I OSK 1207/06

I OSK 1207/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-07-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-08-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Stebnicka /przewodniczący/
Małgorzata Pocztarek /sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Celne postępowanie
Opłaty administracyjne
Transport
Sygn. powiązane
IV SA/Po 478/04 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2006-03-08
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Elżbieta Stebnicka Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Marek Stojanowski Protokolant Joanna Szcześniak po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. Sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 marca 2006 r. sygn. akt IV SA/Po 478/04 w sprawie ze skargi Z. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Z. Sp. z o.o. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w [...] kwotę 300 (trzysta) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 8 marca 2006 r. sygn. akt IV SA/Po 478/04, oddalił skargę Z. Sp. z o.o. z siedzibą w [...], wniesioną na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...]. nr [...], w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że decyzją z dnia [...] nr [...], Dyrektor Izby Celnej w [...] na podstawie art. 138 §1 pkt 1 K.p.a., art. 104 K.p.a., art. 107 K.p.a., art. 40 b ust. 1 i 2, art. 13 ust. 2 pkt 3, art. 13 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 71, poz. 838 ze zm.), § 4, § 5 ust. 5 pkt 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2003 r. Nr 32, poz. 262), po rozpoznaniu odwołania Z. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] nr [...], na mocy której nałożono na spółkę karę pieniężną w wysokości 720,00 zł - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 3 lipca 2003 r. o godz. 931 na przejściu granicznym w [...], przeprowadzono kontrolę w zakresie ważenia i nacisku na osie pojazdu typu MAN 24.414 FNLLC o nr rej. [...] wraz z przyczepą typu PROD RENT PNI 12.00 o nr rej. [...], należącego do Z. Sp. z o.o. z siedzibą w [...], kierowanego przez M. S.. W wyniku kontroli organ ustalił, że przekroczony został dopuszczalny nacisk na drugą oś pojazdu (protokół nr 3801/2003, k. 9 akt administracyjnych). Na protokole kierowca pojazdu dopisał uwagę, że "waga wyłożona opaską, w trakcie przejeżdżania koła spadają na powierzchnię wagi. Zdecydowanie odmówiono mi ważenia, ponownego ważenia na wadze osiowej, wożę te ładunki od kilku lat i zawsze są różne wartości pomiarów mimo takich samych ładunków". Obok uwagi kierowcy zamieszczona została adnotacja kierownika zmiany, iż wspomniana opaska to gumowa uszczelka. Pojazd zakwalifikowany został jako nienormatywny, nieposiadający stosownego zezwolenia.
Organ wyjaśnił, że element określany przez skarżącą spółkę jako "gruba opaska" to oryginalnie zamontowana gumowa uszczelka, stanowiąca standardowe wyposażenie wagi. Specyfika postępowania, w trakcie którego pojazd przejeżdża przez wagę, a dane przetwarzane są mechaniczno-elektronicznie przez urządzenie wagowe powoduje, że trudno jest umożliwić stronie inne czynności udziału w postępowaniu. Wynika to ze specyfiki postępowania w tychże sprawach na przejściu granicznym. Uwagi kierowcy zostały wzięte pod rozwagę w toku postępowania.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi Z. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Dyrektor Izby Celnej w [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 2a w zw. z art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, za przejazd po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach, bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu oraz za nieuiszczenie opłat, pobiera się kary pieniężne. Wysokość kar, zgodnie z art. 13 ust. 2b powołanej ustawy określa załącznik do tej ustawy. Nałożenie opłaty jest obligatoryjne w wypadku, gdy stwierdzone zostanie przekroczenie dopuszczalnych norm. Podstawą do wymierzenia kary jest ważenie pojazdu.
Sąd odnosząc się do zarzutów skarżącej spółki, że proces ważenia nie odbywał się na drodze publicznej, bowiem waga umieszczona była na terenie przejścia granicznego w [...] stwierdził, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych, drogi dojazdowe do ogólnodostępnych przejść granicznych jako drogi krajowe, zaliczyć należy do dróg publicznych. Sąd przychylił się więc do konkluzji organu, że ważenie odbywa się niezwłocznie po zjechaniu z drogi publicznej i odzwierciedla stan, w jakim znajdował się pojazd przemieszczając się po drodze publicznej. Zdaniem Sądu, fakt, że waga umiejscowiona została na terenie przejścia granicznego nie ma w tym wypadku znaczenia dla oceny poprawności dokonanego ważenia.
W toku postępowania administracyjnego skarżąca spółka kwestionowała sposób kontroli, tj. fakt, że kierowca w jego trakcie nie ma możliwości śledzenia pomiaru, a także okoliczność niedopuszczenia do ponownego ważenia pojazdu. Spółka podkreślała również, że poza terminalem nie ma praktycznej możliwości skontrolowania wagi pojazdu. Sąd wskazał, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika, że w trakcie przejazdu przez wagę urządzenie sygnalizowało jakiekolwiek nieprawidłowości. Proces ważenia jest zorganizowany w taki sposób, by jednokrotny przejazd przez wagę wystarczył dla sprawdzenia, czy pojazd nie narusza ustalonych przepisami prawa norm. Obiektywne przeprowadzenie ważenia zapewnione jest przez stosowną aparaturę, która posiadać musi świadectwa legalizacyjne. Zdaniem Sądu jeżeli aparatura nie sygnalizuje zakłóceń i nieprawidłowości przy procesie ważenia, jednokrotny przejazd jest wystarczający dla zapewnienia realizacji w postępowaniu zasady prawdy obiektywnej. W niniejszej sprawie kierowca pojazdu miał pełną możliwość zgłaszania uwag co do procesu ważenia, z której skorzystał zgłaszając zastrzeżenia. Zastrzeżenia te zostały wzięte pod rozwagę przez organy administracji, które uznały, że podniesione przez kierowcę okoliczności nie mają wpływu na rozstrzygnięcie. W ocenie Sądu pierwszej instancji, profesjonalny charakter prowadzonej przez spółkę działalności oraz obligatoryjny charakter opłaty nie pozostawia wątpliwości, że skarżąca nie może zasłaniać się praktycznym brakiem możliwości skontrolowania stanu pojazdu. Sąd wskazał, że skarżąca spółka podejmując taką działalność musi być świadoma treści norm prawnych, które sankcjonują przejazd po drogach publicznych pojazdami niespełniającymi wyznaczonych norm. Winna też dołożyć staranności, by normy te nie były przekraczane. Dla odpowiedzialności właściciela pojazdu za przekroczenie dopuszczalnych norm, nie ma więc znaczenia brak możliwości sprawdzenia nacisku osi pojazdu na drogę po załadunku (wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 1998 r. sygn. akt II SA 1421/97).
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że podczas ważenia brak było osoby prawidłowo umocowanej do reprezentowania spółki. Skarżąca jest spółką prawa handlowego i jako podmiot gospodarczy – profesjonalistą. Zgodnie z utrwalonym poglądem Sądu Najwyższego (wyrażonym pod rządami rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy, Dz. U. Nr 57, poz. 502 ze zm., a pozostającym aktualnym pod rządem ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), osoby obejmujące funkcje członków zarządu spółki, deklarują w szczególności dokładanie staranności sumiennego kupca (art. 292 § 2 K.h.), a objęcie tego stanowiska w danej spółce mimo braku wykształcenia lub wiadomości potrzebnych do prowadzenia jej spraw jest naruszeniem wymaganej staranności i sumienności (wyrok SN z dnia 6 czerwca 1997 r. sygn. akt III CKN 65/97, OSNC 1997, nr 11, poz. 181, s. 75). Skoro zatem skarżąca spółka wiedziała, że przy przekraczaniu granic Rzeczypospolitej Polskiej wszystkie samochody ciężarowe poddawane są w postępowaniu administracyjnym kontroli co do przestrzegania warunków określonych art. 13 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 2a i 2b i 40b ust. 1 i 2 ustawy o drogach publicznych, to rzeczą organów skarżącej spółki było zadbać, by w każdym samochodzie ciężarowym przekraczającym granicę państwa znajdowała się osoba, posiadająca upoważnienie do jej reprezentowania w postępowaniu administracyjnym. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, udzielenie pełnomocnictwa na piśmie w postępowaniu administracyjnym nie jest czynnością skomplikowaną ani kosztowną, bowiem pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych (art. 33 § 1 i 2 K.p.a.). Nie było zatem żadnych przeszkód, by skarżąca spółka precyzując należycie zakres pełnomocnictwa udzieliła np. zatrudnionemu u siebie kierowcy pojazdu bądź osobie mu towarzyszącej, stosownego pełnomocnictwa przed wyruszeniem pojazdu w trasę, bowiem w sferze doświadczenia życiowego mieściła się świadomość, że w długim okresie oczekiwania w kolumnie pojazdów na granicy (od kilku godzin do kilku dni), udzielenie takiego pełnomocnictwa ad hoc nie będzie realne. W ocenie Sądu udzielenie takiego pełnomocnictwa pozwoliłoby na pełną realizację art. 61 § 4, art. 10 § 1, art. 45 w zw. z art. 40 § 2 K.p.a. już w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.
Kierowca, a później również skarżąca spółka, wskazywali, że wjazd na wagę odbywa się w taki sposób, iż pojazd spada na nią po przejeździe przez gumową opaskę. Sąd wskazał, że z wyjaśnień organu wynika, iż opaska ta stanowi standardowy element wagi, która posiada aktualne na dzień kontroli świadectwo legalizacyjne (k. 2 akt administracyjnych). W związku z tym Sąd uznał, że podniesiony przez skarżącą spółkę zarzut jest niezasadny.
Sąd podniósł, że organ pierwszej instancji nie zawiadomił skarżącej spółki o wszczęciu postępowania (art. 61 § 4 K.p.a.), nie umożliwił jej wzięcia czynnego udziału w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (art. 10 § 1 K.p.a.). Jednakże w ocenie Sądu te naruszenia przepisów postępowania nie mogły mieć wpływu na jego wynik. Brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania wynikał bowiem z istoty i specyfiki tego postępowania, gdyż w ciągu doby na przejściu granicznym w [...] odprawiane są setki pojazdów ciężarowych. Zarówno w interesie przewoźników, jak i właścicieli pojazdów, kierowców i służb celnych jest, by ważenie pojazdów i ich odprawa, toczyły się sprawnie. Dopełnienie wymogu doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania, przy uwzględnieniu kilkudniowego obrotu pocztowego, wiązałoby się z praktycznym paraliżem ruchu pojazdów, a kilkudniowe oczekiwanie godziłoby przede wszystkim w interes samych przewoźników i podmiotów, dokonujących transgranicznego obrotu towarowego. Zdaniem Sądu, skoro skarżąca spółka nie zadbała by w pojeździe była osoba legitymująca się pełnomocnictwem do reprezentowania jej w postępowaniu, obiektywnie niemożliwym stało się doręczenie zawiadomienia o wszczęciu tego postępowania (art. 61 § 4 K.p.a.), jak i umożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego i złożenia ewentualnych wniosków dowodowych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (art. 10 § 1 K.p.a.). Wymaganie prawidłowej reprezentacji strony, które w zaistniałej sytuacji nie byłoby racjonalne, pociągnęłoby za sobą dodatkowo niezwykle dotkliwe zakłócenia ruchu przewoźników na granicy i funkcjonowania organów celnych, co bez wątpienia groziłoby niepowetowanymi szkodami materialnymi w rozumieniu art. 10 § 2 K.p.a. Tym samym w ocenie Sądu pierwszej instancji również i ten zarzut skarżącej spółki okazał się bezzasadny.
Sąd Wojewódzki stwierdził, że okoliczności faktyczne utrwalone w protokole i dokumencie o nazwie "Wynik ważenia pojazdu", mogły być przez organ pierwszej instancji uznane za udowodnione, z uwagi na okoliczności, o których mowa w art. 10
§ 2 K.p.a. (art. 81 in fine K.p.a.). Wobec możliwości zgłaszania wniosków i prezentacji dowodów w merytorycznym postępowaniu odwoławczym, o czym organ odwoławczy skutecznie powiadomił skarżącą spółkę dnia 2 września 2003 r. (k. 18-18a), Dyrektor Izby Celnej należycie ocenił dowody w oparciu o zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.), a uchybienia w postępowaniu pierwszoinstancyjnym uległy sanowaniu.
Zdaniem Sądu treść art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nałożenie podwyższonych opłat za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia jest obligatoryjne. Jest ono również niezależne od ewentualnej winy sprawcy przekroczenia ciężaru czy też od zachowania wymaganej masy całkowitej pojazdu, a jedynym i decydującym kryterium nałożenia kary jest fakt stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnego nacisku na oś pojazdu (wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1999 r. sygn. akt II SA 1838/98, z dnia 13 maja 1998 r. sygn. akt II SA 358/98, z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. akt II SA 1189/97, z dnia 23 stycznia 1998 r. sygn. akt II SA 1327/97).
