VIII SA/WA 655/22

VIII SA/Wa 655/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-11-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-08-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak /przewodniczący sprawozdawca/
Justyna Mazur
Sławomir Fularski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 292/23 - Wyrok NSA z 2025-01-17
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 924
art. 11 ust. 1i ust. 2, art. 16, art. 25 ust. 1, ust.2 pkt 3, ust. 9
Ustawa  z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw
Dz.U.UE.L 2004 nr 166 poz 1 art. 11 ust. 3 lit a, art. 67
Rozporządzenie  Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia  społecznego (Tekst mający znaczenie dla EOG i dla Szwajcarii).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 3 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...]; 2) zasądza od Ministra Rodziny i Polityki Społecznej na rzecz skarżącej J. J. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 11 kwietnia 2022 r. Nr [...] Wojewoda [...] (dalej: Wojewoda, organ I instancji), działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.), art. 11 ust. 3 lit. a, art. 67 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego
i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE L 04.166.1 ze m., dalej: rozporządzenie 883/2004), rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004
w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE L 09 284.1), art. 11 ust. 1 i ust. 2, art. 16, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. 2019 poz. 2407 ze zm. zm., dalej: ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) w związku z art. 6 ustawy
z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924, dalej: ustawa zmieniająca
z 2019 r.) oraz art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy
o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1981),
- ustalił świadczenie wychowawcze wypłacone J. J. (dalej: strona, skarżąca) na dziecko N. J. w okresie od 1 listopada 2017 r. do 30 września 2018 r. w kwocie 5.500 zł za nienależnie pobrane,
- zobowiązał stronę do zwrotu ww. kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty,
- ustalił wysokość odsetek ustawowych za okres od 1 listopada 2017 r. do dnia wydania niniejszej decyzji na kwotę 1.421,28 zł oraz łączną kwotę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania niniejszej decyzji na kwotę 6.921,28 zł.
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda ustalił, że ojciec małoletniej N. J. – D. J. od 2008 r. jest zatrudniony na terytorium [...], natomiast skarżąca
w okresie od 1 listopada 2017 r. do 30 września 2018 r. była osobą nieaktywną zawodowo w Polsce, gdzie zamieszkiwała wraz z dziećmi. W związku z tym, że aktywność zawodowa jest na terytorium [...], a terytorium Polski w powyższym okresie stanowiło jedynie miejsce zamieszkania członków rodziny, krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń za okres od 1 listopada 2017 r. do 30 września 2018 r. był kraj zatrudnienia, tj. [...] (art. 68 rozporządzenia 883/2004). Dlatego
w przedmiotowej sprawie występuje koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego, obejmująca także dział świadczeń rodzinnych w ramach UE, EOG
i Szwajcarii. Świadczenie wychowawcze jest koordynowane jako klasyczne świadczenie rodzinne i porównywane z koszykiem świadczeń klasycznych.
Wojewoda ustalił, że w niniejszej sprawie w okresie od 1 lipca 2017 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dlatego Prezydent Miasta R., działając na podstawie art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, decyzją z 29 maja 2019 r. znak: [...] uchylił w całości swoją decyzję ostateczną z 20 października 2017 r. znak: [...] przyznającą skarżącej świadczenie wychowawcze na córkę N. J. w kwocie po 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.
Następnie Wojewoda decyzją z 19 listopada 2020 r. nr [...] odmówił stronie prawa do dodatku dyferencyjnego w postaci świadczenia wychowawczego na córkę N. J. w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.
w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ponieważ kwota przysługujących jej na dziecko [...] świadczeń jest wyższa niż kwota polskich świadczeń. Od tej decyzji skarżąca nie wniosła odwołania.
Wojewoda na podstawie dokumentacji zgromadzonej przez organ I instancji ustalił, że zarówno w decyzji Prezydenta Miasta R. znak: [...] z dnia 20 października 2017 r., jak i we wniosku z 28 sierpnia 2017 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego strona została pouczona o regulacji prawnej wynikającej z art. 20 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego to świadczenie. Ponadto w ww. wniosku strona została również pouczona, że niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji - koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Organ I instancji powołał się na znajdujące się w aktach administracyjnych pismo instytucji [...], że skarżąca otrzymywała świadczenia w [...] do 31 grudnia 2017 r. Od 1 stycznia 2018 r. [...] nie mogła podjąć decyzji w sprawie uprawnienia do świadczeń, z uwagi na brak odpowiedzi strony na korespondencję właściwej instytucji [...]. Niedostarczenie żądanych przez stronę [...] dokumentów, niezbędnych do oceny zasadności przesłanego wniosku, także w Polsce skutkuje, zgodnie z przepisami ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia, co wiąże się z uznaniem złożonego wniosku za bezzasadny i w rezultacie odmową przyznania wnioskowanego świadczenia wychowawczego.
W konkluzji, powołując treść przepisów art. 16 ust. 10 oraz art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, Wojewoda stwierdził, że świadczenie wychowawcze pobrane przez stronę na córkę N. J. w okresie od 1 listopada 2017 r. do 30 września 2018 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym.
Od powyższej decyzji Wojewody odwołanie złożyła skarżąca, zarzucając naruszenie art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 9 ustawy o pomocy państwa
w wychowywaniu dzieci poprzez ich zastosowanie, pomimo braku zaistnienia ku temu przesłanek oraz naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy i niezweryfikowanie kwestii skonkretyzowania ewentualnych uprawnień skarżącej, której były mąż pracował w [...], i nieustalenie, czy rzeczywiście pobierała świadczenie wychowawcze z [...].
Z uzasadnienia odwołania wynika, że strona nie zgadza się z taką interpretacją przepisów, jakoby już samo podleganie koordynacji systemów świadczeń zabezpieczenia społecznego oraz możliwość ubiegania się w innym państwie
o świadczenia odpowiadające świadczeniu wychowawczemu w Polsce jest wystarczające, aby uznać świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane. Zdaniem strony podstawowym celem przepisów normujących instytucje koordynacji systemów świadczeń zabezpieczenia społecznego jest eliminacja sytuacji, w której będą pobierane świadczenia tego samego rodzaju z dwóch różnych państw za ten sam okres. Samo wynikające z normy generalnej i abstrakcyjnej obowiązującej w państwie członkowskim UE uprawnienie do świadczeń nie będzie automatycznie przesądzać
o uznaniu wypłaconych w Polsce świadczeń wychowawczych za nienależnie pobrane
i w konsekwencji zobowiązaniu do ich zwrotu.
Decyzją z 13 czerwca 2022 r. znak: [...] Minister Rodziny i Polityki Społecznej (dalej: Minister, organ odwoławczy, organ II instancji), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 1 ust. 2 i 3, art. 16 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że w niniejszym postępowaniu nie badał zasadności ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zakończone decyzją Wojewody z 19 listopada 2020 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do dodatku dyferencyjnego w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.
W ocenie organu odwoławczego Wojewoda prawidłowo wykazał, że w związku
z aktywnością zawodową na terenie [...] ojca małoletniej N. J. przepisy
o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego miały w sprawie zastosowanie,
a z uwagi na brak aktywności zawodowej w Polsce instytucja [...] była właściwa do wypłaty świadczeń. Minister podkreślił, że 30 sierpnia 2018 r. skarżąca poinformowała organ wypłacający świadczenia, że D. J. rozpoczął zatrudnienie na terytorium [...] od 2008 r., a ona wraz z dziećmi w 2017 r. powróciła do Polski. W chwili składania wniosku o ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego skarżąca nie informowała jednak, że ojciec dzieci nadal zamieszkuje na terytorium [...] i jest tam zatrudniony.
Ponadto z informacji przekazanych przez instytucję [...] wynika, że strona pobierała świadczenia na terytorium [...] w pełnej wysokości do 31 grudnia 2017 r. Natomiast od 1 stycznia 2018 r. instytucja [...] nie mogła podjąć decyzji w sprawie uprawnienia do świadczeń, z uwagi na brak jej odpowiedzi na kierowaną przez instytucję korespondencję. Niedostarczenie żądanych przez stronę [...] dokumentów niezbędnych do oceny zasadności przekazanego wniosku skutkował uznaniem wniosku za bezzasadny i w rezultacie odmową przyznania świadczeń.
W związku z powyższym Minister uznał zarzuty odwołania za niezasadne, ponieważ organ I instancji we właściwy sposób dokonał analizy przekazanej mu dokumentacji oraz ustalił, że kluczowymi dowodami, na których należało oprzeć postępowanie, ustalając, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, była treść złożonych w toku postępowania oświadczeń. Natomiast podstawę do ustalenia, że pierwszeństwo do wypłaty świadczeń leży po stronie [...], była treść weryfikacji w systemie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz oświadczenie własne skarżącej. Nie można zatem uznać, że Wojewoda nie oparł się na potwierdzonych faktach i dowodach.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji Wojewody oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie tożsamych przepisów, które sformułowała w odwołaniu.
W uzasadnieniu skargi podniosła, że w niniejszej sprawie należy wyodrębnić dwa okresy: pierwszy od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r., gdy instytucja [...] wypłacała świadczenie oraz drugi od 1 stycznia 2018 r. do dnia 30 września 2018 r., gdy instytucja [...] nie wypłacała świadczenia. Skarżąca podała, że w okresie od
1 stycznia 2018 r. do 30 września 2018 r. nie pobierała żadnych świadczeń
w [...], otrzymywała jedynie świadczenie wychowawcze w Polsce, którego zwrotu domaga się aktualnie organ. Nie otrzymywała tych świadczeń również w okresie od
1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r., lecz pobierał je ojciec dziecka D. J., na którego rachunek bankowy świadczenie było przekazywane i który przekazywał skarżącej wyłącznie alimenty na małoletnią N. J. Wojewoda nie zwrócił się do strony [...] z zapytaniem, komu wypłacane było świadczenie z [...]: skarżącej czy D. J.
Skarżąca wyjaśniła, że brak znajomości języka obcego był powodem niewypełnienia przez nią formularzy przesłanych jej przez instytucję [...], których nie rozumiała, a ponadto z racji tego, że przebywała w Polsce nie chciała pobierać świadczenia z [...], lecz otrzymywać świadczenie wychowawcze 500+ na dzieci
w Polsce, bowiem z [...] nie miała nic wspólnego.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 365). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych
w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Kontrolując zaskarżoną decyzję w tak zakreślonych granicach, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Organy obu instancji swe rozstrzygnięcia oparły na normie prawa materialnego wyrażonej w art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zastosowane przepisy wiążą się z instytucją koordynacji świadczeń systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich Unii Europejskiej.
Istota przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie polega na stworzeniu unijnego, jednolitego, ponadpaństwowego systemu zabezpieczenia społecznego, który miałby zastąpić państwowe przepisy w tej kwestii, ale pozwala na harmonijne współistnienie różnych państwowych systemów, stanowiąc zespół zasad i norm, których zadanie polega na tym, by osoba, zamieszkując
i podejmując pracę w różnych państwach o odmiennych przepisach w zakresie zabezpieczenia społecznego, nie poniosła w związku z tym uszczerbku w swoich uprawnieniach, które nabyła, podlegając różnym systemom zabezpieczenia społecznego (por. Małysa-Sulińska Katarzyna, Kawecka Anna i Sapeta Joanna. Art. 23(a). W: Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz. LEX, 2015.).
Przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zakresie w jakim regulują kwestie zobowiązania świadczeniobiorcy do zwrotu świadczenia wychowawczego jako nienależenie pobranego odpowiadają w istocie rozwiązaniom przyjętym na gruncie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.
o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111, dalej: u.ś.r.). Zatem wypracowane w oparciu o przepisy u.ś.r. stanowisko judykatury, jest pomocne przy wykładni znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie unormowań o nienależnie pobranych świadczeniach wychowawczych w związku z koordynacją świadczeń
z systemów zabezpieczenia społecznego.
Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Okoliczności w jakich ma miejsce nienależnie pobrane świadczenie określa zaś art. 25 ust. 2, który w pkt 3 (w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2019 r.) stanowi: świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Przypadek, o jakim mowa w art. 16 ust. 6 ww. ustawy to sytuacja, w której wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wówczas organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu
w zakresie świadczeń wychowawczych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Powyższe reguły wynikają z normy art. 16 ust. 1 ustawy o pomocy państwa
w wychowywaniu dzieci, która to obliguje organ właściwy do przekazania wniosku
o przyznanie świadczenia wraz z dokumentacją wojewodzie, w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń wychowawczych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, czyli w państwie członkowskim Unii Europejskiej, EOG lub w Szwajcarii.
Organy orzekające w przedmiotowej sprawie, mając na uwadze treść ww. przepisów, uznały, że już samo podleganie koordynacji systemów świadczeń zabezpieczenia społecznego oraz możliwość ubiegania się w innym państwie (tu
w [...]) o świadczenia odpowiadające świadczeniu wychowawczemu w Polsce, jest wystarczające, aby uznać świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane.
Sąd w tym zakresie wyjaśnia, że podstawowym celem przepisów normujących instytucję koordynacji systemów świadczeń zabezpieczenia społecznego jest eliminacja sytuacji, w której będą pobierane świadczenia tego samego rodzaju z dwóch różnych państw za ten sam okres. Dlatego art. 16 ust. 1 u.p.p.w.d. obliguje organ właściwy do rozpoznania wniosku o świadczenie wychowawcze do przekazania wniosku wojewodzie, jeżeli wnioskodawca lub członek jej rodziny przebywa w państwie,
w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie nie podziela stanowiska organów, że świadczenie nienależnie pobrane będzie występować w sytuacji, gdy uprawniony może już tylko potencjalnie w świetle reguł dotyczących koordynacji uzyskać świadczenie
w innym państwie. Ponieważ celem przepisów o koordynacji jest eliminowanie sytuacji kumulacji świadczeń z różnych systemów zabezpieczenia społecznego, to jeżeli do takiego zbiegu nie doszło, to również nie można mówić o konieczności realizacji celów tych regulacji i stwierdzać, że uprawniony pobrał świadczenia w sposób nienależny.
Kluczowym dla sprawy zwrotu świadczeń wychowawczych nienależnie pobranych jest wyjaśnienie, czy nastąpiło rzeczywiste przysporzenie ze względu na kumulację świadczeń z obcych systemów zabezpieczenia społecznego. Natomiast samo wynikające z normy generalnej i abstrakcyjnej obowiązującej w państwie członkowskim UE uprawnienie do świadczeń nie będzie automatycznie przesądzać
o uznaniu wypłaconych w Polsce świadczeń wychowawczych za nienależnie pobranych i w konsekwencji zobowiązaniu do ich zwrotu.
Do powyższego wniosku prowadzą wyniki wykładni celowościowej i systemowej użytego przez ustawodawcę w art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy państwa
w wychowywaniu dzieci pojęcia: "stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę
w innym państwie". Zdaniem Sądu w powyższym wyrażeniu zakodowana została sytuacja takiej osoby, która posługiwała się uprawnieniem skonkretyzowanym w akcie stosowania prawa, stanowiącym podstawę wypłaty przez instytucję obcą świadczeń analogicznych do świadczeń wychowawczych. Wyrażenie "stała się uprawniona" nie oznacza bynajmniej samej tylko potencjalności uzyskania świadczenia zagranicznego odpowiadającego świadczeniom w Polsce. Dlatego też w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy za nienależnie pobrane świadczenia uznać można jedynie te świadczenia wychowawcze, które zostały wypłacone za te same okresy czasu w Polsce oraz
w innym państwie członkowskim.
W przeciwnym razie, dopuszczenie możliwości żądania zwrotu świadczeń wychowawczych w zakresie, w jakim nie zostały one wypłacone na terenie innego państwa, wyraźnie szkodziłoby interesom osób korzystających z pomocy
i zaprzeczałoby roli tych świadczeń jako formy pomocy państwa rodzinie w wychowaniu dzieci (por. wyrok z 22 października 2010 r., sygn. akt II SA/Po 582/10, LEX nr 754485, wyrok WSA w Rzeszowie z 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 145/20, publ. LEX nr 3042619).
W okolicznościach niniejszej sprawy do rozpoznania wniosku strony z 31 sierpnia 2017 r. o świadczenie wychowawcze na córkę N. i wypłaty tych świadczeń doszło
w trakcie wykonywania pracy przez ojca dziecka w kraju członkowskim Unii Europejskiej. Decyzje organów orzekających dotyczą więc okresów przeszłych, w jakich nastąpiło uzyskanie przez stronę korzyści, zaś ich rozstrzygnięcia tych korzyści stronę
i jej rodzinę pozbawiają. Mając to na uwadze, należało ustalić, czy miała miejsce faktyczna kumulacja świadczeń z różnych systemów zabezpieczenia społecznego, której mają przeciwdziałać przepisy o koordynacji świadczeń. Wymaga bowiem podkreślenia, że zgodnie z pkt 12 preambuły do rozporządzenia 883/2004 w świetle zasady proporcjonalności należy zadbać o to, by zasada uwzględniania okoliczności lub wydarzeń nie prowadziła do obiektywnie nieuzasadnionych rezultatów, ani do kumulacji świadczeń tego samego rodzaju za ten sam okres. Co więcej, według pkt 13 preambuły do ww. rozporządzenia zasady koordynacji zasad muszą gwarantować, że osoby przemieszczające się we Wspólnocie, a także osoby pozostające na ich utrzymaniu
i osoby pozostałe przy życiu, zachowują prawa i korzyści już nabyte i te, które są
w trakcie nabywania. Powyższe motywy znajdują odbicie w art. 10 rozporządzenia 883/2004, który stanowi, że o ile nie określono inaczej, niniejsze rozporządzenie nie przyznaje, ani nie utrzymuje prawa do kilku świadczeń tego samego rodzaju za jeden
i ten sam okres ubezpieczenia obowiązkowego.
W rezultacie reguła prawna, mająca przeciwdziałać kumulacji świadczeń
z systemów zabezpieczenia społecznego poprzez zobligowanie strony do zwrotu świadczeń wypłaconych, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zbiegowi podlegają uprawnienia do świadczeń przyznane w tym samym czasie i dla tego samego członka rodziny (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 29 października 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 948/18, publ. LEX nr 2626005, wyrok WSA w Rzeszowie z 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 145/20, wyżej cyt.).
Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie przytoczone powyżej regulacje materialnoprawne zostały naruszone z tej przyczyny, że w odniesieniu do skarżącej, jak wynika z akt administracyjnych oraz z treści skargi, należy wyodrębnić dwa okresy: od
1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. oraz od 1 stycznia 2018 r. do 30 września 2018 r.
W pierwszym okresie bezspornym jest w okolicznościach tej sprawy, że instytucja [...] wypłacała świadczenie rodzinne, o czym świadczy informacja uzyskana w toku postępowania administracyjnego (druk FO27 z 18 lutego 2021 r.).
Z treści tej informacji wynika, że skarżąca otrzymywała w [...] zasiłek rodzinny do 31 grudnia 2017 r. Jak sama wyjaśniała, w [...] przebywała razem z byłym mężem (wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego w R. z 30 listopada 2005 r., sygn. akt [...] w aktach sprawy administracyjnej) od 2008 r. do końca czerwca 2017 r. (oświadczenie strony z 15 stycznia 2019 r.). Wprawdzie skarżąca w skardze podniosła, że świadczenia za okres od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. pobierał ojciec dziecka D.J., na którego rachunek bankowy świadczenie było przekazywane, to jednak dla przedmiotowej sprawy nie ma to znaczenia.
W drugim okresie, tj. od 1 stycznia 2018 r. do 30 września 2018 r., strona – według jej wyjaśnień – nie otrzymywała żadnych świadczeń z [...], a z informacji instytucji [...] zawartych na druku FO27 z 18 lutego 2021 r. wynika, że nie została podjęta decyzja w sprawie jej uprawnienia od 1 stycznia 2018 r., ponieważ nie odpowiadała na kierowaną do niej korespondencję (w tym czasie przebywała już na terenie Polski).
Zdaniem Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie nie wykazały
w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego takich przesłanek, aby jednoznacznie stwierdzić, że wypłacone w Polsce świadczenia wychowawcze na córkę strony za okres od 1 stycznia 2018 r. do 30 września 2018 r. zostały przez nią pobrane w sposób nienależny. Takie rozstrzygnięcie jest co najmniej przedwczesne.
W zaskarżonej decyzji zobowiązującej do zwrotu świadczeń wychowawczych brakuje ustaleń na temat wydania przez organy państwa członkowskiego aktu przyznającego świadczenie zagraniczne za okres od 1 stycznia 2018 r. do 30 września 2018 r. oraz ustalenia, czy tego rodzaju świadczenia pobierał ojciec dziecka – D. J. (niezależnie od tego, czy były one przekazywane skarżącej). Dopiero bowiem taki akt wraz z dowodami przyjęcia wypłaty świadczeń [...], będących odpowiednikami polskich świadczeń wychowawczych, umożliwia konkretyzację przepisów o świadczeniach wychowawczych nienależnie pobranych. Organ I instancji nie wystąpił do odpowiedniej instytucji [...] z pytaniem pozwalającym wyjaśnić te istotne w sprawie okoliczności faktyczne i prawne dotyczące wystąpienia sytuacji kumulacji świadczeń polskich i zagranicznych w ww. okresie.
Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia wychowawczego jako nienależnie pobranego na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy państwa
w wychowywaniu dzieci nie może opierać się jedynie na "potencjalności" uprawnienia do świadczeń w kraju członkowskim Unii Europejskiej, choćby świadczenia zagraniczne nie przysługiwały, nigdy nie były przyznane i tym samym wypłacone, czyli także wówczas, gdy strona "nie stała się uprawniona do świadczeń".
W związku z powyższym Sąd uznał, że organy orzekające przyjęły błędną wykładnię przepisów dotyczących koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego
w odniesieniu do okresu od 1 stycznia 2018 r. do 30 września 2018 r., czym naruszyły przepisy postępowania, zawarte w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zweryfikowanie faktu rzeczywistej, a nie potencjalnej kumulacji świadczeń pozwoli na jednoznaczne stwierdzenie, że świadczenia w Polsce za ww. okres były świadczeniami nienależnie pobranymi. Zatem decyzje organów obu instancji w powyższym zakresie wydano przedwcześnie, dlatego orzeczono jak w punkcie 1 wyroku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku
z art. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2018 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800).
Wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyjaśniającego wynikają z ustalonej przez Sąd wykładni przepisów prawa materialnego oraz związanych z tym,
a wskazanych w treści uzasadnienia, braków na temat sytuacji świadczeniowej skarżącej.