I OSK 1197/09

I OSK 1197/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2011-01-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-08-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Paweł Tarno /przewodniczący/
Joanna Banasiewicz /sprawozdawca/
Marzenna Linska - Wawrzon
Symbol z opisem
6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne
Ewidencja gruntów
Sygn. powiązane
III SA/Kr 476/08 - Wyrok WSA w Krakowie z 2008-11-20
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 153, 133 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2000 nr 100 poz 1086
art. 2 pkt 8
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędzia WSA del. Marzenna Linska-Wawrzon Protokolant: sekretarz sądowy Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Kr 476/08 w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w K. z dnia [...] lutego 2008r. nr [...] w przedmiocie ewidencji gruntów oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt III SA/Kr 476/08 oddalił skargę J. Z. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Krakowie z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie ewidencji gruntów.
Powyższe rozstrzygnięcie Sąd ten poprzedził następującymi ustaleniami faktycznymi i oceną prawną:
J. Z. pismami z 2003 r. domagał się od Starosty Powiatowego w T. zmiany treści wykazu synchronizacyjnego zmian z dnia 10 czerwca 1991 r. wykonanego za Nr zlec. "48/91" dla działek ewidencyjnych Nr [...] o pow. 0,14 ha i [...] o pow. 3,28 ha położonych w C., co do których stwierdzono ich nabycie aktem własności ziemi przez M. Z. Wniosek oparto na twierdzeniu, że wykaz synchronizacyjny złożony w aktach księgi wieczystej założonej dla nieruchomości obejmującej te działki jest wadliwie wykonany i nie obejmuje parcel objętych wskazanymi we wniosku zbiorami dokumentów.
Starosta Powiatu T. decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. odmówił wzruszenia wykazu synchronizacyjnego.
Decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Krakowie, po rozpatrzeniu odwołania J. Z., uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Starosta Powiatu T. decyzją z dnia [...] maja 2004 r. orzekł o wprowadzeniu zmian w ewidencji gruntów polegających na:
1) ujawnieniu w jednostce rejestrowej Nr [...] obręb C. prowadzonej dla parafii Rzymsko-Katolickiej w C. jako właściciela, podziału objętej tą jednostką rejestrową działki ewid. [...] na działki [...] o pow. 0,15 ha i [...] o pow. 0,13 ha
2) utworzeniu dla działki ewid. [...] nowej jednostki rejestrowej z wpisem Parafii jako władającego tą działką.
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Krakowie decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję.
Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2006 r., sygn. akt III SA/Kr 762/04 uchylił decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] lipca 2004 r. wraz z utrzymaną nią w mocy decyzją Starosty Powiatu T. z [...] maja 2004 r.
Starosta Powiatu T. decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] orzekł o wprowadzeniu w operacie ewidencji gruntów obrębu C. zmian polegających na:
1) wykreśleniu działki ewid. [...] o pow. 0,15 ha z pozycji jednostki rejestrowej Nr [...] prowadzonej dla Parafii Rzymsko-Katolickiej w C. jako właściciela obejmującej m.in. działki ewidencyjne [...] i [...],
2) założeniu dla działki [...] o pow. 0,15 ha nowej pozycji rejestrowej z wpisem jako właściciela S. Z. s. W. – jako osoby ujawnionej w zaginionym wykazie hipotecznym liczba [...] księgi gruntowej gminy katastralnej C.
Po rozpatrzeniu odwołania J. Z. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Krakowie decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 240, poz. 2027) oraz § 45 i § 46 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454, dalej "ustawa").
Organ odwoławczy wskazał, że aktem własności ziemi z dnia [...] maja 1978 r. nr [...] stwierdzono nabycie przez M. Z. własności działek ewidencyjnych [...] i [...]. Dla nieruchomości obejmującej te działki założono w 1991 r. księgę wieczystą Nr [...]. Dla działek [...] i [...] opracowano dnia 10 czerwca 1991 r. za Nr "[...]" wykaz synchronizacyjny w związku z założeniem dla nich księgi wieczystej.
W dniu 9 grudnia 1977 r., za nr [...] przyjęto do państwowego zasobu geodezyjnego mapę ewidencji gruntów Miasta C., sporządzoną na podstawie tzw. mapy zasadniczej z 30 listopada 1976 r. Był to pierwszy dokument kartograficzny, na którym pojawiły się działki ewidencyjne o nr [...],[...] i [...] z zaznaczeniem ich granic ewidencyjnych. Sporządzony 25 maja 1978 r. na rzecz M. Z. akt własności ziemi działek ewidencyjnych [...] i [...] wydany został w trybie przepisów ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych i oparty był na stanie władania na dzień 4 listopada 1971 r. Wydanie aktu, zgodnie z przewidzianym trybem postępowania nie było poprzedzone badaniem ksiąg wieczystych i opracowaniem wykazu synchronizacyjnego wykazującego jakie parcele katastralne weszły w skład poszczególnych działek ewidencyjnych, których granice miały być określone stanem władania.
Po raz pierwszy wykaz synchronizacyjny dla działek [...] i [...] opracowano w dniu 10 czerwca 1991 r. dla celów założenia księgi wieczystej dla nieruchomości obejmującej te działki. Od czasu wydania aktu własności ziemi obecne granice działek ewidencyjnych [...],[...] i sąsiadującej z nią działki [...] nie uległy zmianie na mapie ewidencji gruntów. Odnowiony operat ewidencji gruntów obowiązuje od 18 lutego 1982 r.
Działka ewid. Nr [...] nie obejmuje – jak twierdził J. Z. – całych parcel katastralnych [...] i [...], które były przedmiotem zawartej przez S. Z. – ojca – w dniu 23 października 1936 r. za Nr rep. [...] umowy notarialnej (zb. dok. Sądu Grodzkiego w C. przy L.p. [...]) i które objęte były wpisem na rzecz S. Z. s. W. w arkuszu posiadłości gruntowej L.p. [...] gminy C., liczba karty księgi gruntowej [...].
W granicach ewidencyjnych działki ewid. [...] o pow. 3.28 ha zawarta jest część parceli katastralnej [...] odpowiadająca parceli [...] oraz część parceli katastralnej [...] odpowiadająca parceli [...]. W toku postępowania administracyjnego stwierdzono, że podstawę wpisu Parafii Rzymsko-Katolickiej w C. w ewidencji gruntów jako właściciela stanowił wykaz hipoteczny L 104 ks. gr. gm. kat. Ciężkowice, z którego poz. [...] na karcie [...] wynikało, iż obejmuje on pgr. L. kal [...] – Las, pgr. [...] o pow. 0,5180 ha, pgr [...] o pow. 0,4615 ha i pgr. [...] o pow. 0,1007 ha. Zarazem whL [...] gminy C. na arkuszu posiadłości gruntowej Lp. [...] zawierał wpis na nazwisko Z. S. s. W. również parcel [...] o pow. 0,4615 ha, pgr. [...] o pow. 0,1007 ha a także parceli [...] o pow. 0,5180 ha.
W związku z zarzutami J. Z. co do wykazu synchronizacyjnego dla działek ewidencyjnych Nr [...] i [...] z 1991 r., sprostowano wykaz synchronizacyjny dla działki ewid [...] w ten sposób, że objęto nim także m.in. oprócz pgr [...] parcelę [...] powstałą z podziału parceli [...] na parcelę [...] i [...] oraz parcelę [...] powstałą z podziału parceli [...] na [...] i [...]. Podziału tzw. kameralnego parcel [...] i [...] opartego na synchronizacji mapy katastralnej z mapą ewidencji dokonano operatem przyjętym do powiatowego zasobu geodezyjno- kartograficznego dnia 13 kwietnia 2004 r. za nr [...], w toku postępowania administracyjnego.
Zarazem na podstawie tego samego operatu ustalono, że pozostałe części parcel [...] i [...], tj. parcela [...] i parcela [...] powstałe z w/w podziału, wchodzą w działkę ewidencyjną Nr [...] i odpowiadają działce ewidencyjnej [...] o pow. 0,13 ha oznaczonej na planie podziału działki [...] ewid. o pow. 0,28 ha na dz. ewid. [...] o pow. 0,15 ha i [...] o pow. 0,13 ha. Ustalono, że działka ewid. [...] o pow. 0.15 ha stanowi tę część parceli katastralnych [...] i [...], które nie weszły w skład działki ewidencyjnej Nr [...] objętej aktem własności ziemi wydanym na rzecz M. Z., a która w wykazie hipotecznym [...] gm. kat. C. nadal figuruje na rzecz S. Z. s. W. Ustalono dalej, że część działki ewid. [...] odpowiadająca działce [...]powstała z części parceli katastralnej [...] z Lwh [...], a dalszym częściom tej parceli odpowiadają działki ewidencyjne [...] i [...]. W związku z powyższym wykonano odpowiadające tym ustaleniom wykazy synchronizacyjne dla działek ewid. [...] i [...].
