I OSK 1150/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-05-16
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymprawo rodzinneprawo administracyjneustawa o świadczeniach rodzinnychKodeks postępowania administracyjnegoKonstytucja RPskarga kasacyjnaNSA

Podsumowanie

NSA oddalił skargę kasacyjną opiekuna osoby niepełnosprawnej, który nie był objęty zamkniętym katalogiem osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca, siostra matki dziecka niepełnosprawnego, wniosła skargę kasacyjną od wyroku WSA oddalającego jej wniosek o świadczenie pielęgnacyjne. Argumentowała, że powinna być uprawniona do świadczenia, mimo braku obowiązku alimentacyjnego, powołując się na Konstytucję i przepisy KPA. NSA uznał, że ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera zamknięty katalog osób uprawnionych, a skarżąca do niego nie należy. Sąd odrzucił również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów KPA i Konstytucji, uznając je za niezasadne.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który oddalił skargę skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca, będąca siostrą matki dziecka niepełnosprawnego, wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, Konstytucji RP oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Głównym zarzutem było błędne zinterpretowanie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który według skarżącej nie powinien wyłączać osób, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny, ale faktycznie sprawują opiekę. Skarżąca powołała się również na przepisy Konstytucji dotyczące wsparcia osób niepełnosprawnych i rodzin w trudnej sytuacji. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, stwierdził, że ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera zamknięty katalog podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a skarżąca do niego nie należy. Sąd uznał, że względy moralne nie mogą stanowić podstawy do odstąpienia od literalnej wykładni przepisu. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów KPA zostały uznane za niezasadne, podobnie jak zarzuty naruszenia art. 69 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla opiekuna, a nie bezpośrednio dla osoby niepełnosprawnej, a relacja skarżącej z podopieczną nie spełniała konstytucyjnych kryteriów rodziny. NSA oddalił również wnioski dowodowe i wniosek o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego, uznając je za niedopuszczalne na etapie postępowania kasacyjnego lub nieuzasadnione. W konsekwencji, skarga kasacyjna została oddalona.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (5)

Odpowiedź sądu

Nie, ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera zamknięty katalog osób uprawnionych, który nie obejmuje takich przypadków.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera zamknięty katalog podmiotów uprawnionych, a jego literalna wykładnia wyłącza możliwość przyznania świadczenia osobom spoza tego katalogu, nawet jeśli faktycznie sprawują opiekę.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (13)

Główne

uśr art. 17 § ust. 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Przepis zawiera zamknięty katalog podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, wyłączający osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny.

ppsa art. 183 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

ppsa art. 184

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

Konstytucja RP art. 69

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Nie mógł znaleźć zastosowania, gdyż świadczenie pielęgnacyjne jest dla opiekuna, a nie bezpośrednio dla osoby niepełnosprawnej.

Konstytucja RP art. 71 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Relacja skarżącej z siostrzenicą nie stanowi rodziny w rozumieniu tego przepisu.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej; postępowanie wyjaśniające powinno ograniczać się do okoliczności istotnych dla sprawy.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Fakt wcześniejszego pobierania świadczenia nie stanowi podstawy do jego przyznania, jeśli nie są spełnione aktualne przesłanki ustawowe.

k.p.a. art. 12 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada szybkości postępowania.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do załatwienia sprawy.

ppsa art. 106 § § 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może przeprowadzić dowody uzupełniające, ale nie w postępowaniu kasacyjnym.

ppsa art. 193

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Stosowanie przepisów o postępowaniu przed WSA, ale z ograniczeniami w postępowaniu kasacyjnym.

