I OSK 1188/24

I OSK 1188/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1160/23 - Wyrok WSA w Krakowie z 2023-11-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 3 pkt 21 lit. e), art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 174 pkt 1, art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 188, art. 193, art. 200, art. 203 pkt 1, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1160/23 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 27 kwietnia 2023 r., nr SKO-NP-4115-36/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. prostuje z urzędu oczywistą omyłkę pisarską w komparycji zaskarżonego wyroku oraz na pierwszej stronie w wersie 8 od góry uzasadnienia zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce nazwiska skarżącej "L." wpisuje "L."; 2. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P. z 30 grudnia 2022 r., nr SP.5222.3.OD.2022; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz M. L. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 9 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1160/23, oddalił skargę M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 27 kwietnia 2023 r., nr SKO-NP-4115-36/23, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 1 grudnia 2022 r. M. L. (dalej – skarżąca, skarżąca kasacyjnie), reprezentowana przez adwokata, wystąpiła do Burmistrza P. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem A. L..
Burmistrz P. decyzją z 30 grudnia 2022 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Od powyższej decyzji skarżąca, reprezentowana przez adwokata, pismem z 4 stycznia 2023 r. złożyła odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z 27 kwietnia 2023 r., nr SKO-NP-4115-36/23, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 27 stycznia 2017 r. ojciec skarżącej (ur. [...]) został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że ubezpieczony [...]-letni A. L. (emerytowany rencista) od 1977 r. pobiera świadczenie rentowe z powodu ogólnego stanu zdrowia, a od 2012 r. dodatek pielęgnacyjny. Nadal utrzymują się następstwa choroby naczyń mózgowych, niedowład połowiczy prawostronny z [...]. Ponadto, problemy z poruszaniem powoduje [...]. Na podstawie analizy dokumentacji medycznej jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji, gdyż wymaga pomocy osób trzecich przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. W przyszłości nie rokuje do osiągnięcia 75 roku życia poprawy zdolności do samoobsługi.
Kolegium wskazało także, że z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że ojciec skarżącej jest po wypadku w 1977 r., pobiera rentę inwalidzką od 2012 r. wymaga całodobowej opieki, nie porusza się samodzielnie, jest osobą pampersowaną, sparaliżowaną po udarze z niedowładem prawostronnym. Opiekę sprawuje córka – skarżąca. W ramach sprawowanej opieki towarzyszy ojcu przy wstawaniu, podczas porannej toalety, przygotowywaniu posiłków, podczas jedzenia, podawaniu i wykupywaniu leków oraz ustalaniu wizyt lekarskich, których nie jest w stanie sam monitorować. Zakres sprawowanej opieki uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia, nawet w niewielkim wymiarze czasu pracy. Z oświadczenia skarżącej wynika zaś, że od 1 lutego 2018 r. nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad niezdolnym do samodzielnej egzystencji ojcem. Od tego czasu pracowała jedynie dorywczo, pomagając matce w obowiązkach domowych. Samodzielną opiekę nad ojcem podjęła rok przed śmiercią matki, tj. w 2021 r., gdyż stan zdrowia matki nie pozwalał na samodzielną opiekę nad ojcem. Obecnie ubezpieczenie zdrowotne posiada w Powiatowym Urzędzie Pracy, gdzie figuruje jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wskazała również, że ma dziewięcioro rodzeństwa, którzy oświadczyli, że żadne z nich nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym ojcem, nie mają również sposobności realizowania swojego obowiązku alimentacyjnego w formie nakładu środków finansowych z uwagi na swoją sytuację materialną.
Kolegium uznało, iż mimo faktu, że ojciec skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym to fakt, że zobowiązane do alimentacji wobec niego – oprócz skarżącej – jest jeszcze pozostałe dziewięcioro jego dzieci - nie daje podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. SKO nie zakwestionowało tego, iż skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem, jednak jest do tego zobowiązana nie tylko moralnie, ale także prawnie z racji ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego i wywiązywanie się z tego obowiązku nie musi odbywać się kosztem budżetu państwa. Skarżąca ma 37 lat, jest zdolna do pracy i w jej przypadku nie zachodzi konieczność rezygnacji z pracy po to, aby opiekować się ojcem, tym bardziej, że pod tym samym adresem zamieszkuje jeszcze troje jej rodzeństwa, które może wspomóc siostrę w opiece nad ojcem. Obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia na osobę uprawnioną. Jeżeli dzieci A. L. z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki, to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich, zaś koszty związane z opieką pokrywane były przez pozostałe dzieci A. L. zobowiązane w takim samym stopniu do alimentacji względem ojca. Skarżąca może także skorzystać usług opiekuńczych świadczonych w ramach polityki społecznej i w ten sposób podjąć zatrudnienie.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skarżąca, zastępowana przez adwokata, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który powołanym na wstępie wyrokiem z 9 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1160/23, skargę oddalił.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznał za błędny pogląd organu I instancji w tym zakresie. Sąd podzielił także ustalenia organów orzekających w zakresie sytuacji zdrowotnej i osobistej ojca skarżącej, co do zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem, co do liczby rodzeństwa skarżącej, jak i braku możliwości sprawowania przez nich opieki z uwagi albo na swoją niepełnosprawność, wychowywanie dzieci albo zatrudnienie albo zamieszkiwanie w innej miejscowości oraz niemożliwości finansowej partycypacji w opiece nad ojcem.
Sąd wskazał także, że w jednolitym orzecznictwie WSA w Krakowie przyjmuje się, że w sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma częściowy obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko skarżąca.
Jednak w sytuacji, gdy istnieje kilka osób zobligowanych do alimentacji w tym samym stopniu, przyjmuje się, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby w jednakowym stopniu zobligowane alimentacyjnie mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie uprawnionej w tej samej kolejności i stopniu.
Sąd, kierując się okolicznościami faktycznymi sprawy, podzielił argumentację wynikającą z orzecznictwa sądów administracyjnych, że w niektórych sytuacjach mogą zaistnieć takie okoliczności, które obiektywnie uniemożliwiają sprawowanie opieki przez osobę spokrewnioną z osobą wymagającą opieki w tym samym stopniu co skarżący.
Sąd wskazał, że znane jest mu stanowisko, zgodnie z którym w sytuacji "gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych (...)". Jednak, w ocenie Sądu, przedstawione stanowisko nie uwzględnia subsydiarnego charakteru udzielanej pomocy w ramach świadczeń z ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz konieczności badania nie tylko przesłanki faktycznego sprawowania opieki, ale również konieczności rezygnacji z zatrudnienia/ jego niepodejmowania z powodu sprawowania tej opieki. W sytuacji bowiem, gdy żyje rodzeństwo osoby, która podejmuje się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i są oni wszyscy w równym stopniu zobowiązani alimentacyjnie, to może okazać się, że nie ma konieczności rezygnacji z zatrudnienia.
Zdaniem Sądu organ trafnie uznał, że sama konieczność wykonywania wskazanych przez skarżącą czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na fakt posiadania przez skarżącą rodzeństwa i możliwości podzielenia się opieką. W aktach postępowania administracyjnego brak jest jakichkolwiek dokumentów medycznych wskazujących na stan zdrowia ojca skarżącej. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru automatycznego w związku z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne jest bowiem, aby zakres opieki sprawowanej przez skarżącą w związku z orzeczoną niepełnosprawnością wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia, a więc innymi słowy, udowodnienie, że osoba podopieczna nie może pozostać sama w domu z uwagi na jej stan zdrowia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest natomiast jedynie jedną z licznych przesłanek mających znaczenie dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zastępowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej - p.p.s.a., Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, tj.:
1) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej – u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, iż dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej konieczne jest wykazanie, iż pozostałe dzieci niepełnosprawnej są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, iż możliwość realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego;
2) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, iż przepis ten w jakikolwiek sposób uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od konieczności wykazania, iż strona skarżąca podjęła działania mające na celu zapewnienie osobie niepełnosprawnej pomocy w inny sposób niż poprzez osobiste jej sprawowanie i występowanie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tego tytułu, np. poprzez skorzystanie z pomocy rodzeństwa, czy usług opiekuńczych, podczas gdy warunek taki nie wynika ani z ww. przepisu, ani z jakiegokolwiek innego przepisu u.ś.r.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie, zrzekając się rozprawy, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej - p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem pełnomocnik skarżącej kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Skarga kasacyjna została oparta na jedynie na określonym w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszeniu prawa materialnego. Nie zakwestionowano zatem poczynionych przez organy orzekające ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyroku Sądu I instancji.
Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z akt sprawy wynika, że ojciec skarżącej (urodzony w [...]) legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 27 stycznia 2017 r., na mocy którego został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie to oznacza, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. e) u.ś.r.). W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że ubezpieczony 72 - letni emerytowany rencista od 1977 r. pobiera świadczenie rentowe z powodu ogólnego stanu zdrowia, od 2012 r. dodatek pielęgnacyjny. Nadal utrzymują się następstwa chorób naczyń mózgowych, niedowład połowiczy prawostronny [...]. Ponadto, problemy z poruszaniem się potęguje[...]. Badany jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji, gdyż wymaga pomocy osób trzecich przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. W przyszłości nie rokuje od osiągnięcia 75 roku życia zdolności do samoobsługi.
Z przeprowadzonego w dniu 12 grudnia 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że ojciec skarżącej jest po wypadku, od 1977 r. pobiera rentę, od 2012 r. został uznany za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji, nie porusza się samodzielnie, jest pampersowany, jest sparaliżowany po udarze z niedowładem prawostronnym. Wymaga całodobowej opieki. Skarżąca w ramach czynności opiekuńczych towarzyszy ojcu przy wstawaniu, porannej toalecie, przygotowywaniu posiłków, pomoc przy jedzeniu, podawaniu i wykupywaniu leków, ustalaniu wizyt lekarskich. Stan zdrowia ojca skarżącej nie pozwala na samodzielne zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, a zakres sprawowanej opieki uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia nawet w niewielkim wymiarze czasu pracy. W ocenie pracownika socjalnego ojciec skarżącej, jest osobą niepełnosprawną wymagająca opieki osób drugich, gdyż sam nie jest wstanie prawidłowo funkcjonować ze względu na stan zdrowia. W oświadczeniu z 12 grudnia 2022 r. skarżąca wskazała, iż jej ojciec jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, wymaga całodobowej opieki, jest osobą w większości leżącą, pampersowaną, porusza się o kulach przy jej pomocy.
Z zestawienia czynności wykonywanych nad ojcem wynika, że pomoc skarżącej w utrzymaniu higieny sprowadza się do kąpieli, obcinania paznokci, strzyżenia włosów, mycia zębów, moczenia nóg (codziennie). Nadto, skarżąca pomaga przy prowadzeniu do toalety, podmywaniu (kilka razy dziennie), wymiana pieluchomajtek (w razie potrzeby), przygotowywaniu ubrań i ubieraniu (codziennie), ćwiczeniach fizycznych (kilka razy w tygodniu), mierzeniu ciśnienia (codziennie), podawaniu leków (3 razy dziennie), przygotowywaniu i podawaniu posiłków (kilka razy dziennie), sprzątaniu, praniu, prasowaniu (codziennie), robieniu zakupów (kilka razy w tygodniu), wizytach lekarskich, opłacaniu rachunków i załatwianiu spraw urzędowych (w razie potrzeby), wyjściu na spacery (w razie potrzeby), przygotowywaniu i przynoszeniu opału, paleniu w piecu (codziennie w sezonie grzewczym), odśnieżaniu, czynnościach ogrodniczych, czytaniu książek, pism urzędowych (w razie potrzeby), masażach, oklepywaniu (w razie potrzeby), układaniu do snu i czuwaniu podczas snu (codziennie).
Z oświadczenia skarżącej z 12 grudnia 2022 r. wynika, że od 1 lutego 2018 r. nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad niezdolnym do samodzielnej egzystencji ojcem. Do tego czasu pracowała jedynie dorywczo, pomagając matce w obowiązkach domowych. Samodzielną opiekę nad ojcem podjęła rok przed śmiercią matki, tj. w 2021 r., gdyż stan zdrowia matki nie pozwalał na samodzielną opiekę nad ojcem. Obecnie ubezpieczenie zdrowotne posiada w Powiatowym Urzędzie Pracy, gdzie figuruje jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku.
W tych okolicznościach, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można zgodzić się z oceną Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, o braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad schorowanym ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Związek ten niewątpliwie zachodzi, bowiem niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podyktowane jest koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że ojciec skarżącej ze względu na opisany wyżej stan zdrowia, problem z samodzielnym poruszaniem się i potrzebą asysty córki i w związku z tym niemożność podołania czynnościom dnia codziennego - wymaga całodobowej pomocy oraz stałej opieki i obecności skarżącej, która będzie w pobliżu gotowa do udzielenia pomocy i zapewnienia opieki. Niewątpliwie wymiar i charakter sprawowanej opieki jest adekwatny do potrzeb ojca skarżącej, a czynności opiekuńcze odbywają się w różnych porach w ciągu całego dnia przez cały rok. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Nawet gdy skarżąca nie wykonuje w danym momencie czynności opiekuńczych, to w pozostałym czasie pozostaje w całkowitej dyspozycji niepełnosprawnego ojca. Nie ma zatem znaczenia okoliczność, że skarżąca nie przedstawiła żadnej dokumentacji medycznej ojca, albowiem z akt sprawy, przede wszystkim z uzasadnienia orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z 27 stycznia 2017 r. oraz wywiadu środowiskowego, jasno wynika stan zdrowia ojca skarżącej, który uzasadnia stwierdzenie, iż zakres i charakter czynności opiekuńczych sprawowanych przez skarżącą uniemożliwia jej podjęcie aktywności zawodowej w jakimkolwiek wymiarze czasowym. Podkreślenia wymaga, że zakres opisanych czynności opiekuńczych wynikających ze stanu zdrowia ojca skarżącej w istotny sposób ogranicza czasowo możliwość podjęcia przez nią pracy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nieprawidłowe jest również stanowisko Sądu I instancji, jak i organu odwoławczego, które uznały, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na fakt posiadania rodzeństwa zobowiązanego do alimentacji względem ojca.
Kwestia ta była już wielokrotnie podnoszona w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ukształtowane już orzecznictwo stanęło na stanowisku, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy skarżący, czy może ktoś z rodzeństwa, winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jeden z uprawnionych w pierwszej kolejności członków rodziny zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodziny w takim samym stopniu zobowiązani do alimentacji. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad krewnym (ojcem) i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodzeństwa, którzy również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyroki NSA z: 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23, 9 maja 2024 r., sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21). Stwierdzić zatem trzeba, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz skarżącej, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionego do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 u.ś.r., wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki.
Nie można zgodzić się również ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż w kontekście świadczenia pielęgnacyjnego, pomoc jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskodawca wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m. in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, czy skorzystanie z usług opiekuńczych). Nie ma znaczenia, że rodzeństwo skarżącej nie wskazało na istnienie obiektywnych przyczyn, które uniemożliwiałyby im sprawowanie opieki. Podkreślić bowiem trzeba, że przepis art. 17 u.ś.r. takiego wymogu nie ustanawia, natomiast wyraźnie określa podmiotowe i przedmiotowe oraz pozytywne i negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne, czy też sąd administracyjny, dodatkowych, nieprzewidzianych w u.ś.r., negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Należy zwrócić uwagę, iż brak jest podstaw, aby na wykładnię przepisów u.ś.r. miały oddziaływać przesłanki dotyczące uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej określone w ustawie o pomocy społecznej, a zwłaszcza określona w art. 2 ust. 1 tej ustawy jedna z fundamentalnych zasad pomocy społecznej - zasada pomocniczości (subsydiarności). Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zawiera bowiem żadnych odesłań w tym zakresie. Z kolei w zakresie warunków, zasad i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego u.ś.r. ma charakter autonomiczny i nie ma podstaw przyjmowanie - jak to uczynił Sąd Wojewódzki - że przepisy u.ś.r. powinny być wykładane z uwzględnieniem przepisów ustawy o pomocy społecznej i określonych w niej przesłanek odnoszących się do celów i zasad pomocy społecznej. Świadczenia rodzinne stanowią, obok świadczeń z pomocy społecznej, element systemu zabezpieczenia społecznego, ale w żadnym wypadku nie stanowią elementu systemu pomocy społecznej. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych "celem projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych jest budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych (...)". Tym samym zasady określone w ustawie o pomocy społecznej w odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego nie znajdują żadnego zastosowania. Podkreślenia wymaga, iż warunkiem koniecznym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wyłącznie spełnienie przesłanek pozytywnych określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że zasadne okazały się podniesionie w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego.
Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku oraz okoliczność, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów orzekających obu instancji. Sprostowania sentencji oraz uzasadnienia zaskarżonego wyroku dokonano na podstawie art. 156 § 1 w zw. z art. 193 zd. 1 p.p.s.a.
W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.