I OSK 1190/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, uznając, że WSA nie zbadał merytorycznie skargi kasacyjnej Wojewody dotyczącej legitymacji do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w świetle zmienionego stanu prawnego.
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożonego przez J. J. i D. J., którzy sprzedali ją Skarbowi Państwa jako samoistni współposiadacze. Wojewoda Mazowiecki odmówił zwrotu, argumentując brak legitymacji do jego żądania. WSA uchylił decyzję Wojewody, uznając, że organy nie zastosowały się do wcześniejszego wyroku NSA. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że WSA nie dokonał merytorycznej oceny skargi kasacyjnej Wojewody, która zasadnie podniosła, że zmiana stanu prawnego (wprowadzenie definicji 'poprzedniego właściciela') wymaga ponownego zbadania przesłanek zwrotu nieruchomości.
Sprawa wywodzi się ze skargi kasacyjnej Wojewody Mazowieckiego od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję Wojewody odmawiającą zwrotu nieruchomości J. J. i D. J. Wnioskodawcy domagali się zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na podstawie ustawy z 1958 r., którą sprzedali Skarbowi Państwa w 1973 r. jako samoistni współposiadacze. Organy administracji, w tym Wojewoda Mazowiecki, odmawiały zwrotu, argumentując, że wnioskodawcy nie byli wyłącznymi właścicielami nieruchomości w momencie jej sprzedaży, a tym samym nie spełniali definicji 'poprzedniego właściciela' według ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 r. WSA w Warszawie uchylił decyzję Wojewody, uznając, że organy nie zastosowały się do wiążącego wyroku NSA z 1996 r., który miał przesądzić o stanie faktycznym i prawnym sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił jednak wyrok WSA. NSA stwierdził, że WSA niewłaściwie zastosował art. 153 p.p.s.a. i nie dokonał merytorycznej oceny skargi kasacyjnej Wojewody. Kluczowe było to, że poprzednie orzeczenie NSA zapadło pod rządami innej ustawy (z 1985 r.), a obecna ustawa o gospodarce nieruchomościami z 1997 r. wprowadziła precyzyjną definicję 'popredniego właściciela', co wymaga ponownego zbadania przesłanek zwrotu nieruchomości. NSA uznał, że WSA uchylił się od merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji, dlatego sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania przez WSA.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, sąd pierwszej instancji nie jest bezwzględnie związany wcześniejszym orzeczeniem NSA, jeśli zmienił się stan prawny, a obecna ustawa zawiera bardziej precyzyjne regulacje dotyczące przesłanek zwrotu nieruchomości i definicji 'poprzedniego właściciela'. W takiej sytuacji należy ponownie badać przesłanki zwrotu.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że wyrok z 1996 r. zapadł pod rządami ustawy z 1985 r., a obecna ustawa o gospodarce nieruchomościami z 1997 r. wprowadziła nową, precyzyjną definicję 'poprzedniego właściciela'. Zmiana stanu prawnego wymaga ponownego zbadania przesłanek zwrotu nieruchomości, a WSA nie dokonał merytorycznej oceny skargi kasacyjnej Wojewody w tym zakresie.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (5)
Główne
u.g.n. art. 136 § ust. 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
u.g.n. art. 4 § pkt 4
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Definicja 'poprzedniego właściciela' oparta na materialnym kryterium przysługiwania prawa, a nie formalnym adresata aktu wywłaszczeniowego.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd I instancji niewłaściwie zastosował przepis, gdyż wiąże on do orzeczeń wydanych po 1 stycznia 2004 r. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu NSA wydanym przed tą datą wiąże na podstawie art. 99 ustawy wprowadzającej.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 99
Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu NSA wydanym przed 1 stycznia 2004 r. wiąże sąd wojewódzki oraz organ.
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 6
Podstawa prawna zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości Skarbowi Państwa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
WSA nie dokonał merytorycznej oceny skargi kasacyjnej Wojewody. Zmiana stanu prawnego (wprowadzenie definicji 'poprzedniego właściciela') wymaga ponownego zbadania przesłanek zwrotu nieruchomości. Wnioskodawcy nie byli wyłącznymi właścicielami nieruchomości w momencie sprzedaży, a jedynie samoistnymi współposiadaczami, co nie daje im legitymacji do żądania zwrotu.
Odrzucone argumenty
WSA prawidłowo uchylił decyzję Wojewody, ponieważ organy nie zastosowały się do wiążącego wyroku NSA z 1996 r.
Godne uwagi sformułowania
Sąd I instancji w ogóle nie dokonał oceny, czy faktycznie oraz w jakim zakresie jest związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 1996 r. ustawa z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości nie zawierała definicji 'poprzedniego właściciela'. Natomiast w obecnie obowiązującej ustawie o gospodarce nieruchomościami ustawodawca w art. 4 pkt 4 zawarł legalną definicję 'poprzedniego właściciela'. Zwrot nieruchomości nie może nastąpić na rzecz samoistnego posiadacza, czy do rąk wyłącznie niektórych współwłaścicieli. Kryterium 'poprzedniego właściciela' jest zatem nie tylko ustawowym, ale i celowościowym wymaganiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Skład orzekający
Izabella Kulig - Maciszewska
przewodniczący sprawozdawca
Marek Stojanowski
członek
Wojciech Jakimowicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja związania sądu administracyjnego orzeczeniami NSA w sytuacji zmiany stanu prawnego oraz ustalenie kręgu podmiotów uprawnionych do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej wnioskodawców jako samoistnych współposiadaczy oraz zmiany przepisów dotyczących wywłaszczeń i zwrotu nieruchomości.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak istotna jest zmiana stanu prawnego dla rozstrzygnięcia sprawy, nawet jeśli wcześniejsze orzeczenia sugerowały inny kierunek. Podkreśla znaczenie precyzyjnej definicji 'poprzedniego właściciela'.
“Zmiana prawa kluczem do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości: NSA wyjaśnia, kiedy sąd jest związany poprzednimi wyrokami.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 1190/12 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2013-12-13 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2012-05-17 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Izabella Kulig - Maciszewska /przewodniczący sprawozdawca/ Marek Stojanowski Wojciech Jakimowicz Symbol z opisem 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane Hasła tematyczne Nieruchomości Sygn. powiązane I SA/Wa 1093/11 - Wyrok WSA w Warszawie z 2012-01-31 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny Powołane przepisy Dz.U. 2012 poz 270 art. 153 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity. Dz.U. 2002 nr 153 poz 1271 art. 99 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska (spr.) sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia del. WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Mazowieckiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1093/11 w sprawie ze skargi J. J. i D. J. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości stanowiącej własność m. st. Warszawy 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2) zasądza solidarnie od J. J. i D. J. na rzecz Wojewody Mazowieckiego kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1093/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi J. J. i D. J. uchylił decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2011 r. w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości stanowiącej własność miasta stołecznego Warszawy oraz decyzję Starosty Warszawskiego Zachodniego z dnia [...] października 2010 r.; stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu oraz zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Aktem Notarialnym z dnia [...]stycznia 1972 r., repertorium Nr [...] S. i I. małżonkowie J. darowali udział wynoszący 1000/72676 części nieruchomości położonej w Warszawie – Wawrzyszew, objętej księgą wieczysta KW nr [...] swoim synom D. J. i J. J. Na mocy tego aktu D. J. i J. J. stali się właścicielami udziału wynoszącego po 500/72676 części nieruchomości opisanej w księdze wieczystej KW [...], prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w Warszawie. Następnie aktem notarialnym z dnia [...] marca 1973 r., Repertorium Nr [...] D. J. i J. J. sprzedali Skarbowi Państwa - w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) - zabudowaną działkę gruntu o pow. 2009 m², położoną w Warszawie, przy ul. P., ujawnioną w księdze wieczystej KW Nr [...], prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w Warszawie, oznaczoną nr rej. [...]. Działka ta położona jest na terenie, który na mocy decyzji z dnia 22 listopada 1971 r., nr [...] o lokalizacji inwestycji wydanej przez Wydział Architektury Nadzoru Budowlanego i Geodezji Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy, Nr [...], przeznaczony został pod budowę osiedla mieszkaniowego Wawrzyszew w Warszawie. D. J. wnioskiem z dnia 3 lutego 1986 r. oraz J. J. wnioskiem z dnia 19 grudnia 1988 r. wystąpili o zwrot przedmiotowej nieruchomości, położonej w Warszawie przy ul. Wólczyńskiej 50 (dawna ul. P.) – podnosząc, że nie została ona użyta i jest zbędna na cel, dla którego nastąpiło jej nabycie. Decyzją z dnia [...] grudnia 1994 r., nr [...]Kierownik Urzędu Rejonowego w Warszawie odmówił zwrotu ww. nieruchomości – stwierdzając, że nie można uznać, iż nieruchomość ta stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Wojewoda Warszawski decyzją z dnia [...] maja 1995 r., nr [...] utrzymał w mocy ww. orzeczenie – w pełni podzielając stanowisko organu I instancji. Po rozpoznaniu skargi J. i D. J. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 grudnia 1996 r., sygn. akt IV SA 852/95 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Postanowieniem z dnia [...] marca 2004 r., nr [...], Wojewoda Mazowiecki wyznaczył jako organ właściwy do rozpatrzenia wyżej wymienionego wniosku Starostę Warszawskiego Zachodniego. Starosta Warszawski Zachodni decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości stanowiącej własność Miasta Stołecznego Warszawy, położonej w Warszawie przy ul. W., oznaczonej obecnie jako działki ewidencyjne nr [...] z obrębu [...]. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że w myśl art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Organ podał, że D. J. i J. J. posiadali jedynie udział we współwłasności - po [...]części nieruchomości opisanej jako "[...]" Powiatu Warszawskiego o ogólnej powierzchni 1,7359 ha. Starosta Warszawski Zachodni uznał, iż w dacie zawierania umowy sprzedaży D. J. i J. J. nie byli właścicielami nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. P., oznaczonej jako działka nr [...], z obrębu [...], a jedynie jej samoistnymi współposiadaczami i do chwili wydania zaskarżonej decyzji nie udało im się uzyskać tytułu własności. W związku z powyższym nie można uwzględnić wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożonego przez wnioskodawców, albowiem nie został spełniony jeden z wymogów art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może wystąpić tylko właściciel lub jego spadkobierca. Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] marca 2011 r., utrzymał w mocy decyzję Starosty Warszawskiego Zachodniego z dnia [...] października 2010 r., nr [...]. Wojewoda Mazowiecki podzielił zapatrywanie Starosty, iż brak udokumentowania legitymacji zwrotowej obliguje organ do odmowy zwrotu, a nie do umorzenia postępowania. Stwierdził, że wnioskodawcy byli bezspornie współposiadaczami samoistnymi. Nie są oni wyłącznie legitymowani do uzyskania zwrotu nieruchomości sprzedanej na warunkach wywłaszczenia, skoro skuteczny wniosek muszą poprzeć wszyscy uprawnieni rzeczowo - każdy poprzedni współwłaściciel (spadkobierca). Przy czym nie wykazali oni legitymacji do uzyskania zwrotu przedmiotowej nieruchomości, oznaczonej obecnie jako działki geodezyjne 90 i 94 w obrębie 7-08-05. Tymczasem jak współwłaścicieli potraktował ich Skarb Państwa - opierając się na przedłożonym przez nich zaświadczeniu i przy braku sprzeciwu innych osób, potencjalnie uprawnionych. Aktualnie nie sposób uznać odwołujących za poprzednich właścicieli w rozumieniu art. 4 pkt 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zwrot nieruchomości nie może nastąpić na rzecz samoistnego posiadacza, czy do rąk wyłącznie niektórych współwłaścicieli. Dodał, że mimo odmiennego uzasadnienia, zaskarżona decyzja Starosty odpowiada prawu. Status odwołujących się nie spełnia ustawowego wymogu legitymacji zwrotowej, obligując organ do wydania decyzji odmownej osobie, która nie była jedynym właścicielem działki, a tym bardziej w braku udokumentowania, iż w ogóle nim była. Organ podniósł, iż stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W wyroku z dnia 30 grudnia 1996 r., sygn. akt IV SA 852/95 Naczelny Sąd Administracyjny zakwestionował postępowanie dowodowe, nie przesądził zaś legitymacji zwrotowej wnioskodawców, a rozpoznanie skargi dowodzi, iż Sąd uznał legitymację formalną do zaskarżenia decyzji, co nie wiąże w osobnej kwestii materialnoprawnej - legitymacji do uzyskania zwrotu nieruchomości. Sąd kwestii tej nawet nie rozważał. Organ stwierdził, że umową sprzedaży z dnia 25 kwietnia 1956 r., I.J. kupiła od J. G. 1000 m2. Sformułowanie i układ jej treści wskazują że umowa była nieformalna. (§ 5). Tymczasem według art. 46 zd. 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. prawo rzeczowe (Dz. U. z 1946 r. Nr 57, poz. 319 ze zm.) odpowiadający dzisiaj obowiązującemu art. 158 kc, umowa o przeniesienie własności nieruchomości winna być pod nieważnością zawarta w formie aktu notarialnego". Wskutek umowy poprzedniczka prawna wnioskodawców została samoistnym posiadaczem, choć później oboje małżonków J.ch wpisano do KW [...] - obok 27 innych podmiotów. Także treść aktu notarialnego z 1973 r. wyraźnie wskazuje, iż poprzednicy prawni wnioskodawców nie byli uprawnieni do całej nieruchomości, opisanej w KW 3989. Umowa darowizny dotyczy udziałów we współwłasności, nie zaś sprecyzowanej terytorialnie działki (§2). W § 7 umowy wniesiono o wpisanie do KW [...] obu obdarowanych "co do udziału 500/72676 części nieruchomości, wskutek nabycia tych części..." od rodziców. Nie ma więc mowy o wyłącznej własności działki, tym bardziej zaś działki o powierzchni 2009 m2. Dodał, że o tym, iż odwołującym nie przysługuje prawo własności do przedmiotowej działki, nie przeczy treść umowy sprzedaży z dnia 24 marca 1973 r., a samo zawarcie przez D. J. i J. J. umowy sprzedaży nie dowodzi ich własności, odnoszącej się tylko do działki nr 49 w obrębie 68. Nawet gdyby Skarb Państwa nie nabył własności kupionej działki, nie przywróci to własności zbywcom, jeśli - zawierając umowę - nie byli jej właścicielami. Wnioskodawcy nie nabyli prawa od rodziców, bo zawarli z osobami nieuprawnionymi rzeczowo, choć wpisanymi do księgi wieczystej, darowiznę tj. umowę bezpłatną. Stwierdzić jednak należy, iż nawet nieskuteczność przewłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa, nie uczyni odwołujących się właścicielami, skoro nie byli nimi, zawierając umowę sprzedaży. Organ podniósł również, że Skarb Państwa został właścicielem tej nieruchomości, choć zawarł umowę sprzedaży tylko z samoistnymi posiadaczami, których mylnie wziął za współwłaścicieli. I choć Państwo zawarło umowę z niewłaścicielami działki o pow. 2009 m2 , to nabycie skutecznie chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych. Wojewoda dodał, że Naczelny Sąd Administracyjny, w wyroku z dnia 14 października 2010 r. o sygn. akt I OSK 1741/09 zauważył, iż definicję "poprzedniego właściciela" (art. 4 pkt 4 ugn) oparto na materialnym kryterium przysługiwania odjętego prawa, a nie na formalnym kryterium adresata aktu wywłaszczeniowego, niekiedy mylnie wytypowanego. Kryterium "poprzedniego właściciela" jest zatem nie tylko ustawowym, ale i celowościowym wymaganiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Tylko własność, nie zaś samoistne posiadanie, powiązano w art. 21 Konstytucji RP z zasadami ochronnymi wywłaszczenia i wynikającą z nich gwarancją zwrotu. Bezsprzecznie zatem skarżący - skoro nie byli właścicielami sprzedanej Państwu działki - to również nie są "poprzednimi właścicielami", o których mówi art. 136 ust.3 ugn. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli J. J. i D. J.. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za uzasadnioną. Sąd I instancji zważył, iż zaskarżona orzeczenia organu I i II instancji zostały wydane w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy po uchyleniu poprzednich decyzji - rozpoznających wniosek skarżących o zwrot przedmiotowej nieruchomości - przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 grudnia 1996 r., sygn. akt IV SA 852/95. Sąd stwierdził, że stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. wskazany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wiąże w sprawie organy administracji nie tylko odnośnie oceny prawnej, ale również ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy – chyba, że zostanie ustalony w oparciu o nowe dowody nowy odmienny stan faktyczny. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała jednak miejsca, zarówno Starosta Warszawski Zachodni, jak też Wojewoda Mazowiecki w swoich orzeczeniach nie zastosowali się do wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonych w wyroku z dnia 30 grudnia 1996 r. w sprawie sygn. akt IV SA 852/95 - dotyczących dalszego prowadzenia postępowania. Sąd ten w sposób bezsporny i precyzyjny stwierdził, że D. J. i J. J. zbyli Skarbowi Państwa - w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) - zabudowaną działkę gruntu o pow.2009 m ², położoną w Warszawie, przy ul. P., ujawnioną w księdze wieczystej KW Nr [...], prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w Warszawie, oznaczoną nr rej. [...]. Działka ta położona jest na terenie, który na mocy decyzji z dnia 22 listopada 1971 r., nr 787/71 o lokalizacji inwestycji wydanej przez Wydział Architektury Nadzoru Budowlanego i Geodezji Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy, Nr [...], przeznaczony został pod budowę osiedla mieszkaniowego Wawrzyszew w Warszawie, w granicach oznaczonych na szkicu sytuacyjnym Nr L. 635/71 stanowiącym załącznik do tej decyzji – przy czym Sąd podniósł, że dokumentów tych brak jest w aktach sprawy. Zatem okoliczność dotycząca przedmiotu umowy oraz sytuacji prawnej skarżących, została już przesądzona we wskazanym orzeczeniu - przez co zupełnie niezrozumiałe są wywody zawarte w decyzji Wojewody Mazowieckiego kwestionujące te ustalenia. Rozważania prowadzone przez organy w tej materii - jako podważające ustalenia dokonane w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny - są niedopuszczalne. Sąd zważył także, że w przypadku bowiem uznania, iż skarżący nie byli współwłaścicielami nieruchomości, a jedynie jej samoistnymi posiadaczami, to konsekwentnie stwierdzić również należy, iż Skarb Państwa w ogóle nie nabył prawa własności przedmiotowej nieruchomości, a co z tego także wynika - postępowanie w mniejszej sprawie byłoby bezprzedmiotowe, bowiem nieruchomość nie byłaby nigdy wywłaszczona. Sąd wskazał, iż w powyższym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż organy zobowiązane były ustalić, czy sporny teren w ogóle znajduje się w granicach gruntów objętych załącznikiem graficznym do decyzji lokalizacyjnej z dnia 22 listopada 1971 r. Następnie organy rozpoznające ponownie sprawę winny zbadać zagospodarowanie przedmiotowej nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny zakwestionował także wizję lokalną przeprowadzoną w niniejszej sprawie, która naruszyła art. 79 kpa. Do powyższych okoliczności organy w ogóle się nie odniosły, nie dokonały także żadnych ustaleń wynikających z ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie zbadały, czy przedmiotowa nieruchomość znajduje się na terenie objętym decyzją lokalizacyjną z dnia 22 listopada 1971 r., nie ustaliły też sposobu i daty jej zagospodarowania. Starosta i Wojewoda skupili się natomiast - wbrew zapadłemu wyrokowi - na okolicznościach potwierdzonych i uznanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie - i pomimo niezmienionego stanu faktycznego sprawy, przedwcześnie odmówili zwrotu nieruchomości. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Wojewoda Mazowiecki, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1) naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.: A) art. 153 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie normy prawnej zawartej w przepisie; B) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie norm prawnych zawartych w obu przepisach; 2) naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, tj.: art. 136 ust. 3 zdanie 1 w związku z artykułem 4 pkt 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami polegające na przyznaniu legitymacji do ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości osobom, które sprzedały nieruchomość Skarbowi Państwa na podstawie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, choć wnioskodawcy zwrotu nie byli wyłącznymi właścicielami nieruchomości w dniu dokonania tzw. sprzedaży wywłaszczeniowej i uchylają się od wykazania statusu poprzednich właścicieli. W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. J. i D. J. wnieśli o jej oddalenie. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie zawiera usprawiedliwione podstawy zaskarżenia. Wojewoda Mazowiecki zasadnie zarzuca Sądowi I instancji niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zamiast art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Przepis powołanego art. 153 p.p.s.a. obowiązuje bowiem od dnia 1 stycznia 2004 r. i stosuje się go do orzeczeń wydanych po tej dacie. Natomiast ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanego przed tą datą wiąże sąd wojewódzki oraz organ na podstawie art. 99 ustawy Przepisy wprowadzające (...). Przy czym stwierdzić należy, iż ten błąd Sądu I instancji nie skutkowałby uchyleniem zaskarżonego wyroku, ponieważ treść art. 153 p.p.s.a., jak i art. 99 ustawy – Przepisy wprowadzające jest w zasadzie zbieżna, gdyby nie fakt, iż Sąd I instancji w ogóle nie dokonał oceny, czy faktycznie oraz w jakim zakresie jest związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 1996 r., sygn. akt IV SA 852/95. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że wskazany powyżej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 1996 r., sygn. akt IV SA 852/95 oceniał decyzje Kierownika Urzędu Rejonowego w Warszawie oraz Wojewody Warszawskiego wydane pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Natomiast decyzje w niniejszej sprawie zapadły pod rządami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst. jedn. z 2010 r. Dz. U. Nr 102, poz. 651), co oznacza, iż nastąpiła zmiana stanu prawnego. Zarówno w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak w doktrynie prezentowany jest jednolity pogląd, iż w takiej sytuacji należy ponownie badać przesłanki zwrotu nieruchomości. Zwłaszcza, że obecnie obowiązująca ustawa zawiera bardziej precyzyjne regulacje co do podmiotów uprawnionych do zwrotu nieruchomości jak i przesłanek zbędności danej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Podkreślić należy, iż ustawa z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości nie zawierała definicji "poprzedniego właściciela". Natomiast w obecnie obowiązującej ustawie o gospodarce nieruchomościami ustawodawca w art. 4 pkt 4 zawarł legalną definicję "poprzedniego właściciela". Sąd I instancji nie dostrzegł tej różnicy i nieprawidłowo uznał, iż kwestia ta była już przedmiotem oceny Sądu w orzeczeniu z 1996 r. Rozpoznając niniejszą skargę Sąd I instancji zobligowany był odnieść się do stanowiska organu zawartego w zaskarżonej decyzji. Zwłaszcza, że jak to wynika z aktu notarialnego z dnia 24 marca 1973 r. skarżący D. J. i J. J. sprzedali przedmiotową nieruchomość jako współposiadacze samoistni. Na marginesie wskazać należy, że ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, na podstawie której doszło do zawarcia umowy sprzedaży, w określonych sytuacjach dopuszczała możliwość wywłaszczenia czy zawarcia dobrowolnej umowy sprzedaży z posiadaczem samoistnym, czy też współposiadaczami samoistnymi Stwierdzić więc należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił się od dokonania merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny rozstrzygać tej kwestii za ten Sąd i w związku z tym sprawa winna być ponownie rozpoznana przez Sąd I instancji. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 oraz art. 203 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI