I OSK 1166/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-02-24
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymwnukbabciaprawo rodzinneKodeks postępowania administracyjnegoustawa o świadczeniach rodzinnychNSAskarga kasacyjnabrak związku przyczynowego

NSA oddalił skargę kasacyjną wnuka od odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad babcią, uznając brak związku przyczynowo-skutkowego między opieką a rezygnacją z pracy.

Skarżący kasacyjnie, wnuk osoby niepełnosprawnej, domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią. Zarówno WSA, jak i NSA uznały, że mimo znacznego stopnia niepełnosprawności babci i obowiązku alimentacyjnego wnuka, nie wykazano związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaną opieką a koniecznością rezygnacji z zatrudnienia. Sąd podkreślił, że zakres czynności opiekuńczych nie wykluczał możliwości podjęcia przez skarżącego pracy, nawet w niepełnym wymiarze.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną R.G. od wyroku WSA we Wrocławiu, który oddalił skargę na decyzję SKO w Jeleniej Górze utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy B. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią, M.G. Skarżący kasacyjnie zarzucał naruszenie prawa materialnego i procesowego, twierdząc, że niezasadnie uznano brak uprawnienia do świadczenia, gdyż nie wykazano związku między rezygnacją z pracy a opieką, a także błędnie oceniono materiał dowodowy. NSA, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu badając przesłanki nieważności, uznał skargę za bezzasadną. Sąd podkreślił, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest łączne spełnienie trzech przesłanek: istnienie obowiązku alimentacyjnego, rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki oraz legitymowanie się przez podopiecznego odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności. W analizowanej sprawie, mimo spełnienia pierwszej i trzeciej przesłanki, NSA stwierdził brak wystarczającego wykazania związku przyczynowo-skutkowego między opieką a rezygnacją z pracy. Sąd wskazał, że zakres czynności opiekuńczych, obejmujący głównie prowadzenie gospodarstwa domowego i pomoc w codziennych czynnościach, nie wykluczał możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze. Podkreślono, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności babci nie jest jedyną przesłanką, a kluczowy jest obiektywny wpływ sprawowanej opieki na możliwość aktywności zawodowej opiekuna. W związku z tym, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wnuk nie jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli zakres sprawowanej opieki nie wykazuje związku przyczynowo-skutkowego z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że czynności opiekuńcze wnuka, głównie związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, nie wymagały stałej obecności i nie uniemożliwiały podjęcia zatrudnienia, co wykluczało spełnienie przesłanki związku przyczynowo-skutkowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (18)

Główne

uśr art. 17 § ust. 1 pkt 4

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeśli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Kluczowy jest związek przyczynowo-skutkowy między opieką a rezygnacją z pracy.

ppsa art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

ppsa art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 174 § pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 174 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 182 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 183 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 193

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.r.o.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego. Brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką nad babcią.

Odrzucone argumenty

Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr. Naruszenie przepisów postępowania przez błędną ocenę materiału dowodowego.

Godne uwagi sformułowania

Spór w analizowanej sprawie koncentruje się wokół kwestii związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącego nad niepełnosprawną babcią a koniecznością rezygnacji lub niepodejmowania przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie bowiem z aktualną i utrwaloną już linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, związku o którym powyżej mowa upatrywać należy również w stwierdzonym w toku badania sprawy braku możliwości podjęcia zarobkowania, wobec konieczności sprawowania opieki. Świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć, bądź jej kontynuować w związku ze sprawowaną opieką. Zaprzestanie (bądź niepodejmowanie) zatrudnienia musi więc być w ścisłym, bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym ze sprawowaną opieką i dopiero brak takiej zależności wyłącza możliwość przyznania opisywanej formy wsparcia.

