I OSK 1139/21

I OSK 1139/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-02-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący sprawozdawca/
Maciej Dybowski
Zygmunt Zgierski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Gd 149/21 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2021-03-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 149/21 w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 149/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu skargi K. C., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Kościerzyna z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
K. C. skierowała do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kościerzynie wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem F. R., który jest osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r., wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.ś.r.", Burmistrz Miasta Kościerzyna odmówił K. C. przyznania wnioskowanego świadczenia.
W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawczyni a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem, która zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej od dnia 29 lutego 2012 r. w związku ze złym stanem zdrowia zarówno ojca, jak i matki – A. R. Wobec okoliczności, że z treści orzeczenia o zaliczeniu F. R. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym wynika, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Pomimo zaś pozostawania wnioskodawczyni w kręgu osób objętych obowiązkiem alimentacji względem F. R., brak jest podstaw do zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego rodzeństwa, żony i syna względem niepełnosprawnego.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpatrzeniu odwołania K. C., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy zwrócił uwagę na dokonane dodatkowe ustalenia faktyczne, z których wynikało, że – według oświadczenia skarżącej – matka skarżącej nie może sprawować opieki nad mężem ze względu na stan zdrowia. Ponadto z przedłożonego przez skarżącą zaświadczenia lekarskiego z dnia 17 listopada 2020 r. wynikało, że A. R. leczona jest z powodu [...], przy czym w zaświadczeniu stwierdzono przeciwwskazania do dźwigania oraz duże trudności w opiece nad mężem, wymagającym pomocy w toalecie, podnoszeniu, myciu i kąpieli, cierpiącym na zaawansowaną chorobę [...].
Kolegium stwierdziło, że na skutek wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, organ I instancji błędnie przyjął, że istnieje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. F. R. pozostaje w związku małżeńskim z A. R. Dopóki skarżąca nie wykaże, aby A. R. legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, brak realnego wypełniania obowiązków małżeńskich nie stanowi wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Okoliczność sprawowania przez skarżącą rzeczywistej całodobowej opieki nad ojcem nie znosi obowiązków określonych w art. 23 K.r.o., ciążących na A. R.
W ocenie Kolegium stan zdrowia i wiek pozwalają A. R. sprostać opiece nad niepełnosprawnym mężem w wymiarze i zakresie określonym w karcie czynności wykonywanych podczas opieki, inne zaś czynności, takie jak załatwianie spraw urzędowych, czy opłacanie rachunków, czytanie mogą odbywać się przy udziale skarżącej, co nie wyklucza jednak podjęcia przez nią zatrudnienia, bowiem czynności takie równie dobrze wykonują osoby aktywne zawodowo.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję K. C. zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez małżonkę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uwzględniając skargę wskazał, że organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W związku z tym wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności ojca skarżącej nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia.
Sąd zwrócił ponadto uwagę, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku przychyliło się do poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady – z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, natomiast ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia powinna być rozstrzygana orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.
Sąd zaakceptował natomiast pogląd, że systemowa i celowościowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wykracza poza językowe brzmienie tego przepisu, lecz jest uzasadniona koniecznością takiego odczytywania norm prawnych, aby ich treść nie pozostawała w sprzeczności z Konstytucją RP. Negatywna przesłanka zawarta w ww. przepisie, rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich.
W praktyce więc obowiązkiem organów rozpatrujących wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, czy zachodzi sytuacja, gdy małżonek jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki nad inną osobą. W ocenie Sądu rzeczywista niemożność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w braku orzeczenia o niepełnosprawności, wykazana być może również innymi dowodami, dopuszczonymi przez K.p.a. Dokonując wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy bowiem mieć na względzie także cel regulacji zawartej w jej art. 17 – przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia.
W konsekwencji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jego współmałżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że jej ojciec pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zdaniem Sądu skutkuje to koniecznością stwierdzenia, że organy obu instancji nie powołały się na jakiekolwiek przekonujące ustalenia faktyczne dotyczące możliwości sprawowania opieki nad F. R. przez jego małżonkę. Pogląd Kolegium o braku obiektywnych przeszkód w sprawowaniu tejże opieki nie znajduje potwierdzenia w aktach administracyjnych.
Sąd wyjaśnił również, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności. Obowiązkiem organów było zatem poczynienie ustaleń i ich ocena, czy istnieją obiektywne przeszkody po stronie małżonki F. R., uniemożliwiające jej wykonywanie obowiązków nałożonych przez art. 23 i art. 27 K.r.o. Jeśli współmałżonek nie jest w stanie tego obowiązku wypełnić, a w jego zastępstwie tę pomoc jest w stanie realizować skarżąca, to brak jest podstaw do odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia.
Organ I instancji tą kwestią w ogóle się nie zajął, natomiast Kolegium – dysponując już oświadczeniem skarżącej o niemożności sprawowania opieki nad ojcem przez matkę oraz zaświadczeniem o stanie zdrowia matki – uznało, że matka skarżącej może - z pomocą skarżącej, która może czytać ojcu, załatwiać sprawy urzędowe, opłacać rachunki - opiekować się swoim mężem.
Z zaświadczenia lekarskiego wynika, że matka skarżącej, mająca obecnie 76 lat, leczona jest na [...], ma przeciwskazania do dźwigania. Tymczasem jej mąż, mający lat 77, wymaga szeregu czynności, wymienionych zarówno w wykazie czynności sporządzonym w dniu 4 września 2020 r., jak i w informacji, przedstawionej w piśmie z dnia 17 grudnia 2020 r.
W ocenie Sądu rozpatrując kwestię możliwości sprawowania opieki nad ojcem skarżącej należy mieć na uwadze, że z założenia opieka ta ma być sprawowana tylko przez matkę skarżącej. W tej sytuacji mając na względzie, że ojciec skarżącej wymaga wielu czynności wymagających wysiłku fizycznego – wymiany pieluchomajtek, masaży, ubierania, oklepywania, pomocy w prowadzeniu do toalety i czynnościach higienicznych, przewracania, że inne czynności, które musi wykonywać opiekun są bardzo liczne i również często związane z aktywnością fizyczną (np. smarowanie, przygotowanie, podawanie posiłków), że konieczne jest także odśnieżanie, noszenie opału i palenie w piecu - ocena możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem przez matkę skarżącej, dokonana przez organ odwoławczy, nie może być uznana przez Sąd za prawidłową. Ocena ta jest sprzeczna z treścią przedłożonego zaświadczenia lekarskiego, dotyczącego matki skarżącej, jak też z zasadami doświadczenia życiowego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, zarzucając naruszenie:
1) prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), polegającą na przyjęciu, że brak zastosowania wykładni systemowej lub funkcjonalnej tego przepisu i ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej narusza konstytucyjną zasadę ochrony i opieki nad rodziną wyrażoną w art. 18 Konstytucji RP, a co za tym idzie, uznanie przez Sąd, że pozostawanie w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki ze współmałżonkiem nie posiadającym orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, którego jednak stan zdrowia i wiek uniemożliwia sprawowanie tej opieki, nie stoi na przeszkodzie w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego osobom zobowiązanym do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w dalszej kolejności;
2) przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na uwzględnieniu skargi przy błędnym przyjęciu, że organy administracji naruszyły przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu istotnym, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy oraz przypisania orzekającym organom naruszeń prawa materialnego i procesowego, które w sprawie nie miały miejsca i które to naruszenia doprowadziły Sąd I instancji do nieuzasadnionego uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz sformułowania wytycznych co do rozstrzygnięcia sprawy, które prowadziłyby do naruszenia prawa materialnego poprzez nieuzasadnione przyznanie świadczenia.
Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania:
2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku oświadczyło, że zrzeka się rozpoznania sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a.
W skardze kasacyjnej sformułowane zostały zarzuty dotyczące naruszenia zarówno prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Mając jednak na uwadze, że istota sporu dotyczy zagadnień materialnoprawnych, celowym jest w pierwszej kolejności odniesienie się do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Kwestią zasadniczą pozostaje bowiem rozstrzygnięcie czy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane skarżącej, wobec brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który co do zasady, wyłącza przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego innym spokrewnionym, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały natomiast m.in. w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powołany przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. wprowadza zatem przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Literalna wykładnia powyższych przepisów uprawniałaby do przyjęcia stanowiska prezentowanego przez skarżące kasacyjnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, jednakże w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, taka wykładnia w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, w której istnieją wątpliwości co do rzeczywistych możliwości sprawowania opieki nad mężem przez A. R., nie jest wystarczająca.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie tego świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny tego obowiązku wypełnić, a opiekę tę - niejako w zastępstwie małżonka - sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 722/09 i I OSK 723/09, z dnia 18 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 190/12, z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1196/12, z dnia 23 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1899/12, z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1526/12, z dnia 20 września 2013 r. sygn. akt I OSK 46/13, z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 251/14, z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1200/14, z dnia 13 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1230/14, z dnia 11 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1113/15, z dnia 25 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2103/20, z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 744/21 oraz z dnia 10 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 817/21; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W konsekwencji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku K. C. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu braku aktywności zawodowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem – F. R. zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolna sprawować jego współmałżonka, a nie wyłącznie od ustalenia, że pozostaje on w związku małżeńskim, a współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny podziela tym samym stanowisko, że niemożność sprawowania opieki nad współmałżonkiem może być wykazana również innymi dowodami dopuszczonymi w postępowaniu administracyjnym.
Z akt sprawy wynika, że żona niepełnosprawnego w stopniu znacznym F. R. ma 77 lat, leczona jest z powodu schorzeń [...]. Ponadto, w zaświadczeniu lekarskim z dnia 17 listopada 2020 r. zawarta jest natomiast informacja, że u A. R. występują przeciwwskazania do dźwigania oraz trudności w opiece nad mężem, wymagającym pomocy w toalecie, podnoszeniu, myciu i kąpieli, cierpiącym na zaawansowaną chorobę [...]. Faktyczną opiekę nad chorym ojcem sprawuje K. C., która w szczególności wykonuje czynności wymagające wysiłku fizycznego. Stosownie do wykazu sporządzonego w dniu 4 września 2020 r. oraz treści oświadczenia z dnia 17 grudnia 2020 r., do czynności wykonywanych przez K. C. podczas opieki nad ojcem, należą m.in.: czynności higieniczne, wymiana pielucho-majtek, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, przygotowanie ubrań i ubieranie, przeciwdziałanie odleżynom, ćwiczenia fizyczne, mierzenie ciśnienia, mierzenie poziomu cukru, podawanie insuliny, podawanie leków przygotowanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, robienie zakupów, realizacja recept, ćwiczenia rozwijające mowę, masaże.
Należy zatem przyjąć, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad istotnie ograniczonym w codziennym funkcjonowaniu F. R. zależy od jednoznacznego ustalenia, czy ze względu na rodzaj posiadanych chorób i ich specyfikę przedmiotową opiekę zdolna jest sprawować jego małżonka – A. R. i czy faktycznie opiekę tę sprawuje. W niniejszej sprawie prawidłowo Sąd I instancji zwrócił uwagę, że organy skoncentrowały się na stwierdzeniu, że żona wymagającego opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i na tej podstawie odmówiły K. C. prawa do wnioskowanego świadczenia. W tym kontekście nie zostało wyjaśnione, czy rzeczywiście małżonka niepełnosprawnego to osoba, która jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Podkreślić przy tym należy, że organy nie mają narzędzi do ustalenia i wypowiadania się w sposób szczegółowy o stanie zdrowia A. R. i jego wpływu na możliwość sprawowania opieki nad mężem, zwłaszcza w sytuacjach, w których nie sposób wyciągnąć właściwych wniosków bez specjalistycznej wiedzy medycznej. Nie dotyczy to jednak okoliczności, które bez jakichkolwiek wątpliwości wskazują na faktyczną niemożność sprawowania opieki.
Z powołanych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieusprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W konsekwencji niezasadny okazał się zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegający na uwzględnieniu skargi przy błędnym przyjęciu, że organy administracji naruszyły przepisy postępowania. Właściwie bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ocenił, że sprawa wymagała należytego rozważenia zgromadzonego materiału dowodowego i wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, w szczególności odnoszących się do realnych możliwości sprawowania przez A. R., z uwagi na wiek i rodzaj schorzeń, odpowiedniej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem w zakresie wymaganym stanem jego zdrowia. Jedynie bowiem jednoznaczne stwierdzenie, że małżonka jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, umożliwiałoby wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.