W ocenie Sądu Wojewódzkiego nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 7 i 8 K.p.a., gdyż organy administracji publicznej zgodnie z przepisami prawa przeprowadziły postępowanie zmierzające do ustalenia, czy pojazd spełnia określone przepisami normy. W tej sytuacji Sąd uznał, że wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia było zasadne.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Z. Sp. z o.o. z siedzibą w [...]. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca spółka na podstawie art. 174 ust. 2 P.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 77, art. 78 i art. 80 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie argumentu o bezzasadnym odrzuceniu wniosku o dokonanie powtórnego ważenia zestawu transportowego w trakcie przejazdu przez granicę polsko-niemiecką.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca spółka wskazała, że Sąd pierwszej instancji wbrew zasadzie określonej w art. 7 K.p.a. nie dostrzegł, iż organy celne nie podjęły z własnej inicjatywy wszelkich niezbędnych działań dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, ale także odrzuciły przeprowadzenie wnioskowanego, jedynego dowodu w sprawie, w postaci dokonania ponownego ważenia ładunku. Uzasadniając zarzut naruszenie art. 8 K.p.a. spółka podniosła, że Sąd nie dostrzegł, iż niczym nieuzasadniona przez organ celny odmowa ponownego przeważenia zestawu, pozostaje w jaskrawej sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do działań organów państwa.
Ponadto – zdaniem skarżącej – Sąd nie dostrzegł, że zagwarantowany ustawowo czynny udział strony w postępowaniu administracyjnym sprowadzał się wyłącznie do wyegzekwowania podpisu kierowcy w protokóle kontroli, tym samym naruszył art. 10 § 1 K.p.a. Skarżąca spółka zarzuciła także, że Sąd wbrew ustaleniom art. 77 § 1 K.p.a. nie dostrzegł faktu, iż w niniejszej sprawie, nie został zebrany wyczerpująco materiał dowodowy, a tym samym jego rozpatrzenie dokonane zostało wyłącznie na podstawie zakwestionowanego przez kierowcę protokółu ważenia, co świadczy o wybiórczym gromadzeniu dowodów. Sąd wbrew zapisowi art. 78 § 1 K.p.a. przeszedł do porządku dziennego nad faktem odrzucenia przez organ celny dowodu, pomimo ustawowego obowiązku jego uwzględnienia. Skarżąca spółka zarzuciła naruszenie art. 80 K.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd, że w niniejszej sprawie orzeczenie wydane zostało wyłącznie w oparciu o wybiórczy materiał dowodowy.
W konkluzji skargi kasacyjnej, skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w [...] wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna jako sformalizowany środek zaskarżenia, winna odpowiadać wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie orzeczenia z oznaczeniem zakresu uchylenia (art. 176 P.p.s.a.). Te szczególne wymogi stawiane skardze kasacyjnej podyktowane są tym, iż stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 ustawy nie miała miejsca, stąd Sąd mógł rozpoznać sprawę tylko w granicach podniesionych zarzutów.
Zarzut naruszenia przepisów postępowania został w skardze kasacyjnej postawiony wadliwie.
Art. 174 P.p.s.a. nie zawiera ustępów, natomiast podstawa naruszenia przepisów postępowania została wymieniona art. 174 pkt 2 P.p.s.a.
Sąd administracyjny rozpoznając sprawę stosuje przepisy postępowania zamieszczone w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy zarzucie naruszenia przepisów postępowania należy więc wskazać te przepisy P.p.s.a., które – zdaniem autora skargi kasacyjnej – naruszył Sąd przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu orzeczenia oraz wykazać, iż naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy.
W skardze kasacyjnej postawiono zarzut naruszenia przez Sąd I instancji tylko przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, których Sąd w tej sprawie nie stosował. Ustawa z 30 sierpnia 2002 r., na podstawie której następowało rozpoznanie sprawy (odmienne niż poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym), nie odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów K.p.a. Stąd zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny tylko przepisów procedury administracyjnej, bez powiązania ich z odpowiednimi regulacjami zamieszczonymi w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie może być skutecznie podniesiony w skardze kasacyjnej. Stanowi ona bowiem środek odwoławczy od orzeczenia Sądu I instancji (art. 173 § 1 ustawy), a dokonując kontroli instancyjnej Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje ponownie sprawy, lecz ogranicza swe badanie tylko do tych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które mogły być przez Sąd stosowane.
Brak powołania w skardze kasacyjnej prawidłowej podstawy kasacyjnej uniemożliwia Sądowi odwoławczemu ocenę, czy dokonana przez Sąd pierwszej instancji kontrola decyzji administracyjnych została przeprowadzona prawidłowo.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b i § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).