I OSK 1190/16

Naczelny Sąd Administracyjny2018-04-04
NSAAdministracyjneWysokansa
nieruchomościlokale mieszkalnesprzedaż lokaliKodeks postępowania administracyjnegoKodeks cywilnyprawo spadkoweinteres prawnystrona postępowaniadecyzja administracyjnaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu, uznając, że spadkobierczyni najemcy nie posiada interesu prawnego do jej wzruszenia, gdyż uprawnienia te wygasły wraz ze śmiercią najemcy i nie weszły do spadku.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej A.O. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jej skargę na postanowienie SKO odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1989 r. o sprzedaży lokalu H.S. A.O., jako spadkobierczyni H.S., domagała się stwierdzenia nieważności decyzji, twierdząc, że posiada interes prawny do jej wzruszenia. SKO i WSA uznały, że A.O. nie ma interesu prawnego, ponieważ uprawnienia wynikające z decyzji o sprzedaży lokalu były ściśle związane z osobą najemcy (H.S.) i wygasły wraz z jej śmiercią, nie wchodząc do masy spadkowej. NSA podzielił to stanowisko, oddalając skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A.O. (z domu R.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1989 r. o sprzedaży lokalu mieszkalnego H. S. A.O., będąca jedyną spadkobierczynią H. S., wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji, argumentując, że jako następca prawny posiada interes prawny do jej wzruszenia, zwłaszcza w kontekście ewentualnej sprawy odszkodowawczej. Zarówno SKO, jak i WSA uznały, że A.O. nie legitymuje się interesem prawnym, ponieważ uprawnienia wynikające z decyzji o sprzedaży lokalu były ściśle związane z osobą najemcy (H. S.) i wygasły wraz z jej śmiercią w 1990 r., nie wchodząc do masy spadkowej. Sąd Apelacyjny w Warszawie w podobnej sprawie potwierdził, że w sytuacji, gdy umowa sprzedaży lokalu nie została zawarta przed śmiercią najemcy, uprawnienia te wygasają. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, podzielił stanowisko sądów niższych instancji. Podkreślono, że zgodnie z art. 922 § 2 Kodeksu cywilnego, prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą na spadkobierców, jednakże uprawnienia wynikające z decyzji o sprzedaży lokalu miały charakter osobisty i nie podlegały dziedziczeniu. W związku z tym, A.O. nie wykazała interesu prawnego do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że zaskarżone postanowienia zostały wydane zgodnie z prawem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, spadkobierca nie posiada interesu prawnego, ponieważ uprawnienia wynikające z decyzji o sprzedaży lokalu miały charakter osobisty, były związane z konkretnym najemcą i wygasły wraz z jego śmiercią, nie wchodząc do masy spadkowej.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na wyroku Sądu Apelacyjnego, który stwierdził, że uprawnienia wynikające z decyzji o sprzedaży lokalu, wydanej na podstawie przepisów z lat 80., miały charakter ściśle osobisty i nie podlegały dziedziczeniu. W przypadku śmierci najemcy przed zawarciem umowy, uprawnienia te wygasały i nie wchodziły do spadku, co oznacza brak interesu prawnego spadkobiercy do wzruszenia decyzji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

k.p.a. art. 61a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.c. art. 922 § § 1

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

k.c. art. 922 § § 2

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

k.c. art. 1025 § § 2

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 35 § ust. 1

Pomocnicze

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 157 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.c. art. 691

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

k.p.c. art. 365 § § 1

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeksu postępowania cywilnego

P.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § §1 pkt 1 lit. c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 183 § §1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 183 § §2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. art. 25 § ust. 1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uprawnienia wynikające z decyzji o sprzedaży lokalu miały charakter osobisty i wygasły wraz ze śmiercią najemcy, nie wchodząc do spadku. Spadkobierca nie posiada interesu prawnego do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, jeśli uprawnienia z niej wynikające nie przeszły na niego.

Odrzucone argumenty

Spadkobierca, legitymujący się postanowieniem o nabyciu spadku, posiada interes prawny do wzruszenia wadliwej decyzji administracyjnej. Decyzja o sprzedaży lokalu, która nie została zrealizowana przez zawarcie umowy, powinna być przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności na żądanie spadkobiercy.

Godne uwagi sformułowania

uprawnienia wynikające z kwestionowanej decyzji nie mogły wejść do spadku po najemcy w świetle art. 922 §2 K.c. wraz ze śmiercią najemcy wygasły również uprawnienia do żądania zawarcia umowy brak interesu prawnego wnioskodawcy jest oczywisty

Skład orzekający

Zbigniew Ślusarczyk

przewodniczący

Jan Paweł Tarno

członek

Agnieszka Miernik

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że uprawnienia wynikające z decyzji administracyjnych o charakterze osobistym (np. sprzedaż lokalu komunalnego) wygasają wraz ze śmiercią adresata i nie podlegają dziedziczeniu, co skutkuje brakiem interesu prawnego spadkobierców do ich wzruszenia."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przepisami dotyczącymi sprzedaży lokali mieszkalnych z lat 80. i ich dziedziczenia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest rozróżnienie między interesem prawnym a faktycznym oraz jak prawo spadkowe wpływa na możliwość kwestionowania decyzji administracyjnych sprzed lat.

Czy możesz odziedziczyć prawo do zakupu mieszkania po zmarłym dziadku? Sąd NSA wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1190/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2018-04-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-05-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Jan Paweł Tarno
Zbigniew Ślusarczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1603/15 - Wyrok WSA w Warszawie z 2016-01-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 28
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
art. 922 § 1, art. 1025 § 2
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Dz.U. 2017 poz 1369
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant: asystent sędziego Inesa Wyrębkowska po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2018 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.O. (z domu R.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1603/15 w sprawie ze skargi A.R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1603/15 oddalił skargę A. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podał następujący stan faktyczny i prawny sprawy:
A. R. we wniosku z [...] lutego 2015 r. wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] z [...] września 1989 r. nr [...] o sprzedaży H. S. lokalu nr [...] w budynku położonym w W. przy ul. [...].
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z [...] maja 2015 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 61a §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] z uwagi na to, że A. R. nie legitymuje się interesem prawnym do złożenia takiego wniosku.
A. R. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z [...] lipca 2015 r. nr [...] utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że o istnieniu interesu prawnego przesądza przepis prawa materialnego, natomiast od interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, kiedy dany podmiot jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak wykazać przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności organu administracji. Takiego przepisu skarżąca nie wskazała, tym samym nie uzasadniła interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji. Stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji orzekającej o sprzedaży lokalu mieszkalnego znajdującego się w budynku posadowionym na nieruchomości objętej uprzednio dekretem o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, w sytuacji gdy stwierdzono nieważność orzeczenia o odmowie ustanowienia na rzecz byłych właścicieli użytkowania wieczystego, jest właściciel nieruchomości, bądź jego następcy prawni oraz osoby mające prawnorzeczowy tytuł do nieruchomości, w tym właściciel wykupionego lokalu. Wnioskodawczyni wykazała, że jest następcą prawnym H. S., której dotyczyła kwestionowana decyzja, przedstawiając postanowienie Sądu Rejonowego [...] z [...] grudnia 1990r. sygn. akt [...] stwierdzające nabycie spadku po H. S. Jednakże nie jest ona legitymowana do skutecznego żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu, gdyż nie jest jego właścicielką, nie nabyła uprawnienia przysługującego dawnej najemczyni na podstawie decyzji z [...] września 1989 r., gdyż uprawnienie to nie weszło w skład spadku po H. S. Organ powołał się w tej kwestii na wyrok Sądu Apelacyjnego w W. z [...] lipca 2012r. sygn. akt [...], w którym Sąd ten stwierdził, że w wypadku, gdy pomimo wydania decyzji ostatecznie nie dochodziło do zawarcia umowy, tak jak to miało miejsce w przypadku H. S., to wraz ze śmiercią najemcy wygasały również uprawnienia do żądania zawarcia umowy. Ponadto A. R. nie stała się najemczynią spornego lokalu, a prawo najmu nie wchodziło w skład spadku.
Reasumując, Kolegium stwierdziło, że A. R. nie posiada przymiotu strony w niniejszym postępowaniu, a zatem nie jest uprawniona do skutecznego wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] września 1989 r.
A. R. wniosła skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzuciła naruszenie art. 28 i art. 156 §1 pkt 2 K.p.a., poprzez przyjęcie, że nie ma interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności decyzji z [...] września 1989 r. Wskazała, że jako spadkobierczyni H. S. posiada interes prawny i faktyczny we wzruszeniu decyzji z [...] września 1989 r., ponieważ w ewentualnej sprawie odszkodowawczej konieczne jest uzyskanie prejudykatu. Wskutek błędu organu administracji nie jest obecnie właścicielką przedmiotowego lokalu mieszkalnego. W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że jeżeli brak przymiotu strony jest oczywisty, bez konieczności przeprowadzania analizy prawnej (a taka sytuacja miała miejsce w sprawie), ocena taka może się odbyć we wstępnej fazie i zakończyć odmową wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a §1 K.p.a.
Kwestionowaną przez skarżącą decyzją z [...] września 1989 r. orzeczono o sprzedaży H. S. lokalu mieszkalnego numer [...] w budynku przy ul. [...] w W. wraz z udziałem [...] budynku i innych urządzeniach służących do wspólnego użytku ogółu mieszkańców oraz oddaniu w użytkowanie wieczyste na 99 lat części gruntu, na którym usytuowany jest budynek. H. S. zmarła w dniu [...] października 1990 r. i do tego czasu nie została zawarta umowa o ustanowieniu odrębnej własności lokalu, jego sprzedaży i oddaniu w użytkowanie wieczyste części gruntu. Jedyną spadkobierczynią H. S. jest skarżąca. Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji z [...] września 1989 r., zawarcie umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste lub umowy sprzedaży nieruchomości państwowej poprzedzało wydanie przez terenowy organ administracji państwowej decyzji określającej osobę nabywcy oraz przedmiot zbycia, a zgodnie z §25 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu oddawania w użytkowanie wieczyste gruntów i sprzedaży nieruchomości państwowych, kosztów i rozliczeń z tym związanych oraz zarządzania sprzedanymi nieruchomościami (Dz. U. z 1989 r. nr 14, poz. 75) ostateczna decyzja w sprawie zbycia nieruchomości stanowiła podstawę do zawarcia umowy w formie aktu notarialnego.
Powołując się na wyrok Sądu Apelacyjnego w W. z [...] lipca 2012r. sygn. akt [...] Sąd wskazał, że uprawnienia wynikające z decyzji o sprzedaży lokalu wydanej na podstawie przepisów ww ustawy miały charakter ściśle związany z daną osobą. Decyzja taka wydawana była na rzecz konkretnej osoby, spełniającej kryteria przewidziane w ustawie. Lokale mieszkalne stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy mogą być sprzedawane na własność tylko najemcom tych lokali. Uprawnienia wynikające z kwestionowanej decyzji nie mogły wejść do spadku po najemcy w świetle art. 922 §2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.c.", co oznacza, że w wypadku, gdy pomimo wydania decyzji ostatecznie nie dochodziło do zawarcia umowy - tak jak to miało miejsce w przypadku H. S. - to wraz ze śmiercią najemcy wygasły również uprawnienia do żądania zawarcia umowy.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że prawidłowo organ przyjął, że A. R. nie przysługuje legitymacja do wystąpienia z żądaniem wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] września 1989 r. Będąc bowiem spadkobiercą H. S. nie nabyła ona uprawnień wynikających z tej decyzji, ponieważ przysługiwały one wyłącznie H. S. jako najemcy lokalu, które wraz z jej śmiercią wygasły i nie weszły w skład spadku.
Sąd wskazał poza tym na art. 365 §1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 poz. 101 ze zm.), zgodnie z którym prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Określony tym przepisem zakres oznacza zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią, a nawet niedopuszczalność prowadzenia w tym zakresie powtórnego postępowania dowodowego. W związku z czym Sąd uznał, że prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego w W. z [...] lipca 2012r. sygn. akt [...] jest wiążący zarówno dla Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, jak i dla organu orzekającego w niniejszej sprawie.
Sąd wyjaśnił, że interes, na który powołuje się skarżąca, a mianowicie konieczność uzyskania prejudykatu w ewentualnej sprawie odszkodowawczej, jest co najwyżej interesem faktycznym, który jednak nie daje jej przymiotu strony w żądaniu wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] września 1989r.
A. O. (z domu R.), reprezentowana przez adwokata J. M., wniosła od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:
- na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. nr 270 ze zm.; obecnie Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", przepisów postępowania, tj. art. 145 §1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 61 §1 oraz art. 61a §1 w związku z art. 28 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji skargi ze względu na odmowę przyznania skarżącej przymiotu strony;
- na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. - prawa materialnego, tj. art. 922 §1 oraz art. 1025 §2 K.c. w związku z art. 28 K.p.a. poprzez ich niewłaściwą wykładnię i niezastosowanie polegające na odmowie przyznania statusu strony jedynemu spadkobiercy adresata decyzji administracyjnej, a przez to pozbawienie możliwości wzruszenia wadliwej decyzji.
Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania ewentualnie w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej na podstawie art. 188 P.p.s.a. wniosła o rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonych postanowień Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji i zobowiązanie organu do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniosła, że w jej ocenie interesem prawnym wykazuje się osoba przedstawiająca prawomocne postanowienie sądu powszechnego stwierdzające nabycie spadku w całości po adresacie decyzji administracyjnej. Jako spadkobierca i zarazem sukcesor zmarłego osoba dysponująca takim orzeczeniem wykazuje się nie tylko interesem faktycznym, lecz również interesem prawnym, który wynika bezpośrednio z przepisów prawa materialnego, tj. m.in. z art. 922 §1 K.c. i art. 1025 §2 K.c.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. nie udzieliło odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 §1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 §2 wskazanej ustawy, należy zatem ograniczyć się do zarzutów wskazanych w podstawie skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza natomiast związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia oraz wnioskiem.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie należy przypomnieć, ze wnoszący skargę kasacyjną winien przyporządkować każdy z zarzutów do konkretnej podstawy kasacyjnej, wskazanej w art. 174 P.p.s.a. Ma to istotne znaczenie dla spełnienia wymogów formalnych środka odwoławczego. W przypadku zarzutów opartych na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. niezbędne jest bowiem wskazanie formy naruszenia. O charakterze danego przepisu nie decyduje charakter aktu prawnego, w jakim jest on zamieszczony, ale jego treść i cel (wyroki NSA z 10 maja 2006 r., II OSK 1356/05, z 16 marca 2007 r., I OSK 733/06, CBOSA). Za przepisy prawa materialnego uznaje się przepisy regulujące bezpośrednio stosunki administracyjnoprawne (określają zachowanie podmiotów) oraz roszczenia wynikające z tych stosunków (obowiązki, uprawnienia i prawa), a za przepisy postępowania uznaje się normy instrumentalne, określające drogę i sposób dochodzenia uprawnień wynikających z norm materialnoprawnych (tak m.in. w uchwale NSA z 20 maja 2010 r., II OPS 5/09, w wyroku NSA z 8 lutego 2008 r., II FSK 1603/06; CBOSA).
Autor skargi kasacyjnej błędnie przypisał zarzut naruszenia art. 61a §1 K.p.a. do podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Przepis art. 61a §1 K.p.a. jest przepisem prawa materialnego, gdyż nie jest możliwe badanie dopuszczalności wniosku złożonego do organu administracji, a zwłaszcza legitymacji wnioskodawcy, jeśli się nie ustali regulacji prawa materialnego administracyjnego, mogącej stanowić podstawę do rozpatrywania określonej sprawy. Błędne przypisanie zarzutu do niewłaściwej podstawy kasacyjnej co do zasady nie dezawuuje takiego zarzutu, jeśli sposób jego sformułowania pozwala na merytoryczną ocenę w ramach właściwej podstawy kasacyjnej (por. wyrok NSA z 2 września 2010 r., II FSK 636/09, z 13 marca 2008 r., II OSK 223/07, CBOSA). Wymóg ten w rozpoznawanej sprawie jest spełniony.
Należy zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że odmowa wszczęcia postępowania powinna mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych, które nie budzą wątpliwości co do przyczyn podmiotowych takiego rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym stosowania art. 61a §1 K.p.a. (zob. np. wyroki NSA z: 22 marca 2017 r. II OSK 1847/15, 16 grudnia 2016 r. II OSK 600/15, 24 lutego 2016 r. II OSK 1552/14, wyroki WSA z: 14 grudnia 2016 r. II SA/Bd 1251/14, 8 czerwca 2017 r. II SA/Rz 232/17) wskazuje się, że ustalenie zasadności żądania objętego podaniem strony winno następować w toku postępowania, przy zapewnieniu prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Akcentuje się, że ustalenie zasadności żądania wywodzonego ze wskazanego w podaniu interesu prawnego musi być oparte na czynnościach wyjaśniających, które organ administracji publicznej obowiązany jest prowadzić w toku wszczętego postępowania administracyjnego, zgodnie z przepisami prawa procesowego (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydanie 14. Warszawa 2016, s. 350 - 351).
Tym niemniej należy przyjąć, że art. 61a K.p.a. może znaleźć zastosowanie w sytuacji, w której na etapie wstępnej oceny wniosku, organ dojdzie do przekonania, że podmiot zgłaszający żądanie nie jest legitymowany do uruchomienia postępowania przed organem administracji. Jeżeli natomiast ta formalnoprawna ocena przedstawionego przez podmiot żądania będzie wymagała przeprowadzenia szeregu zabiegów czy też skomplikowanej wykładni, wówczas badanie zasadności wniosku, w szczególności co do istnienia interesu prawnego po stronie podmiotu występującego z podaniem, powinno mieć miejsce w ramach prowadzonego przez organ postępowania. Dokonywane wówczas ustalenia mogą w szczególności spowodować, że dojdzie do bezprzedmiotowości podmiotowej skutkującej wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 K.p.a. Ocena taka nie powinna być dokonywana w ramach mającego charakter wyłącznie formalny postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Postanowienie może być zapaść tylko wówczas, gdy brak interesu prawnego wnioskodawcy jest oczywisty. Może mieć miejsce w przypadkach, gdy brak przymiotu strony wynika z samego podania wnioskodawcy, bądź gdy ustalenie to może być dokonane w drodze prostych czynności wyjaśniających organu administracji publicznej.
Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie kwestia legitymacji procesowej wnioskodawczyni nie wymagała przeprowadzenia szeregu zabiegów czy też skomplikowanej wykładni.
Tak jak wskazał Sąd pierwszej instancji art. 61a §1 K.p.a. znajduje zastosowanie w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji (o ile nie są one wszczynane z urzędu) z uwagi na treść art. 157 §2 K.p.a., który przewiduje możliwość inicjowania postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na żądanie strony. O tym zaś, kto jest stroną postępowania rozstrzyga art. 28 K.p.a., z którego wynika, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia istnienia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą a sytuacją prawną konkretnego podmiotu polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes ten winien być ponadto indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajdować musi potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego w konkretnej sprawie administracyjnej.
Kwestionowaną przez skarżącą decyzją z [...] września 1989 r. orzeczono o sprzedaży H. S. lokalu mieszkalnego numer [...] w budynku przy ul. [...] w W. wraz z udziałem [...] budynku i innych urządzeniach służących do wspólnego użytku ogółu mieszkańców oraz oddaniu w użytkowanie wieczyste na 99 lat części gruntu, na którym usytuowany jest budynek. H. S. zmarła w dniu [...] października 1990 r. i do tego czasu nie została zawarta umowa o ustanowieniu odrębnej własności lokalu, jego sprzedaży i oddaniu w użytkowanie wieczyste części gruntu. Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji z [...] września 1989 r., zawarcie umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste lub umowy sprzedaży nieruchomości państwowej poprzedzało wydanie przez terenowy organ administracji państwowej decyzji określającej osobę nabywcy oraz przedmiot zbycia, a zgodnie z §25 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu oddawania w użytkowanie wieczyste gruntów i sprzedaży nieruchomości państwowych, kosztów i rozliczeń z tym związanych oraz zarządzania sprzedanymi nieruchomościami ostateczna decyzja w sprawie zbycia nieruchomości stanowiła podstawę do zawarcia umowy w formie aktu notarialnego.
Niewątpliwie do kręgu osób uprawnionych do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej zasadniczo należą poprzedni właściciel nieruchomości oraz jego następca prawny. Nie jest sporne, że skarżąca kasacyjnie jest następcą prawnym H. S. Legitymuje się bowiem postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] grudnia 1990 r. sygn. akt [...] stwierdzającym nabycie spadku po H. S. Z art. 1025 §2 K.c. wynika domniemanie prawne, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą. Okoliczność ta świadczy o przynależności do kręgu spadkobierców ustawowych, ale nie przesądza jeszcze o tym, czy dana osoba jest stroną postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 922 §1 K.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi. O statusie strony postępowania administracyjnego przesądzać będzie zatem tożsamość przedmiotu tego postępowania i prawa podmiotowego tworzącego spadek, tożsamość prawa lub obowiązku, które weszły w skład spadku. Decydujące w rozpoznawanej sprawie jest ustalenie, czy skarżąca kasacyjnie nabyła jako spadkobierczyni H. S. uprawnienia dawnej najemczyni na podstawie decyzji z [...] września 1989 r. Badając tę okoliczność należy uwzględnić związanie, na podstawie art. 365 §1 K.p.c., prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w W. z [...] lipca 2012r. sygn. akt [...]. Sąd w tym wyroku wskazał, że uprawnienia przysługujące dawnej najemczyni nie weszły w skład spadku po dawnej najemczyni. Dziedziczeniu podlegają bowiem jedynie prawa i obowiązki o charakterze cywilnoprawnym. Sąd wskazał też, że nawet gdyby przyjąć, że wydanie decyzji o sprzedaży lokalu rodziło po stronie najemcy uprawnienia o charakterze cywilnoprawnym, to nie przesądza to o nabyciu takich uprawnień przez następcę prawnego. Uprawnienie wynikające z decyzji o sprzedaży lokalu wydanej na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. miały charakter ściśle związany z daną osobą. Decyzja taka wydawana była na rzecz konkretnej osoby, spełniającej kryteria przewidziane w ustawie. Lokale mieszkalne stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy mogą być sprzedawane na własność tylko najemcom tych lokali. Uprawnienia wynikające z kwestionowanej decyzji nie mogły wejść do spadku po najemcy w świetle art. 922 §2 K.c. Oznacza to, że w wypadku, gdy pomimo wydania decyzji ostatecznie nie dochodziło do zawarcia umowy - tak jak to miało miejsce w przypadku H. S. - to wraz ze śmiercią najemcy wygasły również uprawnienia do żądania zawarcia umowy. Sąd wskazał jeszcze, że w chwili śmierci H. S., w świetle art. 691 K.c. (w dawnym brzmieniu) oraz art. 922 §2 K.c., prawo najmu nie wchodziło w skład spadku. Spadkobierczyni mogła zatem nabyć prawo najmu po H. S. jedynie na podstawie art. 691 K.c.
W związku z powyższym prawidłowo uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie za organem administracyjnym, że skarżąca kasacyjnie będąc spadkobiercą H. S. nie nabyła uprawnień wynikających z tej decyzji, ponieważ przysługiwały one wyłącznie H. S. jako najemcy lokalu, które wraz z jej śmiercią wygasły i nie weszły w skład spadku. Oznacza to, że skarżącej kasacyjnie nie przysługuje legitymacja do wystąpienia z żądaniem wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] września 1989 r. Kontrolowane przez Sąd Wojewódzki postanowienia zostały wydane zgodnie z art. 61 §1, art. 61a §1 K.p.a. w związku z art. 28 K.p.a. Nie zostały też naruszone art. 922 §1 i art. 1025 §2 K.c. w związku z art. 28 K.p.a.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjnie nie ma usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI