I OSK 1195/22

I OSK 1195/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka
Jolanta Rudnicka /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2670/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-06-01
Skarżony organ
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii~Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
art. 30 ust. 1
Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. B., A. B., H. C. i B. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2670/20 w sprawie ze skargi M. B., A. B., H. C. i B. J. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2670/20, oddalił skargę M. B., A. B., H. C. i B. J. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...][ września 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Szeregiem odrębnych orzeczeń z dnia [...] marca 1956 r., nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie przyznało odszkodowanie na rzecz poszczególnych współwłaścicieli nieruchomości położonej w Krakowie, zapisanej w KW [...], ozn. jako część parceli nr [...], o pow. 1100 m2 (z ogólnej powierzchni 3576 m2), wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie [...] listopada 1955 r., nr [...], przyznając kwotę [...] zł każdemu ze współwłaścicieli, tj. H. O., W. B. i B. J.
Wnioskiem z dnia 31 lipca 2018 r. M. B., A. B., H. C. i B. J. wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] marca 1956 r. nr S.a. IV/58/50/55 o przyznaniu odszkodowania na rzecz W. B. i B. J.
Decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...], Minister Rozwoju, w pkt 1. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] marca 1956 r. nr [...], przyznającego odszkodowanie za udział 1/3 części w wywłaszczonej nieruchomości przysługujący W. B.; w pkt 2. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z [...] marca 1956r. nr [...], przyznającego odszkodowanie za udział 1/3 części wywłaszczonej nieruchomości przysługujący B. J.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że badane orzeczenia wydano na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 31). W orzeczeniach tych przyznano na rzecz B. J. i W. B. odszkodowania w wysokości po [...] zł.
Organ podał, że wniosek o wywłaszczenie w dniu 20 lutego 1951 r. złożyła Dyrekcja Budowy Osiedli [...] w Krakowie. Zgodnie z treścią badanych orzeczeń z 1956 r. podmiot ten zobowiązano również do zapłaty odszkodowania na rzecz B. J. i W. B. Wobec tego organ uznał, że w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia art. 27 dekretu.
W ocenie organu, w sprawie nie naruszono również w sposób rażący art. 30 ust. 1 dekretu. Z akt archiwalnych nie wynika bowiem, aby wywłaszczona nieruchomość miała charakter uprzywilejowany. Wskazano, że przedmiotem wywłaszczenia była jedynie część nieruchomości o pow. 1100 m2 (z ogólnej powierzchni 3576 m2). Zatem nawet po odłączeniu od ogólnej powierzchni działki, tj. 3576 m2, obszarów objętych innymi orzeczeniami wywłaszczeniowymi, (którymi wywłaszczono działki o pow. 775m2 i 450 m2), współwłaścicielom pozostawała nieruchomość o pow. 1251 m2 . Podano ponadto, że jak wynika z protokołu rozprawy odszkodowawczo-wywłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1955 r., na nieruchomości jaka pozostała wywłaszczonym (o pow. 1251 m2) znajdował się jednopiętrowy dom mieszkalny. Organ wskazał również, że z orzeczenia z [...] marca 1956 r. o przyznaniu I. B., jako posiadaczce przedmiotowej nieruchomości, odszkodowania za naniesienia poczynione na wywłaszczonym gruncie wynika, że współwłaściciele tabularni nie prowadzili na przedmiotowej nieruchomości gospodarstwa ogrodniczego. Skoro zatem nie wywłaszczono gruntu zabudowanego, ani też gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego, to niewątpliwie nie przysługiwała wywłaszczonym nieruchomość zamienna.
Organ dodał, że nawet w przypadku przyjęcia, jak podnoszą wnioskodawcy, iż wywłaszczono część gospodarstwa ogrodniczego, to wciąż nie można uznać, że doszło do rażącego naruszenia prawa. Z literalnego brzmienia przepisu art. 30 ust. 1 dekretu wynika bowiem jednoznacznie, że dotyczył on przypadków wywłaszczenia całości gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego. Ewentualne wywodzenie, w wyniku wykładni celowościowej, obowiązku przyznania nieruchomości również w przypadku wywłaszczenia części takiego gospodarstwa nie może, zdaniem organu, prowadzić do uznania, że doszło do rażącego naruszenia prawa, zwłaszcza mając na uwadze brak jednolitego stanowiska judykatury w podobnych sprawach. Przy tym istotne – w ocenie organu – jest, że na gruncie przedmiotowej sprawy nie wywłaszczono kluczowej części gospodarstwa, tj. zabudowy siedliskowej oraz gospodarczej.
W ocenie Ministra Rozwoju, w sprawie nie został również w sposób rażący naruszony art. 33 ust. 1 dekretu. Wniosek o ustalenie odszkodowania (w formie nieruchomości zamiennej) złożyła reprezentująca współwłaścicieli matka I. B. na rozprawie odszkodowawczo – wywłaszczeniowej w dniu [...] lipca 1955 r. (wnosiła o odszkodowanie w formie nieruchomości zamiennych oraz o odszkodowanie za naniesienia znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości), a zatem organ był uprawniony do wydania rozstrzygnięcia o przyznaniu odszkodowania.
Organ nadzoru stwierdził, że przy wydaniu badanych orzeczeń nie naruszono również w sposób rażący art. 33 ust. 2 dekretu. Podano, że rozprawa odszkodowawczo – wywłaszczeniowa (przeprowadzona w dniu [...] lipca 1955 r.) poprzedzona została obwieszczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] lipca 1955 r. Z adnotacji dokonanych na egzemplarzu zawiadomienia wynika, że ogłoszenie to było wywieszone na urzędowej tablicy ogłoszeń w dniach od dnia 6 lipca 1955 r. do dnia 20 lipca 1955 r. Wskazano, że z protokołu rozprawy z dnia [...] lipca 1955 r. wynika, iż na rozprawę stawiła się I. B., która reprezentowała dzieci: B. J. i W. B.
W ocenie organu zebrany materiał archiwalny potwierdza, że wysokość odszkodowania ustalono zgodnie z przepisami rozporządzenia z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 52, poz. 339).
Na powyższą decyzję Ministra Rozwoju, M. B., A. B., H. C. i B. J. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 1 czerwca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, podzielając w całości stanowisko organu administracji.
Sąd I instancji podzielił ocenę organu nadzoru, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy wywłaszczana nieruchomość nie spełniała warunków określonych w art.30 ust.1 dekretu. Jak bowiem wynika z zachowanych akt archiwalnych, i co nie jest przez skarżących kwestionowane, wywłaszczeniem objęto jedynie część nieruchomości będącej własnością poprzedników prawnych skarżących, czyli część parceli nr [...], o pow. 1100 m2 (z ogólnej powierzchni 3576 m2) położonej w Krakowie. W ocenie Sądu zasadnie organ nadzoru uznał, że nawet po odłączeniu od ogólnej powierzchni działki, tj. 3576 m2, obszarów objętych innymi orzeczeniami wywłaszczeniowymi (tj. orzeczeniem z [...] listopada 1955 r., którym wywłaszczono działkę o pow. 775 m2 oraz orzeczeniem z [...] grudnia 1955 r., którym wywłaszczono działkę o pow. 450 m2) współwłaścicielom pozostawała nieruchomość o pow. 1251 m2 (tj. 3576 m2-1100 m2 - 775 m2 - 450 m2). Wskazano ponadto, że jak wynika z protokołu rozprawy odszkodowawczo – wywłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1955 r., na nieruchomości jaka pozostała wywłaszczonym (o pow. 1251 m2) znajdował się jednopiętrowy dom mieszkalny. Treść powołanego protokołu rozprawy potwierdza również, że na wywłaszczonej nieruchomości znajdowały się płot drewniany (40 m x 1,8 m), studzienka z hydrantem, 2 drzewa, 3 krzaki agrestu, 8 krzaków porzeczek, 98 szt. piwonii oraz 10 m2 obsianych kukurydzą. Zdaniem Sądu organ trafnie wskazał, że okoliczność, iż współwłaściciele tabularni nie prowadzili na przedmiotowej nieruchomości gospodarstwa ogrodniczego potwierdza również orzeczenie z dnia [...] marca 1956 r. o przyznaniu I. B., jako posiadaczce przedmiotowej nieruchomości, odszkodowania za naniesienia poczynione na wywłaszczonym obszarze.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego zachowana dokumentacja archiwalna nie potwierdza stanowiska skarżących, że wywłaszczona nieruchomość należała do kategorii nieruchomości uprzywilejowanych, za które należało obligatoryjnie zaoferować nieruchomość zamienną. W sprawie nie wywłaszczono bowiem gruntu zabudowanego ani też gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego. Nawet jednak gdyby przyjąć, że niniejszej sprawie wywłaszczono część gospodarstwa ogrodniczego, to i tak – zdaniem Sądu – nie można uznać, że miało w niej miejsce rażące naruszenie prawa, tj. art. 30 ust. 1 dekretu. Zdaniem Sądu zarzutu rażącego naruszenia art. 30 dekretu nie można postawić ówczesnemu organowi również dlatego, że pojęcie rażącego naruszenia prawa można odnieść jedynie do przepisu, który ma jednoznaczną treść i nie wymaga stosowania reguł wykładni. Tymczasem kwestia dopuszczalności zastosowania art. 30 ust. 1 dekretu w przypadku wywłaszczenia części gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego budzi poważne rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych.
Sąd I instancji, za organem nadzoru, uznał, że przy wydaniu kwestionowanych orzeczeń z dnia [...] marca 1955 r. nie doszło do rażącego naruszenia przepisów dekretu. Orzeczenia te zapadły bowiem po przeprowadzeniu rozprawy, jak tego wymagał art. 33 ust. 6 dekretu. Po analizie treści badanych orzeczeń Sąd podzielił również ocenę organu, że wysokość przyznanego odszkodowania została obliczona zgodnie z przepisami obowiązującego wówczas rozporządzenia Rady Ministrów z 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 52, poz. 339 ze zm.).
Sąd nie stwierdził również zarzucanego w skardze naruszenia przez organ nadzoru przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zaznaczył, że klasyfikacja danego terenu jako ogrodu i ujawnienie takiego przeznaczenia w ewidencji gruntów lub księdze wieczystej nie były i nie są wystarczające dla zakwalifikowania wywłaszczonej nieruchomości jako gospodarstwa ogrodniczego w rozumieniu art. 30 ust. 1 dekretu. Konieczne jest bowiem faktyczne prowadzenie przez właściciela produkcji ogrodniczej na tym gruncie. Tego zaś warunku wywłaszczona część nieruchomości poprzedników prawnych skarżących nie spełniała.
Od powyższego wyroku skarżący, reprezentowani przez adwokata, złożyli skargę kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed postępowaniu administracyjnymi (dalej "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
- przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i 80 K.p.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy postępowanie organu dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie i akceptację zaniechań organu administracji w zakresie ustalenia oraz rozpatrzenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, przejawiających się w niezebraniu wystarczającej ilości materiału dowodowego, który przesądzałby o klasyfikacji części wywłaszczonej nieruchomości, tj. o tym, czy nieruchomość ta miała charakter gospodarstwa ogrodniczego, a w szczególności przez nieustalenie zapisów w ewidencji gruntów oraz ustaleń w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, co skutkowało w konsekwencji błędnym przyjęciem przez Sąd w ślad za organem, że wywłaszczona nieruchomość nie miała charakteru gospodarstwa ogrodniczego,
- przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, poprzez jego błędną wykładnię przejawiającą się uznaniem, że w przypadku wywłaszczenia części nieruchomości ogrodniczej niezadysponowanie nieruchomości zamiennej nie stanowiło rażącego naruszenia prawa, co stoi w sprzeczności z ugruntowanym już orzecznictwem sądów administracyjnych (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 294/05).
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w niniejszej sprawie organ co do kwestii klasyfikacji nieruchomości oparł się jedynie na protokole rozprawy odszkodowawczo – wywłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1955 r. i złożonym na niej oświadczeniu I. B. co do charakteru nieruchomości. Z oświadczenia tego wynikało, że na wywłaszczonym obszarze nie prowadzono gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego. Zdaniem skarżących oświadczeniu temu jednak nie można przypisywać decydującego znaczenia co do klasyfikacji wywłaszczonego gruntu. W dacie wydania orzeczeń przez Prezydium brak było bowiem powszechnie przyjętego pojęcia gospodarstwa ogrodniczego. Wskazano ponadto, że z opisu poczynionego na rozprawie wynika, iż na nieruchomości prawdopodobnie mogła być prowadzona gospodarka warzywno – ogrodnicza. Wskazano także, iż na rozprawie I. B. wniosła o odszkodowanie za naniesienia znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości, co także wskazuje na fakt uprawiania na wywłaszczonym fragmencie działki gospodarki warzywno – ogrodniczej. Stanowczo nie zgodzono się z twierdzeniem Sądu I instancji, że klasyfikacja danego terenu jako ogrodu i ujawnienie takiego przeznaczenia w ewidencji gruntów lub księdze wieczystej nie były i nie są wystarczające dla zakwalifikowania wywłaszczonej nieruchomości jako gospodarstwa ogrodniczego w rozumieniu art. 30 ust. 1 dekretu. Ponadto, zdaniem skarżących kasacyjnie, brak w powołanym przepisie wyraźnej normy odnoszącej się do całości gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego nie oznacza, że została wykluczona możliwość przydzielenia działki zamiennej w przypadku wywłaszczenia istotnej części takiego gospodarstwa.
Wobec tego uznano, że jeżeli z art. 30 ust. 1 dekretu nie wynika wymóg wywłaszczenia całego gospodarstwa rolnego, to orzeczenia z dnia [...] marca 1956 r. Prezydium o przyznaniu odszkodowania w kwotach po [...] zł, w części dotyczącej przyznanego odszkodowania, tj. bez przyznania nieruchomości zamiennej, uznać należy za rażąco naruszające prawo.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżących kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadą w takiej sytuacji jest w pierwszej kolejności rozpoznanie zarzutów procesowych, jako że jedynie przyjęcie prawidłowych ustaleń faktycznych będących podstawą rozstrzygnięcia pozwala na ocenę, czy dokonano prawidłowej subsumcji normy prawa materialnego.
W ramach podstawy określonej w art.174 pkt 2 p.p.s.a. postawiono zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Odnoszą się one odpowiednio do zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), sposobu prowadzenia przez organ postępowania dowodowego (art. 77 k.p.a.), swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Nie można pominąć, że w niniejszej sprawie postępowanie prowadzono w trybie nadzwyczajnym stwierdzenia nieważności decyzji. Postępowanie toczące się w tym trybie nie jest powtórnym postępowaniem prowadzonym w trybie zwykłym, a kontrola dotyczy kwestii związanych jedynie z potencjalną nieważnością decyzji wydanej na skutek tego postępowania. Oznacza to, że w postępowaniu nieważnościowym nie ma, co do zasady, miejsca na prowadzenie postępowania dowodowego w takim zakresie, jak ma to miejsce w postępowaniu zwykłym, a oceny legalności decyzji ostatecznej dokonuje się wyłącznie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym zakończonym wydaniem decyzji ostatecznej. Naruszenie przepisów proceduralnych może więc stanowić podstawę stwierdzenia nieważności badanego aktu, jeżeli zostało wyszczególnione w art. 156 § 1 K.p.a. (np. wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, wydanie decyzji w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie). W konsekwencji, inne naruszenia przepisów proceduralnych nie mogą być kwalifikowane jako wyczerpujące dyspozycję art. 156 § 1 pkt 2) in fine K.p.a. Stąd ocena postępowania dowodowego może nastąpić jedynie w ramach postępowania odwoławczego, a także w toku postępowania, o którym mowa w art. 145 K.p.a.
Co do kwestii dotyczącej klasyfikacji gospodarstwa rolnego organ wziął pod uwagę materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu zakończonym wydaniem kwestionowanej decyzji. Organ nadzoru nie miał obowiązku gromadzenia nowych dowodów, gdyż prowadził postępowanie w trybie nadzwyczajnym.
Wobec powyższego należy stwierdzić, że nie mogły być uwzględnione podnoszone w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych.
Odnośnie do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny widzi potrzebę przypomnienia, że w orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się zgodnie, iż rażące naruszenie prawa to naruszenie tzw. kwalifikowane, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, oczywiste, czyli takie, które stanowi zaprzeczenie stanu prawnego istotnego z punktu widzenia danego rozstrzygnięcia. Przy czym chodzi o stan prawny w zakresie jego obowiązywania i interpretacji niewątpliwy, niepozwalający i nierodzący rozbieżności w wykładni. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu przez ich proste zestawienie ze sobą, przy czym nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, a o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Zatem nie jest rażącym naruszeniem prawa błędna wykładnia danego przepisu. Zagadnienie wykładni prawa jest uznawane za uchylające się spod kwalifikacji pod przesłankę rażącego naruszenia prawa, bo taki zarzut można postawić tylko zastosowaniu przepisu, którego treść jest niewątpliwie i jednolicie rozumiana. Jeżeli zatem przepis może być różnie rozumiany, to taka sytuacja nie skutkuje oceną wydanego w oparciu o jeden z możliwych wniosków interpretacyjnych aktu, jako rażąco wadliwego.
Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżący kasacyjnie zarzucają bowiem naruszenie art. 30 ust. 1 dekretu zgodnie z którym, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowi gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też przeznaczoną pod budowę takiemu domu, wywłaszczający obowiązany jest zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, położoną, o ile możności, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze.
W niniejszej sprawie Sąd I instancji przyjął, że hipoteza tego przepisu dotyczy wprost wywłaszczenia całego gospodarstwa, a nie jego fragmentów. Odmienną interpretację przepisu zaproponowali skarżący kasacyjnie, kwestionując, aby warunkiem zaproponowania działki zamiennej było wywłaszczenie całego gospodarstwa, a nie tylko działki wchodzącej w jego skład. Jednakże – na co zwrócił zasadnie uwagę Sąd I instancji – w odniesieniu do art. 30 ust. 1 dekretu możliwe są dwie alternatywne interpretacje. Kwestia dopuszczalności zastosowania tego przepisu w przypadku części gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego budzi poważne rozbieżności w orzecznictwie. W literaturze przedmiotu wskazywano, że: " Obowiązek dostarczenia nieruchomości zamiennej powstawał tylko wówczas, kiedy przedmiotem wywłaszczenia była nieruchomość stanowiąca gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy albo jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym. Przy czym obowiązek ten nie powstawał, kiedy przedmiotem wywłaszczenia była tylko część gospodarstwa" (ak. M. Gdesz. Rewindykacja nieruchomości wywłaszczonych w trybie dekretu wywłaszczeniowego z 26 kwietnia 1949 r. Palestra 2003, z. 9-10, poz. 33). Podobne stanowisko wyrażono również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z 26 maja 2020 r., sygn. I OSK 1382/19, lex nr 3011865). Podziela to stanowisko również skład Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekający w rozpoznawanej sprawie.
Wobec tego, skoro w niniejszej sprawie powstała wątpliwość dotyczy jedynie zastosowanej przez organ wykładni art. 30 ust. 1 dekretu, to nie można mówić o rażącym naruszeniu tego przepisu, skoro możliwe są alternatywne jego rozumienia, a badana w postępowaniu nadzwyczajnym decyzja mieści się w zakresie któregoś z nich. Tym samym, nie mógł odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 dekretu.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok nie narusza przepisów obowiązującego prawa.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.