył, iż zgodnie z wolą ustawodawcy uczniowi, którego dochód na jednego członka w rodzinie nie przekracza kwoty 316 zł przysługuje stypendium szkolne w wysokości od 44,80 zł do 112 zł przy czym wysokość tego świadczenia uzależniona jest od sytuacji amaterialnej ucznia i jego rodziny oraz innych okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty.
Wskazał, iż konstrukcja par. 6 ust. 2 regulaminu nie znajduje uzasadnienia w ustawie. Uzależnia bowiem przyznanie stypendium szkolnego od wystąpienia dodatkowych, nie- określonych w niej, przesłanek. W konsekwencji osoby, które spełniają kryterium dochodowe do przyznania pomocy, mogą jej nie otrzymać, jeżeli nie spełniają jednocześnie określonego po spójniku "i" kryterium, wskazanego w poszczególnych grupach dochodowych. Prokurator zauważył, iż dodatkowe kryteria przyjęte przez Radę Gminy w K. w par. 6 ust. 2 regulaminu, tożsame w istocie z treścią art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty, mogą mieć wpływ jedynie na wysokość przyznanego stypendium szkolnego, a nie na samą możliwość jego przyznania.
W odpowiedzi na skargę Rada Gminy w K. wniosła o jej oddalenie. Ustosunkowując się do podniesionych w niej zarzutów wskazała, iż zarówno uchwała (...), jak i dwie zmieniające ją uchwały były w ramach nadzoru poddane kontroli Wojewody, który nie stwierdził nieważności przedmiotowych uchwał. Rada Gminy podniosła, iż w jej ocenie za nietrafne uznać należy twierdzenie skarżącego, zgodnie z którym każdemu uczniowi, którego dochód jest niższy od 316 zł na osobę w rodzinie przysługuje stypendium. Zauważyła, iż art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty wskazuje miesięczną kwotę dochodu na osobę w rodzinie ucznia, która uprawnia do ubiegania się o stypendium szkolne. Nie oznacza to jednak, że każdemu uczniowi o takim dochodzie przysługuje stypendium. Swobodę w tym zakresie, ograniczoną nakazami przepisu art. 90f powołanej ustawy, ustawodawca pozostawił bowiem radzie gminy, która w niniejszej sprawie podjęła uchwały na podstawie i zgodnie z powołanymi przepisami prawa.
W dniu 16 maja 2006 r. na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie Prokurator Prokuratury Okręgowej w O., podtrzymując wniesioną skargę, dodał, iż zaskarżona uchwała stanowi ponadto obrazę art. 90f ustawy o systemie oświaty, bowiem Rada Gminy w K. przekroczyła uprawnienia wynikające z tego przepisu. Pełnomocnik Rady Gminy w K., wnosząc o oddalenie skargi, oświadczył natomiast, iż ustawodawca w art. 90d ustawy o systemie oświaty, rozróżnia uprawnienie do ubiegania się o stypendium od prawa otrzymania tego stypendium. Wskazał. iż na tej właśnie różnicy oparty został przepis załącznika do uchwały Rady Gminy w K. W zależności od sytuacji w rodzinie wysokość pomocy materialnej może być bowiem uzasadniona bardziej lub mniej. Takie rozumowanie potwierdza treść art. 90f powołanej ustawy. Pełnomocnik zauważył ponadto, iż w przedmiotowej sprawie Rada Gminy w K., określając kryteria i zasady przyznawania stypendium, opierała się głównie na dyspozycji wynikającej z przesłanki, określonej w art. 90d ustawy o systemie oświaty. Uchwała z dnia 29 września 2005 r. poszerzyła natomiast krąg osób, które mogą być objęte pomocą stypendialną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził, że w niniejszej sprawie oceną Sądu objęta jest uchwała Rady Gminy w K. z dnia 29 września 2005 r. zmieniająca uchwałę (...) z dnia 28 kwietnia 2005 r. w sprawie regulaminu udzielenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy K. w części dotyczącej par. 6 ust. 2 regulaminu, stanowiącego załącznik do tej uchwały.
Sąd podniósł, iż wyrokiem z dnia 16 maja 2006 r., II SA/Ol 194/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził nieważność par. 6 załącznika do uchwały Rady Gminy w K. z dnia 28 kwietnia 2005 r.
Konsekwencją tego rozstrzygnięcia jest konieczność stwierdzenia nieważności także zaskarżonej uchwały.
Sąd zauważył, iż w uzasadnieniu podjętego w sprawie II SA/Ol 194/06 rozstrzygnięcia Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 70 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa. Konkretyzację tej normy stanowią przepisy rozdziału 8a powołanej ustawy o systemie oświaty, w świetle których uczniowi przysługuje ze środków przeznaczonych na ten cel prawo do pomocy materialnej. Pomoc materialna, która ma charakter socjalny albo motywacyjny, jest udzielana uczniom w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych /art. 90b ust. 1 i 2 oraz art. 90c ust. 1 ustawy/. Świadczeniem pomocy materialnej o charakterze socjalnym jest między innymi stypendium szkolne /art. 90c ust. 2 pkt 1 ustawy/.
Kryteria przyznawania stypendium szkolnego ustalone zostały przez ustawodawcę w art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty, zgodnie z którym stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. W świetle tego przepisu, podstawową przesłanką uprawniającą do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie jest trudna sytuacja materialna ucznia. Zgodnie też z art. 90d ust. 7 ustawy, miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz.U. nr 64 poz. 593 ze zm./. Wpływ na przyznanie tego świadczenia mogą mieć jednak także i inne okoliczności, które w sposób nie wyczerpujący ustawodawca określił w art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Zgodnie też z jego wolą, wyrażoną w art. 90m ust. 1 powołanej ustawy, o przyznaniu bądź odmowie przyznania stypendium szkolnego decyduje wójt, burmistrz lub prezydent miasta, który stosownie do art. 90n ust. 1 ustawy, w sprawach świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym wydaje decyzje administracyjne.
Uchwalenie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy ustawodawca powierzył natomiast radzie gminy. Stosownie też do art. 90f ustawy o systemie oświaty, rada gminy, kierując się celami pomocy materialnej o charakterze socjalnym, uchwala regulamin, w którym określa w szczególności:
1/ sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz innych okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. 1,
2/ formy, w jakich udziela się stypendium szkolnego w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy,
3/ tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego,
4/ tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego.
Sąd wskazał, iż w świetle przytoczonych wyżej przepisów ustawy o systemie oświaty, rada gminy jest uprawniona do określenie w regulaminie sposobu ustalania wysokości stypendium szkolnego, form w jakich będzie ono udzielane na terenie gminy oraz trybu i sposobu jego udzielania. Zauważył jednak, iż czyniąc to w drodze uchwały nie może ingerować w określone w art. 90d ust. 1 ustawowe przesłanki, których spełnienie uprawnia ucznia do ubiegania się o przyznanie stypendium szkolnego. Ich określenie może być bowiem uregulowane jedynie w przepisach rangi ustawowej, co wyraźnie wynika z przytoczonego na wstępie art. 70 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdził., że w przedstawionym stanie prawnym brak było podstaw do ustalenia przez Radę Gminy w K. wysokości stypendium szkolnego w sposób, który w istocie zawężał krąg osób uprawnionych do uzyskania przedmiotowego świadczenia do ustalonych przez Radę Gminy w par. 6 ust. 2 regulaminu, stanowiącego załącznik do zaskarżonej uchwały, trzech grup dochodowych. Zauważył, iż ograniczenia takiego nie przewiduje w szczególności przepis art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty. W świetle tego przepisu prawo do ubiegania się o stypendium szkolne ma bowiem każdy uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie. W konsekwencji, określenie przez Radę Gminy w regulaminie sposobu ustalania wysokości stypendium szkolnego powinno umożliwiać ustalenie wysokości przedmiotowego świadczenia w sytuacji każdego ucznia uprawnionego do ubiegania się o jego przyznanie. Z uwagi na to, że sytuacja materialna i rodzinna uczniów uprawnionych do ubiegania się o stypendium szkolne może być różna, Rada Gminy, ustalając wysokość tego świadczenia, powinna zgodnie z art. 90f pkt 1 ustawy o systemie oświaty zróżnicować ją zależnie od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. 1. Kwestią odrębną jest natomiast to, czy każdemu uczniowi, znajdującemu się w sytuacji uprawniającej do ubiegania się o stypendium szkolne przyznane zostanie wnioskowane świadczenie.
Decyzje w tym przedmiocie podejmuje bowiem organ wykonawczy gminy.
Sąd rozpoznając niniejszą sprawę podzielił stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku w sprawie II SA/Ol 194/06 co do braku podstaw prawnych ograniczenia przez Radę Gminy kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o stypendium szkolne poprzez ustalenia w uchwale zamkniętego kręgu osób /grup dochodowych/, którym przysługuje prawo do stypendium szkolnego, nie odpowiadającego wymogom ustawy i stwierdził nieważność uchwały zaskarżonej w niniejszej sprawie.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 maja 2006 r. II SA/Ol 196/06 złożyła skargę kasacyjną Gmina K. reprezentowana przez radcę prawnego Ewę O. i wniosła:
1/ o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania,
ewentualnie - w przypadku uznania, że nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a jedynie naruszenie prawa materialnego:
2/ o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.
Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię:
1/ art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty polegającą na przyjęciu, że każdy uczeń, spełniający kryterium dochodowe, o którym mowa w tym przepisie, jest uprawniony do ustalenia mu prawa do tego stypendium,
2/ art. 90d ust. 1 i art. 90f pkt 1 ustawy o systemie oświaty - polegającą na przyjęciu, że okoliczności - poza sytuacją materialną ucznia - o których mowa w art. 90d ust. 1 mogą stanowić podstawę wyłącznie do zróżnicowania wysokości stypendium, a nie mogą decydować o sposobie ustalania przez radę gminy wysokości stypendium,
3/ art. 90m ustawy o systemie oświaty - polegającą na przyjęciu, że wójt jest uprawniony do ustalenia, czy każdemu uczniowi, znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej, to jest spełniającemu przesłanki z uchwały, przyznać stypendium szkolne.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca Gmina K. podniosła, że Sąd dokonał błędnej wykładni art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty, przyjmując, że każdy uczeń, znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej jest uprawniony do ustalenia mu prawa do stypendium. Przepis ten określa jedynie miesięczną kwotę dochodu na osobę w rodzinie ucznia, która uprawnia do ubiegania się o stypendium szkolne. Sformułowanie to nie oznacza w żadnym razie, że każdemu uczniowi o takim dochodzie przysługuje stypendium. Pozostają zaś jeszcze dodatkowe kryteria z art. 90d ust. 1 ustawy pozwalające dopiero Radzie Gminy na określenie sposobu ustalania stypendium. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, że zgodnie z art. 90d ustawy o systemie oświaty prawo do ubiegania się o stypendium szkolne, a w konsekwencji również prawo otrzymania tego stypendium ma każdy uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów w rodzinie,. Sąd nie odniósł się tu do drugiej części tego przepisu w brzmieniu: "...w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe ...". Spowodowało to błędną wykładnię tego przepisu - poprzez przyjęcie, że zacytowane wyżej przesłanki mają znaczenie wyłącznie przy ustalaniu wysokości stypendium. W ocenie zaś skarżącego muszą one być spełnione kumulatywnie wraz z kryterium dochodowym dla otrzymania stypendium, co jednoznacznie wynika z art. 90d ust. 1 oraz art. 90f pkt 1 ustawy o systemie oświaty. Rada określa w regulaminie pomocy socjalnej sposób ustalania stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz innych okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. 1. Przez określenie sposobu ustalania wysokości stypendium należy - w ocenie skarżącego - rozumieć podjęcie wszelkich ustaleń w zakresie stypendium, a więc również w zakresie uprawnień do stypendium jak i do jego wysokości. A należy to robić z uwzględnieniem art. 90d ust. 1 ustawy. Nie ma zaś żadnej podstawy prawnej, by przyjąć, że przesłanki te mogą mieć znaczenie jedynie przy ustalaniu wysokości stypendium.
Ponadto w ocenie skarżącego Sąd naruszył art. 90m ustawy o systemie oświaty, przyjmując, że organ wykonawczy gminy podejmuje decyzje, czy każdemu uczniowi znajdującemu się w sytuacji uprawniającej do ubiegania się o stypendium szkolne przyznać to stypendium. Zgodnie bowiem z tym przepisem - wójt przyznaje świadczenie pomocy materialnej o charakterze socjalnym. Nie ma zaś żadnych uprawnień do decydowania, czy każdemu uczniowi znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej, ma być przyznane to świadczenie. Uprawnienie to ustawodawca zastrzegł w art. 90f pkt 1 ustawy, zobowiązując radę gminy do określenia sposobu ustalania wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz innych okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. 1. Rada Gminy K., podejmując przedmiotową uchwałę, wypełniła dyspozycję powołanego przepisu. Uzależnienie stypendium od wysokości dochodów w granicach określonych ustawowo i jednocześnie od okoliczności, o których mowa w art. 90 ust. 1 spełnia - w ocenie skarżącego - wymogi powołanego wyżej przepisu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przedmiotem dokonywanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oceny zgodności z prawem był przepis par. 6 ust. 2 uchwały Rady Gminy w K. z dnia 29 września 2005 r. zmieniającej uchwałę w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gmin K. W wyniku zmiany załącznika do uchwały Rady Gminy w K. z dnia 28 kwietnia 2005 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy w K. /Dz.Urz. Województwa W. nr 53 poz. 747 i nr 80 poz. 113/ par. 6 ust. 2 tego regulaminu otrzymał brzmienie:
"pkt 1 I grupa - dochody miesięczne na członka rodziny wynoszą do 100 % kwoty, o której mowa w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty i występowanie sieroctwa zupełnego lub występuje wielodzietność powyżej 3 dzieci;
pkt 2 II grupa - dochody miesięczne na członka rodziny wynoszą do 60% kwoty, o której mowa w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty i występuje ciężka lub długotrwała choroba, alkoholizm lub narkomania;
pkt 3 III grupa - dochody miesięczne na członka rodziny wynoszą do 55% kwoty, o której mowa w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty i występuje bezrobocie, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, niepełnosprawność lub gdy rodzina jest niepełna".
Należy zatem uznać za chybione zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 90m i 90d ust. 7 powołanej ustawy o systemie oświaty w kwestii czy każdy uczeń spełniający kryteria dochodowe jest uprawniony do ustalenia prawa do stypendium oraz czy wójt jest uprawniony do ustalenia, że każdemu uczniowi znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej przyznaje się stypendium szkolne, gdyż wykraczają poza zakres rozpoznawanej sprawy.
Wskazać należy, że podstawę prawną uchwały z dnia 29 września 2005 r. stanowił przepis art. 90f ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty /Dz.U. 2004 nr 256 poz. 2572 ze zm./, który w dniu wejścia w życie uchwały miał brzmienie:
"Rada Gminy uchwala regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy, kierując się celami pomocy materialnej o charakterze socjalnym, w którym określa w szczególności:
1/ sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz innych okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. 1,
2/ formy, w jakich udziela się stypendium szkolnego w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy,
3/ tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego,
4/ tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego"
Przepis ten upoważnia Radę Gminy do określania w regulaminie sposobu ustalania wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. 1 powołanej ustawy o systemie oświaty.
Ustawodawca zastosował w tym przepisie alternatywę rozłączną między sytuacją materialną rodziny a innymi okolicznościami w postaci wyrazu "oraz", co oznacza, że kryteria te nie muszą występować łącznie.
Przepis art. 90d ust. 1 tej ustawy stanowi, że stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12".
Wyjątek z art. 90d ust. 12 dotyczy pobierania przez ucznia innego stypendium o charakterze socjalnym ze środków publicznych, co nie było przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie, gdyż nie dotyczył tego przypadek par. 6 ust. 2 uchwały z dnia 29 września 2005 r.
Cytowany wyżej przepis wskazuje, że Rada Gminy mogła różnicować wysokość stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin.
Natomiast par. 6 ust. 2 załącznika do wskazanej wyżej uchwały narusza w sposób istotny prawo, gdyż różnicuje okoliczności, które stanowią drugie kryterium umożliwiające przyznanie stypendium szkolnego.
Innymi słowy do pierwszej grupy mogą być zaliczeni uczniowie z tych rodzin, w których dochody miesięczne na członka rodziny wynoszą 100% kwoty, o której mowa w art. 90d ust. 7 powołanej ustawy o systemie oświaty, a w szczególności wtedy, gdy w rodzinach tych występuje jedna bądź kilka okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. 1 tej ustawy.
Nie ma podstawy do tego, aby okoliczności te różnicować i przypisywać do określonej sytuacji materialnej. Tym bardziej, że okoliczności te wymienione są w przepisie jedynie przykładowo, w związku z użyciem przez ustawodawcę wyrazów "w szczególności", a zatem możliwe będzie również przyznanie tego stypendium wtedy, gdy wystąpiłaby inna szczególna okoliczność nie wymieniona w tym przepisie, a nawet wtedy, gdy nie wystąpi żadna z tych okoliczności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie prawidłowo przyjął, że treść par. 6 ust. 2 załącznika do powołanej wyżej uchwały zawęża krąg osób, uprawnionych do ubiegania się o przyznanie stypendium szkolnego.
W par. 6 ust. 2 załącznika do wskazanej wyżej uchwały jest odesłanie do art. 90d ust. 7 powołanej ustawy o systemie oświaty, który stanowi, że miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej /Dz.U. nr 64 poz. 593, nr 99 poz. 1001 i nr 273 poz. 2703/. Przepis ten jest na tyle jasno sformułowany, że nie wymaga wykładni. Wyraźnie wynika z tego przepisu, że chodzi o uprawnienia do ubiegania się o to stypendium.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.
Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika skarżącej Gminy K. o zasądzenie kosztów postępowania, gdyż art. 204 powołanej ustawy nie przewiduje zasądzenia tych kosztów na rzecz skarżącej w razie oddalenia skargi.