Konstytucja RP art. 193

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Możliwość zwrócenia się do TK z pytaniem prawnym, ale tylko w przypadku wątpliwości sądu.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 17 ust. 1 uśr przez błędną wykładnię i wyłączenie osób nieobowiązanych do alimentacji, ale sprawujących opiekę. Naruszenie art. 69 Konstytucji RP przez brak zapewnienia wsparcia osobom niepełnosprawnym. Naruszenie art. 71 ust. 1 Konstytucji RP przez brak uwzględnienia trudnej sytuacji rodziny. Naruszenie przepisów postępowania przez nieustalenie sytuacji rodzinnej podopiecznej i pominięcie dowodu z wcześniejszej decyzji Wojewody. Wniosek o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym.

Godne uwagi sformułowania

ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera zamknięty katalog podmiotów uprawnionych względy moralne nie stanowią dostatecznej przyczyny, która stanowiłaby podstawę do odstąpienia od literalnej wykładni postępowanie wyjaśniające powinno ograniczać się wyłącznie do ustalenia tych okoliczności, które rzutują na możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia nie sposób mówić również o odstąpieniu bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane osobie niepełnosprawnej, ale jej opiekunowi fakt opieki przez skarżącą nad siostrzenicą nie jest wystarczający do uznania, że w rozpoznawanej sprawie istniejąca pomiędzy skarżącą a jej podopieczną relacja mogła być uznana za relację rodzinną w rozumieniu przepisów Konstytucji RP zakres badania legalności zaskarżonego wyroku, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza, wynikająca z art. 183 § 1 ppsa, zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej.

Skład orzekający

Jolanta Rudnicka

przewodniczący

Zygmunt Zgierski

sprawozdawca

Agnieszka Miernik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie ścisłej wykładni przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych i ograniczeń w postępowaniu kasacyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy konkretnego stanu prawnego i faktycznego; interpretacja przepisów KPA i PPSA w kontekście postępowania kasacyjnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń dla opiekunów osób niepełnosprawnych i pokazuje, jak ścisła wykładnia przepisów może ograniczać dostęp do pomocy, nawet w sytuacjach budzących empatię.

Czy pomoc dla niepełnosprawnych zawsze musi być zgodna z literą prawa?

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I OSK 1150/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Zygmunt Zgierski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Op 319/22 - Wyrok WSA w Opolu z 2023-01-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 8, art. 12 § 1, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 69, art. 71 ust. 1, art. 193
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 106 § 3, art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 184, art. 193, art. 269 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: NSA Zygmunt Zgierski (spr.) del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Op 319/22 w sprawie ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] września 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z 17 stycznia 2023 r. oddalił skargę M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z [...] września 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca. Zaskarżyła to rozstrzygnięcie w całości, wniosła o jego uchylenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Pismem z 11 kwietnia 2023 r. skarżąca zrzekła się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:
1) art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), dalej: uśr, przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie matce lub ojcu dziecka, innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny stosownie do postanowień Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego albo opiekunowi faktycznemu dziecka przy spełnieniu dalszych kryteriów określonych w art. 17 uśr, a jednoznaczne sformułowanie powołanego przepisu wyłącza możliwość uznaniowego rozszerzenia przez organ orzekający kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego;
2) art. 69 Konstytucji RP poprzez brak jego zastosowania w sytuacji braku podjęcia działań, które zapewniają efektywne wsparcie osób niepełnosprawnych przez pomoc w zabezpieczeniu ich egzystencji;
3) art. 71 ust. 1 Konstytucji RP przez brak jego zastosowania w sytuacji, gdy przepis ten przewiduje prawo do szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej;
4) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji wydanie wyroku bez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy tj. pominięcie okoliczności, że nie istnieją inni krewni w linii prostej, zobowiązani do alimentacji w pierwszej kolejności, którzy są w stanie uczynić zadość ciążącemu na nich obowiązkowi;
5) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji wydanie wyroku bez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy tj. pominięcie z dowodu z Decyzji Wojewody Opolskiego z [...] listopada 2018 r. przyznającego skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy Sąd winien wskazany dowód rozpoznać z urzędu.
Uzasadniając powyższe zarzuty, skarżąca podniosła, że pominięcie faktu, że na podstawie decyzji Wojewody Opolskiego z [...] listopada 2018 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne, stoi w sprzeczności z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, a nieustalenie sytuacji rodzinnej podopiecznej skarżącej w zakresie możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa.
Ponadto skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu: decyzji Wojewody Opolskiego z dnia [...] listopada 2018 r. na okoliczność, że w okresie od dnia 1 marca 2018 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne; opinii biegłych sądowych z [...] stycznia 2023 r. na okoliczność, że matka podopiecznej skarżącej nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, opinii biegłych sądowych z [...] lutego 2023 r. na okoliczność, że matka podopiecznej skarżącej nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, opinii biegłych sądowych z [...] marca 2023 r. na okoliczność, że matka podopiecznej skarżącej nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.
Skarżąca wystąpiła także o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z zapytaniem prawnym, czy art. 17 ust. 1 uśr w zakresie, w jakim zawęża krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (do osób które obciąża obowiązek alimentacyjny) jest zgodny z Konstytucją RP.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 ppsa w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi osoby niepełnosprawnej, na którym nie ciąży wobec podopiecznego obowiązek alimentacyjny. Skarżąca jako siostra matki podopiecznej nie jest bowiem osobą, na której na podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży prawny obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej podopiecznej.
Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej należy wyjaśnić, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych w podstawach skargi kasacyjnej należy powołać wyraźnie normę prawa materialnego lub procesowego, tj. wskazać właściwy artykuł lub paragraf, a także konkretny ustęp czy punkt, jeżeli w danym przepisie one występują. Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana, aby nie stwarzała żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Sąd kasacyjny nie jest bowiem uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie bada ponownie legalności zaskarżonej decyzji w takim zakresie, w jakim może i powinien to czynić sąd pierwszej instancji. Nawet wówczas, gdy wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego jest wadliwy, Naczelny Sąd Administracyjny nie może tej wadliwości usunąć, jeżeli w skardze kasacyjnej nie zostały postawione i uzasadnione zarzuty konkretnych norm prawa materialnego i procesowego, chyba że zachodzi nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 ppsa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 stycznia 2008 r., sygn. akt II OSK 1788/06).
Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że zarzuty wymienione w pkt 4 i 5 skargi kasacyjnej nie spełniają powyższego standardu. Ich treść nie została bowiem wyraźnie powiązana z określoną podstawą prawną, a autor skargi kasacyjnej poprzestał wyłącznie na ogólnikowym zarzuceniu naruszenia przepisów postępowania. Zauważyć jednakże należy, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że okoliczności związane z pominięciem faktu, że skarżąca na podstawie decyzji Wojewody Opolskiego z [...] listopada 2018 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne, stoi w sprzeczności z art. 8 kpa, a nieustalenie sytuacji rodzinnej podopiecznej skarżącej w zakresie możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powoduje to, że możliwe jest rozpoznanie zarzutów naruszenia prawa procesowego, tak jakby zarzut określony w pkt 4 skargi kasacyjnej odnosił się do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, a zarzut wskazany w pkt 5 odnosił się do naruszenia art. 8 kpa.
Uwzględniając powyższe, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Analiza zacytowanego powyżej przepisu wskazuje, że z woli ustawodawcy zawiera on zamknięty katalog podmiotów uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Oznacza to, że osoba spoza katalogu zawartego w art. 17 ust. 1 uśr nie jest uprawniona do skutecznego ubiegania się o ustalenie prawa do tego świadczenia, chociażby faktycznie sprawowała opiekę nad osobą niepełnosprawną i z tego powodu nie podejmowała lub zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stanowisko to zostało wyrażone m.in. w przywołanej przez Sąd pierwszej instancji uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13, która pomimo zmiany stanu prawnego zachowała swoją aktualność i jest wiążąca dla składu orzekającego w niniejszej sprawie w związku z brzmieniem art. 269 § 1 ppsa.
Skarżąca nie zalicza się do żadnej z kategorii wymienionych w art. 17 ust. 1 uśr, którego to faktu nie kwestionuje ani skarżąca, ani jej pełnomocnik procesowy. Prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca upatruje natomiast w kategoriach moralnych związanych z opieką nad niepełnosprawną siostrzenicą. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego względy moralne powołane przez skarżącą nie stanowią dostatecznej przyczyny, która stanowiłaby podstawę do odstąpienia od literalnej wykładni art. 17 ust. 1 uśr. W konsekwencji powyższego w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 uśr.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa przez nieustalenie przez organy prowadzące postępowanie sytuacji rodzinnej podopiecznej skarżącej w zakresie istnienia członków rodziny, na których ciążyłby obowiązek alimentacyjny względem podopiecznej, mogących przejąć ciężar opieki nad niepełnosprawną, należy odnotować, że rozpoznawana sprawa została zainicjowana wnioskiem skarżącej o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego i to w tym zakresie prowadzone jest postępowanie. Oznacza to, że zgodnie z zasadą szybkości postępowania wynikającą z art. 12 § 1 kpa postępowanie wyjaśniające powinno ograniczać się wyłącznie do ustalenia tych okoliczności, które rzutują na możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie zasada ta powoduje, że niedopuszczalne jest ustalanie w toku postępowania wyjaśniającego okoliczności, które pozostają bez wpływu na przedmiot sprawy. W konsekwencji powyższego organy nie mogły w toku postępowania wszczętego z wniosku skarżącej badać czy występują inne osoby, które mogą być uprawnione do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Postępowanie to koncentrowało się bowiem na zbadaniu czy świadczenie to może zostać przyznane skarżącej jako wnioskodawczyni.
W świetle powyższych wywodów zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa okazał się niezasadny.
Rozpoznając natomiast zarzut naruszenia art. 8 kpa, należy wskazać, że fakt przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego decyzją Wojewody Opolskiego z [...] listopada 2018 r. nie stanowi przesłanki decydującej o przyznaniu skarżącej wnioskowanego świadczenia w rozpoznawanej sprawie. Okoliczność ta (kontynuacji pobierania świadczenia) nie jest bowiem ustawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 uśr. W rozpoznawanej sprawie nie sposób mówić również o odstąpieniu bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (art. 8 § 2 kpa). Zauważyć bowiem należy, że przywołany przepis posługuje się kategorią utrwalonej praktyki, której to nie sposób łączyć z incydentalnym przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto w rozpoznawanej sprawie ustalono, że skarżąca nie spełnia przesłanek uprawniających ją do skutecznego ubiegania się o to świadczenie wynikających z art. 17 ust. 1 uśr. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczność ta przemawia za stwierdzeniem, że nieprzyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia pomimo zachowania tożsamości stanu faktycznego i prawnego z sytuacją zakończoną wydaniem decyzji Wojewody Opolskiego z [...] listopada 2018 r. nie stanowi przypadku odstąpienia od tej praktyki bez uzasadnionej przyczyny. W konsekwencji powyższego zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 8 kpa.
Przechodząc z kolei do rozpoznania zarzutu naruszenia art. 69 Konstytucji RP, należy wyjaśnić, że zgodnie z tym przepisem osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Analiza tego przepisu wskazuje, że nie mógł on znaleźć zastosowania w rozpoznawanej sprawie, a zatem nie mógł on zostać naruszony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu. Zacytowany przepis wprowadza bowiem ciążący na władzach publicznych obowiązek pomocy osobom niepełnosprawnym, podczas gdy świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane osobie niepełnosprawnej, ale jej opiekunowi. Świadczenie to ma bowiem stanowić rekompensatę dochodów utraconych bądź nieosiągniętych przez opiekuna osoby niepełnosprawnej na skutek rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź ich niepodejmowania na skutek konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Oznacza to, że zarzut naruszenia art. 69 Konstytucji RP należało uznać za niezasadny.
Z kolei w myśl art. 71 ust. 1 Konstytucji RP państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Zauważyć przy tym należy, że Konstytucja RP nie zawiera definicji rodziny, traktując to wyrażenie jako termin zastany. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że rodzina w ujęciu konstytucyjnym to przede wszystkim związek oparty na małżeństwie i rodzicielstwie a sam fakt istnienia pomiędzy określonymi osobami więzów sankcjonowanych przez prawo nie stanowi warunku umożliwiającego uznanie określonej relacji za rodzinę (por. komentarz do art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, L. Garlicki, (red.), M. Zubik (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Lex wydanie internetowe, teza 6). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt opieki przez skarżącą nad siostrzenicą nie jest wystarczający do uznania, że w rozpoznawanej sprawie istniejąca pomiędzy skarżącą a jej podopieczną relacja mogła być uznana za relację rodzinną w rozumieniu przepisów Konstytucji RP, w tym w szczególności art. 71 ust. 1. Relacja ta nie wykazuje bowiem cech przypisywanych przez doktrynę konstytucyjnemu pojęciu rodziny i, jak wynika z okoliczności sprawy, wyczerpuje się zasadniczo w fakcie sprawowania opieki nad niepełnosprawną. W konsekwencji powyższego zarzut naruszenia art. 71 ust. 1 Konstytucji RP okazał się niezasadny.
Odnosząc się do wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z decyzji Wojewody Opolskiego z dnia [...] listopada 2018 r. na okoliczność, że w okresie od dnia 1 marca 2018 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne; opinii biegłych sądowych z [...] stycznia 2023 r. na okoliczność, że matka podopiecznej skarżącej nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, opinii biegłych sądowych z [...] lutego 2023 r. na okoliczność, że matka podopiecznej skarżącej nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, opinii biegłych sądowych z [...] marca 2023 r. na okoliczność, że matka podopiecznej skarżącej nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, wyjaśnić należy, że zgodnie z przepisem art. 106 § 3 ppsa sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 ppsa, stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jednak nie znaczy to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 ppsa. Ponadto co do zasady rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola ustaleń wojewódzkiego sądu administracyjnego, a nie zastępowanie tego sądu. Ogólnie zauważyć należy, że uwzględnienie nowych dowodów przedłożonych na etapie postępowania kasacyjnego implikowałoby nowe ustalenia faktyczne, które mogłyby mieć wpływ na wynik oceny dokonanej przez sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny mógłby w takiej sytuacji przypisać naruszenie prawa przez wojewódzki sąd administracyjny z przyczyn temu sądowi nieznanych. Podczas procedowania kasacyjnego zakres badania legalności zaskarżonego wyroku, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza, wynikająca z art. 183 § 1 ppsa, zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Przywołany przepis wyłącza zatem zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym art. 106 § 3 w związku z art. 193 ppsa. Odmienne zapatrywanie byłoby ewidentnie sprzeczne z treścią art. 183 § 1 ppsa.
Ustosunkowując się z kolei do wniosku o przedłożenie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego wskazanego w skardze kasacyjnej, zauważyć należy, że zgodnie z art. 193 Konstytucji RP każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Przepis ten daje sądowi rozpoznającemu konkretną sprawę możliwość wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem jedynie w razie wątpliwości co do konstytucyjności określonych przepisów ustawy. Nie oznacza to jednak, że sąd ma obowiązek zwracania się do Trybunału w każdym przypadku, również wówczas, gdy oczekuje tego strona postępowania. Warunkiem skorzystania z tej instytucji są bowiem wątpliwości po stronie składu orzekającego co do zgodności określonych rozwiązań z aktami normatywnymi wskazanymi w tym przepisie. W rozpoznawanej sprawie wątpliwości takie nie wystąpiły w zakresie problematyki wskazanej w skardze kasacyjnej, w związku z czym brak było podstaw do uwzględnienia analizowanego wniosku.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę