I OSK 1133/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G., która odmówiła umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego. Dodatek został przyznany na podstawie wniosków i deklaracji o dochodach, które nie zawierały informacji o rencie socjalnej żony A. D. Po ujawnieniu tej okoliczności, decyzje przyznające dodatek zostały uchylone, a następnie organ wezwał do zwrotu nienależnie pobranej kwoty w podwójnej wysokości. Wnioski o umorzenie należności były wielokrotnie odrzucane, mimo trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego. Organy administracji oraz WSA uznały, że trudna sytuacja materialna nie jest nadzwyczajnym zdarzeniem losowym, a skarżący powinien liczyć się z konsekwencjami podania nieprawdziwych danych. NSA w wyroku z dnia 10 czerwca 2016 r. oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że umorzenie należności jest instytucją wyjątkową i wymaga wykazania ważnego interesu dłużnika, który nie może być utożsamiany wyłącznie z trudną sytuacją materialną, zwłaszcza gdy skarżący świadomie zaciągnął inne zobowiązania i zataił dochody. NSA zwrócił uwagę na przepisy chroniące dłużnika przed utratą środków na podstawowe potrzeby życiowe w przypadku egzekucji, a także na możliwość zastosowania innych ulg, takich jak rozłożenie na raty czy odroczenie terminu płatności.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia 'ważnego interesu dłużnika' w kontekście umorzenia należności publicznoprawnych, zwłaszcza gdy zobowiązanie wynika z zatajenia dochodów i świadomego zaciągania innych zobowiązań.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z dodatkami mieszkaniowymi i ustawą o finansach publicznych, ale zasady interpretacji uznania administracyjnego i ważnego interesu dłużnika mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy trudna sytuacja materialna i zdrowotna dłużnika stanowi wystarczającą przesłankę do umorzenia należności publicznoprawnych z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, trudna sytuacja materialna i zdrowotna sama w sobie nie stanowi nadzwyczajnego zdarzenia losowego uzasadniającego umorzenie, zwłaszcza gdy zobowiązanie wynika z niedopełnienia obowiązków przez stronę lub świadomego zaciągania innych zobowiązań.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że umorzenie jest instytucją wyjątkową. Trudna sytuacja materialna nie jest zdarzeniem nadzwyczajnym, a skarżący powinien liczyć się z konsekwencjami zatajenia dochodów. Istnieją przepisy chroniące dłużnika w procesie egzekucji, a także inne formy ulg.
Czy organ administracji ma obowiązek umorzyć należność publicznoprawną, jeśli dłużnik znajduje się w trudnej sytuacji materialnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umorzenie należności publicznoprawnych jest decyzją uznaniową organu administracyjnego, a nie obligatoryjną.
Uzasadnienie
Umorzenie jest decyzją uznaniową, a nie obligatoryjną. Nawet jeśli kryteria są spełnione, organ może odmówić umorzenia, biorąc pod uwagę całokształt okoliczności, w tym interes publiczny i potrzebę kształtowania właściwych postaw.
Czy zatajenie dochodów przy wniosku o dodatek mieszkaniowy może być podstawą do odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, okoliczności powstania obowiązku zwrotu świadczenia, w tym podanie nieprawdziwych danych, mają znaczenie przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie.
Uzasadnienie
Organy powinny uwzględnić okoliczności powstania obowiązku zwrotu, w tym zatajenie dochodów, co może wpływać na ocenę ważnego interesu dłużnika i interesu publicznego. Promowanie takich zachowań poprzez umorzenie byłoby sprzeczne z zasadą równego traktowania i interesem społecznym.
Przepisy (17)
Główne
u.f.p. art. 56 § 1 pkt 5
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych
Ważny interes dłużnika jako podstawa do umorzenia należności, ale wymaga wykazania nadzwyczajnej okoliczności niezależnej od woli strony.
Pomocnicze
u.f.p. art. 64 § 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych
Możliwość udzielenia ulg w spłacie należności budżetowych.
u.f.p. art. 55
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych
Rodzaje ulg w spłacie zobowiązań: umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty.
u.f.p. art. 60
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych
Należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej i dochodzenia do przekonania.
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.a. art. 151 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Uchylenie decyzji w przypadku stwierdzenia nowych okoliczności faktycznych.
ustawa emerytalna art. 141
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Zakres, w jakim emerytury i renty są wolne od potrąceń i egzekucji.
ustawa o pomocy społecznej art. 8 § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 12 marca 2003 r. o pomocy społecznej
Kryteria dochodowe wykluczające możliwość uzyskania świadczeń z pomocy społecznej.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy w postępowaniu kasacyjnym.
p.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji organu odwoławczego.
p.p.s.a. art. 138 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie decyzji organu odwoławczego.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie NSA w przedmiocie skargi kasacyjnej.
u.d.m. art. 7 § 9
Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych
Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego dodatku w podwójnej wysokości w przypadku podania nieprawdziwych danych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Trudna sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego nie stanowi nadzwyczajnego zdarzenia losowego uzasadniającego umorzenie należności. • Skarżący świadomie zaciągnął liczne zobowiązania cywilnoprawne i zataił dochody, co wyklucza możliwość 'premiowania' takich zachowań umorzeniem. • Istnieją przepisy chroniące dłużnika przed utratą środków na podstawowe potrzeby życiowe w przypadku egzekucji administracyjnej. • Umorzenie należności jest instytucją wyjątkową i uznaniową, a nie obligatoryjną.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p. poprzez błędne przyjęcie braku ważnego interesu dłużnika. • Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 7, 77, 80 k.p.a., art. 151 p.p.s.a.) poprzez wybiórcze zgromadzenie i dowolną ocenę materiału dowodowego, co doprowadziło do bezzasadnego uznania, że skarżący jest w stanie wywiązać się ze zobowiązań.
Godne uwagi sformułowania
nie można przypisać jej charakteru nadzwyczajnego zdarzenia losowego, niezależnego od działania strony • nie można przypisać jej charakteru nadzwyczajnego zdarzenia losowego, niezależnego od ich woli i niemożliwego do przezwyciężenia • nie istnieje przepis prawa, w myśl którego pozostawanie w trudnej, czy nawet bardzo trudnej sytuacji materialnej automatycznie wiąże się z umorzeniem należności publicznoprawnych • Umorzenie zobowiązania publicznoprawnego jest równoznaczne z wygaśnięciem tego zobowiązania, czyli definitywną rezygnacją organu władzy publicznej z możliwości uzyskania środków finansowych z tego tytułu • nie sposób uznać, iż zobowiązania wobec jednostki samorządu terytorialnego powinny być wyprzedzane w zaspokojeniu przez zobowiązania w stosunku do instytucji bankowych lub parabankowych • nie sposób całkowicie abstrahować w postępowaniu wywołanym wnioskiem o umorzenie postępowania od okoliczności w jakich doszło do powstania obowiązku zwrotu świadczenia • nie sposób bowiem w swoisty sposób promować poprzez stosowanie instytucji umorzenia tego rodzaju zachowań, które powodują, iż świadczenia są przyznawane osobom, którym one nie przysługują albo przysługują w niższej wysokości i to na podstawie nieprawdziwych informacji podawanych przez te osoby • funkcję zabezpieczającą dłużnika (...) przed utratą dochodu pozwalającego na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb życiowych pełni regulacja zawarta w art. 10 § 1 u.p.e.a. […]
Skład orzekający
Jolanta Rudnicka
przewodniczący-sprawozdawca
Iwona Bogucka
członek
Marzenna Glabas
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'ważnego interesu dłużnika' w kontekście umorzenia należności publicznoprawnych, zwłaszcza gdy zobowiązanie wynika z zatajenia dochodów i świadomego zaciągania innych zobowiązań."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z dodatkami mieszkaniowymi i ustawą o finansach publicznych, ale zasady interpretacji uznania administracyjnego i ważnego interesu dłużnika mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak sądy podchodzą do wniosków o umorzenie należności publicznoprawnych w sytuacjach trudności finansowych, podkreślając znaczenie odpowiedzialności obywatela i granic uznania administracyjnego.
“Czy trudna sytuacja finansowa zawsze oznacza umorzenie długu wobec państwa? NSA wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 3761,04 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.