I OSK 119/07

Naczelny Sąd Administracyjny2007-11-13
NSAAdministracyjneWysokansa
zasiłek rodzinnyalimentyosoba ucząca siępełnoletnośćświadczenia rodzinneprawo administracyjneinterpretacja przepisów

NSA orzekł, że warunek zasądzenia alimentów przed pełnoletnością dziecka jest spełniony, gdy wyrok alimentacyjny wobec jednego z rodziców zapadł przed osiągnięciem przez dziecko pełnoletności, nawet jeśli wobec drugiego rodzica wyrok zapadł po tej dacie.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania zasiłku rodzinnego E. R., która była osobą uczącą się. Organy administracji odmówiły świadczenia, argumentując, że definicja 'osoby uczącej się' wymaga, aby wyroki zasądzające alimenty od obojga rodziców zapadły przed osiągnięciem przez dziecko pełnoletności. WSA uchylił tę decyzję, interpretując przepis liberalnie. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że wystarczy wyrok alimentacyjny wobec jednego z rodziców wydany przed pełnoletnością dziecka, aby uznać je za osobę uczącą się.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., która odmówiła E. R. przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia nauki poza miejscem zamieszkania. Organy uznały, że E. R. nie spełnia definicji 'osoby uczącej się' zawartej w art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ wyrok zasądzający alimenty od matki zapadł po osiągnięciu przez nią pełnoletności, mimo że wyrok wobec ojca zapadł przed tą datą. WSA uznał, że wystarczy wyrok alimentacyjny wobec jednego z rodziców wydany przed pełnoletnością dziecka, odwołując się do wykładni językowej, systemowej, celowościowej oraz zasady równości konstytucyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną SKO, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że literalna wykładnia przepisu wskazuje na 'wyrok' (liczba pojedyncza) i że taka interpretacja jest zgodna z zasadami konstytucyjnymi, zapobiegając dyskryminacji osób uczących się, które z różnych przyczyn nie mogły uzyskać wyroków alimentacyjnych od obojga rodziców przed osiągnięciem pełnoletności.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, warunek jest spełniony, jeśli wyrok alimentacyjny wobec jednego z rodziców został wydany przed osiągnięciem przez dziecko pełnoletności, nawet jeśli wobec drugiego rodzica wyrok zapadł po tej dacie.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że literalna wykładnia przepisu (liczba pojedyncza 'wyrok') oraz wykładnia systemowa i celowościowa, a także zasada równości konstytucyjnej, przemawiają za tym, że wystarczy wyrok alimentacyjny wobec jednego z rodziców wydany przed pełnoletnością dziecka. Interpretacja organów prowadziłaby do dyskryminacji i ograniczałaby dostęp do świadczeń.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

u.ś.r. art. 3 § pkt 13

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Definicja 'osoby uczącej się' wymaga, aby wyrok sądu orzekający alimenty został wydany przed osiągnięciem pełnoletności przez osobę uczącą się. Sąd uznał, że wystarczy wyrok wobec jednego z rodziców.

u.ś.r. art. 4 § ust. 2 pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków przysługuje osobie uczącej się.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 6 § ust. 1a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Osoba ucząca się w szkole lub wyższej może pobierać zasiłek rodzinny do ukończenia 24 roku życia.

Konstytucja RP art. 32 § ust. 1 i 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada równości wobec prawa i zakaz dyskryminacji.

k.r.o. art. 98 § § 2

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Dotyczy sytuacji prawnej osób małoletnich i ich reprezentacji.

Ppsa art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej przez WSA.

Ppsa art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kontroli sądów administracyjnych.

Ppsa art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA w postępowaniu kasacyjnym.

Ppsa art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzekania przez NSA.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wykładnia art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalająca na uznanie za osobę uczącą się, gdy wyrok alimentacyjny wobec jednego z rodziców zapadł przed pełnoletnością. Zasada równości konstytucyjnej i zakaz dyskryminacji. Trudności w uzyskaniu wyroków alimentacyjnych od obojga rodziców przed pełnoletnością przez osobę uczącą się.

Odrzucone argumenty

Argumentacja SKO o konieczności zasądzenia alimentów od obojga rodziców przed pełnoletnością dziecka na podstawie ścisłej wykładni językowej art. 3 pkt 13 u.ś.r. Zarzut naruszenia przez WSA granic właściwości sądu administracyjnego poprzez ocenę słuszności lub celowości decyzji.

Godne uwagi sformułowania

Literalna wykładnia przepisu art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, iż winien być to wyrok (nie zaś wyroki) sądu orzekający alimenty, wydany przed osiągnięciem pełnoletności przez osobę uczącą się. W przeciwnym wypadku krąg podmiotów objętych określeniem 'osoby uczącej się' ograniczony zostałby jedynie do tych dzieci, których rodzice (oboje) pozbawieni zostali władzy rodzicielskiej lub też których władza rodzicielska została ograniczona... Zasada równości wobec prawa z art. 32 Konstytucji RP przemawia za przyjęciem stanowiska wyrażonego w zaskarżonym wyroku.

Skład orzekający

Małgorzata Stahl

przewodniczący

Janina Antosiewicz

sprawozdawca

Grażyna Radzicka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja definicji 'osoby uczącej się' w kontekście świadczeń rodzinnych, zwłaszcza gdy wyroki alimentacyjne zapadły w różnym czasie względem osiągnięcia pełnoletności przez dziecko."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o świadczeniach rodzinnych i definicją osoby uczącej się.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacji przepisów dotyczących świadczeń socjalnych, które ma bezpośredni wpływ na życie wielu rodzin. Pokazuje, jak wykładnia prawa może wpływać na dostęp do pomocy państwa.

Czy wyrok alimentacyjny od jednego rodzica po 18. urodzinach dziecka odbiera prawo do zasiłku rodzinnego?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 119/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grażyna Radzicka
Janina Antosiewicz /sprawozdawca/
Małgorzata Stahl /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Łd 389/06 - Wyrok WSA w Łodzi z 2006-11-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
art. 3 pkt 13, art. 6 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
zasada równości - art. 32 ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Tezy
Warunek określony w art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 992) w postaci zasądzenia na
rzecz uczącego się dziecka wyroku orzekającego alimenty jest spełniony także wówczas, gdy jeden z wyroków zasądzający alimenty został wydany po
osiągnięciu przez dziecko pełnoletności.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl Sędziowie NSA Janina Antosiewicz (spr.) Grażyna Radzicka Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Łd 389/06 w sprawie ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia nauki poza miejscem zamieszkania oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 16 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Łd 389/06, uwzględniając skargę E. R. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia nauki poza miejscem zamieszkania.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył ustalenia organów, ich ocenę prawną oraz następującą ocenę legalności decyzji.
Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., decyzją z dnia [...], odmówił E. R. zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu pokrycia wydatków związanych z zamieszkiwaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła. Jako podstawę odmowy organ podał okoliczność zasądzenia alimentów od matki po ukończeniu przez E. R. osiemnastego roku życia.
Rozpatrując odwołanie E. R. (która zarzuciła decyzji, że narusza jej interesy życiowe i utrudnia kontynuowanie nauki w warunkach gdy rodzice nie wywiązują się ze swych obowiązków), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w dniu [...] w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje m. in. osobie uczącej się i kwestia ta ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Zgodnie natomiast z treścią art. 3 pkt 13 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uczącej się – oznacza to osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów, jeżeli wyrok Sądu orzekający alimenty został wydany przed osiągnięciem pełnoletniości przez osobę uczącą się.
W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, skarżąca nie spełnia przesłanek określonych we wskazanych wyżej przepisach, ponieważ jedynie alimenty od ojca zostały zasądzone na jej rzecz przed uzyskaniem przezeń pełnoletniości. Alimenty od matki natomiast zasądzono na jej rzecz dopiero w dniu 28 czerwca 2004 r., tj. po ukończeniu przez nią osiemnastego roku życia. Zdaniem organu odwoławczego, skoro alimenty tylko od jednego z rodziców zostały zasądzone przed osiągnięciem przez odwołującą pełnoletności, oznacza to, iż nie jest ona osobą uczącą się w świetle definicji tegoż pojęcia, zawartej w art. 3 pkt 13 ustaw o świadczeniach rodzinnych, tym samym zaś nie jest osobą uprawnioną do otrzymania zasiłku rodzinnego. Brak prawa do zasiłku rodzinnego oznacza natomiast brak podstaw do przyznania dodatków z nim związanych.
Decyzja organu odwoławczego doręczona została odwołującej na wskazany przezeń adres dla doręczeń, pod którym mieści się Bursa Szkolna nr [...]. Odbiór przesyłki pokwitowany został przez nieustaloną osobę w dniu 14 marca 2006 r.
Skargę na ostateczną decyzję E. R. złożyła w dniu 14 kwietnia 2006 r. bezpośrednio w siedzibie organu. Wskazując, iż jest ona dlań krzywdząca oraz narusza prawo i zasady współżycia społecznego, wniosła o przyznanie jej wnioskowanego świadczenia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej odrzucenie, wskazując na uchybienie przez skarżącą 30-dniowemu terminowi do złożenia skargi.
Na rozprawie w dniu 26 listopada 2006 r. E. R. podniosła, iż nie udzielała nikomu pełnomocnictwa do odbioru korespondencji oraz nie była w stanie określić daty w jakiej otrzymała zaskarżoną decyzję.
Sąd wobec nieprawidłowego doręczenia stronie decyzji i niemożności ustalenia daty kiedy doręczenie nastąpiło przyjął, iż została ona złożona w ustawowym terminie, a rozpoznając ją uznał za zasadną. Sąd nie podzielił definicji osoby uczącej się przyjętej przez organy.
Zdaniem Sądu, definicja zawarta w art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określając osobę uczącą się, wskazuje na osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem na jej rzecz alimentów, jeżeli wyrok sądu orzekający alimenty wydany został przed osiągnięciem pełnoletniości przez osobę uczącą się. Faktem jest, że warunkiem uznania za osobę uczącą się, jest zasądzenie alimentów na rzecz dziecka od obojga rodziców. Jednakże brak jest podstaw do łączenia tego faktu z wymogiem zasądzenia tychże świadczeń od obojga rodziców przed uzyskaniem pełnoletniości przez dziecko. Literalna wykładnia przepisu art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, iż winien być to wyrok (nie zaś wyroki) sądu orzekający alimenty, wydany przed osiągnięciem pełnoletniości przez osobę uczącą się.
Zdaniem Sądu oznacza to, że wystarczy by wyrok alimentacyjny w stosunku do jednego choćby z rodziców wydany został przed uzyskaniem pełnoletniości przez dziecko. Za przyjętą interpretacją przemawia dodatkowo fakt, że w przeciwnym wypadku krąg podmiotów objętych określeniem "osoby uczącej się" ograniczony zostałby jedynie do tych dzieci, których rodzice (oboje) pozbawieni zostali władzy rodzicielskiej lub też których władza rodzicielska została ograniczona, co najmniej poprzez pozbawienie ich możliwości reprezentacji dziecka. Inaczej trudno wyobrazić sobie sytuację, by osoba pozbawiona (do ukończenia 13 roku życia) lub też ograniczona w zdolności do czynności prawnych (do uzyskania pełnoletniości) mogła skutecznie pozwać o alimenty oboje rodziców, nawet posiadając ustanowionego w tym celu kuratora (art. 98 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Sytuacja taka w sposób niedopuszczalny dyskryminowałaby natomiast pozostałe osoby pełnoletnie uczące się i niepozostające na utrzymaniu rodziców, zwłaszcza w sytuacji, gdy dzieci wychowywane przez rodziców, uprawnienie do zasiłku rodzinnego zachowałyby do ukończenia 24 roku życia (art. 6 ust. 1a cytowanej ustawy).
W ocenie Sądu fakt, że E. R. legitymuje się prawomocnymi tytułami wykonawczymi, zasądzającymi alimenty na jej rzecz od obojga rodziców, z których tylko tytuł egzekucyjny (ugoda sądowa, mająca po myśli art. 777 § 1 pkt 1 kpc skutki prawomocnego wyroku) w stosunku do ojca – A. R., wydany został przed uzyskaniem pełnoletniości przez skarżącą, pozwala na zaliczenie jej do kręgu osób uprawnionych, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tego też powodu nie było podstaw do odmowy przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego w sytuacji, gdy spełniała wszystkie określone w ustawie przesłanki, konieczne do jego uzyskania.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Ppsa, uchylił zaskarżoną decyzję.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., prawidłowo reprezentowane i zaskarżając wyrok w całości zarzuciło naruszenie prawa materialnego:
- art. 3 pkt 13 w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 3 i art. 8 pkt 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992), art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), przez rażąco błędną wykładnię, pomijającą brzmienie całej normy prawa materialnego, która wskazuje, że warunkiem koniecznym do uzyskania statusu "osoby uczącej się" jest uzyskanie wyroków zasądzających alimenty od rodziców i to wyroków, które zostały wydane przed osiągnięciem pełnoletniości,
- art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż kontrola legalności decyzji administracyjnych, wydawanych w oparciu o obowiązujące normy prawa daje podstawę do kontroli pod względem celowości i słuszności, co wykracza poza granice właściwości sądów administracyjnych.
Skarga kasacyjna domaga się uchylenia wyroku w całości, oddalenia skargi i zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej SKO podnosi, iż Sąd dokonał literalnej wykładni normy art. 3 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w odniesieniu wyłącznie do tej części tego przepisu, która występuje po słowie "alimentów" i przecinku, pomijając całe brzmienie normy prawa materialnego. Zastosowanie wykładni literalnej do części normy może doprowadzić do wniosku, który został wyartykułowany przez Sąd, co jest jednakże wadliwe.
Zdaniem SKO uwzględniając wyłącznie zasady budowy zdania obowiązujące w polskim języku i model racjonalnego ustawodawcy, nie zachodzi konieczność dokonywania jakiejkolwiek wykładni normy zawartej w art. 3 pkt 13 ustawy, bowiem brzmienie tej normy jest jasne.
Przytaczając treść normy zawartej w art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ zauważył, iż obowiązuje ona dopiero od 1 września 2005 r., tj. po dokonanej nowelizacji ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. Przedtem przepis ten osobę uczącą definiował "osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców, w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów".
Nowelizacja definicji zawartej w art. 3 pkt 13 polega na dodaniu dodatkowego kryterium uściślającego tę definicję i nie sposób pominąć faktu, że ma to miejsce wraz z wejściem w życie nowej regulacji ustawowej, w której określono warunki przyznania nowego świadczenia, a więc zaliczki alimentacyjnej.
Zdaniem SKO dodanie do dotychczasowej definicji zwrotu "jeżeli wyrok sądu orzekający alimenty został wydany przed osiągnięciem pełnoletniości przez osobę uczącą się" musi powodować, że normę tę należy odczytywać w całości i tym samym nie budzi wątpliwości, że wyroki zasądzające alimenty muszą być wydane przed osiągnięciem pełnoletniości przez osobę uczącą się. Dokonana nowelizacja miała na celu zlikwidowanie niedookreśloności zwrotu i doprecyzowanie jego brzmienia na tyle, by wyeliminować jego elastyczność i dostosować do potrzeb ustawy.
Nadto organ powołuje się na szczególny charakter norm stanowiących definicję, które stanowią silne dyrektywy wykładni, narzucone przez samego ustawodawcę. Należy także uwzględnić to, iż norma ta jest zbudowana ze zdania złożonego, a więc nie można dokonywać interpretacji wyłącznie jej części, a taką wykładnię zastosował Sąd.
Jeżeli w części pierwszej definicji legalnej użyto już liczby mnogiej i wskazuje się na konieczność zasądzenie alimentów od rodziców, a więc od wydania wyroków w tym zakresie, to nie zachodzi konieczność używania liczby mnogiej w dalszej części zdania, bowiem wiadomym jest, że chodzi o wyroki zasądzające alimenty od obojga rodziców.
Sąd pierwszej instancji przedstawił pogląd, zgodnie z którym stanowisko organów administracji jest nieprawidłowe, bowiem definicja legalna zawarta w art. 3 pkt 13 u.ś.r. w części nie posługuje się liczbą mnogą.
W takim przypadku definicja zawarta w art. 3 pkt 13 u.ś.r. miałaby brzmienie następujące: osobie uczącej się – oznacza to osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostająca na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów, jeżeli wyroki sądu (sądów) orzekającego (orzekających) alimenty zostały wydane przed osiągnięciem pełnoletniości przez osobę ucząca się.
Zdaniem SKO definicja legalna w takim kształcie byłaby sprzeczna z zasadami obowiązującymi w języku polskim, a odnoszącym się do budowy zdań.
Błędnie Sąd przyjął stosowanie w tej sprawie wykładni literalnej, bowiem w tym przypadku nie zachodzi konieczność stosowania jakiejkolwiek wykładni, a wyłącznie zasady obowiązującej przy budowie zdania i bezpośrednie rozumienie danej normy.
Zdaniem SKO zamiarem ustawodawcy w przypadku przyznania zasiłku rodzinnego wraz ze stosownymi dodatkami osobie uczącej się, zważywszy na systematykę u.ś.r., było przyznanie tego typu świadczeń na zasadzie wyjątku, bowiem dotyczą one osoby pełnoletniej, a więc z natury swej osoby, która winna sama utrzymywać się. Jednakże ze względu na fakt, iż uczy się ona (co z zasady wyklucza możliwość pracy zarobkowej oraz miały miejsce zdarzenia losowe, wyjątkowe) jak również brak możliwości wyegzekwowania należnego świadczenia, należało przyznać jej te świadczenia.
Odmienna ocena zamiaru ustawodawcy jest błędna i nie przystaje do charakteru świadczeń rodzinnych, gdzie nie ma dowolności, czy też uznaniowości.
W ocenie organu dokonując wykładni art. 3 pkt 13 ustawy, Sąd wykroczył poza granice zakreślone w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, bowiem nie tyle dokonał oceny legalności decyzji administracyjnych, lecz oceny słuszności, bądź też celowości, co nie należy do jego właściwości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, stosownie do art. 183 § 1 ustawy Ppsa, Naczelny Sad Administracyjny nie uznał za zasadny zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego.
Istotę sporu w postępowaniu odwoławczym stanowi właściwe odczytanie treści art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992). Przepis ten definiując osobę uczącą się stwierdza, iż oznacza to osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów, jeżeli wyrok Sądu orzekający alimenty został wydany przed osiągnięciem pełnoletniości przez osobę uczącą się.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji odczytującego treść normy prawnej, przepis ten wymaga, aby warunkiem uznania za osobę uczącą się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców było zasądzenie alimentów na rzecz dziecka od obojga rodziców, jednakże nie wymaga on, aby zasądzenie tychże świadczeń od obojga rodziców nastąpiło przed uzyskaniem pełnoletniości przez dziecko. Zastosowanej przez Sąd wykładni przepisu art. 3 pkt 13 ustawy nie sposób zarzucić naruszenia prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśniając powyższy przepis nie tylko przyjął jego treść zgodnie ze znaczeniem użytych w nim zwrotów językowych (a więc liczby pojedynczej w odniesieniu do "wyroku" – nie zaś wyroków), lecz także odwołał się do wykładni systemowej i celowościowej, co pozwala na właściwe odczytanie normy prawnej.
Sąd przywołał bowiem przepis art. 6 ust. 1a ustawy, który uprawnia osobę uczącą się w szkole lub w szkole wyższej do pobierania zasiłku rodzinnego aż do ukończenia 24 roku życia.
Argumentacji tej Sąd pierwszej instancji nie rozwinął, co jednakże przy braku zarzutu naruszenia przepisów postępowania nie może stanowić o istotnej wadzie wyroku, podlegającej ocenie w postępowaniu odwoławczym.
Przy ocenie legalności stosowania prawa materialnego należy zauważyć, iż przepis art. 6 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznaje prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do niego rodzicom, jednemu z rodziców lub opiekunów w przypadku kontynuowania nauki w szkole przez dziecko aż do ukończenia 21 roku życia.
Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął więc, iż w sytuacji gdy jedno z rodziców miało już ustalony obowiązek alimentacyjny, a uzyskanie wyroku zasądzającego alimenty od drugiego z rodziców po uzyskaniu pełnoletniości przez uczące się dziecko wyłączyłoby uprawnienie do zasiłku, to taka sytuacja dyskryminowałaby te osoby, które spełniając pozostałe wymogi, przewidziane przez ustawę, znalazłyby się w sytuacji gorszej od osób, wychowywanych przez oboje rodziców.
Nie można odmówić racji Sądowi pierwszej instancji, który odwołując się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i uwzględniając ograniczoną zdolność do czynności prawnych osób poniżej 18 roku życia, podnosi trudności w pozwaniu (przed osiągnięciem pełnoletniości) obojga rodziców o zasądzenie alimentów.
Przepis art. 3 pkt 13 ustawy - przy takim rozumieniu jak domaga się tego organ - miałby więc zastosowanie w odniesieniu tylko do tych uczących się, w imieniu których - przed osiągnięciem pełnoletniości - działałby ustanowiony kurator lub opiekun. Tymczasem przyznanie zasiłku rodzinnego nie jest uzależnione od uprzedniego ograniczenia lub pozbawienia władzy rodzicielskiej, lecz niezależnie od powyższych przesłanek ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka (art. 4 ust. 1 ustawy).
Przyjętej w skardze kasacyjnej wykładni nie sposób uznać za prawidłową. Prowadziłaby ona do znacznego różnicowania sytuacji osób znajdujących się w identycznej sytuacji życiowej i materialnej, uzależniając przyznanie świadczeń rodzinnych od spełnienia warunku całkowicie niezależnego, a w wielu sytuacjach niemożliwego do spełnienia przez osoby uczące się i ubiegające się o zasiłek.
Oprócz wskazanej wyżej wykładni systemowej i celowościowej, także wzgląd na dokonywanie wykładni w zgodzie z zasadami konstytucyjnymi, w tym zwłaszcza zasadą równości z art. 32 Konstytucji RP, przemawia za przyjęciem stanowiska wyrażonego w zaskarżonym wyroku. Przepis ten ustanawiając w ust. 1 zasadę równości wobec prawa, przyznaje obywatelom prawo odo równego traktowania przez władze publiczne. W art. 32 ust. 2 Konstytucja zakazuje dyskryminacji m.in. w życiu społecznym z jakiejkolwiek przyczyny.
Trybunał Konstytucyjny wyjaśniając rozumienie zasady równości w sferze praw socjalnych i nawiązując do swych wcześniejszych poglądów w wyroku z dnia 4 stycznia 2000 r. sygn. K 18/99 (OTK nr 1, poz. 1) stwierdził, iż zasada ta nakazuje, aby wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, były traktowane równo tzn. bez zróżnicowań zarówno faworyzujących jak i dyskryminujących. Jednocześnie wymieniona zasada zakłada odmienne traktowanie podmiotów, które nie posiadają wspólnej cechy istotnej.
W przedmiotowej sprawie zostało ustalone w sposób niebudzący wątpliwości, iż skarżąca jest osobą ucząca się, niepozostającą na utrzymaniu obojga rodziców, a przeszkodą - zdaniem organów i Sądu - jest jedynie to, że wyrok zasądzający alimenty od matki zapadł po uzyskaniu przez E. R. pełnoletniości. Tej ostatniej okoliczności w świetle wyżej przytoczonych wywodów, nie sposób uznać za istotną w takim stopniu, iż mogłoby to pozbawić stronę należnego świadczenia rodzinnego.
Tak więc reasumując należało przyjąć, iż warunek określony w art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych w postaci zasądzenia na rzecz uczącego się dziecka, wyroku orzekającego alimenty jest spełniony także wówczas, gdy jeden z wyroków zasądzających takie alimenty został wydany po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności.
Wadliwie skarga kasacyjna zarzuca także naruszenie przepisów postępowania, bowiem zastosowanie przez Sąd I instancji wykładni prawa nie stanowi wykroczenia poza granice właściwości sądu administracyjnego.
Oceniając legalność zaskarżonej decyzji na płaszczyźnie przepisów prawa materialnego, Sąd dokonuje wykładni przepisów prawa, zaś kwestia wyboru jednej, czy też kilku metod wykładni nie oznacza jeszcze wyjścia poza granice kognicji sądu. Stąd też prowadząc spór o prawidłowość przyjętych metod wykładni, nie można równocześnie stawiać zarzutu o wykroczenie poza granice właściwości sądu administracyjnego.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 ustawy Ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI