I OSK 1206/11

I OSK 1206/11 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2012-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-07-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Adamiak
Ewa Kwiecińska /sprawozdawca/
Joanna Banasiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
I OSK 344/12 - Wyrok NSA z 2012-07-18
I SA/Wa 1206/11 - Wyrok WSA w Warszawie z 2011-10-20
III SA/Lu 490/10 - Wyrok WSA w Lublinie z 2011-02-22
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2007 nr 43 poz 277
art.41 ust.2 pkt 8
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie NSA Barbara Adamiak del. WSA Ewa Kwiecińska (spr.) Protokolant specjalista Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 lutego 2011 r. sygn. akt III SA/Lu 490/10 w sprawie ze skargi T. G. na rozkaz personalny Lubelskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby w Policji oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 lutego 2011 r., sygn. akt III SA/Lu 490/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę T. G. na rozkaz personalny Lubelskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby w Policji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] września 2010 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od rozkazu personalnego nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. wydanego przez Komendanta Powiatowego Policji w P. w sprawie zwolnienia ze służby w Policji – Lubelski Komendant Wojewódzki Policji utrzymał zaskarżony rozkaz personalny w mocy.
Jak wynika z uzasadnienia rozstrzygnięcia, Komendant Powiatowy Policji w P. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne, po przeprowadzeniu którego, rozkazem personalnym z dnia [...] lipca 2010 r., działając na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8, w zw. z art. 43 ust. 3 oraz art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jednolity: Dz. U z 2007 r., Nr 43, poz. 277 ze zm.), zwolnił skarżącego ze służby w Policji. Na podstawie art. 108 § 1 k.p.a. decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
Skarżący złożył odwołanie do Lubelskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Lubelski Komendant Wojewódzki Policji po rozpatrzeniu odwołania, rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] września 2010 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ ten wyjaśnił, że w dniu [...] stycznia 2010 r. Prokuratura Okręgowa w Lublinie Wydział [...] Śledczy (sygn. akt [...]) przedstawiła skarżącemu zarzut popełnienia przestępstwa z art. 231 § 2 k.k. i art. 266 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. oraz zastosowała środek zapobiegawczy w postaci poręczenia majątkowego w kwocie pieniężnej w wysokości 5.000 zł i zawieszenie podejrzanego w czynnościach służbowych funkcjonariusza Policji w Komendzie Powiatowej Policji w P.
Skarżący podejrzany jest o to, że w okresie od [...] września 2009 r. do [...] października 2009 r. w P., działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru i w krótkich odstępach czasu, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i osobistej, pełniąc funkcję publiczną funkcjonariusza Policji KPP w P., nie dopełnił obowiązków i przekroczył swoje uprawnienia służbowe w ten sposób, iż wiedząc, że od [...] kwietnia 2009 r., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] Wydział Karny, sygn. akt [...], J. J. jest poszukiwany do odbycia kary 7 lat pozbawienia wolności zaniechał jego zatrzymania oraz nie przekazał informacji o jego pobycie swoim przełożonym pomimo, że wielokrotnie się z nim spotykał, oraz że udzielił J. J., a więc osobie nieuprawnionej, informacji stanowiącej tajemnicę służbową: o biegu sprawy nr [...] nadzorowanej przez Prokuraturę Rejonową w P. i planowanych w niej czynnościach oraz o biegu postępowania sądowego dotyczącego odroczenia wykonania zainteresowanemu kary pozbawienia wolności, a nadto przekazał mu dane osobowe uzyskane z policyjnych baz danych, działając w ten sposób na szkodę interesu wymiaru sprawiedliwości, a także narażając na szkodę prawnie chroniony interes.
Skarżący wiedział o tym, iż J. J. był poszukiwany, o czym świadczy podpis policjanta umieszczony w dniu [...] września 2009 r. na karcie zapoznania się z treścią pisma, dotyczącego aktualnej listy osób poszukiwanych przez Komendę Powiatową Policji w P. oraz jednostki podległe.
W dniu [...] maja 2010 r. organ I instancji otrzymał od Prokuratury Okręgowej w Lublinie odpis aktu oskarżenia (sygn. akt [...] z dnia [...] maja 2010 roku), zarzucającego skarżącemu popełnienie czynu określonego w art. 231 § 2 k.k. i art. 266 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.
Powołując się na treść aktu oskarżenia, organ II instancji podał, że przesłuchany w charakterze podejrzanego J. J. potwierdził okoliczność przeprowadzonej rozmowy ze skarżącym na temat przebiegu sprawy nadzorowanej przez Prokuraturę Rejonową w P. J. J. wyjaśnił również, iż zwracał się z prośbą do skarżącego, by dowiedział się w Sądzie Rejonowym w Lublinie o jego sprawę, w której miał do odbycia 7-letnią karę pozbawienia wolności. Ponadto skarżący ustalał mu informacje w policyjnej bazie danych. J. J. wyjaśnił również, iż o konieczności stawienia się w areszcie śledczym wiedział od kwietnia 2009 r. i dlatego się ukrywał. Jednocześnie wiedział o tym skarżący, z którym kontaktował się telefonicznie oraz kilkakrotnie osobiście.
Natomiast, jak stwierdził dalej organ odwoławczy, z protokołu przesłuchania świadka U. S. (pracownika Sądu Rejonowego w Lublinie) z dnia [...] lutego 2010 r. wynika, iż świadek wiedziała, że skarżący jest policjantem i znała go wcześniej, gdyż pracował w Wydziale [...]. Skarżący kilka lub kilkanaście razy pytał zarówno telefonicznie, jak i osobiście o okoliczności sprawy dotyczące J. J. Świadek udzielając informacji odnośnie J. J. była przekonana, że powyższe informacje pozostają w ścisłym związku z czynnościami służbowymi wykonywanymi przez policjanta. U. S. zeznała również, iż skarżący ostatni raz kontaktował się z nią w sprawie J. J. telefonicznie w październiku 2009 r. pytając, jakie wnioski J.J. powinien złożyć do Sądu, aby zostać ułaskawionym.
Skarżący posiadając wiedzę o miejscu przebywania na wolności poszukiwanego J. J. nie powiadomił o powyższym swoich przełożonych.
Skarżący, przesłuchiwany jako podejrzany przez prokuratora Prokuratury Okręgowej w Lublinie o czyn z art. 231 § 2 k.k. i art. 266 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. potwierdził, iż posiadając wiedzę o tym, że J. J. jest poszukiwany, nie powiadomił o miejscu jego przebywania swoich przełożonych.
W zamian za pomoc w realizacji swoich próśb J. J. w dniu [...] października 2009 r. oferował skarżącemu alkohol.
Ze względu na to, że zwolnienie funkcjonariusza ze służby w Policji na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji może nastąpić po zasięgnięciu opinii organizacji zakładowej związku zawodowego policjantów, Komendant Powiatowy Policji w P. w dniu [...] lutego 2010 r. uzyskał pozytywną opinię Prezydium Zarządu Wojewódzkiego NSZZ Policjantów w Lublinie.
Organy obu instancji uznały, iż zaistniały przesłanki zwolnienia skarżącego ze służby w Policji na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji stanowiącego, że policjanta można zwolnić ze służby w przypadku popełnienia czynu o znamionach przestępstwa, jeżeli popełnienie czynu jest oczywiste i uniemożliwia pozostanie policjanta w służbie. Obie przesłanki określone w tym przepisie, tj. uniemożliwienie pozostawania w służbie i oczywistość popełnienia przestępstwa muszą występować łącznie. Oczywistość popełnienia przestępstwa, jest kategorią obiektywną i zachodzi wtedy, gdy wina i okoliczności popełnienia czynu są bezsporne i nie budzą żadnych wątpliwości. Ocena czynu w tym zakresie należy do przełożonego właściwego w sprawach osobowych, który w ramach postępowania administracyjnego jest uprawniony do zwolnienia policjanta ze służby przed zakończeniem postępowania karnego. Oczywistość popełnienia czynu może być stwierdzona nie tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia, ale również na podstawie oceny konkretnego zdarzenia, które nie pozostawia wątpliwości, że przestępstwo zostało popełnione. W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że w sprawie zachodzi oczywistość popełnienia przestępstwa przez skarżącego.
Rozkaz personalny Lubelskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie stał się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.
Skarżący orzekającym w sprawie organom zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj: – art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. – poprzez niedostateczne i niedokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy w szczególności pominięcie faktu, że do akt postępowania dyscyplinarnego nie dołączono opinii na temat skarżącego, art. 80 k.p.a. – polegające na przyjęciu faktów za udowodnione jedynie w oparciu o akt oskarżenia skierowany do sądu w sprawie karnej przeciwko skarżącemu, art. 8 k.p.a. poprzez przyjęcie z góry założenia o istnieniu winy skarżącego, art. 15 k.p.a. poprzez niezastosowanie i nie rozważenie wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych ujawnionych w toku postępowania naruszając zasadę dwuinstancyjności, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie przyczyn, dla jakich organ zaniechał dołączenia do akt postępowania dyscyplinarnego opinii na temat służby skarżącego i nie wskazał przyczyn, z powodu których to nastąpiło, art. 10 w zw. z art. 81 k.p.a. polegające na przyjęciu za udowodnione okoliczności faktycznych, co do których skarżący pozbawiony został możliwości wypowiedzenia się.
Zarzucił też naruszenie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji przez niczym nieuzasadnione przyjęcie, że skarżący popełnił zarzucany mu w postępowaniu karnym czyn, a przede wszystkim, że jego popełnienie jest oczywiste, w sytuacji, gdy jedynym dowodem, na podstawie którego organ taki wniosek wysnuł jest akt oskarżenia, który nie jest jakimkolwiek dowodem w postępowaniu karnym, w oparciu o który można czynić ustalenia w zakresie winy.
Skarżący wnosił o uchylenie w całości zarówno zaskarżonego rozkazu, jak i poprzedzającego go rozkazu organu I instancji i zasądzenia kosztów postępowania.
Skarżący uzasadniał skargę tym, że w postępowaniu odwoławczym nie rozważono zarzutów podniesionych w odwołaniu. O ile w akcie oskarżenia widnieje zarzut popełnienia przestępstwa, to jednak na organie administracji, jako prowadzącym postępowanie administracyjne ciąży obowiązek wykazania, że popełniony czyn nosi znamiona przestępstwa, a dodatkowo jego popełnienie jest oczywiste. W tej sprawie organ tego badania zaniechał. W aktach sprawy karnej prowadzonej przeciwko skarżącemu brak jest pism kierowanych przez Komendanta Powiatowego Policji w P. z prośbą o udostępnienie materiałów postępowania karnego dla celów postępowania administracyjnego. Organ zwraca się, jak wprost wynika z treści pisma, o przesłanie dowodów wskazujących na winę skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Uzasadniając taki sposób rozstrzygnięcia sprawy Sąd I instancji stwierdził, że organy rzetelnie ustaliły stan faktycznym, a ich ocena tych ustaleń skutkująca uznaniem braku możliwości dalszego pełnienia służby przez skarżącego, leży w zakresie ich ustawowych kompetencji i nie narusza prawa, w tym art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.
WSA w Lublinie nie podzielił stanowiska skarżącego, wedle którego organy nie wyjaśniły należycie stanu faktycznego. Stan ten, w ocenie Sądu, został wyjaśniony w pełni, zaś podnoszony przez skarżącego brak dołączenia opinii służbowej w toku postępowania dyscyplinarnego nie ma znaczenia, skoro organ nie miał takiego obowiązku. Ponoszony przez skarżącego zarzut braku dołączenia do akt opinii służbowej opracowanej na podstawie przepisów ówcześnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 czerwca 2002 r. w sprawie opiniowania służbowego funkcjonariuszy Policji oraz wzór formularza opinii służbowej (Dz. U. nr 98 poz. 890) jest nietrafny, gdyż opinie te wydawane są w ramach okresowego opiniowania służbowego. Celem okresowego opiniowania jest, zgodnie z § 3 rozporządzenia, motywowanie do sprawnego wykonywania zadań i czynności służbowych, ustalanie przydatność na zajmowanym stanowisku służbowym oraz przydatność do służby, wyłanianie najlepszych kandydatów do mianowania lub powołania na wyższe stanowisko służbowe oraz na wyższy stopień policyjny, określenie indywidualnego programu rozwoju zawodowego. Zdaniem Sądu, oznacza to, że tego rodzaju opinia nie jest ani wymagana, ani szczególnie potrzebna przy ocenie, czy zachodzi przesłanka zwolnienia funkcjonariusza ze służby ze względu na oczywistość popełnienia przez niego przestępstwa.
Jednocześnie Sąd I instancji zaznaczył, że organ miał obowiązek dokonania konsultacji w sprawie zwolnienia skarżącego ze związkiem zawodowym, co uczynił. Przedłożona opinia NSZZ Policjantów z dnia [...] lutego 2010 r. zawiera aprobatę dla zwolnienia skarżącego ze służby.
Sąd I instancji za niezasadny uznał zarzut skargi, zgodnie z którym organy orzekające oparły się jedynie na akcie oskarżenia, bowiem w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, jakie dowody wziął pod uwagę, a w szczególności wyjaśnił na podstawie jakich zeznań świadków i wyjaśnień skarżącego oparto się przy ocenie oczywistości popełnienia przestępstwa i podjęciu przedmiotowej decyzji.
Zdaniem WSA w Lublinie, bezzasadny jest też zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. i zawartej w nim zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez przyjęcie z góry założenia o istnieniu winy skarżącego. Konstrukcja przepisu zezwala przełożonemu skarżącego na dokonanie samodzielnej oceny i zwolnienie funkcjonariusza Policji bez oczekiwania na prawomocny wyrok skazujący, jeżeli zachodzą określone przesłanki. W tym zakresie Sąd I Instancji zauważył, że ocena organów nie została dokonana "z góry", lecz w wyniku przeprowadzonego postępowania, a skarżący formułując taki zarzut winien go odpowiednio uzasadnić.
Z kolei, w odniesieniu do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które, w ocenienie skarżącego, doprowadziły do niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wskazał, jakie dowody pominięto lub jakich faktów nie ustalono, a zatem jaki wpływ na wynik sprawy miały ewentualne uchybienia organów. Sąd I instancji podkreślił przy tym, że skarżący został zapoznany z materiałem dowodowym w dniu 29 czerwca 2010 r. i nie wnosił o jego uzupełnienie. Nadto, WSA w Lublinie wskazał, że zgodnie z art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tylko te naruszenia przepisów postępowania powodują uchylenie decyzji, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł T. G. reprezentowany przez adwokata. Pełnomocnik skarżącego wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.
Jednocześnie w skardze kasacyjnej pełnomocnik zamieściła wniosek o zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej, przewidzianej w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., pełnomocnik sformułowała zarzut naruszenia prawa materialnego, tj.: art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, przez niczym nieuzasadnione przyjęcie, że skarżący popełnił zarzucany mu w postępowaniu karnym czyn, a przede wszystkim, że jego popełnienie jest oczywiste, w sytuacji gdy wniosek taki jest przedwczesny, a dodatkowo zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy czyn ten stanowi przestępstwo. Jako drugi z zarzutów naruszenia prawa materialnego pełnomocnik wymienił zarzut naruszenia art. 135f ust. 6 powołanej ustawy o Policji, przez zaniechanie organu administracji przejawiające się w braku zawiadomienia skarżącego o wyniku postępowania dyscyplinarnego, które wszczęte zostało przed zainicjowaniem postępowania administracyjnego i prowadzenie dwóch postępowań dotyczących tej samej osoby i czynu jednocześnie.
Natomiast w ramach drugiej z podstaw kasacyjnych, wymienionej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., pełnomocnik zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: naruszenie przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c przez nieuwzględnienie naruszeń prawa, których dopuścił się organ wydając rozstrzygnięcie na podstawie niewystarczającego dla dokonania ustalenia stanu faktycznego i wątpliwego materiału dowodowego oraz nieuwzględnienie skargi mimo powstałych w wyżej opisanym zakresie uchybień.
Autorka skargi kasacyjnej zarzuciła też naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, 75 § 1, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez niezastosowanie środka określonego w ustawie, w sytuacji gdy zebrany materiał dowodowy był niewystarczający i budził wątpliwości, a podstawę ustaleń, wbrew zasadzie bezpośredniości, stanowiły dowody w postaci zeznań i wyjaśnień z postępowania przygotowawczego, a nie jurysdykcyjnego, pozyskane z postępowania karnego, a organ odstąpił od uzupełnienia tego materiału, które to uzupełnienie mogło zmienić kierunek rozstrzygnięcia sprawy.
Kolejnym postawionym zarzutem był zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte wyjaśnienie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się Sąd, wydając zaskarżony wyrok, co w konsekwencji uniemożliwia kontrolę wydanego wyroku. Pełnomocnik podkreśliła, że zarzut ten dotyczy w szczególności enigmatycznego i nieprzekonującego wskazania przyczyn, dla jakich organ zaniechał dołączenia do akt postępowania opinii służbowej T. G..
Jako ostatni z zarzutów skarżący kasacyjnie sformułował zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. przez jego błędne zastosowanie polegające na oddaleniu skargi, pomimo istnienia podstaw do jej uwzględnienia.
Uzasadniając postawione zarzuty autorka skargi kasacyjnej podniosła, że w dniu [...] stycznia 2010 r. Komendant Powiatowy Policji w P. wszczął przeciwko T. G. postępowanie dyscyplinarne, natomiast w dniu następnym, tj. [...] stycznia 2010 r. wszczęto również z urzędu postępowanie administracyjne, przy czym podstawą do wszczęcie obydwu postępowań było pismo Prokuratury Okręgowej w Lublinie o przedstawieniu wyżej wymienionemu zarzutu w sprawie niedopełnienia obowiązku.
Pełnomocnik zaznaczyła, że poza doręczeniem postanowienia nr [...] o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego skarżącemu nie doręczono już żadnej innej decyzji procesowej, ani też innego rozstrzygnięcia w sprawie mimo, iż zgodnie z art. 135f ust. 6 ustawy o Policji na organie spoczywa obowiązek doręczenia w toku postępowania dyscyplinarnego obwinionemu oraz jego obrońcy orzeczeń, postanowień, zawiadomień i innych pism. Natomiast skarżącemu doręczano jedynie korespondencje w drugim z toczących się postępowań, tj. postępowaniu administracyjnym w sprawie zwolnienia ze służby w Policji. Następnie pełnomocnik powiązała zarzut naruszenia przepisu art. 135f ust. 6 ustawy o Policji z zarzutem naruszenia art. 134 P.p.s.a. stwierdzając, że brak związania granicami skargi umożliwiał Sądowi I Instancji stwierdzenie naruszenia prawa także i w tym zakresie.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji stwierdziła, że nastąpiło nieprawidłowe ustalenie przesłanki oczywistości popełnienia czynu, tzn. ustalenia tej przesłanki organ dokonał tylko w oparciu o doręczony przez Prokuraturę akt oskarżenia oraz protokoły z zeznań świadków i wyjaśnień złożonych przez T.G. w toku postępowania karnego. Wedle autorki skargi kasacyjnej, naruszono tym samym zasadę bezpośredniości i ograniczono się wyłącznie do dołączenia powyższych protokołów do akt postępowania administracyjnego oraz nie uwzględniono okoliczności, że wartość wyjaśnień J. J., w sytuacji gdy zarówno podejrzany, jak i oskarżony mogą kłamać, jest wątpliwa. Doszło zatem do naruszenia art. 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a.
Jednocześnie pełnomocnik podała, że już po rozpoczęciu przewodu sądowego przed Sądem Rejonowym w P. T. G. złożonych wyjaśnień nie potwierdził, a te same okoliczności dotyczą również współoskarżonego J. J..
Nadto, autorka skargi kasacyjnej zakres znaczeniowy pojęcia oczywistości popełnienia przestępstwa powiązała z okolicznością ujęcia na gorącym uczynku lub z okolicznością istnienia prawomocnego orzeczenia skazującego wskazując, że tego rodzaju okoliczności w przypadku T. G. w ogóle nie wystąpiły.
W rezultacie, zdaniem skarżącego kasacyjnie, organ czyniąc ustalenia w oparciu o twierdzenia zawarte w akcie oskarżenia naruszył nie tylko zasadę prawdy obiektywnej, ale nie poczynił też własnych ustaleń i a priori przyjął winę skarżącego, co z kolei stoi w sprzeczności z konstytucyjną zasadą domniemania niewinności.
W ocenie autorki skargi kasacyjnej organ dopuścił się także naruszenia przepisu art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji w zakresie drugiej przesłanki zwolnienia ze służby, mianowicie niemożności pozostania sprawcy czynu w służbie. Jak podkreśliła dalej pełnomocnik, jest to kwestia ocenna, a dla ustalenia, czy rzeczywiście wystąpiła, istotne znaczenie miało dopuszczenie dowodu z opinii służbowej skarżącego. Na podstawie tejże decyzji możliwe byłoby bowiem stwierdzenie, czy nawet, gdyby skarżący rzeczywiście jakiegokolwiek czynu się dopuścił, to czy czyn ten ma znaczenie dla pozostawania T. G. w służbie.
Autorka skargi kasacyjnej stwierdziła, że organ dokonał również wadliwego opisu zarzucanego czynu, ponieważ opis czynu nie zawiera znamienia przestępstwa. Zaznaczyła, że nie można przecież nie dopełnić obowiązku i jednocześnie przekroczyć swoich uprawnień. Według autorki skargi kasacyjnej, potwierdza to również treść przepisu art. 231 § 1 k.k. (użyty przez ustawodawcę spójnik "lub", a nie koniunkcja). Powyższą okoliczność, jej zdaniem, Sąd I instancji winien wziąć pod uwagę w ramach kontroli dokonanej na podstawie art. 134 P.p.s.a.
Pełnomocnik uznała, że Sąd I instancji nie dokonał szczegółowej weryfikacji zebranego materiału dowodowego pochodzącego z innego postępowania i nie uwzględnił w postępowaniu administracyjnym specyfiki postępowania karnego – postępowania w ramach którego materiał ten został pierwotnie zebrany. Zdaniem pełnomocnika Sąd I instancji nie zauważył, że materiał dowodowy jest niekompletny w podstawowej kwestii, a mianowicie czy czyn zarzucany skarżącemu stanowi czyn zabroniony.
W ocenie pełnomocnika, wskazane naruszenia obligowały Sąd do zastosowania przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, czego Sąd I instancji jednak nie uczynił.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Lubelski Komendant Wojewódzki Policji w Lublinie wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych.
Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej organ stwierdził, iż wbrew twierdzeniom w niej zawartych cel jakiemu służy zastosowany w sprawie przepis art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji nie pozwala na stosowanie w postępowaniu administracyjnym toczącym się na jego podstawie konstytucyjnej zasady domniemania niewinności do chwili prawomocnego skazania wyrokiem sądu. Celem tym jest bowiem właśnie umożliwienie zwolnienia policjanta ze służby bez oczekiwania na wynik innych, toczących się postępowań, w tym również postępowania karnego, czy też dyscyplinarnego, gdy wymaga tego "ważny interes służby" bądź, gdy niemożliwe jest jego pozostanie w służbie.
Zdaniem organu, w rozpoznanej przez Sąd I instancji sprawie zachodziła oczywistość popełnienia czynu, ponieważ, poza okolicznościami podniesionymi przez skarżącego kasacyjnie, przesłanka tego rodzaju zachodzi również i w sytuacji, gdy zebrano takie dowody, które bezpośrednio stwierdzają dokonanie czynu przestępczego. Z zebranego zaś materiału dowodowego jednoznacznie wynika, ze [...] T. G. wiedział o miejscu przebywania J. J. poszukiwanego w celu odbycia kary 7 lat pozbawienia wolności, kilkakrotnie spotykał się z nim, kontaktował telefonicznie, lecz nie powiadomił o powyższym swojego przełożonego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. Zakres rozpoznania sprawy wyznacza zatem strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
W rozpatrywanej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Jednocześnie podkreślić należy, że w sytuacji, gdy strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniesiona skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok nie narusza prawa.
Skarżący kasacyjnie zarzucając Sądowi I Instancji naruszenie przepisów postępowania upatruje naruszenia tych przepisów w nieprawidłowo przeprowadzonej przez ten Sąd kontroli postępowania dowodowego w sprawie zwolnienia T. G. ze służby w Policji. W tym zakresie skarżący kasacyjnie twierdzi, że Sąd I instancji nie dostrzegł, że orzekające w sprawie organy posłużyły się dowodami z postępowania karnego, nie przeprowadziły własnego postępowania dowodowego, a dowody uzyskane z innego postępowania przeprowadziły z naruszeniem zasady bezpośredniości, tzn. odstąpiły od samodzielnego przesłuchania T. G. oraz osób składających wyjaśnienia i zeznania w postępowania karnym. Nadto, zdaniem skarżącego kasacyjnie, postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób jednokierunkowy – nastawiony na udowodnienie winy T. G. – bez uwzględnienia okoliczności przemawiających na jego korzyść (m.in. pozytywnej opinii służbowej), a WSA w Lublinie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie wyjaśnił dlaczego przyjął takie działanie organów za prawidłowe.
Z tak postawionymi zarzutami nie można się zgodzić.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że postępowanie w sprawie zwolnienia policjanta ze służby prowadzone w oparciu o przepis art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji jest postępowaniem administracyjnym w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Co więcej, w postępowaniu tym poza przepisami ustawy o Policji oraz przepisami k.p.a. nie stosuje się przepisów innych procedur, w odróżnieniu na przykład od postępowania dyscyplinarnego (art. 135 p ustawy o Policji).
Oznacza to, że na organie prowadzącym postępowanie w tym przedmiocie ciąży obowiązek: prowadzenia postępowania administracyjnego z uwzględnieniem zasady prawdy obiektywnej, tj. podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a. in principio).
Organ winien zatem stosować wszystkie te przepisy postępowania, których celem jest realizacja zasady prawdy obiektywnej. Do przepisów tych należy: art. 77 § 1 k.p.a. nakładający na organ administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, art. 75 nakazujący dopuszczenie jako dowodu w sprawie wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem oraz art. 80 k.p.a. wyrażającego zasadę swobodnej oceny dowodów.
Z przywołanych przepisów, a w szczególności przepisu art. 75 k.p.a. wynika zatem, że dowodem w postępowaniu dotyczącym zwolnienia policjanta ze służby z uwagi na oczywiste popełnienie czynu o znamionach przestępstwa albo przestępstwa skarbowego mogą być także dowody zebrane na potrzeby innego postępowania, w tym postępowania karnego.
Z tego też powodu organ prowadzący postępowanie administracyjne nie jest związany zasadą bezpośredniości rozumianą jako obowiązek oparcia, przez orzekający w sprawie sąd, ustaleń faktycznych na bezpośrednio przeprowadzonych dowodach w czasie rozprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 października 1980 r., V KRN 96/80, OSNKW 1981, z. 6, poz. 36) i może oprzeć swoje rozstrzygnięcie na dowodzie z zeznań świadka, czy wyjaśnień oskarżonego utrwalonych przez inny organ procesowy w innym postępowaniu (karnym lub karno – skarbowym). Inne są bowiem cele postępowania karnego, a inne postępowania o zwolnienie policjanta ze służby. O ile celem postępowania karnego jest, aby sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności karnej, a osoba niewinna nie poniosła tej odpowiedzialności i z tym właśnie celem związana jest zasada bezpośredniości (art. 2 § 1 pkt 1 k.p.k. oraz przepisy ogólne o rozprawie głównej art. 365 – art. 380 k.p.k.), o tyle celem postępowania administracyjnego jest ustalenie, czy konkretny policjant w konkretnym przypadku popełnił czyn o znamionach przestępstwa, który uniemożliwia jego dalsze pozostawanie w służbie.
Nie można również podzielić stanowiska autora skargi kasacyjnej, że orzekające w sprawie organy zebrały materiał dowodowy w sposób ukierunkowany na stwierdzenie winy T. G. Należy zauważyć, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte z urzędu przez Komendanta Powiatowego Policji w P. po informacji uzyskanej z Prokuratury Okręgowej w Lublinie o wydaniu w dniu [...] stycznia 2010 r. wobec funkcjonariusza Komendy Powiatowej Policji w P. st. sierż. T. G. postanowienia o przedstawieniu zarzutów. Oczywistym zatem było, iż organ I instancji w treści pisma z dnia [...] stycznia 2010 r. zwrócił się do prokuratora o przekazanie ww. postanowienia, protokołu przesłuchania podejrzanego wraz z innymi dokumentami wskazującymi na winę podejrzanego.
Jak wynika z akt administracyjnych, organ zgromadził materiał dowodowy w postaci odpisu protokołu wyjaśnień podejrzanego (współoskarżonego) J. S. J., odpisu protokołu zeznań świadka U. B. S. oraz odpisu aktu oskarżenia wniesionego przeciwko T. S. G. Nadto organ uzyskał odpis karty zapoznania się przez T. G. z aktualną listą osób poszukiwanych, na której to liście figurował J. J. oraz przesłuchał na powyższą okoliczność w charakterze świadka funkcjonariusza Wydziału [...] KPP w P. W.W.
W konsekwencji zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. oraz zarzut naruszenia powołanego przepisu w powiązaniu z przepisem art. 7, 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a także zarzut naruszenia 151 P.p.s.a. i art. 134 § 1 P.p.s.a. nie zasługują na uwzględnienie.
Nie może również odnieść zamierzonego skutku także zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 P.p.s.a. Jak wynika z treści skargi kasacyjnej naruszenia tego przepisu skarżący kasacyjne upatruje w odstąpieniu przez Sąd I instancji od kontroli przeprowadzonego postępowania administracyjnego w zakresie pominięcia jako dowodu w sprawie opinii służbowej T. G.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie przyjął, iż opinia ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy o zwolnienie policjanta ze służby w oparciu o przepis art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji. Przesłanka braku możliwości pozostania w służbie rozumiana jest w orzecznictwie sądów administracyjnych, jako utrata przez policjanta nieposzlakowanej opinii, której posiadanie warunkuje pełnienie służby w Policji (por. wyrok NSA z dnia 4 listopada 2009 r., I OSK 334/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Utrata nieposzlakowanej opinii jest właśnie wynikiem popełnienia przez funkcjonariusza czynu o znamionach przestępstwa lub przestępstwa skarbowego. Dla oceny, czy funkcjonariusz utracił tę szczególną kwalifikację ma zatem znaczenie, to jaki czyn popełnił, gdyż to charakter popełnionego czynu o znamionach przestępstwa uniemożliwia dalsze pozostawanie danego policjanta w służbie.
Niewątpliwie celem art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji jest usunięcie z Policji tych policjantów, którzy w sposób oczywisty popełnili czyny o znamionach przestępstwa, a charakter tychże czynów wskazuje na to, że popełniono je w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie w oczach opinii publicznej (tak: Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 2 listopada 2008 r., K 35/06, OTK-A 2008/7/120, Dz. U. z 2008 r. Nr 163, poz. 1026).
Nie jest też zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię, a mianowicie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji, polegający na nieuzasadnionym przyjęciu, że skarżący popełnił zarzucany mu, w postępowaniu karnym, czyn a przede wszystkim, że jego popełnienie było oczywiste. Rozpatrując ten zarzut, wspomnieć należy, iż w ramach podstawy kasacyjnej, wskazanej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., strona może zarzucić naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Pierwsza z wymienionych form naruszenia polega na przyjęciu przez sąd wadliwego znaczenia przepisu prawa. Stawiając ten zarzut, strona winna wskazać, jak przepis ten powinien być rozumiany i na czym polegał błąd przy jego interpretacji. Zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu polega na wykazaniu, że rzeczywisty, ustalony w sposób niewątpliwy stan faktyczny nie odpowiada stanowi hipotetycznemu, wskazanemu w zastosowanym przepisie (por. wyrok NSA z 20 lipca 2011 r., II FSK 335/10, LEX nr 964560).
Wskazana przez skarżącego kasacyjnie forma naruszenia prawa materialnego nie odpowiada żadnej z form wskazanych w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. Również lektura uzasadnienia skargi kasacyjnej nie pozwala ustalić, na czym polegać miałoby naruszenie przepisu art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji, poprzez jego błędną wykładnię. Samo zresztą sformułowanie zarzutu w skardze kasacyjnej wskazuje na to, iż pełnomocnik kwestionuje poczynione przez organy i zaaprobowane przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne, polegające na błędnym przyjęciu, że skarżący popełnił zarzucany mu w postępowaniu karnym czyn, a nie sposób interpretacji treści normy prawnej. Tak sformułowany zarzut stanowi zatem w istocie próbę zwalczania ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji. NSA wielokrotnie stawał na stanowisku, iż podjęta w skardze kasacyjnej próba zwalczania ustaleń faktycznych nie może efektywnie nastąpić poprzez sformułowanie zarzutu naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.) (por. wyrok NSA z dnia 16 września 2004 r., FSK 471/04, ONSA, WSA 2005, nr 5, poz. 96, z 6 lipca 2004 r., FSK 192/04, ONSA i WSA 2004 r., nr 3, poz. 68 z 21 października 2010 r., II OSK 1641/09, LEX nr 746703). Pogląd ten Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela.
Z innych przyczyn niezasadny jest natomiast zarzut naruszenia przepisu art. 135f ust. 6 ustawy o Policji. Przepis ten jest bowiem przepisem regulującym przebieg postępowania dyscyplinarnego w Policji (normuje kwestie doręczeń w tym postępowaniu). Dotyczy zatem zupełnie innego postępowania, które nie było i nie mogło być przedmiotem kontroli Sądu I instancji, ponieważ postępowanie to kończy się odrębnie zaskarżalnym aktem w postaci orzeczenia dyscyplinarnego.
Przepis art. 135f ust. 6 ustawy o Policji nie był stosowany przez Sąd I instancji, zatem Sąd ten nie mógł go naruszyć poprzez jego błędną wykładnię. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się bowiem, że powołanie w skardze kasacyjnej przepisu prawa materialnego, który nie był stosowany w sprawie nie może odnieść zamierzonego skutku, czyniąc nieskutecznym zarzut błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 32/09, LEX nr 597539).
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.