I OSK 1150/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który oddalił skargę skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca, będąca siostrą matki dziecka niepełnosprawnego, wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, Konstytucji RP oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Głównym zarzutem było błędne zinterpretowanie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który według skarżącej nie powinien wyłączać osób, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny, ale faktycznie sprawują opiekę. Skarżąca powołała się również na przepisy Konstytucji dotyczące wsparcia osób niepełnosprawnych i rodzin w trudnej sytuacji. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, stwierdził, że ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera zamknięty katalog podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a skarżąca do niego nie należy. Sąd uznał, że względy moralne nie mogą stanowić podstawy do odstąpienia od literalnej wykładni przepisu. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów KPA zostały uznane za niezasadne, podobnie jak zarzuty naruszenia art. 69 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla opiekuna, a nie bezpośrednio dla osoby niepełnosprawnej, a relacja skarżącej z podopieczną nie spełniała konstytucyjnych kryteriów rodziny. NSA oddalił również wnioski dowodowe i wniosek o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego, uznając je za niedopuszczalne na etapie postępowania kasacyjnego lub nieuzasadnione. W konsekwencji, skarga kasacyjna została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie ścisłej wykładni przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych i ograniczeń w postępowaniu kasacyjnym.
Dotyczy konkretnego stanu prawnego i faktycznego; interpretacja przepisów KPA i PPSA w kontekście postępowania kasacyjnego.
Zagadnienia prawne (5)
Czy świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, ale faktycznie sprawuje nad nią opiekę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera zamknięty katalog osób uprawnionych, który nie obejmuje takich przypadków.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera zamknięty katalog podmiotów uprawnionych, a jego literalna wykładnia wyłącza możliwość przyznania świadczenia osobom spoza tego katalogu, nawet jeśli faktycznie sprawują opiekę.
Czy organy prowadzące postępowanie o świadczenie pielęgnacyjne mają obowiązek badać istnienie innych członków rodziny zobowiązanych do alimentacji, którzy mogliby przejąć opiekę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postępowanie powinno ograniczać się do ustalenia okoliczności mających wpływ na przyznanie świadczenia wnioskodawcy.
Uzasadnienie
Zasada szybkości postępowania administracyjnego wymaga ograniczenia postępowania wyjaśniającego do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy wnioskodawcy, a badanie sytuacji innych potencjalnych opiekunów wykracza poza ten zakres.
Czy fakt wcześniejszego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez wnioskodawcę stanowi podstawę do jego przyznania w kolejnym postępowaniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wcześniejsze pobieranie świadczenia nie jest ustawową przesłanką jego przyznania, jeśli wnioskodawca nie spełnia aktualnych kryteriów.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że wcześniejsza decyzja przyznająca świadczenie nie tworzy utrwalonej praktyki w rozumieniu art. 8 KPA, jeśli wnioskodawca nie spełnia obecnych przesłanek ustawowych, a postępowanie koncentruje się na ocenie spełnienia tych przesłanek.
Czy art. 69 Konstytucji RP (pomoc osobom niepełnosprawnym) może być podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 69 Konstytucji RP nakłada obowiązek pomocy na władze publiczne, ale świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla opiekuna, a nie bezpośrednio dla osoby niepełnosprawnej.
Uzasadnienie
NSA wyjaśnił, że art. 69 Konstytucji dotyczy ogólnego obowiązku pomocy państwa osobom niepełnosprawnym, a świadczenie pielęgnacyjne ma charakter rekompensaty dla opiekuna, a nie bezpośredniego wsparcia dla osoby niepełnosprawnej.
Czy relacja między skarżącą a jej niepełnosprawną siostrzenicą stanowi rodzinę w rozumieniu art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, uprawniającą do szczególnej pomocy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sama opieka nad siostrzenicą nie wystarcza do uznania tej relacji za rodzinę w konstytucyjnym rozumieniu.
Uzasadnienie
NSA uznał, że relacja oparta wyłącznie na fakcie sprawowania opieki nad siostrzenicą nie spełnia konstytucyjnych cech rodziny, które zazwyczaj opierają się na małżeństwie i rodzicielstwie.
Przepisy (13)
Główne
uśr art. 17 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Przepis zawiera zamknięty katalog podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, wyłączający osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny.
ppsa art. 183 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.
ppsa art. 184
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 69
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Nie mógł znaleźć zastosowania, gdyż świadczenie pielęgnacyjne jest dla opiekuna, a nie bezpośrednio dla osoby niepełnosprawnej.
Konstytucja RP art. 71 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Relacja skarżącej z siostrzenicą nie stanowi rodziny w rozumieniu tego przepisu.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej; postępowanie wyjaśniające powinno ograniczać się do okoliczności istotnych dla sprawy.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Fakt wcześniejszego pobierania świadczenia nie stanowi podstawy do jego przyznania, jeśli nie są spełnione aktualne przesłanki ustawowe.
k.p.a. art. 12 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada szybkości postępowania.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do załatwienia sprawy.
ppsa art. 106 § § 3
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd może przeprowadzić dowody uzupełniające, ale nie w postępowaniu kasacyjnym.
ppsa art. 193
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Stosowanie przepisów o postępowaniu przed WSA, ale z ograniczeniami w postępowaniu kasacyjnym.
Konstytucja RP art. 193
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Możliwość zwrócenia się do TK z pytaniem prawnym, ale tylko w przypadku wątpliwości sądu.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 17 ust. 1 uśr przez błędną wykładnię i wyłączenie osób nieobowiązanych do alimentacji, ale sprawujących opiekę. • Naruszenie art. 69 Konstytucji RP przez brak zapewnienia wsparcia osobom niepełnosprawnym. • Naruszenie art. 71 ust. 1 Konstytucji RP przez brak uwzględnienia trudnej sytuacji rodziny. • Naruszenie przepisów postępowania przez nieustalenie sytuacji rodzinnej podopiecznej i pominięcie dowodu z wcześniejszej decyzji Wojewody. • Wniosek o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym.
Godne uwagi sformułowania
ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera zamknięty katalog podmiotów uprawnionych • względy moralne nie stanowią dostatecznej przyczyny, która stanowiłaby podstawę do odstąpienia od literalnej wykładni • postępowanie wyjaśniające powinno ograniczać się wyłącznie do ustalenia tych okoliczności, które rzutują na możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia • nie sposób mówić również o odstąpieniu bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym • świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane osobie niepełnosprawnej, ale jej opiekunowi • fakt opieki przez skarżącą nad siostrzenicą nie jest wystarczający do uznania, że w rozpoznawanej sprawie istniejąca pomiędzy skarżącą a jej podopieczną relacja mogła być uznana za relację rodzinną w rozumieniu przepisów Konstytucji RP • zakres badania legalności zaskarżonego wyroku, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza, wynikająca z art. 183 § 1 ppsa, zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej.
Skład orzekający
Jolanta Rudnicka
przewodniczący
Zygmunt Zgierski
sprawozdawca
Agnieszka Miernik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie ścisłej wykładni przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych i ograniczeń w postępowaniu kasacyjnym."
Ograniczenia: Dotyczy konkretnego stanu prawnego i faktycznego; interpretacja przepisów KPA i PPSA w kontekście postępowania kasacyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń dla opiekunów osób niepełnosprawnych i pokazuje, jak ścisła wykładnia przepisów może ograniczać dostęp do pomocy, nawet w sytuacjach budzących empatię.
“Czy pomoc dla niepełnosprawnych zawsze musi być zgodna z literą prawa?”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.