I OSK 120/24

I OSK 120/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Maciej Dybowski /przewodniczący/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Gl 707/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-09-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 17 stycznia 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 września 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 707/23 w sprawie ze skargi B.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z 15 września 2023 r. II SA/Gl 707/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę B.M. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (Kolegium) z 9 marca 2023 r. nr SKO.PS/41.5/153/2023/4304 w przedmiocie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.
Skarżący zaskarżył wyrok Sądu Wojewódzkiego skargą kasacyjną w całości zarzucając mu :
I. naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 64 pkt 2 i 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, poprzez przyjęcie przez Sąd, że organy I i II instancji słusznie uznały, że nie zachodzą przesłanki wymienione w w/w przepisie do zwolnienia Skarżącego z opłaty (w całości, lub w części), podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika wniosek całkowicie odmienny;
II. naruszenie przepisów postępowania, o których mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego [dalej: kpa] poprzez oddalenie skargi pomimo wystąpienia podstaw uzasadniających uchylenie w całości decyzji Kolegium z 9 marca 2023 r., nr SKO.PS/41.5/153/2023/4304 oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza z 18 stycznia 2023 r., nr DI.4116.36.2021.1 o odmowie zwolnienia Skarżącego w całości z opłaty od lipca 2011 r. do nadal z ponoszenia opłaty za pobyt babci I.M. w Domu Pomocy Społecznej w [...], pomimo zaistnienia przesłanek do przekazania sprawy organowi I instancji - a to poprzez niedostrzeżenie przez Sąd, że organy I i II instancji naruszyły wyrażoną w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego w art. 7 kpa naczelną zasadę dążenia do uzyskania prawdy obiektywnej oraz zasadę pogłębiania zaufania, wynikającą z konieczności prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie Skarżącego do władzy publicznej (art. 8 kpa), co skutkowało nieuzasadnioną oraz sprzeczną z zasadami współżycia społecznego odmową zwolnienia Skarżącego z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt babci I.M. w Domu Pomocy Społecznej w [...], w całości (lub przynajmniej w części);
art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 kpa poprzez dokonanie przez Sąd oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sposób wybiórczy oraz z przekroczeniem zasad swobodnej oceny dowodów i :
stwierdzenie przez Sąd, a to w ślad za organami I i II instancji że sytuacja życiowa i materialna Skarżącego nie jest uzasadnioną przyczyną, w oparciu o którą zachodziłaby potrzeba zwolnienia Skarżącego z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt babci I.M. w Domu Pomocy Społecznej w [...], w całości (a przynajmniej w części), w oparciu o art. 64 pkt 2. ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej - podczas gdy wszechstronne rozważenie całości materiału dowodowego w sprawie, w tym znajdujące w aktach sprawy postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2023 roku, sygn. akt I OSK 1223/23 wraz z uzasadnieniem (w formie kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem) prowadziłoby do wniosku, że sytuacja materialna i życiowa Skarżącego jest istotnie ciężka i uzasadnia zwolnienie Skarżącego z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt babci I.M. w Domu Pomocy Społecznej w [...], w całości (a przynajmniej w części), w oparciu o art. 64 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej;
wyprowadzenie przez Sąd wniosków własnych, że opis zachowań babci Skarżącego I.M. nie jest normalny dla osoby zdrowej i świadomej swego postępowania, co implikowało wysunięciem przez Sąd dalszych wniosków, iż w sprawie Skarżącego nie wystąpiło "rażące" naruszanie przez babcię I.M. obowiązków rodzinnych względem Skarżącego B.M. - z jednoczesnym pominięciem przez Sąd, że w ten sposób tłumaczyć można każde zachowanie, które nosi cechy "rażącego" naruszania przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej (lub mieszkańca domu) obowiązku alimentacyjnego lub Innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty
co skutkowało wydaniem zaskarżonego wyroku i niesłuszną odmową zwolnienia Skarżącego z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt babci I.M. w Domu Pomocy Społecznej w [...], w całości (a przynajmniej w części), w oparciu o art. 64 pkt 2. ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej;
pominięcie przez Sąd przedłożonego do skargi od decyzji organu II instancji dowodu w postaci wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w z dnia 25 stycznia 2023 roku, sygn. akt II SA/GI 1365/22 wraz z uzasadnieniem, w którym Sąd ten wskazuje wprost, że nie kwestionuje stanowiska Skarżącego co do zasadności skierowania babci Skarżącego do "tańszego" Domu Pomocy Społecznej, aniżeli Dom Pomocy Społecznej w [...] - co na kanwie niniejszej sprawy świadczy o ziszczeniu się przesłanek z art. 64 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej i powinno skutkować zwolnieniem Skarżącego od obowiązku ponoszenia opłat za pobyt babci I.M. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w całości (a przynajmniej w części);
art. 141 § 4 ppsa poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku polegające na nieodniesieniu się przez Sąd do zasadniczych zarzutów podniesionych przez Skarżącego, a to w odniesieniu do upatrywanego przez Skarżącego nieuzasadnionego skierowania I.M. do Domu Pomocy Społecznej w [...], gdzie koszty pobytu mieszkańca wynosiły pierwotnie aż 4.050 zł (w późniejszym czasie koszty te ulegały jeszcze dodatkowemu zwiększeniu), podczas gdy możliwym i uzasadnionym było skierowanie babci I.M. do innego Domu Pomocy Społecznej (o niższych kosztach utrzymania) - przez co doszło do niesłusznego przerzucenia (zwiększenia) obowiązku Skarżącego w partycypacji w kosztach pobytu I.M. w Domu Pomocy Społecznej, ą zaskarżony w niniejszej sprawie wyrok z dnia 15 września 2023 roku sankcjonuje taki stan rzeczy.
Na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a., powołując się na powyższe podstawy, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.
Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., wniósł o dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodu z postanowienia Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 października 2023 r. II SA/GI 1665/23 wraz z uzasadnieniem, celem wykazania trudnej sytuacji materialnej i życiowej Skarżącego, uzasadniających wstrzymanie decyzji, na mocy której zobowiązano Skarżącego do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę [...] z tytułu odpłatności za pobyt babci Skarżącego w domu pomocy społecznej w w/w łącznej kwocie 27.230.37 zł; celem wykazania, że w/w postanowienie z dnia 26 października 2023 roku zapadło z uwzględnieniem postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lipca 2023 r., I OSK 1223/23 określającego sytuację finansową i życiową Skarżącego, jako trudną.
Uzasadniając wniosek o dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodu z w/w dokumentu na obecnym etapie postępowania, Skarżący wyjaśnił, że postanowienie z 26 października 2023 r. zostało mu doręczone 2 listopada 2023 r. (nie dysponował w/w dokumentem na wcześniejszym etapie postępowania). Jednocześnie wskazał, że dopuszczenie dowodu z w/w dokumentu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania, a wręcz przyspieszy przebieg procedowania.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku
W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego, co obliguje Sąd kasacyjny do ustosunkowania się w pierwszej kolejności do zarzutów opartych na podstawie kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Najdalej idącym z tym zarzutów był zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. to jest wadliwego uzasadnienia wyroku polegający na nieodniesieniu się do argumentów Skarżącego dotyczących nieuzasadnionego skierowania I.M. do Domu Pomocy Społecznej w [...], w którym jak twierdzi Skarżący, opłaty były wyższe niż w innych domach pomocy społecznej.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu przypomnieć należy, że zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
Wszystkie powyższe elementy zawiera uzasadnienie zaskarżonego wyroku. Sąd przedstawił stan faktyczny sprawy, stanowisko Skarżącego oraz organu. Następnie wyjaśnił z jakich przyczyn podziela stanowisko organu co do braku podstaw zwolnienia Skarżącego z obowiązku uiszczania opłaty za pobyt jego babci w Domu Pomocy Społecznej. Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w pełni podziela wyrażane wielokrotnie w orzecznictwie stanowisko, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jeżeli nie wiadomo jaki stan faktyczny Sąd I instancji przyjął jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku lub gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Okoliczności te w sprawie nie zachodzą.
Rzeczywiście, Sąd pierwszej instancji nie odniósł się wprost do argumentów Skarżącego dotyczących możliwości skierowania I.M. do Domu Pomocy Społecznej, w którym koszty utrzymania byłyby niższe. Zwrócić jednak należy uwagę na fakt, że wdacie wyrokowania przez Sąd Wojewódzki decyzja Kolegium ustalająca wysokość opłaty, która winna być ponoszona przez Skarżącego w związku z pobytem I.M. w Domu Pomocy Społecznej była już ostateczna a skarga na nią oddalona wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Gliwicach z 25 stycznia 2023 r. II SA/GL 1365/22. Podnoszone przez Skarżącego argumenty dotyczące możliwości skierowania I.M. do innego Domu Pomocy Społecznej uznać zatem należało za polemikę z ustaleniami zawartymi w ostatecznej decyzji administracyjnej, która kontroli podlegała w innym postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Sąd kasacyjny zwraca w tym miejscu uwagę, że w przywoływanym przez Skarżącego wyroku z 25 stycznia 2023 r. II SA/GL 1365/22 wyjaśniono również wprost, że na etapie ustalania opłaty podnoszenie okoliczności związanych z ewentualną możliwości skierowania I.M. do innego domu pomocy społecznej było nieuzasadnione. Tym bardziej przywoływanie powyższej okoliczności było oczywiście niezasadne na etapie analizowania możliwości zwolnienia Skarżącego z obowiązku ponoszenia tejże opłaty.
Zatem samo nieodniesienie się przez Sąd Wojewódzki do przywołanego przez Skarżącego fragmentu wyroku z 25 stycznia 2023 r. II SA/GL 1365/22 nie może być uznane za naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a.
Sąd kasacyjny wyjaśnia, że z urzędu znana jest mu okoliczność, iż wyrokiem z 20 czerwca 2024 r. I OSK 1223/23 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Skarżącego od wyroku z 25 stycznia 2023 r. II SA/GL 1365/22. Oznacza to, że wszelkie argumenty dotyczące możliwości skierowania I.M. do "tańszego" Domu Pomocy Społecznej uznać należy za próbę zakwestionowania wysokości opłaty ustalonej ostateczną i prawomocną decyzją organu administracji oraz za polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu.
Uzasadniając zarzuty naruszenia przepisów postępowania objęte punktem II.a petitum skargi kasacyjnej, to jest zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 8 k.p.a. Skarżący podkreślał, że organy nie przeanalizowały wszystkich występujących w sprawie przesłanek uzasadniających zwolnienie go z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt babci w DPS, przynajmniej w części.
Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, przeanalizował on sytuację osobistą i majątkową Skarżącego. Wskazał, jakie okoliczności w świetle art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (brzmienie obowiązujące w dacie wydania decyzji przez organy obu instancji wynikające z. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm., dalej "ustawa"), uzasadniają podjęcie decyzji o zwolnieniu osoby zobowiązanej do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS z realizacji tego obowiązku. Organ przeanalizował wywiad środowiskowy, zaznaczył, że Skarżący nie wnosi opłaty za pobyt innych członków rodziny w DPS, ośrodku wsparcia lub innej placówce, zarobkuje i nie występują żadne inne okoliczności wymienione w art. 64 ustawy. Podkreślił, że Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających jego twierdzenia.
Organ drugiej instancji przeanalizował ponownie sytuację osobistą i majątkową Skarżącego z uwzględnieniem dokumentów dołączonych przez niego do odwołania i uznał, że jest ona stabilna. Skarżący dysponuje środkami pozwalającymi nie tylko na zaspokojenie bieżących potrzeb, ale również ponoszenie dodatkowych wydatków, które nie są niezbędne. Organ odwoławczy przedstawił również wykładnię art. 64 pkt 2 ustawy i wyjaśnił, że wymienione w nim przykłady zdarzeń uzasadniających zwolnienie wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie zakresem jego zastosowania okoliczności związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego, które to zdarzenia nie wystąpiły w sprawie. Organ odniósł się również do argumentacji Skarżącego dotyczącej wystąpienia przesłanek z art. 64 pkt 7 ustawy wyjaśniając, że Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających ich zaistnienie.
Kolegium wskazało również, że organ rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat powinien mieć na względzie nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny. Zwolnienie z opłaty powinno zawsze znaleźć uzasadnienie w wyjątkowych okolicznościach, w przeciwnym razie może dojść do nieuzasadnionego przerzucania na jednostki samorządu terytorialnego obowiązku partycypowania w tych opłatach. Nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa.
Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniósł się do podnoszonych przez Skarżącego argumentów dotyczących zaistnienia w sprawie okoliczności, o których mowa w art. 64 pkt 2 i pkt 7 ustawy, a następnie podzielił stanowisko organów co do ich niewystąpienia w sprawie.
Nie można zatem uznać za zasadne zarzutów naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 8 k.p.a. Wbrew stanowisku Skarżącego, organy badały, czy w sprawie wystąpiły okoliczności uzasadniające zwolnienie go z obowiązku ponoszenia opłaty, analizy tej dokonywały z uwzględnieniem okoliczności wskazanych w art. 7 k.p.a. oraz 8 § 1 k.p.a. (który to przepis nie został wprost wskazany jako wzorzec kontroli w petitum skargi kasacyjnej, przywołane zostało jedynie jego brzmienie).
W zarzucie objętym punktem II.b petitum skargi kasacyjnej Skarżący zarzuca Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a poprzez dokonanie przez Sąd oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sposób wybiórczy oraz z przekroczeniem zasad swobodnej oceny dowodów.
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu przypomnieć należy, że zadaniem sądów administracyjnych jest kontrola zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej. Sądy administracyjne nie stosują przepisów proceduralnych regulujących postępowanie przed organami, a jedynie badają, czy organy nie naruszyły tychże przepisów. Zatem postawiony przez Skarżącego zarzut, z uwagi na jego powiązanie z przepisami p.p.s.a. należy odczytywać jako zarzut niedostrzeżenia przez Sąd Wojewódzki naruszenia przez organy obu instancji art. 77 § 1 k.p.a.
W świetle przywołanego przez Skarżącego jako wzorzec kontroli art. 77 § 1 k.p.a. organy zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały zebrany w sprawie materiał dowodowy.
W ocenie Sądu kasacyjnego, Sąd Wojewódzki dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji prawidłowo uznał, że organy sprostały obowiązkom w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego.
Przypomnieć w tym miejscu należy, że Skarżący w toku postępowania przed organem pierwszej instancji przedłożył jedynie dokumenty potwierdzające wysokość kosztów utrzymania ponoszonych przez niego i jego matkę. Pomimo wystosowania przez organ pierwszej informacji o planowanej odmowie zwolnienia go z odpłatności (zawiadomienie z 28 grudnia 2022 r.) Skarżący nie podjął żadnych działań mających na celu wykazanie okoliczności, które uzasadniałyby zwolnienie go z obowiązku odpłatności za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej.
Na etapie odwołania Skarżący przedłożył harmonogram spłaty kredytu z 23 listopada 2022 r., umowę pożyczki na zakup telefonu oraz polisę ubezpieczeniową dotyczącą samochodu.
Do dokumentów tych odniósł się organ drugiej instancji uznając, że ich przedłożenie potwierdza, iż Skarżący jest w stanie ponosić nie tylko wydatki związane z codziennym funkcjonowaniem, ale również dodatkowe wydatki, nie mające charakteru niezbędnych. Stanowisko to podzielił Sąd pierwszej instancji.
Sąd kasacyjny zwraca w tym miejscu uwagę, że jak wynika z akt sprawy, z dniem 31 października 2022 r. ustało zatrudnienie Skarżącego, ostatnie wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia otrzymał on w listopadzie 2022 r. Sąd kasacyjny dostrzega wykazywaną przez Skarżącego w wywiadzie z 23 lipca 2021 r. okoliczność że dojeżdża do pracy 40 km w jedną stronę, dostrzega zatem, że samochód może być Skarżącemu niezbędny do dojazdów do pracy. Jednak fakt zawarcia umowy kredytu na zakup samochodu już po dacie rozwiązania umowy o pracę oraz zaciągnięcie pożyczki na zakup telefonu, przy jednoczesnej świadomości, iż do uregulowania pozostają kwoty związane z pobytem babci w Domu Pomocy Społecznej uzasadnia stanowisko Sądu pierwszej instancji, że trudno dać wiarę twierdzeniom Skarżącego co do złej sytuacji majątkowej rodziny. W świetle powyższego prawidłowo Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów co do braku zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 64 pkt 2 ustawy.
Skarżący powoływał się również na okoliczności, o których mowa w art. 64 pkt 7 ustawy. W tym zakresie Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów, że ich zaistnienie nie zostało przez Skarżącego wykazane. Uznał również, że Skarżący nie wykazał, aby przywoływane przez niego zachowania I.M. miały charakter celowy.
Sąd kasacyjny dostrzega pewną niekonsekwencję stanowiska Sądu Wojewódzkiego, który z jednej strony uznaje, że opisywane przez Skarżącego zachowania I.M. nie zostały udowodnione a z drugiej strony przyjmuje, że nie miały one charakteru celowego. Pozostaje to jednak bez wpływu na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 64 pkt 7 ustawy, osobę wnoszącą opłatę lub obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na jej wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Skarżący przypisywał I.M. zachowania utrudniające a nawet uniemożliwiające wspólne zamieszkiwanie, które miały mieć miejsce po 2020 r.
Sąd kasacyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym organy prawidłowo przyjęły, iż okoliczności te nie zostały wykazane przez Skarżącego. Podkreślić należy, że na etapie postępowania przed organami Skarżący nie wniósł o przeprowadzenie jakichkolwiek dowodów potwierdzających zaistnienie tychże okoliczności. Dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego dołączył do akt sprawy datowane na 27 marca 2023 r. oświadczenie swojej matki opisujące zachowania I.M.
Sąd kasacyjny zwraca jednak uwagę, że przedstawienie tego oświadczenia nie mogło skutkować uznaniem wykazania przez Skarżącego zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 64 pkt 7 ustawy. Oświadczenie to sporządzone zostało już po wydaniu decyzji ostatecznej. Co jednak najistotniejsze, jak wynika z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów. Pisemne oświadczenia ewentualnego świadka nie może być uznane za dowód z dokumentu, stanowiłoby to bowiem naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. w świetle którego Sąd administracyjny nie może przeprowadzać dowodu z zeznań świadków.
Znaczna część argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej dotyczy stanowiska przyjętego przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 lipca 2023 r. I OSK 1223/23, którym wstrzymano wykonanie decyzji Kolegium z 21 lipca 2022 r. ustalającej wysokość opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Cytując fragmenty uzasadnienia powyższego postanowienia Skarżący pomija jednak akapit, w którym wskazano, że "Ochrona tymczasowa przewidziana w art. 61 § 3 p.p.s.a. służy zabezpieczeniu strony przed skutkami bezpośrednio związanymi z wykonaniem decyzji, których ponadto nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. Chodzi więc o szkodę wyrządzoną wykonaniem konkretnej decyzji, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego (wyegzekwowanego) świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu." To właśnie z okolicznością, że w razie uchylenia decyzji, a co za tym idzie, ustaniem obowiązku uiszczania opłaty Skarżący mógłby ponieść szkodę odpowiadającą wysokości ewentualnie poniesionych kosztów pożyczki zaciągniętej na spłatę tychże opłat Sąd kasacyjny wiązał zasadność udzielenia ochrony tymczasowej. W tym też kontekście należy oceniać treść uzasadnienia postanowienia z 26 października 2023 r. II SA/GL 1665/23 dołączonego do skargi kasacyjnej, którego treść znana jest Sądowi kasacyjnemu z urzędu.
Zatem również zarzut objęty punktem II.b petitum skargi kasacyjnej uznać należało za niezasadny.
W punkcie I petitum skargi kasacyjnej Skarżący zarzuca Sądowi błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 64 pkt 2 i 7 ustawy "poprzez przyjęcie przez Sąd, że organy I i II instancji słusznie uznały, że nie zachodzą przesłanki wymienione w w/w przepisie do zwolnienia Skarżącego z opłaty (w całości, lub w części), podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika wniosek całkowicie odmienny".
Sposób sformułowania zarzutu wskazuje, że Skarżący zarzuca sądowi błędną wykładnię przywołanych przepisów. Jednak ani w samym zarzucie, ani w uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący nie wskazał, na czym polegał błąd w wykładni, którego dopuścił się Sąd Wojewódzki ani też jaka jest prawidłowa - w jego ocenie - wykładnia przywołanych przepisów.
Jednocześnie Skarżący zarzuca sądowi niewłaściwe zastosowanie art. 64 pkt 2 i 7 ustawy, co oznacza, że w jego ocenie spełnione zostały przesłanki do zastosowania tychże przepisów.
Jak wynika z przyjętej przez Sąd Wojewódzki wykładni art. 64 pkt 2 ustawy, "przepis art. 64 pkt 2 u.p.s. wskazuje na możliwość wydania decyzji zwalniającej z opłat jeżeli wystąpią "uzasadnione okoliczności". Pojęcie tych uzasadnionych okoliczności nie zostało sprecyzowane. Jednak wymienione w nim przykłady zdarzeń uzasadniających zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie ich zakresem okoliczności związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny, jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego. Zwolnienie z opłaty powinno zawsze znaleźć uzasadnienie w wyjątkowych okolicznościach, w przeciwnym razie może dojść do nieuzasadnionego przerzucania na jednostki samorządu terytorialnego obowiązku partycypowania w kosztach całego społeczeństwa (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1387/22, Lex nr 3480868). Te "uzasadnione okoliczności", nie wymienione w art. 64 pkt 2 u.p.s., powinny mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 września 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 394/22, Lex nr 3404592)." Wykładni tej Skarżący nie zakwestionował, podziela ją również Sąd kasacyjny rozpoznający sprawę. Skoro Skarżący kasacyjnie nie podważył, w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania, ustaleń fatycznych przyjętych przez Sąd pierwszej instancji za podstawę kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, zgodnie z którymi w trakcie postępowania administracyjnego Skarżący nie wykazał, aby wystąpiły jakiekolwiek zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które negatywnie wpłynęłyby na jego sytuację materialną i rodzinną zarzut naruszenia art. 64 pkt 2 uznać należało za niezasadny.
Za niezasadny uznać należało również zarzut naruszenia art. 64 pkt 7 ustawy. Przedstawiając wykładnię tego przepisu Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że w art. 64 pkt 7 u.p.s. opisano przesłankę, która dotyczy rażącego naruszenia przez osobę znajdującą się w DPS-ie obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Ustawodawca nie definiuje przy tym, co należy rozumieć przez wspomniane w nim obowiązki. Analizując treść uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej, którą dodano pkt 7 do art. 64 jak również stanowisko wyrażane w doktrynie Sąd wyjaśnił, że przepis ten dotyczy okresu, w którym zobowiązani do wnoszenia opłat wymagali właściwego dla ich wieku wsparcia (opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój), przy czym owe zaniechania winny mieć charakter rażący – to jest wyraźny, rzucający się w oczy, bardzo duży.
Tak przedstawioną wykładnię Sąd kasacyjny w pełni podziela i wskazuje, że Skarżący, urodzony w 2001 r., a więc mający w 2020 r., to jest w dacie rzekomego wadliwego zachowania I.M. 19 lat nie przedstawił w toku postępowania administracyjnego jakichkolwiek dowodów potwierdzających naruszenie przez I.M. ciążących na niej wobec niego obowiązków alimentacyjnych lub innych obowiązków rodzinnych.
Odnosząc się do przywoływanej przez Skarżącego okoliczności jaką było odrzucenie spadku po I.M. celem wykazania, że nie łączą go z nią jakiekolwiek więzy, Sąd kasacyjny wskazuje, że tego typu działanie pozostaje bez wpływu na ocenę stanu faktycznego sprawy. Dla jej rozstrzygnięcia istotne są bowiem nie subiektywne odczucia Skarżącego co do istnienia pomiędzy nim a mieszkańcem DPS więzów rodzinnych, ale treść przepisów prawa warunkujących możliwość zastosowania zwolnienia.
W konsekwencji uznając zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej za niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ją na podstawie art. 184 p.p.s.a. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie pełnomocnik Skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.