I OSK 1162/07

I OSK 1162/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-10-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-07-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Banasiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Roman Ciąglewicz
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 2022/06 - Wyrok WSA w Warszawie z 2007-01-15
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancii
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 138 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
art. 2 ust. 1 lit e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
§ 5 ust. 1 i § 6
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.), Sędziowie NSA Marek Stojanowski, Roman Ciąglewicz, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 3 października 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. K., M. B.-Z., A. B.-Z., J. H., P. B., W. Ł., B. W., P. Ł., A. Ł., P. Ł., M. Ł., S. K., G. K.-N., M. K., M. S., A. S., M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2007r. sygn. akt IV SA/Wa 2022/06 w sprawie ze skargi W. K., M. B.-Z., A. B.-Z., J. H., P. B., W. Ł., B. W., P. Ł., A. Ł., P. Ł., M. Ł., S. K., G. K.-N., M. K., M. S., A. S., M. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przejęcia zespołu pałacowo-parkowego na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o przeprowadzeniu reformy rolnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz W. K. kwotę 657 (sześćset pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego za obie instancje.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 stycznia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 2022/06 oddalił skargę W. K., M. B.-Z., A. B.-Z., J. H., P. B., W. Ł., B. W., P. Ł., A. Ł., P. Ł., M. Ł., S. K., G. K.-N., M. K., M. S., A. S. i M. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr GZrn[...] w przedmiocie przejęcia zespołu pałacowo-parkowego na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:
W. K. - spadkobierca S. K. - byłego właściciela majątku ziemskiego położonego w B., w powiecie śremskim wystąpił do Wojewody Wielkopolskiego z wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej, że przejęcie na własność Skarbu Państwa części tego majątku, tj. zespołu pałacowo-parkowego, nastąpiło z naruszeniem przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, albowiem według jego oceny pałac nie podpadał pod przepisy ww. dekretu.
Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r., nr [...] orzekł, iż przedmiotowa nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Od decyzji Wojewody Wielkopolskiego odwołanie złożył P. Ośrodek Reumatologiczny Samodzielny Publiczny Specjalistyczny Zespół Opieki Zdrowotnej w Ś.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Wielkopolskiego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, podnosząc w uzasadnieniu, że organ ten powinien zbadać, czy pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a majątkiem w B. istniał związek funkcjonalny, poprzez powiązania podmiotowe, terytorialne czy finansowe, podkreślając jednocześnie, że kluczowe znaczenie dla stwierdzenia, że nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu ma ustalenie, że nie spełniała ona norm obszarowych albo, że była wyodrębniona prawnie od pozostałej części majątku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 lutego 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 89/04 po rozpoznaniu sprawy ze skargi W. K., M. B.-Z., A. B.-Z., J. H., P. B., M. L., A. S., M. S., M. K., G. K.-N., S. K., M. Ł., W. Ł., A. Ł., B. W., P. Ł. i P. Ł., uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2004 r. Sąd podniósł, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi co prawda stwierdził, iż Wojewoda przy ponownym rozpatrzeniu sprawy winien zbadać powiązania podmiotowe, terytorialne czy finansowe, pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a majątkiem ziemskim w B., ale jednocześnie nie wskazał jakie czynności winien przeprowadzić organ II instancji, aby wykonać te zalecenia. Sąd podniósł również, iż organ naczelny nie wykazał, aby wykonanie jego zaleceń wymagało przeprowadzenia przez Wojewodę postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części, a tylko wtedy organ może uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po raz kolejny rozpatrując odwołanie P. Ośrodka Reumatologicznego w Ś., decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r., uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Wielkopolskiego w całości i umorzył postępowanie przed organem I instancji, podnosząc w uzasadnieniu, iż zgodnie z linią orzecznictwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie brak jest podstaw prawnych w przedmiocie orzekania przez organ administracji publicznej co do części przejętej w trybie reformy rolnej nieruchomości.
Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. K. w imieniu własnym i wskazanych w skardze następców prawnych S. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1690/05 uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005 r. podnosząc w uzasadnieniu, iż zarówno organ naczelny jak i skład orzekający Sądu, związani są oceną prawną zawartą w wyroku WSA z dnia 1 lutego 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 89/04. Sąd podniósł, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po raz kolejny rozpatrując odwołanie od decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2003 r. winien orzec merytorycznie, dokonując własnej oceny prawnej faktów i okoliczności ustalonych w postępowaniu przed organem I instancji.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Wielkopolskiego w całości i orzekł, że część nieruchomości ziemskiej położonej w B., gmina Ś. o powierzchni 4,9925 ha, obecnie działka nr [...] zapisana w KW nr [...], stanowiąca zespół pałacowo-parkowy, podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł w uzasadnieniu swojej decyzji, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż przedmiotowy zespół pałacowo-parkowy stanowił terytorialnie i przestrzennie jednolitą całość z pozostałą częścią majątku S. K. Minister stwierdził, że pomiędzy pałacem a majątkiem położonym w B. zachodził ścisły związek funkcjonalny, uzasadniający podpadanie tego pałacu i parku wraz z całym majątkiem ziemskim B. pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Skargę na powyższa decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł W. K. w imieniu własnym i pozostałych spadkobierców po S. K., żądając uchylenia zaskarżonej decyzji jako naruszającej art. 1, art. 2 ust. 1 lit. e/ i art. 6 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 44 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania powyższego dekretu PKWN.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę stwierdził, iż na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r.
Przepisy wykonawcze do dekretu-rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. w jego § 6 przewidziały dopuszczalność złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu. Wniosek taki w myśl § 5 rozporządzenia był rozpoznawany w postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięcie o tym czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej zapadało w formie decyzji administracyjnej, od której przysługiwało odwołanie do organu wyższego stopnia. Dopiero wydanie ostatecznej decyzji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu powodowało skutki rzeczowe wobec Skarbu Państwa i stanowiło podstawę do wykreślenie Skarbu Państwa z księgi wieczystej, o ile wcześniej został wpisany.
Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. OPS 2/06 stwierdził, że przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).
Sąd I instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, iż z uwagi na areał majątek ziemski położony w B. podpadał pod działanie przepisów dekretu. Spadkobiercy byłego właściciela w niniejszym postępowaniu domagali się wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej, iż przejęcie na własność Skarbu Państwa części tego majątku, tj. zespołu pałacowo-parkowego, nastąpiło z naruszeniem przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, albowiem - według ich oceny - pałac nie podpadał pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu.
Stanowiska skarżących nie podzielił Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznając, iż zespół pałacowo-parkowy podpadał pod działanie dekretu PKWN. Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Sąd I instancji stwierdził, że przy dokonywaniu analizy zakresu przedmiotowego dekretu z 1944 r. nie może rodzić wątpliwości, że pierwszeństwo ma wykładnia gramatyczna przed wykładnią systemową. W ocenie Sądu nie da się z przepisów dekretu wywieść takiej jego interpretacji, która wyłączyłaby z nieruchomości ziemskiej działki pod budynkami dworskimi i zauważył, iż dekret konsekwentnie oddziela pojęcie nieruchomości ziemskiej jako przedmiot przejęcia na własność Skarbu Państwa z mocy samego prawa od pojęcia użytki rolne. Ustawodawca położył nacisk na całościowe przejęcie danej nieruchomości ziemskiej, żaden przepis dekretu nie przewiduje sytuacji, w której jakieś części nieruchomości ziemskiej mogą nie zostać przejęte na cele reformy rolnej, o ile noszą charakter rolniczy. Parcelacja majątku, czyli jego podział na cele określone w art. 1 dekretu, następujący po przejęciu na Skarb Państwa, nie musiała objąć tylko jego części rolniczych. Z powyższego wynika, że nie daje się wywieść teza, że spod zakresu przejęcia wyjęto części majątków, które nie były użytkowane rolniczo. Powyższe wnioski wspiera także wykładnia systemowa.
Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89stwierdził, że zakres przedmiotowy art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzaniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) nie obejmuje tych nieruchomości ziemskich lub ich części, które przed dniem 1 września 1939 r. zostały rozparcelowane z przeznaczeniem na działki budowlane po uprzednim zatwierdzeniu projektu parcelacji przez właściwy organ administracji państwowej Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem z datą takiego zatwierdzenia utraciły one charakter nieruchomości ziemskich bez względu na to kiedy w następstwie parcelacji własność tych działek została prawnie przeniesiona na ich nabywców (OTK 1990, nr 1, poz. 26; Dz.U. z 1990 r. Nr 66, poz. 396). Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że przy definiowaniu pojęcia "nieruchomości ziemskiej" użytego w art. 2 ust. 1 lit. e/ należy przyjąć, że ustawodawca, używając określenia "ziemskie", miał na względzie te nieruchomości, które mają charakter rolniczy czyli mogą być wykorzystywane przez inne podmioty do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, czy też sadowniczej.
W orzecznictwie przyjmuje się również, iż pod pojęciem nieruchomości ziemskiej należy rozumieć nieruchomości mające charakter rolny w szerokim tego słowa znaczeniu, a więc wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej ale także grunty, które nie są wprawdzie wykorzystywane dla celów prowadzenia produkcji rolnej, ale bez których produkcja ta nie byłaby możliwa. Pojęcie "nieruchomość ziemska" nie jest zatem tożsame z pojęciem użytków lub gruntów rolnych. Nie może zatem rodzić wątpliwości, że integralnym składnikiem nieruchomości ziemskiej w wyżej przyjętym znaczeniu jest dwór, pałac, zabudowania gospodarcze, park etc. Nie ma przy tym znaczenia, czy dwór/pałac usytuowany jest w obrębie kompleksu terenów rolniczych, czy też - jak w rozpoznawanej sprawie oddzielony od nich ogrodzeniem. Istotnym jest, że stanowi centrum życiowe właściciela majątku. W uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 września 1990 r., sygn. W 3/89 podkreślono, że z przepisów dekretu PKWN nie wynika, aby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości niemające charakteru rolnego, a w szczególności nie pozostawały w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym. Wykładnia pojęcia "nieruchomości ziemskiej" zawarta w ww. uchwale Trybunału Konstytucyjnego znalazła odzwierciedlenie w licznych wyrokach sądów administracyjnych i w orzeczeniach Sądu Najwyższego (np. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06).
W ocenie Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uznania, że sporna nieruchomość, tj. zespół pałacowo-parkowy nie podlegała pod działanie dekretu. Ze zgromadzonego materiału dowodowego bezspornie wynika, iż w dacie przejęcia majątku B., majątek ten jako własność S. K. wpisany był do księgi wieczystej "B. dobra rycerskie" jako jedna zorganizowana całość o ogólnej pow. 762,0919 ha. A zatem okoliczność, iż działka gruntu na której posadowiony był pałac była wyodrębniona ewidencyjnie nie może stanowić podstawy do uznania, iż nieruchomość ta była wydzielona prawnie od pozostałej części majątku ziemskiego. Również, jak słusznie wskazał Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, samo wyeksponowanie pałacu wraz z otaczającym go parkiem poprzez elementy wyodrębnienia fizycznego (ogrodzenie, bramy), nie może być traktowane jako oznaka braku powiązania funkcjonalnego tego zespołu z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej, było to bowiem zjawisko typowe dla tego okresu. O funkcjonalnym powiązaniu majątku ziemskiego w B. z zespołem pałacowo-parkowym świadczy również istniejący w tym majątku związek organizacyjny. Wbrew twierdzeniom organu I instancji oraz skarżących okoliczność, że w majątku zatrudniony był zarządca majątku, nie pozwala na przyjęcie, iż w ten sposób właściciel trwale wyzbył się wszystkich władczych kompetencji w stosunku do swojego majątku ziemskiego. Ówczesne posługiwanie się przez właściciela majątku zarządcą, jak również innymi pracownikami, było powszechnie stosowaną normą, a nie czymś szczególnym i nadzwyczajnym. Zatrudnienie zarządcy nie zmienia zatem faktu, że to nadal przy właścicielu majątku pozostawały władcze kompetencje i głos decydujący w sprawach związanych z bieżącym jego funkcjonowaniem. Podnoszona przez stronę skarżącą okoliczność młodego wieku i braku doświadczenia w sprawowaniu zarządu nad tak wielkim majątkiem przez jego właściciela nie może również stanowić podstawy do uznania, iż w zakresie sprawowanego zarządu brak było powiązania właściciela z majątkiem. Również kwestia, że do sierpnia 1939 r. majątek był zarządzany przez kuratora spadku nie może mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia organu, bowiem w dacie przejęcia spornej nieruchomości przez Skarb Państwa jej właścicielem uwidocznionym w księdze wieczystej był już S. K.
W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na mocy art. 151 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo i postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli W. K., M. B.-Z., A. B.-Z., J. H., P. B., W. Ł., B. W., P. Ł., A. Ł., P. Ł., M. Ł., S. K., G. K.-N., M. K., M. S., A. S. i M. L., zaskarżając wyrok w całości.
Skarżący na podstawie przepisu art. 174 pkt 1 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarzucili zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, tj. przepisów art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) w związku z § 5 ust. 1 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, przez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na przyjęciu, iż zespół pałacowy parkowy stanowiący część nieruchomości ziemskiej położonej w B., gmina Ś., o powierzchni 4,99,25 ha, działka nr [...] (poprzednio zapisany w księdze wieczystej Sądu Rejonowego w Śremie, k.w. Błociszewo, dobra rycerskie, obecnie k.w. nr [...]) podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e/ cytowanego dekretu PKWN, podczas, gdy przedmiotowa część nieruchomości obejmująca zespół pałacowo-parkowy nie spełniała przesłanek uznania jej - wg dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - za nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym pozostającą w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską, albowiem jako wyodrębniona geodezyjnie i fizycznie część nieruchomości od nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym nie pozostawała we wzajemnym związku funkcjonalnym z gospodarstwem rolnym i nie stanowiła centrum zarządzania tym gospodarstwem oraz całą nieruchomością, gdyż centrum to znajdowało się w wyodrębnionych w tym celu budynkach, a samo zarządzanie sprawowane było przez zatrudniony odpowiedni personel.
Wskazując na powyższe, na zasadzie przepisów art. 188 w związku z art. 193 i art. 185 § 1 cytowanej ustawy, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2006 r. w zakresie w skardze określonym, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w niniejszej sprawie istotą sporu jest ustalenie charakteru części nieruchomości ziemskiej położonej w B., gmina Ś., o powierzchni 4,99,25 ha obejmującej zespół pałacowo-parkowy. O ile zgodzić się można ze stwierdzeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż co do zasady "nie da się z przepisów dekretu wywieść takiej jego interpretacji, która wyłączałaby z nieruchomości ziemskiej działki pod budynkami dworskimi, to stwierdzenie to w żaden sposób nie wyklucza uznania, iż w realiach konkretnej sprawy oznaczony zespół pałacowo-parkowy nie podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e/ dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.
Dla oceny charakteru części nieruchomości ziemskiej obejmującej zespół pałacowo-parkowy fundamentalne znaczenie mają wywody zawarte w uchwałach Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. W 3/89 i z dnia 16 kwietnia 1996 r. W 15/95 oraz w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. w sprawie I OPS 2/06. Uwzględniając treść tych wywodów, jako bezsporne przyjąć należy, iż na cele reformy rolnej przeznaczone mogły być tylko takie nieruchomości ziemskie lub ich części, które:
mają charakter rolniczy, są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia rolniczej działalności gospodarczej, do prowadzenia szkół lub innych ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, ewentualnie też na potrzeby ogródków działkowych lub potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej i melioracji (art. 1 ust. 2 a/-e/ dekretu), oraz
co prawda nie odpowiadają powyższym wymogom, ale pozostają w związku funkcjonalnym (wzajemnej łączności) z nieruchomością ziemską.
Przekładając przedstawione wywody na realia zespołu pałacowo-parkowego w B. należy w sposób bezsporny uznać, iż zespół ten nie odpowiada kryteriom, o których mowa wyżej.
Ta część nieruchomości ziemskiej w B. nie miała charakteru rolniczego i nie była oraz nie mogła być wykorzystywana do prowadzenia rolniczej działalności gospodarczej. Jak wynika z niezakwestionowanych ustaleń faktycznych poczynionych w toku postępowania administracyjnego na jej terenie nie znajdowały się żadne urządzenia służące do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Takie urządzenia, jak chlewnia, obora, stodoła, cielętnik, magazyn, kuźnia, wiata i garaże znajdowały się na zupełnie innej części nieruchomości, a sam pałac i park w żaden sposób nie służyły do prowadzenia rolniczej działalności rolniczej lub rolniczo-wytwórczej.
Oczywistym jest również, iż zespół pałacowo-parkowy w B. nie był i nie mógł być wykorzystywany na inne potrzeby, o których mowa w przepisach art. 1 ust. 2 d/ i e/ dekretu (np. szkoła, ogródki działkowe, komunikacja publiczna, wojsko, melioracja). Jak wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego od chwili nacjonalizacji do chwili obecnej ww. zespół nigdy nie był przeznaczony na powyższe cele (znajduje się tam ośrodek sanatoryjny), co przy uwzględnieniu treści ostatniego zdania przepisu art. 2 ust. 1 dekretu wyklucza objęcie tej części nieruchomości reformą rolną w rozumieniu przepisów tego aktu prawnego .
W świetle powyższych okoliczności oczywistym jest, że część nieruchomości ziemskiej obejmującej zespół pałacowo-parkowy nie spełniała przesłanek, które na podstawie przepisów dekretu pozwalały przeznaczyć ją na potrzeby rolniczej działalności produkcyjnej. W związku z tym też, aby ostatecznie ustalić, czy omawiany zespół podlega reformie rolnej w myśl przepisów cytowanego dekretu, należy przeprowadzić ocenę związku funkcjonalnego tego zespołu z nieruchomością ziemską.
Zgodnie z treścią orzeczeń cytowanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (str. 14) oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2003 r. w sprawie IV SA 97/02 związek funkcjonalny pomiędzy częścią nieruchomości ziemskiej, na której znajdował się zespół pałacowo-parkowy a nieruchomością ziemską zachodzi wtedy, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowego i odwrotnie.
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, iż po śmierci D. K. całą jego masą spadkową zarządzał kurator spadku, który wyznaczał również zarządcę gospodarstwa rolnego do wykonywania czynności związanych z zapewnieniem jego bieżącego funkcjonowania. Gospodarstwo to funkcjonowało więc prawidłowo bez zespołu pałacowo- parkowego. Zespół ten nie był wykorzystywany ani do sprawowania zarządu gospodarstwem, ani też do zarządu spadkiem, gdyż sprawozdania z nich składane były przed Sądem. Podobnie wyglądała sytuacja po wpisaniu do księgi wieczystej w sierpniu 1939 r. S. K., który jako bardzo młody człowiek nigdy faktycznie nie zarządzał gospodarstwem rolnym obejmującym nieruchomość ziemską położoną w B. Czynił to zarządca majątkiem, który funkcję tę sprawował poza zespołem pałacowo-parkowym i zamieszkiwał również poza tym zespołem. Oczywistym jest, że właściciel majątku zatrudniając zarządcę nie wyzbywał się w stosunku do swojego majątku kompetencji władczo-rozporządzających (tj. przekraczających zakres zwykłego zarządu), bo należą one do istoty prawa własności, jednakże czynności związane z bieżącym funkcjonowaniem gospodarstwa podejmował zarządca, a nie jego właściciel.
Skoro, jak wykazano wyżej, nie jest prawdą, iż dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego rodziny K. w B. konieczny był zespół pałacowo-parkowy, to nie może być również prawdziwa cała teza Sądu I instancji dotycząca istnienia tego związku, iż nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie ww. gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo-parkowego i odwrotnie. Dodatkowo też wskazano, że zespół pałacowo-parkowy, który był częściowo utrzymywany z majątku ziemskiego mógł prawidłowo funkcjonować bez tego majątku, gdyż jego właściciel posiadał różne możliwości jego utrzymania.
O braku związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a nieruchomością ziemską przesądza również jej wyodrębnienie fizyczne i geodezyjne, którego fakt istnienia jest przez Sąd I instancji zupełnie błędnie oceniony, z naruszeniem przepisów obowiązujących na terenie miejsca położenia majątku w B. i cytowanej uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r.
Nie zgadzając się z wywodami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w tym względzie podniesiono, że na terenie gminy Ś., położonej w Wielkopolsce nie obowiązywał żaden ze wskazanych w wyroku systemów prawnych. Wielkopolska podlegała pod ustawodawstwo niemieckiego kodeksu cywilnego BGB, który używał pojęcia nieruchomości gruntowych. Przy tym, przy wyodrębnieniu prawnym nieruchomości ze względu na zmianę jej przeznaczenia nie zawsze dochodziło do założenia nowej księgi wieczystej. Stąd też, wyodrębniona geodezyjnie z nieruchomości gruntowej działka, na której usytuowany był zespół pałacowo-parkowy w B. nie posiadała odrębnej księgi wieczystej. Wyodrębnienie geodezyjne przedmiotowego zespołu pokrywa się również z jego faktycznym wyodrębnieniem fizycznym, któremu Sąd orzekający nie nadaje właściwego znaczenia odpowiadającego obowiązującemu w tym zakresie orzecznictwu. Zgodnie z treścią uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. "oznaką wyodrębnienia fizycznego są w zasadzie granice działki. Nie muszą one być uwidocznione w terenie. Wystarczy, gdy są one uwidocznione na urzędowych mapach albo, też na innej podstawie mogą być ustalone". W świetle cytowanego fragmentu uchwały nie budzi wątpliwości, że w myśl orzecznictwa Trybunału, które nadal zachowało swoją aktualność (tak m.in. w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r.) dla orzeczenia, iż część nieruchomości ziemskiej nie podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e/ dekretu nie jest konieczne wyodrębnienie prawne tej części nieruchomości, jeżeli występuje niebudzące wątpliwości jej wyodrębnienie geodezyjne lub fizyczne.
W przypadku zespołu pałacowo-parkowego w B. oczywistym jest, iż takie wyodrębnienie zachodzi. Jak wykazało bowiem postępowanie dowodowe przeprowadzone w toku postępowania administracyjnego zespół ten nie tylko, że znajdował się na geodezyjnie wyodrębnionej działce, to jeszcze oddzielony był od podwórza gospodarczego od strony południowej i wschodniej ogrodzeniem o słupkach metalowych i wypełnieniu z płotów metalowych, a od strony zachodniej i północnej ogrodzeniem z siatki.
Podkreślono ponadto, że związek funkcjonalny w rozumieniu przepisów dekretu PKWN nie może być utożsamiany ze związkiem podmiotowym, co wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dlatego też fakt przysługiwania S. K. własności całej nieruchomości ziemskiej w B., jak i jej części obejmującej zespół pałacowo-parkowy, z punktu widzenia podpadania tego zespołu pod regulacje przepisów cytowanego dekretu nie ma żadnego znaczenia, podobnie jak ujawnienie prawa własności S. K. w jednej księdze wieczystej prowadzonej dla działki obejmującej zespół pałacowo-parkowy i pozostałych części ww. nieruchomości ziemskiej, które są dla zagadnienia objętego sporem bezprzedmiotowe.
Reasumując stwierdzono, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalony stan faktyczny wykazujący brak charakteru rolniczego części nieruchomości ziemskiej dotyczącej zespołu pałacowo-parkowego w B. oraz brak związku funkcjonalnego pomiędzy tą częścią nieruchomości a nieruchomością ziemską błędnie "podciągnął" pod przepisy art. 2 ust. 1 pkt e/ dekretu PKWN, zamiast orzec na podstawie przepisu § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, iż zespół ten nie podpada pod działanie cytowanej normy prawnej.
Uczestnik postępowania P. Ośrodek Reumatologiczny Samodzielny Publiczny Specjalistyczny Zespół Opieki Zdrowotnej w Ś. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. Zdaniem uczestnika postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał prawidłowej oceny decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2006 r. Stan faktyczny tam ustalony pozwalał przyjąć, że zespół pałacowo-parkowy w B. pozostawał w funkcjonalnej łączności z całym majątkiem ziemskim liczącym ponad 760 ha, stanowiąc z pozostałą częścią nieruchomości jedną zorganizowaną całość gospodarczą. Sąd dokonał prawidłowej subsumcji. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że w istocie kwestionowane są ustalenia faktyczne dotyczące istnienia związku funkcjonalnego zespołu pałacowo-parkowego z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki wskazane zostały w § 2 powołanego artykułu. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono, by występowały przesłanki nieważności postępowania naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, określonymi jej podstawami.
Skarga kasacyjna, w której zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenia prawa materialnego, to jest art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) w związku z § 5 ust. 1 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zespół pałacowo-parkowy stanowiący część nieruchomości ziemskiej położonej w B., stanowiący działkę nr [...] podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e/ tego dekretu zasługiwała na uwzględnienie.
W tym miejscu stwierdzić należy, że zarzucane Sądowi I instancji uchybienie prawu materialnemu poprzez niewłaściwe zastosowanie powołanych w skardze kasacyjnej przepisów polegające na tzw. błędzie subsumcji wyrażającym się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej mieści się w podstawie kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Nie można w tej kwestii podzielić odmiennego poglądu, jaki wyrażony został w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesioną przez P. Ośrodek Reumatologiczny Samodzielny Publiczny Specjalistyczny Zespół Opieki Zdrowotnej w Ś. Stan faktyczny sprawy, oparty na ustaleniach faktycznych dokonanych w postępowaniu administracyjnym, nie jest w rozpoznawanej sprawie sporny. W skardze kasacyjnej nie zakwestionowano ustaleń faktycznych, tylko stanowisko Sądu, który uznał, że do tak ustalonego stanu faktycznego należało zastosować wskazane przepisy dekretu. Wyrażona w zaskarżonym wyroku ocena, że zespół pałacowo-parkowy, którego dotyczy postępowanie, jako pozostający w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską położoną w B., podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN nie mogła być uznana za prawidłową.
Przypomnieć trzeba, że postępowanie w sprawie niniejszej toczy się od 2002 r., a zaskarżony wyrok jest trzecim z kolei wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w tej sprawie. I tak w wyroku z dnia 1 lutego 2005 r., sygn. akt IV SA 89/04, którym uchylona została decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2004 r. stwierdzono, że organ odwoławczy naruszył art. 138 § 2 k.p.a. poprzez brak zaleceń jakie czynności dowodowe winien przeprowadzić organ pierwszej instancji ponownie rozpatrując sprawę, zauważono ponadto, że odmienny pogląd prawny organu odwoławczego dotyczący przesłanek powodujących uznanie, że zespół pałacowo-parkowy nie podpada pod przepisy dekretu stanowił podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i wydania orzeczenia merytorycznego, a nie do przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Kolejnym wyrokiem z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1690/05 uchylono decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005 r. uchylającą w całości decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2003 r. i umarzającą postępowanie przed organem I instancji. Powołując się na związanie poprzednim wyrokiem wynikające z art. 153 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że Minister po raz kolejny rozpatrując odwołanie winien orzec w sprawie merytorycznie, dokonując własnej oceny prawnej faktów i okoliczności ustalonych w postępowaniu przed organem pierwszej instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2006 r. związany był zarówno powyższymi wyrokami, jak i uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 (ONSAiWSA 2006, nr 5, poz. 123), do treści której odwoływał się w motywach zaskarżonego wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w tej uchwale, że z art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym "w art. 1 część druga dekretu. Tak więc nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu". Sąd stwierdził także, że punkty a-c bezspornie odnoszą się do gruntów rolnych przeznaczonych na upełnorolnienie lub utworzenie nowych gospodarstw rolnych. Wątpliwości budzą jedynie dwa następne punkty, jednak mowa w nich o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" na realizację określonych celów, a nie zarezerwowaniu "odpowiednich obiektów". To, że przepisy dekretu w odniesieniu do pałaców, dworów czy też innych obiektów były nadużywane przez ówczesne władze, świadczy jedynie o tym, że cele tych władz były odległe od celów wskazanych w art. 1 ust. 2 dekretu. W uchwale z dnia 19 września 1990 r. W 3/89 (OTK 1990, nr 1, poz. 26, s. 174), która zachowuje swoją wartość i aktualność pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej, przyjęto, że pod pojęciem "nieruchomość ziemska" używanym w dekrecie należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym i do takiego rozumienia tego pojęcia odwołano się w uchwale. Powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał zatem, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN przeszły na cele reformy rolnej tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, mogące być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 część druga dekretu, których łączna powierzchnia przekracza wielkości obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu. Takie rozumienie tego przepisu określa jednocześnie zakres przedmiotowy orzekania przez organy administracji na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. (Dz.U. Nr 10, poz. 51 ze zm.).
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygając zagadnienie prawne przedstawione przez skład orzekający w sprawie oznaczonej sygnaturą akt I OSK 285/05: "Czy § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) daje podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy zespół pałacowo-parkowy wchodzący w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.)" podjął następującą uchwałę: "Przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.)".
Podzielając przedstawione w powołanej uchwale poglądy prawne uznać należy, że mają one zastosowanie do wszystkich nieruchomości o charakterze nierolniczym, w tym między innymi do zespołów pałacowo-parkowych czy dworsko-parkowych, oraz że na cele reformy rolnej mogły być przejmowane także nieruchomości, które stanowiły tereny, a nie obiekty zarezerwowane dla realizacji celów określonych w art. 1 ust. 2 lit. d/ i e/ dekretu PKWN.
Nawiązując do wyrażonego wcześniej stanowiska dotyczącego wykładni art. 1 ust. 2 lit. e/ dekretu PKWN należy stwierdzić, że obowiązkiem organów administracji orzekających na podstawie § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu jest zbadanie, czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu. Oznacza to, że muszą one ustalić, że wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały charakter rolniczy, bądź były funkcjonalnie związane z taką nieruchomością ziemską, a jeżeli nie, to czy nieruchomości funkcjonalnie z nimi związane przekraczały normy obszarowe określone w powołanym przepisie (por. wyroki NSA z dnia 22 kwietnia 2004 r. sygn. akt OSK 46/04 i z dnia 12 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1236/05). Należy przy tym mieć na uwadze, że związek funkcjonalny to wzajemna zależność, współzależność, zależność funkcjonalna, związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej (Słownik języka polskiego, pod red. J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedźwieckiego, Warszawa 1998, t. 1, s. 783). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyjaśniano, że związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo-parkowego i odwrotnie. Dla istnienia takiego związku nie wystarcza przy tym wyłącznie związek podmiotowy, przez osobę właściciela ani też same powiązania finansowe i terytorialne (por. wyroki NSA: z dnia 11 października 2006 r., sygn. akt I OSK 28/06; z dnia 5 marca 2003 r., sygn. akt IV SA 1593/02 i z dnia 19 września 2000 r., sygn. akt IV SA 451/00).
Wojewoda Wielkopolski w oparciu o zgromadzony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym materiał dowodowy dokonał w decyzji z dnia [...] grudnia 2003 r. ustaleń faktycznych, na podstawie których uznał, że pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym wchodzącym w skład dóbr ziemskich B. (obecnie działka nr [...] o powierzchni 4,9925 ha) a nieruchomością ziemską (gospodarstwem rolnym) brak było funkcjonalnej łączności i stwierdził, że ta część nieruchomości ziemskiej położonej w B. nie podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, opierając się na materiale dowodowym zgromadzonym przez Wojewodę Wielkopolskiego nie podzielił stanowiska tego organu i stwierdził, że przedmiotowy zespół pałacowo-parkowy stanowił terytorialnie i przestrzennie jednolitą całość z pozostałą częścią majątku S. K., podkreślając, że brak było wyodrębnienia prawnego tej części nieruchomości, co zdaniem organu jest konieczne, by można było się domagać uznania, że ta część nieruchomości ziemskiej nie podlega przejęciu na cele reformy rolnej. Zdaniem Ministra związek, jaki istniał między zespołem pałacowo-parkowym a majątkiem ziemskim w B. uzasadniał uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej i orzeczenie, że ta część nieruchomości podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN.
Jak wcześniej zaznaczono w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącym kwestii związanych z ustalaniem związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a nieruchomością ziemską podkreśla się, że dla uznania takiego związku występować musi wzajemna zależność, to jest sytuacja, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo-parkowego i odwrotnie. O związku tego zespołu z pozostałym majątkiem ziemskim nie mogą przesądzać wyłącznie powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne.
W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że w dacie przejęcia majątek B. wpisany był jako własność S. K. do księgi wieczystej "B. dobra rycerskie" (powierzchnia ogólna 762,0919 ha). Sam zespół pałacowo-parkowy wchodzący w skład tego majątku nie miał charakteru rolniczego, nie był wyodrębniony prawnie, natomiast był wyodrębniony geodezyjnie i fizycznie (był oddzielony ogrodzeniem) od pozostałej części majątku ziemskiego. Majątkiem tym zarządzał zarządca, wykonujący swoje obowiązki i zamieszkujący poza terenem zespołu pałacowo-parkowego. Do sierpnia 1939 r., wobec tego, że właściciel majątku S. K. był małoletni, masą spadkową po D. K. zarządzał kurator spadku.
Przyjmując powyższe ustalenia faktyczne za podstawę orzekania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, pomijając w istocie konkretne okoliczności, jakie występowały w rozpoznawanej sprawie pod kątem rozważenia zaistnienia przesłanek do uznania czy zespół pałacowo-parkowy podpadał wraz z całym majątkiem ziemskim B. pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN. Uznając w tak ustalonym stanie faktycznym sprawy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i oddalając skargę Sąd I instancji poza obszernymi, teoretycznymi rozważaniami, oderwanymi od konkretnych, szczególnych okoliczności sprawy, które uznał za nieistotne, powtórzył w wyroku argumentację organu. Minister Rolnictwa zaś wychodząc z błędnych przesłanek, m.in. z nieaktualnego w świetle powołanego wcześniej orzecznictwa założenia, że aby możliwe było domaganie się uznania, że zespół pałacowo-parkowy nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej konieczne było jego prawne wyodrębnienie błędnie zastosował do przedmiotowego zespołu pałacowo-parkowego art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN. W konsekwencji więc również w odniesieniu do zaskarżonego wyroku, w którym przyjęto za prawidłowe stanowisko organu i odrzucono a priori wszelką argumentację wynikającą z ustalonego w sprawie stanu faktycznego takiego, jak wyodrębnienie ewidencyjne i fizyczne zespołu, zarząd sprawowany przez rządcę, który wykonywał swoje czynności i zamieszkiwał w odrębnym budynku, czy młody wiek i brak doświadczenia właściciela zarzut niewłaściwego zastosowania art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu PKWN uznać należało za usprawiedliwiony.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny wobec stwierdzonego naruszenia prawa materialnego na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę, w wyniku czego uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2006 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ powołanej ustawy, bowiem konieczne jest ponowne przeprowadzenie postępowania odwoławczego, przy uwzględnieniu wskazanej wyżej oceny prawnej.
O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a/ i pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).