Wojewódzki Inspektor przypomniał, że opierając się na tych ustaleniach organ I instancji zajął stanowisko, że brak jest podstaw do "likwidacji" działki ewidencyjnej [...], gdyż nie składa się ona tylko z części byłych parcel katastralnych [...] i [...] oznaczonej jako działka ewid. [...], co do której wynikający z wpisu w Lwh [...] gm. Kat. C. stan wskazuje na właściciela w osobie S. Z. s. W., co uzasadniło wprowadzenie w operacie ewidencji zmian objętych rozstrzygnięciem decyzji.
Odnosząc się do zarzutów odwołania podkreślono, że postępowanie wykazało, iż działka ewidencyjna [...] nie obejmuje całych parcel katastralnych [...] i [...], lecz ich część, a nadto obejmuje część parceli [...].
Wskazano, że zaskarżonym rozstrzygnięciem wyodrębniono z działki ewidencyjnej [...] tę część (dz. [...]), co do której Parafia Rzymsko-Katolicka w C. nie legitymuje się tytułem własności, a która to część zarazem nie weszła w obszar działki ewidencyjnej objętej aktem własności ziemi wydanym na rzecz M. Z. Podkreślono, że decyzja organu I instancji, poprzedzona operatem pomiarowym kameralnego podziału działki ewid. [...], przyjętym do zasobu geodezyjno- kartograficznego za Nr [...] w dniu 13 kwietnia 2004 r. doprowadza do zgodności obowiązującej ewidencji gruntów w jej części kartograficznej - mapy ewidencyjnej ze stanem określonym na mapach katastralnych, z uwzględnieniem stanu prawnego wynikającego z aktu własności ziemi.
Wskazano ponadto na przepis art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464), że od dnia 1 stycznia 1992 r. sądy powszechne właściwe są do rozpatrywania spraw w przedmiocie uregulowania własności nieruchomości rolnych, natomiast ewidencja gruntów rejestruje stan prawny, zaś rozpoznanie sporu o rozgraniczenie nieruchomości następuje w innym trybie i przed innym organem.
J. Z. wniósł na powyższą decyzję skargę.
W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Krakowie domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), podniósł, że w myśl art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2008 r. sygn. akt III SA/Kr 762/04 wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.
Powołanym wyrokiem Sąd uchylił decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Krakowie z dnia [...] lipca 2004 r., wraz z utrzymaną nią w mocy decyzją Starosty Powiatowego w T., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ powołanej P.p.s.a.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uzupełniły materiał dowodowy przez ustalenie kiedy powstała mapa ewidencyjna, na której po raz pierwszy odzwierciedlono granice ewidencyjne działek [...],[...] i [...] i czy według tego dokumentu przyjęto oznaczenie granic działek ewidencyjnych Nr [...] i [...] w akcie własności ziemi wydanym na rzecz M. Z. oraz dla działki [...], czy opracowany w 1991 r. wykaz synchronizacyjny z dnia 10 czerwca 1991 r. L kz [...] dla celów założenia księgi wieczystej dla nieruchomości stanowiącej działki [...] i [...] był pierwszym wykazem zmian gruntowych, a w szczególności czy w dacie wydawania w 1978 r. aktu własności ziemi operującego oznaczeniami działek ewidencyjnych, istniały wykazy zmian gruntowych (tzn. wykazy synchronizujące oznaczenia działek ewidencyjnych z parcelami katastralnymi). Ponadto Sąd polecił ustalić kiedy została założona mapa ewidencyjna, z której dokonano wyrysu dla oznaczenia działek objętych aktem własności ziemi w księdze wieczystej i czy granice ewidencyjne działki [...] z działką [...] na tej mapie odpowiadają granicom ewidencyjnym na mapie obowiązującego w czasie wydania aktu własności ziemi. Dopiero po wskazanym uzupełnieniu materiału dowodowego sprawy należało ocenić czy i w jakim zakresie istnieje podstawa do wprowadzenia zmian i w jakiej części operatu ewidencji gruntów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ocenił, mając na uwadze powyższe wskazania, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, co czyni skargę bezzasadną.
Sąd I instancji przypomniał, że zgodnie z przepisem art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne istotę ewidencji gruntów stanowi jednolity dla kraju, systematycznie aktualizowany zbiór informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych osobach fizycznych prawnych władającymi tymi gruntami, budynkami i lokalami. Organem prowadzącym ewidencję gruntów i budynków oraz gleboznawczą klasyfikację gruntów jest Starosta (art. 22 ust. 1).
Przepis art. 20 ustawy określa rodzaje informacji o gruntach (ust. 1 pkt 1) oraz ich właścicielach (ust. 2), które obejmuje ewidencja gruntów. Informacje te mają charakter przedmiotowy – w odniesieniu do gruntów - dotyczące ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas gleboznawczych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty (art. 20 ust. 1 pkt. 1). Informacje podmiotowe (art. 20 ust. 2 pkt 1) dotyczą wykazania właściciela, a w odniesieniu do gruntów państwowych i samorządowych - innych osób fizycznych lub prawnych w których władaniu znajdują się grunty, budynki lub ich części.
Powyższe informacje o gruntach, budynkach i lokalach zawiera tzw. operat ewidencyjny, który składa się z map Rejestrów i dokumentów uzasadniających wpisy do tych rejestrów (art. 24 § 1 ustawy).
Określając przedmiot ewidencji oraz sposób jej gromadzenia w postaci operatu ewidencyjnego ustawa w zasadzie nie reguluje zasad prowadzenia ewidencji gruntów i wprowadzania w niej zmian. W dacie wydania decyzji czyniły to przepisy obowiązującego od 3 czerwca 2001 r. rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. 38, poz. 454).
Z przepisów rozdziału 3 rozporządzenia (§ 44 in.) wynika, że podstawową zasadą prowadzenia ewidencji jest zasada aktualności, tj. utrzymywania operatu w zgodności z aktualnymi dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi (§ 44 pkt 2). Aktualizacja operatu ewidencyjnego, zgodnie z § 45 ust. 1 rozporządzenia następuje poprzez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych. Przepisy rozporządzenia posługują się pojęciem aktualizacji ewidencji. Usuwanie błędów lub omyłek ewidencji w ramach jej "aktualizacji" nie jest wyłączone, jednakże pod warunkiem, że uzasadnia to aktualny stan prawny, który ewidencja gruntów ma odzwierciedlać, a nie tworzyć. Nie jest więc "aktualizowaniem" ewidencji wprowadzanie zmian na podstawie dokumentów stwierdzających stan wcześniejszy, niż wynikający z aktualnie obowiązującego stanu prawnego.
Sąd przypomniał, że stwierdzenie aktem własności ziemi Nr [...] z dnia 25 maja 1978 r. wydanym przez Naczelnika Gminy C., że M. Z. nabyła z mocy prawa własność nieruchomości stanowiącej działki ewidencyjne Nr [...] i [...] nastąpiło w trybie i na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1979 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.). Istota tzw. uwłaszczania na podstawie tej ustawy polegała na tym, że o treści aktu decydował stan samoistnego posiadania na dzień 4 listopada 1971 r. (bez względu na stan nieruchomości wynikający z tytułu własności). Od dnia 1 stycznia 1992 r., z mocy art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 57, poz. 603 ze zm.) wyłączone jest stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności lub uchylenia decyzji ostatecznych – aktów własności ziemi – wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. W żaden więc sposób nie można w postępowaniu przed organami ewidencji gruntów korygować czy wzruszać akty własności ziemi.
Aktualny stan prawny co do przedmiotu prawa własności spadkobierców po M. Z. określa wpis w księdze wieczystej KW [...], którym objęte są działki ewid. [...] i [...]. Wpis ten stwarza stosownie do art. 3 ustawy z 6 lipca 1982 r. Prawo o księgach wieczystych i hipotece domniemanie prawdziwości wpisanego prawa, to samo domniemanie dotyczy innych uczestników postępowania, co do wpisów na ich rzecz prawa własności oznaczonych nieruchomości. Dotyczy to wpisu prawa własności parceli katastralnej [...] na rzecz Parafii Rzymsko-Katolickiej w C w wykazie hipotecznym L. [...] C., co do którego nie stwierdzono utraty mocy prawnej dawnej księgi wieczystej. Z tych względów w uzasadnieniu poprzedniego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny zawarł wiążącą organy przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, jak i sąd ocenę prawną, w myśl której nie może być przedmiotem zmian ewidencji żądanie całkowitego zniesienia, likwidacji czy wykreślenia z ewidencji gruntów działki ewidencyjnej Nr [...] w takim zakresie w jakim odpowiada ona granicom ewidencyjnym parceli katastralnej [...] lub części tej parceli.
Organy ustaliły, że z wykazu whL [...] gm. Kat. C. według stanu na 13 stycznia 1949 r. wynika, iż S. Z. – ojciec skarżącego – figurował jako posiadacz m.in. parcel katastralnych [...] i [...]. Co do tytułu własności tych parcel skarżący przedstawił kopię aktu notarialnego z 29 października 1936 r. Nr. Rep. [...] z którego wynika, iż wywodziły się one z Lwh [...] gm. C. i nabyte zostały przez S. Z. od małż. L.
Skarżący twierdził, że parcele te w całości objęte są działką ewidencyjną Nr [...] wpisaną na rzecz Parafii, a winny być objęte działką [...].
Na tle tych twierdzeń Wojewódzki Sąd Administracyjny w poprzednim wyroku zawarł kolejne oceny prawne wiążące w dalszym postępowaniu.
Po pierwsze wskazano, że oznaczenie nieruchomości w tym jej obszar i granice oznaczone na wyrysie z mapy ewidencyjnej oraz wypisie z rejestru gruntów są elementami oznaczenia nieruchomości zawartych w dziale I-0 księgi wieczystej i stosownie do przepisu art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece nie są objęte domniemaniem prawdziwości wpisanego prawa (art. 3) ani nie są chronione rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 5) statuowanymi tą ustawą. W postępowaniu ewidencyjnym mogą być zatem dokonane zmiany danych ewidencyjnych opisujących działkę ewidencyjną wchodzącą w skład nieruchomości, jeżeli jest to uzasadnione materiałem źródłowym, a aktualizacja ewidencji jest zgodna z obowiązującym stanem prawnym nieruchomości. A ponadto przyjęto że zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem Sądów administracyjnych w postępowaniu ewidencyjnym nie jest dopuszczalne samodzielne ustalanie przez organy ewidencji praw własności czy rozstrzyganie sporów o zasięg prawa własności.
Podniesione przez skarżącego względem ewidencji gruntów zarzuty mogły więc być weryfikowane tylko na płaszczyźnie ustalenia, czy i w jakim zakresie parcele katastralne [...]i [...]objęte są działkami ewidencyjnymi [...] i [...]. Nie było zaś dopuszczalne i nie mogło być przedmiotem postępowania żądanie zmiany obszaru i granic działki ewidencyjnej [...] przez powiększenie go o obszar b. parcel katastralnych [...]i [...], gdyż żądanie to w istocie zmierza do niedopuszczalnej zmiany treści aktu własności ziemi.
Ustalenia organów sprowadzają się do następujących faktów:
W granicach ewidencyjnych działki ewid. [...], objętej aktem własności wydanym na rzecz M. Z. z 25 maja 1978 r. zawarty jest obszar części parcel katastralnych; [...] (w części odpowiadającej parceli 1580/5), oraz 1580/2 (w części odpowiadającej parceli [...]), natomiast w granicach ewidencyjnych działki ewidencyjnej [...] przy tworzeniu ewidencji w miejsce katastru zawarto dalszą część parceli [...]odpowiadającą parceli [...]oraz część parceli [...]odpowiadającą parceli [...], oznaczonym w operacie pomiarowym przyjętym do zasobu dnia 13 kwietnia 2004 r. Byłe parcele katastralne w częściach odpowiadających parcelom [...]i [...], odpowiadają, w ewidencji gruntów działce [...]o pow. 0,15 ha. Wykazanie w jednostce rejestrowej gruntu, tj. zgodnie z § 13 rozporządzenia w wykazie działek położonych w granicach jednego obrębu wchodzących w skład jednej nieruchomości prowadzonej dla Parafii Rzymsko-Katolickiej w C., jako właściciela nieruchomości, części działki ewid. [...], odpowiadającej działce [...]o pow. 0,15 ha nie znajduje oparcia w dokumentach źródłowych, gdyż nie odpowiada ona działce [...] lub jej części. Nabyte według aktu notarialnego z 1936 r. przez S. Z. części parcel [...]i [...]odpowiadające działce ewid. [...]o pow. 0,15 ha nie są objęte Lwh [...], ani aktem własności ziemi wydanym na rzecz M. Z.
Zdaniem Sądu poczynione w tym zakresie ustalenia są adekwatne do zebranego i uzupełnionego zgodnie ze wskazaniami Sądu materiału dowodowego, którego ocena dokonana została zgodnie z art. 80 K.p.a.
Nie pozostaje ona w szczególności w sprzeczności z mapą katastralną z 1929 r. obejmującą parcele [...]i [...], którego to dokumentu skarżący nie kwestionuje. Właśnie nałożenie mapy katastralnej z zaznaczonymi parcelami [...]i [...]na mapę ewidencyjną wykazało, które części tych parcel zawarte są już w działce ewid. [...], a które weszły w działkę ewid. [...].
Zarzuty skargi nie wskazują dających się zweryfikować okoliczności, które podważałyby trafność poczynionych przez organy ustaleń.
Dokonana w dopuszczalnych w postępowaniu ewidencyjnym granicach zmiana operatu ewidencji gruntów nie narusza prawa i spełnia przesłanki aktualizacji operatu ewidencji, przewidziane przepisami § 44 pkt 2, § 45 ust. 1 i 2 w zw. z § 36 pkt 1 oraz § 46 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 rozporządzenia.
Sąd stwierdził, że wbrew zarzutom skargi, przepis art. 93 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) nie stał na przeszkodzie przyjęcia za podstawę wprowadzonych zmian operatu pomiarowego wraz z mapą uzupełniającą przyjętego do państwowego powiatowego zasobu geodezyjno-kartograficznego w dniu 13 kwietnia 2004 r. za Nr [...]. W myśl bowiem przepisu § 46 ust. 2 pkt 2 powołanego rozporządzenia z 29 marca 2001 r. podstawę wprowadzenia zmian stanowić może opracowanie geodezyjne i kartograficzne, przyjęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, zawierające wykazy zmian danych ewidencyjnych. Złożony do akt operat zawiera wykazy zmian danych ewidencyjnych wymagane przepisem § 46 ust. 3.
Przedmiotem i celem opracowania geodezyjno-kartograficznego w formie operatu pomiarowego przyjętego do państwowego zasobu geodezyjno-kartograficznego z dnia 13 kwietnia 2004 r. nie był podział nieruchomości stanowiącej własność Parafii Rzymsko-Katolickiej w C., a opisanej w Lwh [...] gm. Kat. C. jako parcela katastralna [...]. Celem tego opracowania było stworzenie podstawy do aktualizacji operatu ewidencji gruntów poprzez zmianę w odwołaniu do dokumentów źródłowych, a w szczególności mapy katastralnej, granic ewidencyjnych działki [...] w taki sposób, by od strony parcel katastralnych [...]i [...]odpowiadały one granicom ewidencyjnym parceli katastralnej [...]. Zarazem przedmiotem opracowania było ustalenie jakim parcelom katastralnym odpowiadają granice ewidencyjne działki ewid.[...]. Dlatego nieuprawnione jest stanowisko skargi upatrujące potwierdzenia argumentów skarżącego w postanowieniu Sądu Okręgowego w T. z dnia 22 września 2008 r., sygn. akt I Ca 220/08, którym oddalono apelację Starosty Powiatu T. od postanowienia Sądu Rejonowego w T. Wydziału IX Zamiejscowego Ksiąg Wieczystych w T. z dnia 30 maja 2008 r. sygn. Dkw 2819/07, którym oddalono wniosek tego organu o sprostowanie oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej. Wniosek Starosty został bowiem oddalony, gdyż w świetle art. 27 ustawy o księgach wieczystych i hipotece organowi prowadzącemu ewidencję gruntów nie służy uprawnienie do żądania sprostowania oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej, może tylko zgłosić sądowi wieczystoksięgowemu niezgodności danych ewidencji gruntów z oznaczeniami nieruchomości w księdze wieczystej.
Sąd wskazał, że ewentualne wykazanie organom ewidencji gruntów przez następców prawnych S. Z., że dla działki [...]założono księgę wieczystą na podstawie aktu notarialnego z 29 października 1936 r. Nr Rep. [...]z wpisem ich jako współwłaścicieli w jego miejsce, stworzy podstawę do kolejnej zmiany ewidencji gruntów, przez odnotowanie tych zmian w pozycji rejestrowej prowadzonej na nazwisko S. Z.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 listopada 2008 r. wniósł J. Z., reprezentowany przez adwokata z urzędu, wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Zaskarżając wyrok w całości skarżący domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz o zasądzenia na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a to przepisu art. 153 P.p.s.a. polegające na nieuwzględnieniu, że organ administracyjny orzekający w toku postępowania ewidencyjnego nie zastosował się do wszystkich wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2008 r., a tym samym nie wyjaśnił w sposób pełny i wszechstronny stanu faktycznego niniejszej sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że postępowanie w przedmiocie usunięcia nieprawidłowości w operacie ewidencyjnym zostało wszczęte na wniosek skarżącego, który od 2003 r. zgłaszał liczne wnioski o wprowadzenie zmian w ewidencji gruntów w odniesieniu do działki [...]kw. [...] poprzez usunięcie nieprawidłowości w określeniu granic, powierzchni w/w działki oraz danych dotyczących właściciela.
Przypominając związanie wytycznymi zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2006 r., które wynika z art. 153 P.p.s.a. skarżący stwierdził, że istotnym elementem postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie było zbadanie czy wydając zaskarżoną decyzję organ administracyjny w pełni zastosował się do wskazań sformułowanych w uzasadnieniu poprzedniego wyroku tego Sądu. Zdaniem skarżącego wytyczne sądu administracyjnego nie zostały do końca i z dostateczną szczegółowością zrealizowane w toku ponownego postępowania ewidencyjnego przez co nie został w pełni wyjaśniony stan sprawy, co jednak nie zostało uwzględnione w zaskarżonym wyroku.
Ze wskazanych wytycznych wynika, że wszechstronne wyjaśnienie stanu sprawy dotyczącej działki ewidencyjnej [...] obręb C. nie jest możliwe bez dokonania wszechstronnych ustaleń dotyczących sąsiadujących działek [...],[...]oraz działek wchodzących w skład dawnej parceli katastralnej [...]. Takie ustalenia nie zostały jednak dokonane. W szczególności nie ustalono kiedy wykonano po raz pierwszy wykaz synchronizacyjny dla parceli [...].
W toku postępowania administracyjnego ustalono, że mapa ewidencyjna gruntów Miasta C. została sporządzona i przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 9 grudnia 1977 r., jednak nie dokonano – wbrew wiążącym wytycznym ustaleń czy to na podstawie tej mapy przyjęto oznaczenie granic działek ewidencyjnych [...],[...] w akcie własności ziemi z 25 mają 2008 r. oraz czy według tego dokumentu przyjęto granice działki [...].
Skarżący podkreślił, że pomimo zarzutów, iż wskutek błędów w operacie ewidencyjnym wielkość gospodarstwa rolnego odziedziczonego po matce jest znacznie mniejsza, w toku postępowania ewidencyjnego nie wyjaśniono kwestii powierzchni ww. działek oraz dawnych parcel katastralnych. Z arkusza posiadłości gruntowych z dnia (nie podano w tekście daty) wynika, że nabyte przez S. Z. w 1936 r. parcele katastralne o numerach [...]i [...]mają łączną powierzchnię 0,5622 ha (0,4615 ha + 0,1007 ha). Parcele [...]i [...]uległy podziałowi na parcele: [...],[...],[...]oraz [...], z tego parcele [...]oraz [...]weszły w skład działki [...], natomiast parcele [...]oraz [...]w skład działki [...]. Powierzchnia wszystkich wyżej wymienionych parcel powinna zatem wynosić 0,5622 ha, co jednak nie wynika z ustaleń dokonanych toku postępowania administracyjnego, a w szczególności nie wynika z żadnego ze zgromadzonych w toku postępowania dokumentów. Wyjaśnienie powyższej kwestii jest istotne w świetle zarzutów skarżącego, który w toku postępowania administracyjnego konsekwentnie podnosił, iż w granicach dawnych parcel katastralnych [...]oraz [...]mieści się także powierzchnia działki ewidencyjnej [...]. Uznanie powyższego zarzutu skarżącego za nieuzasadniony nie jest możliwe bez dokonania szczegółowych ustaleń co do powierzchni danych parcel katastralnych oraz powstałych z nich działek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 29 maja 2009 r. przywrócił J. Z. termin do wniesienia skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, nie wystąpiły też przesłanki nieważności postępowania, które Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest wziąć pod rozwagę z urzędu, a które wyliczone zostały enumeratywnie w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skarga kasacyjna oparta została na zarzucie naruszenia, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, przepisu art. 153 wskazanej wyżej ustawy, co zdaniem skarżącego polegało na nieuwzględnieniu, że organ administracyjny orzekający w toku postępowania ewidencyjnego nie zastosował się do wszystkich wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2008 r., a tym samym nie wyjaśnił w sposób pełny i wszechstronny stanu faktycznego sprawy.
W myśl art. 174 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Aby tego rodzaju zarzut mógł odnieść zamierzony skutek należy wykazać, że Sąd I instancji uchybił w określony w skardze kasacyjnej sposób danemu przepisowi proceduralnemu, a nadto, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, bowiem tylko w takim wypadku skarga oparta na omawianej podstawie może być uwzględniona. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały tego rodzaju przesłanki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 8 sierpnia 2006 r. sygn. akt III SA/Kr 762/04 zawarł ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, którymi w myśl art. 153 P.p.s.a. związane były organy i Sąd rozpoznający skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Krakowie z dnia [...] lutego 2008 r.
Wyrażona przez ten Sąd ocena, że wynikające z powołanego wyroku zalecenia zostały przez organy administracji publicznej w prowadzonym przez nie postępowaniu wykonane, a poczynione ustalenia są adekwatne do zebranego i uzupełnionego zgodnie ze wskazaniami Sądu materiału dowodowego, który oceniony został w świetle art. 80 K.p.a., została przez Sąd I instancji szczegółowo uzasadniona. Materiał dokumentacyjny zgromadzony w aktach sprawy, na podstawie którego – stosownie do art. 133 § 1 P.p.s.a. – Sąd wydaje wyrok – zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego w pełni upoważniał do zajęcia takiego stanowiska.
Zauważyć należy, że zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2006 r. wytyczne poprzedzone zostały bardzo szczegółowymi rozważaniami, zawierającymi omówienie przepisów regulujących postępowania dotyczące zapisów w ewidencji gruntów i budynków. Sąd ten podniósł, że zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2000 r. Nr 100, poz. 1086), istotę ewidencji gruntów i budynków stanowi jednolity dla kraju, systematycznie aktualizowany zbiór informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz innych osobach fizycznych lub prawnych władających tymi gruntami, budynkami i lokalami. Następnie Sąd omówił zarówno przepisy powołanej ustawy, jak i rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 434), z których to przepisów wynika jaki organ, jakie informacje i w jaki sposób gromadzi jako dane ewidencyjne, a także wprowadza zmiany w ewidencji gruntów. Przede wszystkim podkreślono, że podstawową zasadą prowadzenia ewidencji jest zasada aktualności, to jest utrzymywania operatu w zgodności z aktualnymi, dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi (§ 44 pkt 2 rozporządzenia).
Wskazano, że aktualizacja operatu ewidencyjnego, zgodnie z § 45 ust. 1 rozporządzenia, następuje poprzez wprowadzenie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych. Sąd wyraził też ocenę, że usuwanie błędów lub omyłek w ewidencji w ramach jej "aktualizacji" nie jest wyłączone, jednakże pod warunkiem, że uzasadnia to aktualny stan prawny, który ewidencja gruntów ma odzwierciedlać, a nie tworzyć. W wyroku tym stwierdzono, że aktualny stan prawny co do prawa własności nieruchomości M. Z. odzwierciedlają wpisy do ksiąg wieczystych, w tym wpis prawa własności co do działek [...] i [...] objętych KW [...]. Sąd uznał, że uzasadnione było odczytanie pisma skarżącego jako wniosku o wprowadzenie zmian w ewidencji gruntów w odniesieniu do działki [...], wszelkie bowiem zarzuty w odniesieniu do działki [...] zmierzają do zmiany granic ewidencyjnych działki [...] tak, by obejmowała całe działki katastralne [...]i [...].
Stwierdzając, że w tym zakresie sprawa nie została w postępowaniu ewidencyjnym dostatecznie wyjaśniona uchylono decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Krakowie z dnia [...] lipca 2004 r. wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji. Zaznaczono, że nie jest wyłączona aktualizacja operatu ewidencji przez doprowadzenie do zgodności pomiędzy danymi w częściach składowych operatu, jeżeli niezgodność taka wystąpiła i jeżeli usunięcie znajduje oparcie w dokumentach obrazujących aktualny stan prawny. W dalszej części motywów zawarto szczegółowe wytyczne, będące wynikiem dokonanej wcześniej oceny prawnej.
W motywach zaskarżonego wyroku odwołano się do zawartych w wyroku z dnia 8 sierpnia 2006 r. wywodów dotyczących istoty postępowania ewidencyjnego, przypomniano też wytyczne dotyczące dalszego postępowania i omówiono aktualne ustalenia dokonane przez organy, w wyniku których wprowadzono zmiany w operacie ewidencji gruntów objętych zaskarżoną decyzją, które uznane zostały za zgodne z prawem.
Podnosząc w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji, że w postępowaniu ewidencyjnym nie zostały do końca i z dostateczną szczegółowością zrealizowane wytyczne sądu administracyjnego należało nie tylko wskazać precyzyjnie zakres uchybienia tym wytycznym, jaki przeoczony został przez sąd, ale także wykazać, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc gdyby do niego nie doszło wysoce prawdopodobnym jest, że zapadłoby orzeczenie odmienne niż zaskarżone. Taka zaś sytuacja w sprawie nie wystąpiła.
Oczekiwanie wyrażane przez skarżącego, że w trybie zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków w odniesieniu do działki nr[...] i [...] zostaną wyjaśnione i rozstrzygnięte wszelkie kwestie, także dotyczące zmian w zakresie prawa własności, nie mogły być spełnione w postępowaniu ewidencyjnym, co zresztą wyjaśniono w obu wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, informując także, że nie było dopuszczalne i nie mogło być przedmiotem postępowania żądanie zmiany obszaru i granic działki ewidencyjnej [...] przez powiększenie go o obszar byłych parcel katastralnych [...]i [...]. Takie żądanie dotyczy bowiem sfery zasięgu prawa własności, a nie danych opisujących nieruchomość i w istocie zmierza do niedopuszczalnej zmiany treści decyzji – aktu własności ziemi.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez adwokata z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.