Skład orzekający

Jerzy Siegień

przewodniczący

Marek Stojanowski

sprawozdawca

Jolanta Rudnicka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowana linia orzecznicza NSA dotycząca wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności wymogu wykazania związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaną opieką a rezygnacją z zatrudnienia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wnuka sprawującego opiekę nad babcią, ale zasady interpretacji przepisu mają szersze zastosowanie do innych opiekunów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia, a orzeczenie precyzuje kluczowe kryteria jego przyznania, co jest istotne dla wielu osób. Wyjaśnia, kiedy opieka nad bliskim faktycznie uniemożliwia pracę.

Czy opieka nad babcią pozbawi Cię prawa do świadczenia pielęgnacyjnego? NSA wyjaśnia kluczowy warunek.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1166/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
IV SA/Wr 555/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-02-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 9, art. 80 w zw. z art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 lutego 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 555/23 w sprawie ze skargi R.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 26 czerwca 2023 r., nr SKO.ŚR/41/203/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 28 lutego 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 555/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę R.G. (dalej również: "wnioskujący", "strona", "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze (dalej również: "organ II instancji", "organ odwoławczy", "SKO", "Kolegium") z 26 czerwca 2023 r., nr SKO.ŚR/41/203/23, utrzymującą w mocy akt Wójta Gminy B. (dalej: "organ I instancji", "Wójt") z 28 kwietnia 2023 r., nr ŚR.8250.52/1.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią – M.G. (ur. 14 sierpnia 1930 r.).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł R.G., kwestionując go w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa"), zarzucając:
1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art.17 ust. 1 (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej: "uśr", "ustawa") i niezasadne uznanie, że wnuk niepełnosprawnej nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy i niezasadne uznanie, że wnuk niepełnosprawnej nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną babcią;
2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotnuy wpływ na wynik sprawy, tj.:
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "kpa"), art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 9 kpa art. 77 kpa, art. 80 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa, przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. (dalej: "Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności", "PZdSON"), że niepełnosprawna, pomimo orzeczonej stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki swojego wnuka, który nie musi rezygnować z zatrudnienia.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi, alternatywnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. W środku zaskarżenia zawarto również wniosek o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie ww. zarzutów.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.
Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, wyliczone w art. 183 § 2 ppsa, nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany jest granicami środka zaskarżenia, wyznaczonymi wskazanymi w nim podstawami: naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa); naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Spór w analizowanej sprawie koncentruje się wokół kwestii związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącego nad niepełnosprawną babcią a koniecznością rezygnacji lub niepodejmowania przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Bezpośrednią przyczyną zaaprobowania przez Sąd I instancji aktu SKO był w szczególności zakres i wymiar czynności opiekuńczych wykonywanych przez wnioskującego wobec niepełnosprawnej, który uznano za pozwalający mu na aktywność zawodową. Sąd Wojewódzki zwrócił przy tym uwagę, że skoro podopieczną, mieszkającą w odległości około 50 km od miejsca zamieszkania skarżącego, można pozostawiać samą zarówno w ciągu dnia jak i w nocy – co potwierdzają oświadczenia strony i sąsiadek – nie można uznać, że nie ma on możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy, przynajmniej w niepełnym wymiarze.
Na wstępie przypomnieć wypada, że stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Analiza przywołanego powyżej przepisu wskazuje, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny konieczne jest łączne zaktualizowanie się trzech przesłanek: 1.) istnienie obowiązku alimentacyjnego; 2.) rezygnacja przez wnioskującego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki; oraz 3.) legitymowanie się przez podopiecznego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brak wypełnienia któregokolwiek z ww. warunków skutkował będzie każdorazowo decyzją odmowną w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W analizowanej sprawie poza wątpliwościami pozostaje, że skarżący, jako wnuk niepełnosprawnej, jest osobą na której ciąży obowiązek alimentacyjny (rodzice, współmałżonek i synowie podopiecznej nie żyją), oraz że podlegająca opiece legitymuje się orzeczeniem PZdSON o znacznym stopniu niepełnosprawności z 7 września 2017 r., wydanym na stałe. Skarżący orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 11 sierpnia 2022 r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy do 31 sierpnia 2024 r.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej mimo, że jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie sprowadza się wyłącznie do ustalenia i zestawienia daty rezygnacji z zatrudnienia z faktem podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną. Zgodnie bowiem z aktualną i utrwaloną już linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, związku o którym powyżej mowa upatrywać należy również w stwierdzonym w toku badania sprawy braku możliwości podjęcia zarobkowania, wobec konieczności sprawowania opieki. W tej sytuacji przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu tego typu aktywności jest zakres i wymiar czynności opiekuńczych, niezbędnych dla prawidłowego i godnego funkcjonowania niepełnosprawnego w życiu codziennym. Istnienie tego typu związku powoduje zaś, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć, bądź jej kontynuować w związku ze sprawowaną opieką (vide np. wyroki NSA: z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22; z 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22; z 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22; z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20; z 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 584/22; z 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 128/23; czy z 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2648/23). Zaprzestanie (bądź niepodejmowanie) zatrudnienia musi więc być w ścisłym, bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym ze sprawowaną opieką i dopiero brak takiej zależności wyłącza możliwość przyznania opisywanej formy wsparcia (vide np. wyroki NSA: z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22; z 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 128/23; z 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2648/23). Zatem o aktualizacji ww. przesłanki, uprawniającej do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można mówić, gdy na datę wydawania przez organ decyzji, wymiar i charakter wykonywanych przez wnioskującego czynności opiekuńczych obiektywnie wyklucza ich wykonywanie przy jednoczesnym kontynuowaniu (bądź podjęciu) zatrudnienia.
Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy zauważyć należy, że z niezakwestionowanych przez skarżącego ustaleń organów wynika, że M.G. (na datę wyroku WSA: lat 94) jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (symbol 07-S – choroby układu oddechowego i krążenia). Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 15 listopada 2019 r. stwierdzono także wobec niej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że rozpoznano u niej: zapalenie płuc, niewydolność oddechową, przewlekłą niewydolność układu krążenia, nadciśnienie tętnicze, miażdżycę uogólnioną, naczyniopochodne uszkodzenie mózgu, chorobę zwyrodnieniową wielostawową i stan po operacyjnym leczeniu zaćmy. Babcia skarżącego nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, samodzielnie: korzysta z toalety, spożywa posiłki, ubiera się i myje (oświadczenie skarżącego z 21 listopada 2022 r. w zakresie form sprawowanej opieki przez osobę starającą się o świadczenie pielęgnacyjne). W sprawie ustalono również, że wnioskujący zamieszkuje około 50 km od miejsca zamieszkania podopiecznej, dojazd zajmuje mu około 1,5 godz., a w czasie jego nieobecności ewentualną pomocą niepełnosprawnej służy sąsiadka. On sam wskazuje, że babcią opiekuje się przynajmniej 8 godzin dziennie, co uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu. Czynności związane z opieką rozpoczyna od godziny 8:00, kiedy to rozpala w piecach (kuchnia kaflowa i 2 piece kaflowe); około godziny 9:00 wstaje babcia i pomaga jej dojść do łazienki, umyć się i ubrać; następnie szykuje jej śniadanie, podaje leki, robi zakupy, sprząta mieszkanie, robi pranie i przygotowuje obiad. Po obiedzie zmywa naczynia i przygotowuje opał na następny dzień. W zależności od samopoczucia babci w danym dniu wraca do domu lub zostaje u babci na noc. Przygotowuje też leki i kolację, którą wstawia do lodówki. Pod nieobecność skarżącego (głównie wieczorami) wyręcza go sąsiadka, która podaje niepełnosprawnej przygotowaną wcześniej kolację i leki oraz pomaga jej się umyć i położyć spać. Dodatkowo od grudnia 2022 r. skarżący smaruje babcię maściami leczniczymi dwa lub trzy razy dziennie. Opieka trwa codziennie od 8:00 do 16:00 i wynosi minimum 8 godzin, co w połączeniu z czasem dojazdu i powrotem do domu przekracza 10 godzin dziennie i uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Według oświadczenia strony: ostatnio u niepełnosprawnej nasiliły się dolegliwości związane z bardzo niskim ciśnieniem krwi i spowodowanym tym osłabieniem organizmu, coraz częściej "się zapomina", dlatego też musi być stale kontrolowana. Skarżący, poza ww. formami wsparcia realizuje recepty, umawia wizyty lekarskie, podaje lekarstwa, załatwia sprawy urzędowe, zajmuje się ogrodem przydomowym oraz dba o bezpieczeństwo. Podczas wizyt kontrolnych pracownika socjalnego nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości w tym obszarze. Wcześniej wieloletnim opiekunem M.G. był jej syn S.G., który z tego tytułu posiadał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie akt sprawy ustalono również, że oprócz wykonywanych czynności opiekuńczych, wnioskodawca prowadzi własne gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwójką małych dzieci.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowym było stanowisko Sądu I instancji, że zakres i wymiar czynności wykonywanych przez wnioskującego w ramach sprawowanej opieki nie pozwalają na wykazanie związku przyczynowo-skutkowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr. Z akt sprawy nie wynika, by – pomimo potwierdzonej stosownymi orzeczeniami niezdolności do samodzielnej egzystencji i niepełnosprawności w stopniu znacznym – babcia strony pozostawała niesamodzielna. Nie wymaga ona bowiem stałej obecności i uwagi opiekuna, w pełni absorbującej czas. Słusznie zauważył Sąd Wojewódzki, że skarżący zamieszkuje w znacznej odległości od podopiecznej, a zakres świadczonego przez niego wsparcia sprowadza się właściwie do działań obejmujących prowadzenie gospodarstwa domowego, które nie wymagają stałego czuwania nad niepełnosprawną, czy ciągłej obecności strony. Ww. czynności nie pozwalają również na stwierdzenie, by skarżący nie mógł ich sprawować godząc wspomaganie babci z zatrudnieniem (choćby w niepełnym wymiarze czasu). Wykonywane przez wnioskodawcę czynności, mogłyby być sprawowane przy prawidłowej i nieskomplikowanej organizacji czasu, w sposób niekolidujący z takim zatrudnieniem. Nie powodują one tym samym stanu, w którym ich sprawowanie skutkować będzie koniecznością zaprzestania aktywności zawodowej, czy też odstąpieniem od prób jej podjęcia.
Podkreślenia wymaga, że organy, ani Sąd I instancji oraz orzekający w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny – wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej – w żaden sposób nie kwestionują zaleceń wynikających z przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności, wydanego wobec podlegającej opiece babci strony. Autor skargi kasacyjnej pomija w tym aspekcie, że ustawodawca – oprócz przesłanki koniecznej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci legitymowania się przez niepełnosprawnego takim dokumentem – wyznaczył wnioskującemu inne, niezwiązane bezpośrednio ze wskazaniami takiego orzeczenia przesłanki, których niewypełnienie wyłącza możliwość przyznania tego prawa. Powyższe miało miejsce w analizowanej sprawie i wyłączało przyjęcie odmiennego stanowiska, a więc wydanie decyzji zgodnej z żądaniem strony.
W tej sytuacji, za pozbawione podstaw Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej, tak w ramach naruszenia prawa materialnego – art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, jak również wadliwości o charakterze procesowym – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa (przypis NSA: przepis ten ma charakter wynikowy, a więc określający jedynie sposób rozstrzygnięcia – w analizowanej sprawie Sąd I instancji go nie zastosował – nie mógł więc w żaden sposób go naruszyć), art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 (przypis NSA: brak wskazania konkretnej jednostki redakcyjnej art. 77 kpa w postaci "§", co stanowi wadę konstrukcyjną zarzutu, uniemożliwiając jego konkretyzację i ocenę) i art. 80 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa.
Odnosząc się do zarzutów o charakterze procesowym Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę autorowi skargi kasacyjnej, że naruszenia w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 ppsa nie mogą mieć charakteru błędu wykładni – na co wskazano w uzasadnieniu środka zaskarżenia, cyt.: "Sąd I instancji oraz organy dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. 2 art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jak również przepisów kodeksu postępowania administracyjnego." Podstawa kasacyjna z art. 174 pkt 2 ppsa, opiera się na naruszeniu przepisów postępowania – jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe zaś wyklucza budowanie tego typu naruszenia na błędnej wykładni, przynależnej dla wadliwości objętych ramami art. 174 pkt 1 ppsa. Przepisy prawa procesowego mają bowiem charakter norm instrumentalnych, określając tym samym jedynie sposób dochodzenia uprawnień (i obowiązków) wynikających z norm materialnoprawnych. Uwzględnienie zaś skargi kasacyjnej, opartej na podstawie z art. 174 pkt 2 ppsa, następuje jedynie wówczas, gdy uchybienie sądu mogło mieć – co należy podkreślić – istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe z kolei determinuje wniosek, że pomiędzy uchybieniem procesowym a zaskarżonym wyrokiem istnieć powinien bezpośredni związek przyczynowy. Opisywana, istotna korelacja naruszenia norm postępowania z wynikiem sprawy, nie może przy tym uzyskać aprobaty Sądu kasacyjnego bez jej stosownego uzasadnienia. Niewystarczającym jest w tym przypadku samo wskazanie uchybienia w odniesieniu do konkretnego przepisu prawa procesowego, koniecznym jest zaś wykazanie, że następstwo podnoszonej wadliwości postępowania bezpośrednio warunkowało treść kwestionowanego skargą kasacyjną wyroku. Zdaniem autora skargi kasacyjnej WSA wyrokiem z 28 lutego 2024 r. sanował "(...) błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. że niepełnosprawna M.G., pomimo orzeczonej stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki swojego wnuka, który nie musi rezygnować z zatrudnienia." Taka argumentacja na poparcie postawionego zarzutu jest – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – całkowicie chybiona.
Zdaniem Sądu kasacyjnego, ocena materiału dowodowego dokonana przez organy orzekające w sprawie, a następnie zaakceptowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jest spójna, logiczna i zgodna z zasadami doświadczenia życiowego. Nie wykracza przy tym poza dozwolone ramy i nie nosi cech dowolności. Zebrany materiał dowodowy jest kompletny – z wywiadu środowiskowego i oświadczeń wnioskującego jasno wynika tak zakres wykonywanych w ramach opieki działań, jak i ich wymiar czasowy. Skarżący sam wskazuje, że spędza przy podopiecznej około 8 godzin dziennie, ewentualnie zdarza mu się zostać na noc. Jednak bezpośrednią przyczyną uznania wyroku WSA za prawidłowy jest zakres i wymiar wykonywanych przez wnioskującego czynności opiekuńczych. Zestawienie wskazywanych przez wnioskującego działań – do których jak najbardziej zaliczyć należy wsparcie w zakresie prowadzenia gospodarstwa domowego – nie wskazuje jednak konieczności stałego przebywania z podopieczną, a w związku z tym braku możliwości pozostawienia jej na jakiś czas bez opieki, co z kolei pozwala na stwierdzenie, że może on podjąć (choćby w ograniczonym zakresie, np. na podstawie umowy cywilnoprawnej) aktywność zawodową.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego istotne w sprawie okoliczności zostały wyjaśnione i wzięte pod uwagę w procesie orzeczniczym – nie pominięto przy tym treści dokumentu urzędowego w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 7 września 2017 r. i zawartych w nim wskazań, które – co należy ponownie podkreślić – nie są kwestionowane (pomimo negatywnego rozstrzygnięcia żądania skarżącego). Ww. dokument był bowiem podstawą uznania, że babcia strony jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, bezspornie schorowaną i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Podstawą odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego nie było zakwestionowanie powyższego stanu rzeczy, a fakt, że skarżący nie spełnił – wyznaczonej przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1 uśr – przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 ppsa – oddalił skargę kasacyjną.
Uzasadnienie sporządzono stosownie do art. 193 ppsa zdanie drugie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI