I OSK 118/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-01-30
NSAAdministracyjneŚredniansa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymniepełnosprawnośćustawa o świadczeniach rodzinnychrezygnacja z zatrudnieniaplacówka całodobowaNSApomoc społeczna

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że pobyt dziecka w placówce przez 5 dni w tygodniu nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna.

Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego R. Z. z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką. Sąd I instancji oraz organy administracji uznały, że córka wnioskodawcy, przebywając w specjalistycznym ośrodku przez 5 dni w tygodniu, nie wymaga stałej, całodobowej opieki uniemożliwiającej ojcu podjęcie pracy. NSA oddalił skargę, potwierdzając, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego między opieką a niemożnością podjęcia zatrudnienia, co jest warunkiem przyznania świadczenia.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej R. Z. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. R. Z. ubiegał się o świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawną córką M. Z. Organy administracji oraz WSA uznały, że córka wnioskodawcy, mimo znacznego stopnia niepełnosprawności, przebywa w specjalistycznym ośrodku przez 5 dni w tygodniu, gdzie zapewniona jest jej całodobowa opieka. Pozostałe dni tygodnia (weekend) oraz okresy choroby spędza z ojcem. Zdaniem sądów i organów, taki stan rzeczy nie stanowi przeszkody uniemożliwiającej R. Z. podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co jest warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych. Skarżący kasacyjnie zarzucał naruszenie prawa materialnego (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r.) poprzez błędną wykładnię przepisu dotyczącego pobytu w placówce całodobowej oraz naruszenie przepisów postępowania przez nierozważenie wpływu stanu zdrowia córki na jego możliwość podjęcia pracy. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że pobyt córki w ośrodku przez 5 dni w tygodniu, gdzie zapewniona jest jej opieka, stwarza możliwość podjęcia zatrudnienia przez ojca. Sąd podkreślił brak ustaleń dowodowych wskazujących na szczególne zaangażowanie skarżącego w opiekę nad córką w czasie jej pobytu w ośrodku, które przekraczałoby możliwości placówki i uniemożliwiało mu pracę. NSA uznał, że nie wykazano związku przyczynowo-skutkowego między koniecznością sprawowania opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia, co jest kluczowe dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, pobyt dziecka w placówce przez 5 dni w tygodniu, gdzie zapewniona jest całodobowa opieka, nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli nie wykazano, że zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę w pozostałym czasie uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia.

Uzasadnienie

Ustawa o świadczeniach rodzinnych wymaga, aby konieczność sprawowania opieki była przyczyną i przeszkodą w podjęciu lub kontynuowaniu zatrudnienia. Pobyt dziecka w placówce przez 5 dni w tygodniu, gdzie zapewniona jest opieka, stwarza możliwość podjęcia pracy przez opiekuna, chyba że postępowanie dowodowe wykaże inne, szczególne okoliczności wymagające stałej, intensywnej opieki również w tym czasie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (25)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § 5

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 189

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

u.ś.r. art. 2

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 20

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 26 § 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 26 § 2

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

p.p.s.a. art. 176 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 258

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 259

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 260

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 261

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pobyt dziecka w placówce przez 5 dni w tygodniu nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna. Brak związku przyczynowo-skutkowego między koniecznością sprawowania opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia.

Odrzucone argumenty

Błędna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. przez przyjęcie, że pobyt dziecka w placówce przez 5 dni w tygodniu wyklucza przyznanie świadczenia. Niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, w tym wpływu stanu zdrowia córki na niemożność podjęcia pracy przez ojca.

Godne uwagi sformułowania

pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w kontynuowaniu lub podejmowaniu pracy zarobkowej.

Skład orzekający

Aleksandra Łaskarzewska

przewodniczący

Arkadiusz Blewązka

sprawozdawca

Iwona Bogucka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności w kontekście pobytu dziecka w placówce edukacyjnej/opiekuńczej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie dziecko przebywa w placówce przez znaczną część tygodnia. Konieczne jest indywidualne badanie zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i jego interpretacji w kontekście nowoczesnych form opieki nad dziećmi niepełnosprawnymi. Jest interesująca dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i socjalnym.

Czy pobyt dziecka w szkole specjalnej przez 5 dni w tygodniu pozbawia rodzica prawa do świadczenia pielęgnacyjnego?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 118/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Iwona Bogucka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 536/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-09-22
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2022 r. sygn. akt VIII SA/Wa 536/22 w sprawie ze skargi R. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 września 2022 r., VIII SA/Wa 536/22 oddalił skargę R. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Wnioskiem z [...] grudnia 2021 r. R. Z. wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką M. Z. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, wynika, że R. Z. sprawuje opiekę nad córką M. Z., która uczęszcza do Specjalnego Ośrodka [...] w [...] W roku szkolnym córka wnioskodawcy przebywa w internacie działającym przy ww. Ośrodku. Placówka ta zapewnia córce całodobową opiekę przez 5 dni w tygodniu. W trakcie choroby córki skarżący sprawuje opiekę nad córką, w tym jeździ na wizyty lekarskie. Absencja M. Z. w ww. Ośrodku, począwszy od 1 grudnia 2021 r. wyniosła łącznie 14 dni (w tym 10 dni stanowiły ferie zimowe). Zdaniem Prezydenta Miasta [...] osobista opieka nad córką sprawowana jest przez wnioskodawcę w ograniczonym zakresie i nie wymaga rezygnacji przez niego z zatrudnienia lub uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. W tej sytuacji decyzją z dnia 22 marca 2022 r. organ I instancji, powołując się na art. 2 pkt 2, art. 17, art. 20, art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", odmówił R. Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. W motywach decyzji organ podkreślił, że analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie prowadzi do wniosku, że w każdej chwili wnioskodawca może podjąć zatrudnienie, zaś w sytuacji choroby dziecka możne korzystać z urlopu lub opieki wystawianej przez lekarza w sytuacji zajmowania się dzieckiem niepełnosprawnym. Nie zgadzając się z decyzją organu I instancji R. Z. złożył odwołanie, podnosząc, iż opieka nad córką nie pozwala mu podjąć zatrudnienia.
Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że córka wnioskodawcy, urodzona w 2004 r., została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. M. Z. z powodu choroby [...] ma znaczne [...], ma [...] ([...]), przebywa w ośrodku [...] od trzech lat, od poniedziałku do piątku ma zapewnioną całodobową opiekę, łącznie z posiłkami, rehabilitacją, hipoterapią, pływaniem, logopedią, zajęciami manualnymi. Dziecko przywożone jest do ośrodka przez ojca w poniedziałek rano, zaś odbierane w piątkowe popołudnie. Ojciec dziecka dostarcza do ośrodka niezbędne ubrania i pieluchomajtki. Wszystkie okresy wolne od zajęć, tj. ferie, wakacje, a także okresy choroby, M. Z. spędza z ojcem, będąc pod jego wyłączną opieką, w jego miejscu zamieszkania. Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. i zaznaczyło, iż organ I instancji słusznie stwierdził, że wnioskodawca nie wypełnia dyspozycji tegoż przepisu. Do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest bowiem wykazanie przez wnioskodawcę, że nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przeprowadzone postępowanie dowodowe, w sposób bezsporny wykazało zakres niezbędnej do zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki. Opieka ta została zestawiona z obiektywnymi możliwościami podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej. W ocenie Kolegium, córka wnioskodawcy uczęszcza od trzech lat do Specjalnego Ośrodka [...] w [...], gdzie przebywa od poniedziałku do piątkowego popołudnia, a pozostałe dni tygodnia przebywa pod bezpośrednią opieką wnioskodawcy. Tak więc uczęszczanie M. Z. do Specjalnego Ośrodka [...] nie jest i nie było przeszkodą do podjęcia aktywności zawodowej przez R. Z. Kolegium podkreśliło przy tym, że dla oceny możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wystarczające wykazanie przez wnioskodawcę sprawowania opieki (w mniejszym lub większym stopniu) nad osobą niepełnosprawną. Konieczne jest bowiem wystąpienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy utratą możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna, z powodu zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną. Inaczej rzecz ujmując, zakres sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym powinien być na tyle obszerny, aby niemożliwe stało się, obiektywnie oceniając, podjęcie przez opiekuna pracy zarobkowej lub nastąpiła konieczność rezygnacji z zatrudnienia. Reasumując Kolegium stwierdziło, iż w okolicznościach niniejszej sprawy czynności opiekuńcze wykonywane przez R.Z., jak również ograniczenia sprawności M. Z., w zestawieniu z opieką jaka jest jej zapewniana przez personel specjalistycznej placówki powoduje, że w sprawie nie wypełniono przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawowanie bezpośredniej i stałej opieki od piątkowego popołudnia do godzin porannych w poniedziałek, czy też w okresie ferii nie stanowi bowiem przeszkody w możliwości podjęcia zatrudnienia. Końcowo Kolegium zaznaczyło, że skarżący nie spełnia łącznie przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. Z. opisowo wyraził swoje negatywne stanowisko wobec zaskarżonej decyzji Kolegium. Wyjaśnił zakres schorzeń córki i zakres sprawowanej opieki. Podniósł, iż pracodawca chce pracowników dyspozycyjnych, zaś jego nieobecność w pracy będzie częsta i wielodniowa w razie choroby dziecka.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem z dnia 22 września 2022 r. oddalił skargę R. Z. stwierdzając, iż prawidłowo oceniono w toku postępowania administracyjnego brak podstaw do przyjęcia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad małoletnią córką. Okoliczność pozostawania niepełnosprawnej córki przez znaczną część tygodnia poza faktyczną opieką skarżącego, nie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia przez skarżącego, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy lub innej pracy zarobkowej. Opiekę nad niepełnosprawną córką skarżącego wykonuje bowiem całodobowo przez pięć dni w tygodniu wyspecjalizowany personel placówki edukacyjno-wychowawczej, w której przebywa córka skarżącego. Sąd I instancji podkreślił, że wskazany przez skarżącego czas świadczenia opieki nad córką, obejmuje jedynie dni wolne od nauki szkolnej i czas choroby córki, co nie przekreśla możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł R. Z., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że przesłanką negatywną, o której mowa w tym przepisie, wykluczającą przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą jej wymagającą, o której mowa w art. 17 u.ś.r. jest umieszczenie osoby wymagającej opieki w placówce zapewniającej całodobową opiekę i korzystanie z niej przez co najmniej 5 dni w tygodniu, w sytuacji, gdy wykładnia literalna rzeczonego przepisu wprost wskazuje, że korzystanie z całodobowej opieki w takiej placówce dopiero przez więcej niż 5 dni w tygodniu wyklucza możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia, co doprowadziło do błędnego uznania, że w stanie faktycznym sprawy ma zastosowanie art. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. i na tej podstawie do odmowy przyznania skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego;
2. w konsekwencji powyższego naruszenia prawa materialnego – na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 § 1 i art. 151 p.p.s.a. oraz w związku z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnienia skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu zaskarżonej decyzji, pomimo że nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie rozważono wpływu stanu zdrowia M. Z., w szczególności w zakresie występującego u niej staniu tzw. sprzężonych niepełnosprawności tj. [...], [...] i [...], [...], [...], [...] oraz [...], na niemożność podjęcia pracy przez skarżącego wyłącznie opiekującego się dzieckiem w czasie gdy przebywa poza placówką, w której tj. co najwyżej 5 dni – od poniedziałku rano do piątkowego popołudnia, a także w okresie ferii, wakacji, innych dni wolnych, a także w czasie jej choroby, konieczności kontrolnych wizyt lekarskich, rehabilitacji, z uwagi na jej liczne schorzenia przewlekłe, które znacznie wykraczają poza zakres opieki jaki musi zapewnić pracujący opiekun zdrowego dziecka w okresie zwyczajowo przyjętych wakacji, ferii, dni wolnych, co skutkowało nienależytym i niewyczerpującym wyjaśnieniem skarżącemu w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie prawa skarżącego do zasiłku pielęgnacyjnego.
Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconych przez stronę w całości ani w części kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Mając na uwadze, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznanie zarzutów kasacyjnych wypada rozpocząć od zarzutów procesowych, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd I instancji przepis prawa materialnego (vide: wyrok NSA z dnia 9 marca 2005 r., FSK 618/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy wynika, iż skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką M. Z., która od trzech lat uczęszcza do Specjalnego Ośrodka [....] w [...]. Córka skarżącego przebywa przez 5 dni w tygodniu w internacie działającym przy ww. Ośrodku. Skarżący przywozi córkę do ośrodka w poniedziałek rano, a zabiera w piątek po południu. Ośrodek zapewnia córce skarżącego całodobową opiekę, łącznie z posiłkami, rehabilitacją, hipoterapią, pływaniem, logopedią i zajęciami manualnymi. M. Z. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Córka skarżącego z powodu choroby [...] ma znaczne [...], cierpi także na inne schorzenia, w tym na [...] i ma [...]. Wszystkie okresy wolne od zajęć w ww. ośrodku, tj. ferie, wakacje, a także okresy choroby, M. Z. spędza z ojcem w jego miejscu zamieszkania.
Przywołane powyżej okoliczności jednoznacznie wskazują, iż córka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, wypełniającym dyspozycję art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kwestia ta w toku dotychczasowego postępowania nie była sporna. Zarzut kasacyjny naruszenia przepisów postępowania podniesiony został natomiast w zakresie nie rozważenia wpływu stanu zdrowia niepełnosprawnej córki, odnoszącego się w szczególności do sprzężonych niepełnosprawności wynikających z wielu schorzeń, na możność podjęcia przez skarżącego pracy. O ile trudno upatrywać takiej możliwości w czasie weekendu, a więc wtedy gdy córka skarżącego przebywa poza placówką, o tyle jej pobyt w placówce przez 5 dni powszechnych w ciągu tygodnia taką możliwość stwarza. W tym okresie ww. ośrodek zapewnia bowiem córce skarżącego całodobową opiekę, wyżywienie i aktywności dostosowane do jej możliwości rozwojowych. W takiej sytuacji trafne jest założenie, że skarżący w tym czasie ma możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, tym bardziej, że jest to okres w tygodniu, który zwyczajowo wykorzystywany jest na aktywność zawodową. Czy jednak w okolicznościach badanej sprawy taka możliwość rzeczywiście zachodzi winno wynikać z ustaleń poczynionych w toku postępowania. Zgodnie bowiem ze sformułowaną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. oznacza, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Powyższe oznacza, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, zaś prawo strony do inicjowania postępowania wyjaśniającego, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.
Na gruncie badanej sprawy kluczowe znaczenie należy zatem przyznać kwestii zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną córką, w szczególności w czasie gdy przebywa ona w ośrodku [...]. W tej kwestii przeprowadzone zostały w toku dotychczasowego postępowania czynności wyjaśniające, które jednak nie dały podstaw do twierdzenia, że skarżący poza dowożeniem córki na zajęcia w ww. ośrodku i odwożeniem z tych zajęć, co następowało w poniedziałkowy poranek i piątkowe popołudnie, zaangażowany jest także w inne działania związane ze wzmożoną opieką nad córką, w tym w szczególności wynikające z konieczności dowożenia córki na dodatkowe zajęcia, konsultacje czy zabiegi medyczne. Jakkolwiek nie ulega wątpliwości, że córka skarżącego cierpi na wiele schorzeń, to nie ta okoliczność ma kluczowe znaczenie przy odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Należy przypomnieć, że spełniony został w niniejszej sprawie warunek niepełnosprawności, o którym stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. Okolicznością o kluczowym znaczeniu pozostaje zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad córką, który winien być tego rodzaju, że uniemożliwia opiekunowi kontynuację lub podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zawodowej.
Dotychczasowe postępowanie wyjaśniające nie pozwoliło w szczególności wskazać jakichkolwiek konkretnych działań skarżącego, z których wynikałoby jego zaangażowanie w procesy lecznicze córki. Jakkolwiek skarga kasacyjna wskazuje na pominięcie materiału dowodowego w zakresie tegoż ustalenia, to jednak nie wskazuje jakie konkretnie dowody zostały pominięte, w szczególności nie wskazuje na jakiekolwiek konkretne działania skarżącego związane z leczeniem córki, w których osobiście skarżący uczestniczył. Nie wskazuje konkretnych placówek medycznych, w których przybywała córka i okresów jej pobytu. Nie podaje także konkretnych informacji odnoszących się do samego skarżącego, który miałby towarzyszyć w tym czasie córce w owych placówkach, co stałoby na przeszkodzie podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarga kasacyjna nie wskazuje zatem na konkretne dowody, które zostały pominięte, a które mogłyby podważyć ustalenia poczynione w toku dotychczasowego postępowania. W takiej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że w sprawie doszło do ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia sprawy w sposób naruszający art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 § 1 i art. 151 p.p.s.a. oraz w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.
Tym samym wypada zgodzić się z Sądem I instancji, iż pobyt córki skarżącego w ośrodku [...] przez 5 dni powszednich w tygodniu, oznacza, że opieka sprawowana przez skarżącego nad niepełnosprawną córką nie stanowi przeszkody uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Postępowanie wyjaśniające nie wykazało bowiem aby skarżący, w okresie gdy córka przebywa w ośrodku [...], pozostawał dodatkowo zaangażowany w opiekę nad nią, w sposób niezbędny do jej prawidłowego leczenia i rozwoju, a jednocześnie przekraczający możliwości ww. ośrodka, nie mogąc z tego powodu być czynnym zawodowo. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowaniem tych form aktywności zawodowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w kontynuowaniu lub podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (vide: wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1575/22; wyrok NSA z dnia 14 marca 2023 r., I OSK 1239/22; wyrok NSA z dnia 21 lutego 2023 r., I OSK 794/22; wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2020 r., I OSK 237/20; wyrok NSA z dnia 16 listopada 2023 r., I OSK 1899/22; wyrok NSA z dnia 23 listopada 2023 r., I OSK 1948/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W badanej sprawie takiego związku nie udało się ustalić.
Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 9 k.p.a. Przepis ten statuuje zasadę informowania stron postępowania o okolicznościach faktycznych i prawnych istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Zarzut ten nie doczekał się uzasadnienia, a zatem w postępowaniu kasacyjnym nie można dociec, w czym konkretnie autor kasacji upatruje naruszenia tegoż przepisu.
Z kolei zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. został sformułowany w sposób niestaranny z punktu widzenia wymagań art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Postawiony w owym przepisie wymóg przytoczenia podstaw zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające do domyślania się, który przepis skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. Jeżeli przepis dzieli się na kilka jednostek redakcyjnej (np. paragrafy, ustępy, punkty, litery), to przez przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumieć należy dokładne wskazanie tych przepisów prawa, które – zdaniem autora skargi kasacyjnej – zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony gdy wskazuje ona jako naruszony konkretny przepis, z podaniem numeru konkretnej jednostki redakcyjnej przepisu. Tylko tak sprecyzowany zarzut pozwala ustalić granice zaskarżenia (vide: postanowienie SN z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 29/97, OSNC 1997/6-7/96; wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2008 r., I OSK 2034/06, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Jeżeli zatem art. 8 k.p.a. dzieli się na dwa paragrafy, a każdy z nich reguluje odrębne zagadnienia prawne, to zarzut kasacyjny naruszenia art. 8 k.p.a. nie nadaje się do przeprowadzenia kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego należy zauważyć, iż córka skarżącego przebywa w ośrodku szkolno-wychowawczym przez 5 dni w tygodniu. Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. Przepis ten wymaga bowiem pobytu w ośrodku przez więcej niż 5 dni. W toku dotychczasowego postępowania nie uznano zatem, że pobyt córki skarżącego w ww. ośrodku wyklucza możliwości przyznania ojcu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd I instancji w takiej sytuacji uznał – podzielając stanowisko organu odwoławczego – że pobyt córki skarżącego w ww. ośrodku umożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na to, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nie stanowi do tego przeszkody. Brak jest zatem bezpośredniego związku pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia. Wypada w takiej sytuacji skonstatować, iż art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b) u.ś.r. nie był podstawą odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Został zatem prawidłowo zastosowany. Również wykładnia tego przepisu nie wzbudza zastrzeżeń, skoro zaprezentowane w dotychczasowym postępowaniu jego rozumienie uwzględniało należycie zakres czasowy pobytu dziecka w ośrodku [...].
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego z tytułu pomocy prawnej udzielanej z urzędu podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (art. 258 – 261 p.p.s.a.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI