I OSK 1176/13

I OSK 1176/13 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2014-09-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-05-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Krupiński
Jolanta Rajewska
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne
Żołnierze zawodowi
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1904/12 - Wyrok WSA w Warszawie z 2013-01-31
Skarżony organ
Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 141 poz 1497
par. 24 i 25
Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 czerwca 2004 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych.
Dz.U. 1989 nr 32 poz 172
art. 11 i 121
Ustawa z dnia 24 maja 1989 r. o szczególnych uprawnieniach niektórych osób do ponownego nawiązania stosunku pracy.
Dz.U. 1977 nr 23 poz 101
art. 35 ust. 1
Ustawa z dnia 21 maja 1963 r. o dyscyplinie wojskowej oraz o odpowiedzialności żołnierzy za przewinienia dyscyplinarne i za naruszenia honoru i  godności żołnierza - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) sędzia NSA Jolanta Rajewska sędzia del. NSA Jerzy Krupiński Protokolant asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 24 września 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 1904/12 w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia 14 sierpnia 2012 r. nr [..] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania od 1 kwietnia 2008 r. dodatku za długoletnią służbę wojskową oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1904/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A.B. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia 14 sierpnia 2012 r. nr [..]w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania od 1 kwietnia 2008 r. dodatku za długoletnią służbę wojskową.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego decyzją nr [..]z dnia 20 kwietnia 2012 r., na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nr [..]Dowódcy Wojsk Specjalnych z dnia 2 kwietnia 2008 r., przyznającej A.B. dodatek za długoletnią służbę wojskową w wysokości 15% uposażenia zasadniczego, stwierdził nieważność wymienionej decyzji.
W uzasadnieniu podał, że oficer rezerwy pełnił służbę wojskową od 1 sierpnia 1974 r. do 20 listopada 1982 r., niemniej jednak dyscyplinarnie na wniosek Sądu honorowego dla oficerów młodszych przy 16 batalionie powietrzno-desantowym, rozkazem personalnym Ministra Obrony Narodowej nr [..]z dnia 9 listopada 1982 r., został pozbawiony stopnia oficerskiego i przeniesiony do rezerwy.
W dniu 30 września 1991 r. A.B. złożył prośbę o ponowne przyjęcie do zawodowej służby wojskowej. Rozkazem Ministra Obrony Narodowej [..]z 29 listopada 1991 r. zainteresowany został powołany do służby i skierowany do dyspozycji dowódcy Warszawskiego Okręgu Wojskowego, natomiast decyzją Ministra Obrony Narodowej nr [..] z 20 stycznia 1993 r. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z dniem 10 marca 1993 r. Następnie rozkazem personalnym nr [..]z 29 listopada 2007 r. Szef Sztabu Generalnego WP, na wniosek oficera rezerwy, powołał go do zawodowej służby wojskowej. Został on wyznaczony z dniem 1 lutego 2008 r. na stanowisko służbowe młodszego specjalisty w Dowództwie Wojsk Specjalnych i decyzją Dowódcy Wojsk Specjalnych nr [..]z 2 kwietnia 2008 r. został mu przyznany dodatek za długoletnią służbę wojskową w wysokości 15% uposażenia zasadniczego. W dniu 31 stycznia 2012 r. wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez żołnierza zawodowego, A.B. został zwolniony ze służby i przeniesiony do rezerwy.
Organ wskazał, że stosownie do postanowień § 25 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 czerwca 2004 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 141, poz. 1497 ze zm.), w celu ustalenia okresów służby wojskowej do przyznania dodatku za długoletnią służbę wojskową, uwzględnia się okresy: 1) pełnienia zawodowej służby wojskowej, 2) służby pełnionej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego, 3) odbywania: a) zasadniczej służby wojskowej, b) nadterminowej zasadniczej służby wojskowej, c) przeszkolenia wojskowego, d) ćwiczeń wojskowych, e) okresowej służby wojskowej oraz 4) pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.
W jego ocenie uchylenie przez Ministra Obrony Narodowej, rozkazem personalnym nr [..]z 10 maja 1991 r., w trybie nadzoru orzeczenia Sądu honorowego z 19 sierpnia 1982 r. oraz rozkazu personalnego Ministra Obrony Narodowej nr [..]z 9 listopada 1982 r. w sprawie ukarania usunięciem z zawodowej służby wojskowej z "jednoczesnym utrzymaniem w mocy zwolnienia z zawodowej służby wojskowej z zachowaniem wszelkich uprawnień przysługujących żołnierzom zawodowym zwalnianym z tej służby z przyczyn, które nie powodują utraty tych uprawnień oraz przyznaniem należności z tego tytułu według stawek aktualnie obowiązujących" nie oznacza możliwości zaliczenia przerwy w pełnieniu służby wojskowej do okresu, od którego zależy wysokość dodatku za długoletnią służbę wojskową.
Minister Obrony Narodowej stwierdził, iż przepisem szczególnym, który mógłby stanowić podstawę do zaliczenia żołnierzowi okresu przebywania poza czynną służbą wojskową, jest ustawa z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne (Dz. U. z 1989 r. nr 32, poz. 172 ze zm.). Jednakże A.B. nie zgłosił na piśmie gotowości podjęcia służby do dnia 30 czerwca 1990 r. (art. 1 w zw. z art. 121), a zatem nie ma możliwości rozważenia tego okresu jako pełnienia służby wojskowej w myśl art. 11 ust. 2 w zw. z art. 121 ww. ustawy.
W tej sytuacji, zdaniem organu, nie było podstaw do przyznania oficerowi dodatku za długoletnią służbę wojskową w wysokości 15% uposażenia zasadniczego, bowiem posiadany okres 9 lat 10 miesięcy i 4 dni służby wojskowej uprawniał do 5% dodatku. Decyzja nr [..]z 2 kwietnia 2008 r. obarczona jest więc wadą rażącego naruszenia § 24 i § 25 powołanego rozporządzenia.
W odwołaniu od powyższej decyzji A.B. powołał się na rozkaz personalny Ministra Obrony Narodowej nr [..]z 10 maja 1991 r. i wynikające z niego skutki, a nadto na przepisy art.1 w zw. z art. 121 oraz art. 11 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne.
Minister Obrony Narodowej decyzją nr 370 z dnia 14 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu podał, że stwierdzenie nieważności decyzji jest jednym z trybów nadzwyczajnych wzruszania decyzji ostatecznej. Przesłanki stwierdzenia nieważności zostały wyczerpująco określone w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a., a jedną z nich jest wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, które ma miejsce wtedy, gdy zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu prawa.
Treść rozstrzygnięcia decyzji Dowódcy Wojsk Specjalnych nr [..]z 2 kwietnia 2008 r. pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisów § 24 pkt 5 i § 25 rozporządzenia w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych.
Analiza ww. przepisów, a także art. 17a ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r. nr 90, poz. 593 ze zm.) prowadzi bowiem do wniosku, że do okresu czynnej służby wojskowej podlegają wliczeniu wyłącznie okresy pełnienia lub odbywania służby wojskowej (w różnych jej formach) oraz okresy pełnienia służby w innych formacjach mundurowych. Nie podlega natomiast wliczeniu okres pracy cywilnej oraz okresy uznawane na gruncie różnych ustaw jako okresy równorzędne z okresem zatrudnienia. Organ wskazał, że podstawą prawną rozkazu personalnego Ministra Obrony Narodowej nr [..]z 26 października 1982 r. o ukaraniu pozbawieniem stopnia oficerskiego i zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej był przepis art. 14 ust. 1 pkt 17 ustawy z dnia 21 maja 1964 r. o dyscyplinie wojskowej oraz odpowiedzialności żołnierzy za przewinienie dyscyplinarne i za naruszenie honoru i godności żołnierskiej (Dz. U. z 1977 r. nr 23, poz. 101), przewidujący karę pozbawienia stopnia wojskowego. Z kolei utrata stopnia wojskowego stanowiła, w myśl art. 50 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 16, poz. 134 ze zm.), obligatoryjną przesłankę do zwolnienia ze służby. Minister Obrony Narodowej stwierdził, że A.B. w dniu 19 lutego 1991 r. wystąpił do niego z prośbą o rozpatrzenie sprawy zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i degradacji oraz podjęcie stosownych decyzji. W odpowiedzi poinformowano go, że jego prośba nie może zostać rozpatrzona w oparciu o przepisy ustawy o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne, gdyż termin zgłaszania wniosków upłynął z dniem 30 czerwca 1990 r. Organ podał też, że postępowanie nadzorcze w sprawie orzeczenia Sądu honorowego, skutkujące jego uchyleniem oraz uchyleniem rozkazu personalnego nr [..]z 9 listopada 1982 r. w części dotyczącej ukarania usunięciem z zawodowej służby wojskowej, prowadzone było w oparciu o ówcześnie obowiązujące przepisy art. 133 ust. 3, art. 34 ust. 4 i art. 35 ust. 1 ustawy o dyscyplinie wojskowej oraz odpowiedzialności żołnierzy za przewinienie dyscyplinarne i za naruszenie honoru i godności żołnierskiej, które nie powodowały automatycznej reaktywacji stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Nie przewidywały również, aby okres pozostawania poza służbą (jako skutek kary dyscyplinarnej), podlegał wliczeniu do okresu pełnienia zawodowej służby wojskowej (w razie uchylenia kary dyscyplinarnej).
Minister Obrony Narodowej podkreślił, iż biorąc pod uwagę pełnienie przez A.B. czynnej służby wojskowej w okresach: od 1 sierpnia 1975 r. do 20 listopada 1982 r., od 29 listopada 1991 r. do 10 marca 1993 r. oraz od 1 lutego 2008 r. do 31 stycznia 2012 r., należało stwierdzić, że w dniu 1 kwietnia 2008 r. nie posiadał on 15-letniego stażu czynnej służby wojskowej uprawniającego do dodatku za długoletnią służbę wojskową w wysokości 15%. Tym samym Dowódca Wojsk Specjalnych dopuścił się rażącego naruszenia przepisów cyt. rozporządzenia. Ww. organ nie był też uprawniony do wliczenia do okresu czynnej służby wojskowej okresu pracy zainteresowanego w latach 1982-1991, czym rażąco naruszył przepis § 25 powołanego rozporządzenia.
Organ odwoławczy podniósł ponadto, że sprawa uchylenia kary pozbawienia stopnia wojskowego i podstawy zwolnienia ze służby, nie mogła być procedowana w trybie ustawy o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne wobec braku wniosku zainteresowanego złożonego w terminie wynikającym z art. 1 tej ustawy. Tym samym nie można zastosować przepisu art. 11 tej ustawy jako przepisu szczególnego, bowiem jego ust. 3 stanowi, że jeżeli osoba, z którą stosunek pracy ustał z przyczyn wskazanych w art. 1 tej ustawy, podjęła pracę w innym zakładzie pracy, okres zatrudnienia w tym zakładzie wlicza się do stażu pracy w zakładzie pracy, z którym stosunek pracy ustał, jeżeli jest to korzystniejsze dla pracownika. Z treści art. 1 tej ustawy wynika jednak, że jej przepisy mają zastosowanie do osób, które w terminie do 30 czerwca 1990 r. zgłosiły na piśmie gotowość ponownego podjęcia pracy w tym zakładzie pracy. Skoro zatem powyższy przepis nie stanowił podstawy do ponownego powołania zainteresowanego do zawodowej służby wojskowej, to nie można w sprawie stosować art. 11 ust. 3 tej ustawy.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A.B. reprezentowany przez pełnomocnika zarzucił jej:
1) naruszenie art. 11 ustawy o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne z dnia 24 maja 1989 r. poprzez jego błędną interpretację i nieuwzględnienie art. 11 ust. 6 tej ustawy przy wydawaniu decyzji w niniejszej sprawie,
2) art. 32 Konstytucji RP poprzez zróżnicowanie sytuacji skarżącego w stosunku do osób, które zostały pozbawione zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne.
Wniósł w związku z tym o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji Szefa Sztabu Generalnego WP z 20 kwietnia 2012 r. nr [..], a nadto zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne.
Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd I instancji podniósł, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej stanowi odstępstwo od ogólnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, sformułowanej w przepisie art. 16 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej "k.p.a.". Zgodnie z tym przepisem decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne.
Przesłanki pozytywne stwierdzenia nieważności zawarte są w wyczerpującym wyliczeniu art. 156 § 1 pkt 1-6 k.p.a., uzupełnione odesłaniem do przepisów odrębnych w pkt 7. Jedną z nich jest wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2). Pojęcie "rażącego naruszenia prawa" nie zostało zdefiniowane w Kodeksie, jednakże w myśl poglądów judykatury i piśmiennictwa, występuje ono w przypadku naruszenia przepisu prawnego, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu.
Organ administracji publicznej w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna postępowanie (z urzędu lub na wniosek strony), w którym nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w wadliwej decyzji, lecz orzeka jako organ kasacyjny. W związku z tym rozstrzyga wyłącznie co do nieważności decyzji, ewentualnie jej niezgodności z prawem, a nie jest władny rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 marca 1996 r., III ARN 70/95, OSN 1996, nr 18, poz. 258).
Następnie Sąd I instancji wskazując na bezsporny stan faktyczny w sprawie wskazał, iż jako podstawa materialnoprawna zaskarżonego rozkazu został wskazany § 24 i § 25 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 czerwca 2004 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2009 r. nr 141, poz. 1497 ze zm.), dalej "rozporządzenie". Zgodnie z § 24 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia, dodatek za długoletnią służbę wojskową zwiększa się żołnierzowi zawodowemu o kwotę po piętnastu latach służby wojskowej – 15%. W myśl zaś jego § 25, do okresu służby wojskowej, o którym mowa w § 24, uwzględnia się okresy:
1) pełnienia zawodowej służby wojskowej,
2) służby pełnionej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego,
2a) służby przygotowawczej,
3) odbywania:
a) zasadniczej służby wojskowej,
b) nadterminowej zasadniczej służby wojskowej,
c) przeszkolenia wojskowego,
d) ćwiczeń wojskowych,
e) okresowej służby wojskowej,
4) pełnienia służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.
Zdaniem Sądu I instancji rozważenia wymagała w pierwszej kolejności kwestia, czy wobec uchylenia wobec skarżącego zarówno orzeczenia Sądu honorowego, jak i kary dyscyplinarnej usunięcia z zawodowej służby wojskowej, okres od 20 listopada 1982 r. do 29 listopada 1991 r. należy traktować jako okres pełnienia przez niego zawodowej służby wojskowej, o którym mowa w § 25 pkt 1 rozporządzenia. Stosownie do treści art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 21 maja 1963 r. o dyscyplinie wojskowej oraz o odpowiedzialności żołnierzy za przewinienia dyscyplinarne i za naruszenie honoru i godności żołnierza, w razie uchylenia kary dyscyplinarnej wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe, obniżenia stopnia wojskowego albo usunięcia z zawodowej służby wojskowej oraz w razie uchylenia orzeczenia sądu honorowego, w wyniku którego pozbawiono żołnierza stopnia oficerskiego, chorążego lub podoficerskiego, ulegają uchyleniu skutki, jakie spowodowało wymierzenie kary dyscyplinarnej albo pozbawienie stopnia. Powyższe, w ocenie Sądu I instancji, nie oznacza wcale, że okres pozostawania poza służbą wojskową automatycznie traktuje się jako okres pełnienia zawodowej służby wojskowej. Uchylenie skutków, o których mowa w ww. przepisie należy odnosić do uchylenia sposobu rozwiązania stosunku służbowego oraz uchylenia negatywnych konsekwencji dotyczących uprawnień do świadczeń związanych ze zwolnieniem ze służby.
Sąd I instancji uznał również, iż nie jest uprawniony zarzut naruszenia przepisów ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne (Dz. U. z 1989 r. nr 32, poz. 172 ze zm.).
Wyjaśnił, iż zgodnie z jej przepisem art. 1, pracownik uspołecznionego zakładu pracy, z którym stosunek pracy został rozwiązany w jakikolwiek sposób w związku z przekonaniami politycznymi, religijnymi pracownika albo z jego przynależnością do związku zawodowego, prowadzeniem działalności związkowej lub samorządowej w okresie od sierpnia 1980 r. albo uczestniczeniem w działalności związkowej w sposób niezgodny z przepisami ustawy z dnia 8 sierpnia 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 1985 r. nr 54, poz. 277, z 1988 r. nr 11, poz. 84 i z 1989 r. nr 20, poz. 105), może w terminie do dnia 30 czerwca 1990 r. zgłosić na piśmie gotowość ponownego podjęcia pracy w tym zakładzie pracy.
Natomiast, stosownie do treści art. 11 tej ustawy, przy ustalaniu uprawnień i świadczeń, do których prawo powstaje lub których wymiar określa się poczynając od dnia wejścia w życie ustawy, rozwiązanie umowy o pracę w trybie i z przyczyn, o których mowa w art. 1, traktuje się jak rozwiązanie z pracownikami umowy o pracę za wypowiedzeniem dokonanym przez zakład pracy (ust. 1). Okresy pozostawania bez pracy po ustaniu stosunku pracy z osobą, o której mowa w art. 1, wlicza się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, w tym również z ubezpieczenia społecznego (art. 2).
Jeżeli osoba, z którą stosunek pracy ustalił z przyczyn wskazanych w art. 1, podjęła pracę w innym zakładzie pracy, okres zatrudnienia w tym zakładzie wlicza się do stażu pracy w zakładzie pracy, z którym stosunek pracy ustalił, jeżeli jest to korzystniejsze dla pracownika (art. 3).
Informacją wynikającą z treści przepisu art. 1 zakład pracy jest obowiązany zamieścić w wydanym pracownikowi świadectwie pracy i w opinii o pracy (art. 4).
Wniosek o zamieszczenie w świadectwie pracy i opinii o pracy informacji, o której mowa w art. 1, może być zgłoszony w ciągu trzech lat od daty wejścia w życie niniejszej ustawy (art. 5). Przepisy art. 1-4 mają zastosowanie także do osób wymienionych w art. 1 i 10, które nie skorzystają z prawa do ponownego nawiązania stosunku pracy (art. 6).
Wreszcie w myśl art. 121 przedmiotowej ustawy, przepisy ustawy stosuje się odpowiednio do byłych żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, Służby Więziennej i Pożarnictwa, którzy zgłoszą wniosek o przyjęcie do służby, o ile spełniają oni warunki przewidziane w odrębnych przepisach.
Sąd I instancji zwrócił uwagę, że powyższy przepis nie mówi o stosowaniu m.in. do byłych żołnierzy zawodowych, przepisów omawianej ustawy wprost, lecz odpowiednio, a nadto, że muszą oni zgłosić wniosek o przyjęcie do służby. Zdaniem Sądu, chodzi tu o zgłoszenie w terminie przewidzianym w art. 1 ustawy. Takie rozwiązanie podyktowane jest odmiennym od stosunku pracy charakterem stosunku zawodowej służby wojskowej, jako stosunku administracyjno-prawnego. Sąd I instancji zauważył również, iż w wersji pierwotnej ustawy nie uwzględniono służb mundurowych, a omawiany przepis został dodany przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. (Dz. U. nr 64, poz. 391) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 1 listopada 1989 r.
Sąd za chybiony uznał również zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji RP ustanawiającego zasadę równości. Zasada ta oznacza bowiem nakaz jednakowego traktowania podmiotów i sytuacji podobnych (identycznych, a więc kryje się w niej założenie nierównego traktowania podmiotów i sytuacji, które nie mają podobnego (identycznego) charakteru. Nie ulega wątpliwości, że podmiot stosunku administracyjno-prawnego nie jest identyczny z podmiotem stosunku pracy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A.B., zaskarżając go w całości zarzucił mu naruszenie prawa materialnego tj.
1) 121 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne (Dz. U. z 1989 r. nr 32, poz. 172 ze zm.) poprzez jego błędną interpretację i uznanie, iż byli żołnierze zawodowi muszą zgłosić pisemny wniosek o przyjęcie do służby w terminie przewidzianym w art. 1 przedmiotowej ustawy tj. do 30 czerwca 1990 r. aby można było do nich stosować odpowiednio przepisy tej ustawy;
2) art. 121 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. ustawy o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne, poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, iż byli żołnierze zawodowi muszą zgłosić pisemny wniosek o przyjęcie do służby w terminie przewidzianym w art. 1 przedmiotowej ustawy, aby można było do nich stosować odpowiednio przepisy tej ustawy przemawia pierwotne brzmienie ustawy, nie uwzględniające służb mundurowych, a przepis art. 121 został dodany przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 7 grudnia 1989r.( Dz. U. Nr 64, poz. 391 zmieniającej ustawy z dniem 1 listopada 1989 r.;
3) art. 11 ust. 2 w zw. z art. 121 ustawy o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkowa, samorządową, przekonania polityczne i religijne z dnia 24 maja 1989 r., poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że ustawodawca okresy pozostawania bez pracy po ustaniu stosunku pracy z osobami do których odnosi się powyższa ustawa, wlicza się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, w tym również z ubezpieczenia społecznego jedynie w sytuacji, gdy dana osoba zgłosiła pisemny wniosek, o którym mowa w art. 1 przedmiotowej ustawy w terminie do 30 czerwca 1990 r.;
4) art. 11 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkowa, samorządową, przekonania polityczne i religijne, poprzez jego niezastosowanie do stanu faktycznego ustalonego w niniejszej sprawie;
5) art. 11 w zw. z art. 1 i art. 121 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkowa, samorządową, przekonania polityczne i religijne, poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że ustawodawca uzależnił możliwość domagania się zaliczenia przez byłych żołnierzy zawodowych okresu po zwolnieniu ze służby do okresu jej pełnienia, od zachowania terminu, o jakim mowa w art. 1 przedmiotowej ustawy;
6) art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 21 maja 1963 r. o dyscyplinie wojskowej oraz odpowiedzialności żołnierzy za przewinienia dyscyplinarne i za naruszenie honoru godności żołnierza (Dz. U. 1977 Nr 23 poz. 101), poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że uchylenie skutków jakie spowodowało wymierzenie kary dyscyplinarnej i pozbawienie stopnia oficerskiego, nie oznacza, że okres pozostawania poza służbą wojskową, traktuje się jako okres pełnienia zawodowej służby wojskowej;
7) § 24 i 25 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 czerwca 2004 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 141 poz. 1497 ze zm.), poprzez błędną wykładnię i uznanie, że powyższy przepis nie daje podstawy do zaliczenia okresu po zwolnieniu ze służby wskutek orzeczenia sądu honorowego i orzeczenia kary dyscyplinarnej usunięcia z zawodowej służby wojskowej, do okresu jej pełnienia, wskutek uchylenia orzeczenia sądu honorowego i kary dyscyplinarnej usunięcia z zawodowej służby wojskowej.
W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż skutkiem wymierzenia skarżącemu kary dyscyplinarnej było przeniesienie z zawodowej służby wojskowej do rezerwy wojskowej i pozbawienie stopnia majora a zatem uznać należy, iż w przypadku uchylenia orzeczenia sądu honorowego okres pozostawania przez skarżącego w rezerwie wojskowej winien być traktowany jak okres pełnienia przez skarżącego zawodowej służby wojskowej. Wbrew twierdzeniom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchylenie skutków wskazanych w art. 35 ustawy z dnia 21 maja 1963 r. o dyscyplinie wojskowej oraz odpowiedzialności żołnierzy za przewinienia dyscyplinarne i za naruszenie honoru godności żołnierza, nie podlega ograniczeniom polegającym jedynie na uchyleniu sposobu rozwiązania stosunku służbowego oraz uchyleniu negatywnych konsekwencji dotyczących uprawnień do świadczeń związanych ze zwolnieniem ze służby.
Podkreślono również, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołując się na art. 121 ustawy o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkowa, samorządową, przekonania polityczne i religijne z dnia 24 maja 1989 r. uznał, iż byli żołnierze zawodowi muszą zgłosić wniosek o przyjęcie do służby w terminie przewidzianym w art. 1 przedmiotowej ustawy tj. do 30 czerwca 1990 r., aby można było do nich stosować odpowiednio przepisy tej ustawy. Zdaniem skarżącego, powyższe stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie zasługuje na uwzględnienie, zwłaszcza biorąc pod uwagę literalne brzmienie art. 121, który stanowi, iż przepisy dotyczące ustalania uprawnień świadczeń osób pozbawionych zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne (art. 11 przedmiotowej ustawy), stosuje się odpowiednio do byłych żołnierzy zawodowych, którzy zgłoszą wniosek o przyjęcie do służby. Z powyższego zapisu wynika, iż sam fakt zgłoszenia wniosku o przyjęcie do służby jest przesłanką wystarczającą do odpowiedniego stosowania przepisów art. 11 przedmiotowej ustawy. Wbrew twierdzeniom Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie termin wskazany w art. 1 przedmiotowej ustawy na składanie gotowości ponownego podjęcia pracy nie ma zastosowania w stosunku do zgłaszanych przez osoby określone w art. 121 wniosków o przyjęcie do służby.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm. -zwanej dalej w skrócie Ppsa.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania określone enumeratywnie w § 2 art. 183 powołanej ustawy.
Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, kontrolując wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ocenił te zarzuty jako niezasadne.
Wszystkie zarzuty, na których oparta została skarga kasacyjna, dotyczą naruszenia zaskarżonym wyrokiem prawa materialnego – art. 11 ust. 2, art. 121 ustawy z dnia 24 maja 1989r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne ( Dz. U. Nr. 32, poz. 172 ze zm. ) oraz art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 21 maja 1963 r. o dyscyplinie wojskowej oraz odpowiedzialności żołnierzy za przewinienia dyscyplinarne i za naruszenie honoru godności żołnierza (Dz. U. 1977 Nr 23 poz. 101) i § 24 i 25 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 czerwca 2004 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 141 poz. 1497 ze zm.).
Analiza uzasadnienia podstaw skargi kasacyjnej wskazuje, że w ocenie skarżącego przerwa w pełnieniu obowiązków służbowych spowodowana usunięciem z zawodowej służby wojskowej wskutek orzeczenia Sądu Honorowego z dnia 19 sierpnia 1982r. powinna zostać zaliczona do okresu, od którego zależy wysokość dodatku za długoletnią służbę wojskową.
Stosownie do art. 1 ustawy o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne pracownik uspołecznionego zakładu pracy, z którym stosunek pracy został rozwiązany w jakikolwiek sposób w związku z przekonaniami politycznymi, religijnymi pracownika albo z jego przynależnością do związku zawodowego, prowadzeniem działalności związkowej lub samorządowej w okresie od sierpnia 1980 r., albo uczestniczeniem w działalności związkowej prowadzonej w sposób niezgodny z przepisami ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 1985 r. Nr 54, poz. 277, z 1988 r. Nr 11, poz. 84 i z 1989 r. Nr 20, poz. 105), może w terminie do dnia 30 czerwca 1990 r. zgłosić na piśmie gotowość ponownego podjęcia pracy w tym zakładzie pracy.
Z mocy art. 121 przepisy ustawy stosuje się odpowiednio do byłych żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, Służby Więziennej i Pożarnictwa, którzy zgłoszą wniosek o przyjęcie do służby, o ile spełniają oni warunki przewidziane w odrębnych przepisach.
Zgodnie natomiast z art. 11 ust. 2 w/wym. ustawy okresy pozostawania bez pracy po ustaniu stosunku pracy z osobą, o której mowa w art. 1, wlicza się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, w tym również z ubezpieczenia społecznego. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że okres pozostawania bez pracy nie jest ani okresem zatrudnienia - służby, ani okresem uznawanym za okres zatrudnienia ( nie przyjmuje się tu fikcji prawnej pozostawania w stosunku pracy, stosunku służbowym ). Orzeczenie o przywróceniu do pracy ( służby ) restytuuje stosunek pracy ( służby ) na przyszłość, nie unieważnia natomiast zwolnienia ze służby z mocą wsteczną. Wymieniony przepis pozwala jednak na wliczenie okresu pozostawania bez pracy do stażu pracy na zasadach określonych w ustawie z dnia 24 maja 1989r. W wyroku z dnia 10 marca 2010r. II PK 265/09 LEX nr 602244 Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że :
1. Pojęcie "okres pozostawania bez pracy", o którym mowa w art. 51 § 1 k.p., należy rozumieć jako okres nieświadczenia pracy u pracodawcy, który dokonał wypowiedzenia niezgodnie z prawem. Okres ten nie jest okresem zatrudnienia ani okresem uznawanym za okres zatrudnienia, lecz jedynie okresem podlegającym wliczeniu do okresu zatrudnienia. W związku z tym pracownik przywrócony do pracy orzeczeniem sądu nie pozostaje w tym okresie w stosunku pracy. Dlatego za okres pozostawania bez pracy pracownikowi przywróconemu do pracy orzeczeniem sądu, który podjął pracę u dotychczasowego pracodawcy, nie przysługuje np. prawo do urlopu wypoczynkowego.
2. Orzeczenie o przywróceniu do pracy restytuuje stosunek pracy na przyszłość, tj. doprowadza ono do powstania stosunku pracy, jaki istniał przed zakwestionowanym rozwiązaniem umowy o pracę, nie unieważnia ono natomiast bezprawnego oświadczenia pracodawcy z mocą wsteczną od momentu, w jakim oświadczenie to zostało złożone.
W uzasadnieniu wyroku z dnia 25 października 1999 r. sygn. akt II SA 1456/99 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wprowadzony ustawą z dnia 24 maja 1989 r. o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne mechanizm "ponownego zatrudnienia" osób represjonowanych z prawnego punktu widzenia oznacza, że nie uznano wcześniejszych zwolnień z pracy (służby) za niebyłe, nie przyjęto, że nie było w ogóle przerwy pomiędzy rozwiązaniem stosunku pracy (stosunku służbowego), a ponownym jego nawiązaniem na podstawie tej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił jednak, że te okresy pozostawania bez pracy wliczono specjalnym przepisem prawnym do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze i uprawnienia z ubezpieczenia społecznego (art. 11 ust. 2 ustawy).
Warunkiem skorzystania z uprawnień wynikających dla żołnierza zawodowego z ustawy o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne było zgłoszenie na piśmie gotowości ponownego podjęcia służby w terminie do dnia 30 czerwca 1990 r. Nie chodzi tu tylko o zachowanie terminu do złożenia oświadczenia o gotowości do pracy. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska zaprezentowanego w skardze kasacyjnej, że uprawnienia o jakich mowa w art. 11 ust. 2 ustawy przysługują niezależnie od tego czy, zgłoszenie gotowości do pracy nastąpiło w terminie wynikającym z art. 1. Nie zasługuje też na aprobatę wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2013r. II SA/Wa 1391/12, w którym stwierdzono, iż nieuprawnione jest stanowisko zgodnie z którym ustawodawca uzależnił możliwość domagania się zaliczenia okresu po zwolnieniu ze służby do okresu jej pełnienia od zachowania terminu określonego w art. 1 ustawy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przesłanką do zastosowania art. 11 ust. 2 ustawy o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne było zgłoszenie w terminie określonym w art. 1 ustawy gotowości do służby w tej samej jednostce wojskowej, z której nastąpiło zwolnienie z przyczyn wymienionych w przepisie. Szczególne uprawnienia przysługujące osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne uzależnione są co do zasady od podjęcia zatrudnienia w danym zakładzie pracy, chyba że osoby które zgłosiły gotowość do pracy nie skorzystały z prawa do ponownego nawiązania stosunku pracy ( stosunku służbowego ). Należy mieć na uwadze, że analizowana ustawa miała rekompensować osobom represjonowanym niesłuszne pozbawienie ich zatrudnienia. Rekompensata ta miała następować poprzez ponowne zatrudnienie osoby, o której mowa w art. 1 ustawy. Wyłącznie w razie złożenia pisemnej gotowości do podjęcia zatrudnienia były uruchamiane wszystkie procedury przewidziane w ustawie, w wyniku których osoba zainteresowana powinna zostać zatrudniona ( art. 2 ust. 1 ). W przypadku odmowy zatrudnienia wniosek o ponowne zatrudnienie podlegał ocenie przez Społeczną Komisję Pojednawczą (art. 3 ), a w razie jego oddalenia przez Komisję orzekał właściwy Wojewódzki Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ( art.10 ust. 2 ).
Nieskorzystanie z prawa do ponownego nawiązania stosunku pracy, o jakim mowa w art. 11 ust. 6 ustawy przysługiwało wyłącznie osobom, które wyraziły gotowość podjęcia zatrudnienia w warunkach przewidzianych w art. 1 ustawy, pomimo to nie zostały zatrudnione np. w związku z zawarciem ugody o jakiej mowa w art. 6 ust. 6 ustawy. Przepis art. 11 ust. 2 ustawy o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne uzależnia jej zastosowanie od łącznego spełnienia przez osobę represjonowaną dwóch warunków :
- rozwiązania umowy o pracę w związku z przekonaniami politycznymi, religijnymi, w związku z przynależnością do związku zawodowego, prowadzeniem działalności związkowej, samorządowej w okresie od sierpnia 1980r.,
- zgłoszenia gotowości ponownego podjęcia pracy w terminie do dnia 30 czerwca 1990r.
Termin wynikający z analizowanego przepisu jest terminem prawa materialnego, z upływem którego pracownik traci uprawnienia wynikające z ustawy. Art. 11 ust. 2 ustawy pozwalający na wliczenie do stażu pracy okresu pozostawania bez pracy, po ustaniu stosunku pracy z osobą, o której mowa w art. 1, nie stanowi samodzielnej regulacji i nie może być wykładany w oderwaniu od art. 1 ustawy. Uprawnienie przewidziane w art. 11 ust. 2 ustawy o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne jest pochodne w stosunku do podstawowego prawa, jakim jest zapewnienie osobom represjonowanym powrotu do pracy, przy spełnieniu warunków określonych w art. 1 ustawy. Przepis art. 11 ust. 2 ustawy należy interpretować przy zastosowaniu metod wykładni celowościowej. Zasadniczym celem ustawodawcy było przywrócenie do pracy osób represjonowanych. Termin na skorzystanie z tego prawa został przez ustawodawcę ściśle określony – do dnia 30 czerwca 1990r. Także skorzystanie z innych uprawnień, będących pochodną prawa do ponownego zatrudnienia wymaga zachowania warunków określonych w art. 1. Przepis art. 11 ust. 2 ustawy odsyła bowiem do osób, o jakich mowa w art. 1 i nie ma zastosowania w razie niespełnienia przez pracownika warunków w nim określonych. Jednym z nich jest właśnie zachowanie terminu na złożenie oświadczenia o gotowości na ponowne podjęcie pracy.
Innymi słowy w sytuacji, gdy osoba wymieniona w art. 1 ustawy nie wdrożyła procedury zmierzającej do ponownego nawiązania stosunku pracy, poczynając od złożenia na piśmie gotowości podjęcia zatrudnienia, nie przysługują jej inne uprawnienia określone w ustawie. Nadto warunkiem wliczenia do stażu pracy okresu po ustaniu stosunku pracy ( służbowego ) może być tylko pozostawanie w tym czasie bez pracy.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny zarzuty przedstawione w pkt. 1 – 5 skargi kasacyjnej uznał za nieuzasadnione. Ustawa o przywróceniu praw pracowniczych osobom pozbawionym zatrudnienia za działalność związkową, samorządową, przekonania polityczne i religijne nie znajduje zastosowania w stanie faktycznym sprawy. Skarżący we właściwym czasie i właściwej formie nie skorzystał z przywilejów wynikających dla niego jako osoby represjonowanej.
Nietrafny jest też zarzut naruszenia art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 21 maja 1963r. o dyscyplinie wojskowej oraz odpowiedzialności żołnierzy za przewinienia dyscyplinarne i za naruszenie honoru i godności żołnierza ( Dz. U. z 1977r. Nr. 23, poz. 101 ze zm. ). Zgodnie z wymienionym przepisem w razie uchylenia kary dyscyplinarnej wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe, obniżenia stopnia wojskowego albo usunięcia z zawodowej służby wojskowej oraz w razie uchylenia orzeczenia sądu honorowego, w wyniku którego pozbawiono żołnierza stopnia oficerskiego, chorążego lub podoficerskiego, ulegają uchyleniu skutki, jakie spowodowało wymierzenie kary dyscyplinarnej albo pozbawienie stopnia. W dacie uchylenia przez Ministra Obrony Narodowej orzeczenia Sądu Honorowego oraz rozkazu personalnego z dnia 9 listopada 1982r. tj w dniu 10 maja 1991r. przepis art. 35 ust. 1 posiadał inne brzmienie i skutki związane z uchyleniem orzeczenia odnosił do zakresu ustalonego w decyzji o uchyleniu kary dyscyplinarnej lub orzeczenia Sądu Honorowego. Przepis został zmieniony dopiero z dniem 9 grudnia 1991r. kiedy wykreślono zwrot : w zakresie ustalonym w decyzji o uchyleniu kary dyscyplinarnej lub orzeczenia Sądu Honorowego. Jak wynika z rozkazu personalnego Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 1991r. zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej nie zostało uchylone.
Nietrafny jest też zarzut naruszenia § 24 i § 25 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 czerwca 2004r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy ( Dz. U. Nr. 141, poz.1497 ze zm. ). Wbrew wywodom zawartym w skardze kasacyjnej powołane przepisy nie stanowią podstawy do zaliczenia skarżącemu do okresu służby, innych okresów niż wskazane w § 25 rozporządzenia. Wymienione przepisy nie przewidują możliwości uwzględnienia okresu pozostawania poza służbą, przy ustalaniu okresów służby wojskowej na użytek obliczenia dodatku za długoletnią służbę wojskową.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 Ppsa orzekł jak w sentencji.