I OSK 1193/08

I OSK 1193/08 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2009-08-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-09-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Irena Kamińska /sprawozdawca/
Jolanta Rajewska /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Kr 614/06 - Wyrok WSA w Krakowie z 2007-04-25
I OZ 54/08 - Postanowienie NSA z 2008-02-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 183 § 1, art. 153, art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędzia NSA Irena Kamińska (spr.) Sędzia WSA del. Jolanta Rudnicka Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2007 r. sygn. akt III SA/Kr 614/06 w sprawie ze skargi B. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia (...) kwietnia 2006 r. nr (...) w przedmiocie zwrotu podania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia (...) kwietnia 2006 r. nr (...).
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż skarżący B. D. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych dniu (...) kwietnia 2004r. wniosek o ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Decyzją z dnia (...) lipca 2004r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie odmówił B. D. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Podstawą odmowy przyznania renty było niespełnienie przesłanki określonej w art.57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. Nr 162, poz. 1118/ czyli nieposiadanie przez wnioskodawcę pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego na dziesięciolecie poprzedzające dzień powstania niezdolności, czyli w okresie od 1 stycznia 1992r. do 31 grudnia 2001r.
Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia (...) września 2005r. /sygn.akt (...) / oddalił odwołanie B.D.. A Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia (...) grudnia 2005r. /Sygn.akt III AUa (...) oddalił apelację B.D..
Nadto z akt wynika, iż B.D. w 2006r. ponownie złożył wniosek o ustalenie prawa do renty. Decyzją z dnia (...) czerwca 2006r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie odmówił B. D. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia (...) stycznia 2007r./sygn.akt (...) / oddalił odwołanie B.D., a apelacja przez niego złożona nie została jeszcze rozpoznana.
W związku z staraniami o przyznanie renty inwalidzkiej i prowadzonymi postępowaniami B.D. złożył do Wójta Gminy K. dwa wnioski, w dniu Koniusza sierpnia 2005r. i w dniu Koniusza sierpnia 2005r.
W wniosku z dnia Koniusza sierpnia 2005r. podał, że w latach 1997, 1998, 1999 pracował przy rozładunku węgla z wagonów kolejowych na bocznicy w Nowej Hucie, a także pracował przy remontach i naprawach samochodów ciężarowych typu "Jelcz", które służyły do transportu węgla z bocznicy kolejowej w Nowej Hucie na prywatne składy węgla - Gminnej Spółdzielni w Kocmyrzowie. B. D. opisał we wniosku u jakich osób prywatnych pracował, m.in. D. L., H. S. i M. S., a także jaki sprzęt naprawiał. W konkluzji wniosku zwrócił się do Wójta Gminy w K. o zaliczenie tej pracy w latach 1997, 1998, 1999.
W wniosku z dnia Koniusza sierpnia 2005r. skierowanym do Wójta Gminy K. zwrócił się o zaliczenie lat 1997,1998, 1999, a także okresu od października 1994r. do kwietnia 1995r. jako lat pracy w własnym gospodarstwie rolnym. Podał, iż w czasie przerw w zatrudnieniu w Hucie S., M. SA, jak i w H. P. R. sp. z o.o. pracował w własnym gospodarstwie rolnym o pow. 4,05 ha położonym w B. W konkluzji wniosku podał, że wnosi o zaliczenie lat 1997,1998, 1999 jako lat pracy w własnym gospodarstwie, co jest podstawą ubezpieczenia go w tych latach w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i dalszym staraniem o rentę inwalidzką. Podał, że dokument stanowiący orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 2 lipca 2004r. przedłożył w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Z akt wynika, że B.D. jest właścicielem gospodarstwa rolnego nabytego na podstawie umowy przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego następcy zawartej w dniu 23 lipca 1980r. przed naczelnikiem gminy K..
Pismem z dnia 20 września 2005r. B.D. zwrócił się ponownie do Wójta Gminy K. o zaliczenie lat pracy w rolnictwie w latach 1997, 1998 ,1999 celem dostarczenia tych dokumentów do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
W odpowiedzi na powyższe wnioski, pismem z dnia 21 września 2005r. B.D. został poinformowany, że o wydanie zaświadczeń lub świadectw pracy winien się zwrócić do pracodawców u których pracował. Natomiast odnośnie pracy w gospodarstwie rolnym został poinformowany , ze Urząd Gminy nie prowadzi dokumentacji na podstawie której mógłby potwierdzić ten fakt. Wójt Gminy nie jest organem właściwym do wystawiania dokumentów dotyczących okresów pracy u prywatnych pracodawców, jak również we własnym gospodarstwie rolnym rolnika, natomiast może wystawić zaświadczenie o wielkości gospodarstwa rolnego od którego opłacany jest podatek rolny i o wielkości gospodarstwa, która jest odłogowana.
Natomiast w dniu 6 października 2005r. Zastępca Wójta Gminy K. wydał postanowienie w sprawie zwrotu podania i odmowy wszczęcia postępowania. Na podstawie art. 66 § 3 kpa odmawia się wszczęcia postępowania i zwraca wniesione podanie, gdyż Wójt Gminy nie jest organem właściwym w sprawie zaliczenia lat pracy w rolnictwie i we własnym gospodarstwie w latach 1997, 1998, 1999.
W uzasadnieniu postanowienia podano, że pismem z dnia 21 września 2005r. B.D. został poinformowany, że jego prośba nie może być załatwiona z uwagi na niewłaściwość rzeczową organu. Pouczono jakie zaświadczenia może uzyskać, oczekiwano tym samym od wnioskodawcy na sprecyzowanie żądania co do zaświadczeń, które mogą być wydane. Wobec braku sprecyzowania takiego żądania postanowiono jak w sentencji.
Postanowienie nie zawierało żadnego pouczenia o możliwości jego zaskarżenia.
Skarżący B.D. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie. W odwołaniu nawiązał do treści złożonych wniosków do Wójta Gminy K. i jeszcze raz przedstawił ich treść, a także szczegółowo opisał swoją trudną sytuację, okoliczność wykonywanej pracy, stan zdrowia, a także przebieg prowadzonego postępowania w sprawie o ustalenie renty z tytułu niezdolności do pracy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie postanowieniem z dnia (...) grudnia 2005r. znak: (...), działając na podstawie art. 61, art. 66 § 3 kpa oraz art. 138 §2 kpa w związku z art.144 kpa po rozpatrzeniu zażalenia B.D. uchyliło w całości postanowienie Wójta Gminy K. z dnia (...) października 2005r. przekazało sprawę organowi I instancji celem ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu postanowienia Kolegium Odwoławcze wskazało, że organ I instancji uczynił przedmiotem rozstrzygnięcia dwa zagadnienia, z których jedno następuje w formie postanowienia /wniesienie podania do organu niewłaściwego/, drugie zaś nie jest w ogóle przewidziane w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, za wyjątkiem postępowań nadzwyczajnych /odmowa wszczęcia postępowania/.
Zgodnie z art. 66 § 3 kpa jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie będzie sąd powszechny, organ do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenia. Organ I instancji prawidłowo ustalił, iż nie jest właściwy w sprawie zaliczenia do okresu zatrudnienia okresu pracy w rolnictwie. Właściwym w sprawie będzie bowiem sąd powszechny. Jednakże nie wskazał organu właściwego do rozstrzygnięcia sprawy. Nie pouczył również strony o przysługującym mu środku zaskarżenia w postaci zażalenia.
Odnośnie odmowy wszczęcia postępowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że instytucja ta nie jest znana kodeksowi postępowania administracyjnego /poza trybami nadzwyczajnymi/. Tak więc organ administracji orzekając w sprawie rozstrzyga ją merytorycznie, bądź jeśli zachodzą przesłanki umorzenia umarza postępowanie w sprawie. W przedmiotowej sprawie nie znany jest dokładnie przedmiot w którym organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania. Samorządowe Kolegium odwoławcze wskazało, że rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji ustali precyzyjne przedmiot żądania strony, a następnie orzeknie w tej sprawie. Odnośnie zaś zwrotu podania organ I instancji wyda osobne postanowienie, pouczając stronę o prawie złożenia na nie zażalenia. Na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarga ta jest przedmiotem sprawy III SA/Kr 266/06.
Organ I instancji Wójt Gminy K., po otrzymaniu postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydał w dniu 16 lutego 2006r. dwa postanowienia.
Postanowieniem nr (...) z dnia (...) lutego 2006r. wydanym na podstawie art.66 § 3 kpa zwrócił podanie zawarte w pismach z dnia (...)sierpnia 2005r. oraz (...) sierpnia 2005r. w częściach dotyczących potwierdzenia okresów zatrudnienia na podstawie umów o pracę lub umów o podobnym charakterze u wskazanych w podaniu pracodawców.
W uzasadnieniu postanowienia podał, że Wójt Gminy nie jest organem właściwym do załatwienia powyższej sprawy, że strona winna zwrócić się do każdego wymienionego podmiotu z takim wnioskiem, a w razie odmowy organem właściwym do rozpatrzenia sprawy będzie sąd.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył B.D. podnosząc, że Wójt Gminy K. jest organem właściwym w sprawie potwierdzenia lat pracy w rolnictwie i w własnym gospodarstwie rolnym. Podał , że zarówno Sąd Okręgowy jak i Sąd Apelacyjny nie uwzględniły mu okresu pracy w rolnictwie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, postanowieniem z dnia (...) kwietnia 2006r. nr (...), po rozpatrzeniu zażalenia B.D. uchyliło postanowienie i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu postanowienia Kolegium Odwoławcze wskazało, że organ I instancji winien ustalić jakie jest w rzeczywistości żądanie strony, czy zaliczenie wymienionych łat pracy w gospodarstwie rolnym, czy potwierdzenie osobistego prowadzenia gospodarstwa rolnego przez stronę. Kolegium podniosło, iż zgodnie z art.7 ust. 1 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego /Dz.U. nr 64, poz.592/ "dowodem potwierdzającym osobiste prowadzenie gospodarstwa rolnego jest oświadczenie prowadzącego to gospodarstwo, poświadczone przez wójta /burmistrza, prezydenta miasta/.
Na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie skargę złożył B.D..
W skardze domagał się zaliczenia lat pracy w gospodarstwie rolnym. Twierdził, że tylko Wojewódzki Sąd Administracyjny "potrafi zmusić" Wójta Gminy K., Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Samorządowe Kolegium Odwoławcze do wydania mu dokumentów o pracy w gospodarstwie rolnym swoich rodziców w latach 1970-1980 , jak i na własnym gospodarstwie rolnym w latach 1980-1990 i w latach 1997, 1998, 1999 i ubezpieczeniu rentowo-emerytalnym w tych latach.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wydając zaskarżone orzeczenie Sąd pierwszej instancji uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z powodów nie podniesionych w samej skardze.
Sąd pierwszej instancji nie podzielił poglądu Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, a dotyczącego zakresu żądania strony powołanej ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego. Wskazał, iż przede wszystkim z całości pism i dokumentów przedkładanych przez stronę jednoznacznie wynika, że jej żądanie zaliczenia wskazanych lat pracy w gospodarstwie rolnym związane jest z podejmowanym przez nią staraniem o uzyskanie renty inwalidzkiej z tytułu niezdolności do pracy. I mimo nieprecyzyjnych pism strony, różnym formułowaniem przez nią żądań, wskazywaniem różnych okresów czasu w swoich wnioskach, to nie może budzić wątpliwości, iż wszystkie te kroki podejmuje w jednym celu jakim jest uzyskanie świadczenia rentowego z ubezpieczenia społecznego.
Sąd pierwszej instancji uznał więc, że w takiej sytuacji wskazywanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze na regulację zawartą w ustawie z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego /Dz.U. Nr 64, poz.592/, jako ewentualną podstawę rozstrzygnięcia przez organ I instancji w przedmiotowej sprawie jest błędne i nie zasadne.
Powołana ustawa z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego reguluje bowiem zdaniem tego sądu zupełnie odrębną problematykę. Mianowicie zakres przedmiotowy ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego związany jest z problematyką obrotu nieruchomościami rolnymi. Ustawa ta reguluje zasady dotyczące przeniesienia prawa własności nieruchomości rolnej na podstawie umów cywilnoprawnych. Natomiast ustawa ta nie dotyczy i nie ma zastosowania w problematyce ubezpieczeń społecznych, świadczeń rentowych, zaliczania okresu pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy.
Sąd pierwszej instancji wskazał, iż przytoczony przez Kolegium Odwoławcze przepis art. 7 ust. 1 ustawy stanowiący, że dowodem potwierdzającym osobiste prowadzenie gospodarstwa rolnego jest oświadczenie prowadzącego to gospodarstwo, poświadczone przez wójta /burmistrza, prezydenta miasta/ ma zastosowanie przy ustalaniu czy spełnione są kryteria gospodarstwa rodzinnego. Jeżeli bowiem w wyniku nabycia prawa własności nieruchomości rolnej następuje powiększenie gospodarstwa rodzinnego, to wyłączone jest prawo pierwokupu. Dlatego też ustawa z 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego wskazana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako ewentualna podstawa rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie nie może więc zdaniem tego Sądu mieć zastosowania.
Generalnie problematyka zaliczania okresu pracy w gospodarstwie rolnym na poczet stażu pracy w związku z staraniami o świadczenia z ubezpieczenia społecznego należy do właściwości sądów powszechnych, a więc tych sądów, które są właściwe do rozstrzygania odwołań od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Na marginesie Sąd pierwszej instancji wskazał, że organy administracyjne mogą stwierdzać okresy pracy w gospodarstwie rolnym w oparciu o ustawę z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy /Dz.U. Nr 54, poz.310/, ale tylko w przypadkach wskazanych w tej ustawie i na zasadach określonych w tej ustawie. Tak więc w opinii Sądu pierwszej instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze mogło w uzasadnieniu swojego postanowienia z dnia 18 kwietnia 2006r. wskazać na powyższy akt prawny.
Ponadto Sąd pierwszej instancji stwierdził w aktach sądowych sygn. akt (...), znajduje się kopia pisma Wójta Gminy K. z dnia (...) września 2006r. /znak sprawy; (...) adresowanego do B.D. , w którym to piśmie podano, że jeżeli jego żądanie "zmierza do wliczenia stażu pracy w gospodarstwie rolnym do stażu od którego zależą uprawnienia wynikające ze stosunku pracy w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy /Dz.U. Nr 54, poz.310/ informuję, iż tut. Urząd nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o okresach pracy w gospodarstwie rolnym, bądź o okresach jego indywidualnego prowadzenia. Okresy te mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków; zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne...."
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył B. D. wnosząc o jego uchylenie w zakresie zaskarżonego pkt. I sentencji i przekazanie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, celem ponownego rozpoznania wniesionej przez B. D. skargi i wyraźnego wskazania co do dalszego postępowania przy rozpoznaniu wniesionego przez skarżącego podania, względnie na podstawie art. 188 ppsa - w przypadku przyjęcia, iż nie zostały naruszone przepisy postępowania – o uchylenie zaskarżonego wyroku z dnia 25 kwietnia 2007 roku, w zakresie zaskarżonego pkt. I jego sentencji i rozpoznanie niniejszej skargi w zakresie zarzutu dotyczącego naruszenia norm prawa materialnego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1. na podstawie art. 174 pkt. 1 P.p.s.a. w związku z art. 1 ust. 1 pkt. 1 oraz art. 3 ust. 1 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (zwanej dalej ustawą) oraz art. 153 ppsa - naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i brak wyraźnego wskazania w zaskarżonym orzeczeniu, iż organ I instancji, a zatem Urząd Gminy K. winien i jest legitymowany do stwierdzenia okresu pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym, zgodnie ze złożonym przez niego podaniem, co miałoby zasadnicze przełożenie na kwestię rozpoznania podania wniesionego przez B. D.
2. na podstawie art. 174 pkt. 2 P.p.s.a. w związku z art. 153 P.p.s.a. i art. 141 § 4 P.p.s.a. - naruszenie przepisów prawa o postępowaniu, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd nie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazań dla organów niższego stopnia, zawierających wskazania co do dalszego postępowania w sprawie
W motywach skargi kasacyjnej skarżący wskazał, iż nie godzi się na nierozpoznawanie jego uzasadnionego dezyderatu, dotyczącego wydania zaświadczenia, które stanowiłoby podstawę dla ustalenia i wymiaru jego renty. Ma to w jego opinii istotne znaczenie, albowiem ustalenia dokonywane przez Sądy nie opierają się na konkretnych dowodach, potwierdzających fakt wykonywania przez skarżącego pracy w gospodarstwie rolnym i orzekają przy pominięciu tego faktu. Według niego przedmiotowa skarga jest również uzasadniona z faktu, iż wyroki Sądu Okręgowego Wydział VII Ubezpieczeń Społecznych K. z dnia (...) września 2005 roku, do sygn. (...) oraz z dnia (...) stycznia 2007 roku, do sygn. (...), a także Sądu Apelacyjnego Wydział Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia (...) grudnia 2005 roku, sygn. (...)i z dnia (...)czerwca 2007 roku, do sygn. (...) oddaliły jego odwołania od decyzji ZUS oraz oddaliły także jego apelację. Te niekorzystne dla B.D. orzeczenia sprawiają, iż nie może on uzyskać stosownych zaświadczeń min. z Urzędu Gminy w K., które określiłyby w sposób zupełnie odmienny istniejący stan faktyczny w kwestii jego prawa do renty.
Skarżący wskazał, iż Sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy ustalił materialnoprawny aspekt niniejszej sprawy, kierując rozważania na ustawę o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, ale jednocześnie - wskazując błąd w przyjętej podstawie dla wydanego postanowienia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wskazał w sposób dostatecznie jasny, czy powyższa norma prawna ma zastosowanie do przedmiotowej sprawy.
Taki sposób wskazania, powoduje w opinii skarżącego uzasadnioną obawę, iż - zarówno SKO, jak i Wójt Gminy K. nie dokonując właściwej subsumpcji stanu faktycznego pod przepisy postępowania po raz kolejny wydadzą niezgodne z prawem orzeczenia. Skarżący podkreślił, iż Sąd pierwszej instancji nie sformułował w swym rozstrzygnięciu właściwych wskazań dla organów niższego rzędu, w związku z czym nie stanowi ono dostatecznej podstawy rozstrzygnięć dla organów niższej instancji. W opinii skarżącego ocena prawna została przez Sąd pierwszej instancji dokonana, ale brak jest w niej wskazań co do dalszego trybu postępowania przez organy niższego rzędu, co stanowi to naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy.
Skarżący powołał się na fakt, iż w przedmiotowej sprawie - zarówno Wójt, jak i SKO uwikłały się w proceduralne załatwienie tej sprawy, poprzez nieprzyjmowanie jego wniosku pomimo, iż z art. 3 ust. 1 ustawy wynika niezbicie, iż organ gminy, na żądanie strony, winien potwierdzić fakt prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie prowadzonym przez małżonka czyli potwierdzić fakt istnienia przesłanki określonej w art. 1 ust. 1 pkt. 1 ustawy.
Skarżący wskazał, że w zaskarżonym wyroku zasadnym byłoby przedstawienie szerszej wykładni przepisów ustawy i wskazanie, po zbadaniu akt organów niższego rzędu, czy w ocenie Sądu przedmiotowa sytuacja mieści się zakresie zacytowanych przepisów, czy też nie. Sąd pierwszej instancji najpierw bowiem stwierdził, iż "mimo nieprecyzyjnych pism , różnym formułowaniem przez nią żądań, wskazywaniem różnych okresów czasu w swoich wnioskach, to nie może budzić wątpliwości, iż wszystkie te kroki podejmuje w jednym celu, jakim jest uzyskanie świadczenia rentowego z ubezpieczenia społecznego", a następnie zacytował przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku. W opinii skarżącego takim działaniem Sąd pierwszej instancji dokonał oceny prawnej, w zakresie materialnoprawnej podstawy żądania skarżącego B.D., prawidłowo ocenił jego intencję i żądania, ale nie dokonał oceny i subsumpcji istniejącego stanu rzeczy pod powołane siebie normy prawne. W związku z tym skarżący podniósł, iż powyższe nie może zostać ocenione inaczej jak brak wskazania co ze sprawą organy niższego rzędu mają czynić dalej.
W ocenie skarżącego Sąd pierwszej instancji winien był wskazać, poprzez dokonaną wykładnie, iż to właśnie przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1990 roku są przedmiotowo istotne w sprawie - czyli Sąd winien był jednak dokonać wykładni tych przepisów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Stosownie do art. 174 pkt. 1 i 2 wskazanej ustawy, skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zawarte w zaskarżonym wyroku uchylającym zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia (...) kwietnia 2006 r. nr (...) jest trafne co do samego rozstrzygnięcia, aczkolwiek motywy przyjęte na jego poparcie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego winny być uzasadnione w sposób odmienny od tych w nim zaprezentowanych.
Okolicznością niesporną w przedmiotowej sprawie jest to, iż powołanie się w zaskarżonej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze na ustawę z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592) jako podstawę rozstrzygnięcia jest błędne. Ustawa ta w przedmiotowej sprawie nie może mieć zastosowania, gdyż nie reguluje problematyki ubezpieczeń społecznych oraz zaliczania okresu pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy. Zauważyć należy także, iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo podniósł, iż problematyka zaliczania okresu pracy w gospodarstwie rolnym na poczet stażu pracy w związku z staraniami o świadczenia z ubezpieczenia społecznego należy do właściwości sądów powszechnych.
Wskazanie natomiast w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż organy administracyjne mogły w przedmiotowej sprawie stwierdzić okresy pracy w gospodarstwie rolnym, w oparciu o ustawę z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz.310) do okresu wymaganego przy przyznawaniu B. D. renty należy uznać za nietrafne, lecz pozostające bez wpływu na rozstrzygnięcie.
Z zaprezentowanego wywodu skarżący uczynił główną podstawę swej skargi kasacyjnej, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 153 i 141 §4 P.p.s.a. w ten sposób, iż mimo, że w sposób prawidłowy powołał się na ustawę o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, to nie sformułował w swym rozstrzygnięciu właściwych wskazań dla organów niższego rzędu, co może w jego ocenie prowadzić do wydania kolejnej niekorzystnej dla niego decyzji.
Powyższy zarzut skargi kasacyjnej również należy uznać za nieuzasadniony z następujących powodów.
Przepis art. 1 ust. 1 tej ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. (Dz. U. Nr 54 poz. 310) o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy stanowi, iż ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczenie do stażu pracy , od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy , okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy , do stażu tego wlicza się także :
1. okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie prowadzonym przez współmałżonka ,
2. przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16 roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem ,
3. przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin .
W ustępie 2 tego artykułu wskazano, że przepisu ust 1 nie stosuje się, jeżeli w myśl danego przepisu lub postanowienia do stażu pracy wlicza się tylko okresy zatrudnienia w danym zakładzie pracy, w określonej branży albo okresy pracy na określonych stanowiskach lub pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.
Mając na uwadze wskazane wyżej uregulowania przyjąć należy , iż postanowienia art. 1 ust. 1 pkt. 1 - 3 cytowanej ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. nie mają zastosowania do sytuacji skarżącego B. D.
Przede wszystkim powyższa ustawa o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy nie stanowi podstawy do uwzględnienia okresów pracy w gospodarstwie rolnym do okresu pracy warunkującego nabycie prawa do innych świadczeń czy uprawnień, nie będącymi świadczeniami czy uprawnieniami wynikającymi ze stosunku pracy (por. wyrok NSA z dnia 5 września 1995 r., II SA/1906/05). W związku z powyższym, okres pracy w gospodarstwie rolnym nie może być zaliczony do okresu uprawniającego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w rozumieniu ww. ustawy. Okresy pracy uprawniające do tego świadczenia zostały precyzyjnie wymienione w art. 57 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. Nr 39 poz. 353), a tym samym okresy wykonywania innego rodzaju pracy nie mogą być zaliczane do stażu pracy wymaganego dla przyznania renty.
Skoro zaliczeniem okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym objęte są w myśl omawianej ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. jedynie uprawnienia pracowników wynikające ze stosunku pracy, to niewątpliwie uprawnienie do renty z tytułu niezdolności do pracy nie wynika ze stosunku pracy. Prawo do tego rodzaju świadczenia powstaje bowiem z tytułu niezdolności do pracy, a zatem niemożności podjęcia pracy z tytułu orzeczonego stopnia niezdolności do pracy i jest realizowane na podstawie Działu III powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W związku z powyższym należy uznać, że Wójt Gminy K., który w postanowieniu z dnia (...) lutego 2006 r. nr (...) uznał się za niewłaściwy do załatwienia powyższej sprawy, postąpił w sposób prawidłowy. W sytuacji ubiegania się przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, Urząd Gminy nie jest organem właściwym do wystawienia zaświadczenia pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Okres pracy w gospodarstwie rolnym, o którym mowa w art. 1 ust. 1 tej ustawy, wlicza się jedynie do stażu pracy od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, co nie ma miejsca w sytuacji skarżącego B. D..
Na marginesie wypada zauważyć, że z pisma Wójta Gminy w K. z dnia (...) października 2005 r. wynika, że Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie żądała od wnioskodawcy (B. D.) żadnych zaświadczeń z Urzędu Gminy celem zaliczenia pracy w rolnictwie. Zaliczenie lat pracy we własnym gospodarstwie rolnym odbywa się bowiem poprzez potwierdzenie tego faktu przez co najmniej dwóch świadków pod odpowiedzialnością karną w obecności pracownika KRUS.
Dlatego też ustawa z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz.310) nie mogła mieć w przedmiotowej sprawie zastosowania, co powoduje, że zarzuty skargi kasacyjnej jako nieusprawiedliwione nie zasługiwały na uwzględnienie.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 P.p.s.a.