I SA/Wa 1847/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2012-06-28
NSAnieruchomościWysokawsa
rekompensatanieruchomościgranice RPrepatriacjaustawa o rekompensaciespadkobiercyII wojna światowaadministracja publicznaprawo administracyjne

WSA uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa odmawiającą prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP, uznając, że organy błędnie ustaliły stan faktyczny i prawny sprawy.

Skarga T.M. dotyczyła odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP przez jego rodziców. Organy administracji uznały, że wnioskodawcy nie spełnili przesłanek ustawy, w szczególności nie wykazali prawa do rekompensaty przez zmarłych rodziców. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając błędy w ustaleniu stanu faktycznego i zastosowaniu prawa, wskazując, że to skarżący i jego rodzeństwo byli właścicielami nieruchomości w momencie repatriacji, a nie ich zmarli rodzice.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę T.M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organy administracji uznały, że wnioskodawcy nie spełnili przesłanek ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w szczególności nie wykazali, że ich rodzice, J. i M. małżonkowie M., byli właścicielami nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. i opuścili ją z przyczyn określonych w ustawie, a także nie wykazali posiadania obywatelstwa polskiego przez spadkobierców. Sąd administracyjny uznał jednak, że organy obu instancji błędnie ustaliły stan faktyczny sprawy. Wskazał, że rodzice skarżącego zmarli w 1944 r., a zatem nie mogli być właścicielami nieruchomości w momencie repatriacji. Właścicielami byli wówczas spadkobiercy: J.M., T.M. i H.M. Sąd podkreślił, że organy nie podjęły wystarczających działań wyjaśniających w tym kierunku, a także błędnie zinterpretowały dowody dotyczące repatriacji skarżącego i jego sióstr na podstawie umowy polsko-radzieckiej z 1945 r. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, stwierdzając naruszenie przepisów k.p.a. oraz ustawy o rekompensatach, i nakazał ponowne rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem wskazanych przez sąd okoliczności.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, skarżący spełnia przesłanki, a organy administracji błędnie ustaliły stan faktyczny, uznając zmarłych rodziców za właścicieli w dacie repatriacji, podczas gdy byli nimi spadkobiercy.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy błędnie zidentyfikowały właścicieli nieruchomości w momencie repatriacji, co doprowadziło do niewłaściwego zastosowania przepisów ustawy. Właścicielami byli spadkobiercy, a nie zmarli rodzice skarżącego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

u.r.p.n. art. 1

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP w wyniku wypędzenia lub opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., na podstawie określonych układów i umów.

u.r.p.n. art. 2

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości, który był obywatelem polskim w dniu 1.09.1939 r., zamieszkiwał na byłym terytorium RP, opuścił je z przyczyn określonych w art. 1 i posiada obywatelstwo polskie.

u.r.p.n. art. 3 § ust. 2

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

W przypadku śmierci właściciela, prawo do rekompensaty przysługuje spadkobiercom, jeżeli spełniają wymóg posiadania obywatelstwa polskiego.

u.r.p.n. art. 5 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Określa przesłanki dotyczące wniosku składanego przez osobę niebędącą współwłaścicielem lub spadkobiercą oraz terminy składania wniosku.

p.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej w przypadku naruszenia prawa materialnego lub procesowego.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Pomocnicze

u.r.p.n. art. 6 § ust. 5

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Dotyczy konieczności przedłożenia oświadczeń dwóch świadków, o których mowa w ustawie.

u.r.p.n. art. 7 § ust. 2

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Nakłada na organ obowiązek wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty, jeśli wniosek nie spełnia wymogów ustawowych.

k.p.a. art. 107 § par. 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy wymogów formalnych decyzji administracyjnej, w tym uzasadnienia.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego – sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi.

p.p.s.a. art. 7

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek organu do podejmowania wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.

p.p.s.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

p.p.s.a. art. 80

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek organu do oceny mocy dowodowej materiału dowodowego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy błędnie ustaliły stan faktyczny co do tożsamości właścicieli nieruchomości w dacie repatriacji. Rodzice skarżącego zmarli przed datą repatriacji, więc nie mogli być właścicielami. Skarżący i jego rodzeństwo byli właścicielami nieruchomości jako spadkobiercy. Istnieją dowody potwierdzające repatriację skarżącego i jego sióstr na podstawie umowy polsko-radzieckiej.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów administracji oparta na błędnym ustaleniu, że rodzice skarżącego byli właścicielami nieruchomości w momencie repatriacji. Stwierdzenie organu odwoławczego o braku dowodów na repatriację T.M. (skarżącego). Stwierdzenie organu odwoławczego, że J.M. opuścił nieruchomość jedynie z przyczyn zarobkowych.

Godne uwagi sformułowania

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W rozpatrywanej sprawie, na dzień repatriacji to J. M., T. M. i H. M. byli właścicielami mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Państwa Polskiego, a nie jak błędnie przyjęły to organy orzekające J. i M. M. Organy nie prowadziły natomiast żadnego postępowania wyjaśniającego w kierunku odnalezienia dokumentów archiwalnych dotyczących rzeczywistych właścicieli w dacie repatriacji przedmiotowych nieruchomości, czyli J. M., T. M. i H. M. W ocenie Sądu dokument ten jest wystarczającym dowodem tego, że skarżący mający wówczas [...] lat (będąc już [...] wywiezioną do [...]) wraz ze swoimi starszymi siostrami repatriował się do Polski na podstawie umowy [...] z dnia [...] lipca 1945 r. Wobec stwierdzenia, że kontrolowane postępowanie nie wyjaśniło istoty rozpatrywanej sprawy, Sąd uznał, że organ nie poczynił wszystkich niezbędnych ustaleń, przez co nie wyjaśnił dokładnie sprawy i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego.

Skład orzekający

Iwona Kosińska

przewodniczący sprawozdawca

Marta Kołtun-Kulik

sędzia

Elżbieta Lenart

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o rekompensacie za nieruchomości pozostawione poza granicami RP, zwłaszcza w kontekście ustalania tożsamości właścicieli i dowodów repatriacji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z mieniem pozostawionym poza granicami RP w wyniku działań wojennych i powojennych przesiedleń.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy historycznych roszczeń o rekompensatę za mienie utracone w wyniku działań wojennych i zmian granic, co ma wymiar społeczny i historyczny. Błąd organów administracji w ustaleniu stanu faktycznego jest pouczający.

Sąd przywrócił sprawiedliwość w historycznej sprawie o rekompensatę za utracone mienie: organy popełniły kluczowy błąd w ustaleniu właścicieli.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1847/10 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2012-06-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-09-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Lenart
Iwona Kosińska /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Kołtun-Kulik
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
art. 1,2,3 ust. 2
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2012 poz 270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Elżbieta Lenart Protokolant referent-stażysta Agnieszka Chustecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
I SA/Wa 1847/10
UZASADNIENIE
Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania T. M., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia J. M. i T. M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez J. i M. małżonków M. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Z uzasadnienia wskazanej decyzji wynika, że wnioskiem z dnia 4 maja 2006 r. J. M. a wnioskiem z dnia 16 maja 2006 r. T. M. wystąpili o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i M. M. (swoich rodziców) nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...] oraz [...], powiat [...], dawne województwo [...]. Z załączonej, poświadczonej za zgodność z oryginałem, kopii postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] września
1993 r. sygn. akt [...], wynika, że spadek po M. M., zmarłej dnia [...] listopada 1944 r. w [...], rejon [...], [...] (były [...], obecnie [...]), na podstawie ustawy nabyły jej dzieci – J. M., T. M. i H. M. - każde po [...] części. Z kolei z załączonej, poświadczonej za zgodność z oryginałem, kopii postanowienia Sądu Rejonowego w K., z dnia [...] września 1993 r. sygn. akt [...], wynika że spadek po J. M., zmarłym dnia [...] września 1944 r. w W., ostatnio stale zamieszkałym w [...], powiat [...], na podstawie ustawy nabyli: wdowa –M. M. oraz jego dzieci – H. M., J. M., T. M., każdy po [...] części spadku, z wyłączeniem udziału J. M. w majątku dorobkowym J. i M. M., który to udział dziedziczą w częściach równych H. M., T. M. i J. M., każde po [...] części. Z załączonej, poświadczonej za zgodność z oryginałem, kopii postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] grudnia 1993 r. sygn. akt [...] wynika, że spadek po H. M., zmarłej dnia [...] września 1947 r. w S., ostatnio stale zamieszkałej w miejscowości [...], na podstawie ustawy nabyli: siostra J. M. i brat T. M. po [...] części. Ponadto z poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii aktu darowizny, sporządzonego w formie aktu notarialnego
I SA/Wa 1847/10
Nr. [...] wynika, że obdarowany J. M. otrzymał wyżej wymienionym aktem, w dacie jego sporządzenia - to jest [...] września 1928 r., na własność nieruchomość we wsi [...], należące dotąd do darczyńcy – A. C. Z załączonych, poświadczonych za zgodność z oryginałem, kopii potwierdzających uiszczenie przez J. M. opłat z tytułu ubezpieczenia nieruchomości w miejscowości [...], przy ulicy [...], w [...] Zakładzie [...], wydanych przez Urząd Gminy [...] wynika, że J. M. był właścicielem wyżej wymienionej nieruchomości w dacie wystawienia ostatniego z załączonych pokwitowań - tj. [...] grudnia 1938 r. Jednocześnie według załączonej, poświadczo-
nej za zgodność z oryginałem, kopii umowy sporządzonej dnia [...] lutego 1931 r. A. K. sprzedał J. M. działkę o obszarze [...] m2 położoną w miejscowości [...], wraz ze znajdującymi się na niej [...]
za kwotę [...] zł. Przy czym z załączonej kopii zawiadomienia Wydziału [...] Sądu Okręgowego w [...] wynika, że J. M. na dzień [...] grudnia 1938 r. zamieszkiwał w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...], natomiast z kopii aktu nadania obywatelstwa z dnia [...] maja 1922 r. wynika, że J. M. wyżej wymienionym aktem nadano obywatelstwo Państwa Polskiego, a z innych dokumentów nie wynika, jakoby J. M. przed dniem [...] września 1939 r. polskie obywatelstwo utracił. Z kolei z załączonej kopii oświadczenia J. M. z dnia [...] maja 2006 r. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP wynika, że na dzień [...] maja 2006 r. nie zostało zrealizowane przez wyżej wymienioną, ani kogokolwiek z członków jej rodziny, prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i M. M. nieruchomości w miejscowości [...], powiat – [...], dawne województwo [...]. Wobec powyższego pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. skierowanym do Instytutu Pamięci Narodowej, Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwowego w W. i B., Wojewoda [...] zwrócił się o kwerendę zasobu celem odnalezienia dokumentów mogących potwierdzić okoliczność repatriacji J. i M. małżonków M. oraz powierzchnię budynków wchodzących w skład pozostawionych nieruchomości. O takie same informacje organ zwrócił się pismem z dnia [...] października 2009 r. do Archiwum Państwowego w Z., a także pismem z dnia [...] listopada 2009 r. do Archiwum Państwowego w P. W odpowiedzi wskazane instytucje poinformowały o braku w zasobach archiwalnych dokumentów mogących potwierdzić okoliczność repatriacji właścicieli nieruchomości pozostawionych, jak też powierzchnię przedmiotowych
I SA/Wa 1847/10
nieruchomości. Zatem Wojewoda [...] pismem z dnia [...] lutego 2010 r. wezwał strony postępowania do przedłożenia oświadczeń dwóch świadków, o których mowa w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., na co T. M. poinformował organ o niemożliwości przedłożenia oświadczeń świadków spełniających ustawowe wymogi, bowiem wszystkie osoby mogące wystąpić w tym charakterze nie żyją. Przy czym z załączonego protokołu przesłuchania J. M. z dnia [...] marca 2010 r. wynika, że jej ojciec został przeniesiony na kilka miesięcy przed wojną jako [...] do miasteczka [...] na [...]. Mając powyższe na uwadze Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2010 r. odmówił potwierdzenia J. M. i T. M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez J. i M. małżonków M. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem T. M. złożył odwołanie podnosząc, że rozstrzygnięcie to jest dla niego krzywdzące.
Minister Skarbu Państwa rozpatrując odwołanie stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że Wojewoda [...] w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w przedmiotowej sprawie i dokonał właściwej analizy prawnej. Organ II instancji przywołał treść art. 6 ust 5, art. 7 ust. 2 i art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i wyjaśnił, że niespełnienie którejkolwiek z przesłanek przewidzianych przepisami powołanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. rodzi skutek w postaci odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Przesłanką uzasadniającą decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty jest także przesłanka wynikająca z art. 3 ustawy - tj. brak posiadania obywatelstwa polskiego przez spadkobierców właściciela nieruchomości pozostawionej ubiegających się o wydanie decyzji oraz z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy - tj. w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionej złożenie wniosku przez osobę niebędącą współwłaścicielem, spadkobiercą lub wskazaną jako uprawnioną do rekompensaty, a ponadto w sytuacji uchybienia terminowi do złożenia wniosku. Spełnienie powyższych przesłanek winno nastąpić w sposób łączny.
Po analizie akt sprawy organ odwoławczy stwierdził, że brak jest (pomimo starań organu wojewódzkiego) dokumentów mogących potwierdzić okoliczność repatriacji T. M., a w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że cię-
I SA/Wa 1847/10
żar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki. Oznacza to, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza on także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Inicjatywa dowodowa musi być w tym zakresie przejawiana nie tylko przez organ, ale przede wszystkim przez stronę postępowania. Strony nie mogą zasadnie oczekiwać, że organ administracji publicznej, niejako w jej interesie, dysponując już określonym materiałem dowodowym, będzie poszukiwał jeszcze innych dowodów, które prowadziłyby do obalenia ustaleń dokonanych na podstawie już zgromadzonych dowodów. Zatem strona decydując się na złożenie wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty musi się liczyć z tym, że organ wojewódzki będzie wymagał udowodnienia spełnienia ustawowych przesłanek potwierdzenia prawa do rekompensaty za pomocą odpowiednich dokumentów urzędowych. Zdaniem organu odwoławczego z akt sprawy wynika natomiast, że J. M. opuścił przedmiotową nieruchomość jedynie z przyczyn zarobkowych, bowiem przeniesienie do miejscowości [...] nastąpiło w związku z okolicznością bycia [...]. Za nieudowodnioną organ odwoławczy uznał także przesłankę wprost wynikającą z art. 2 ust. 2 powołanej ustawy, tj. posiadania obywatelstwa polskiego przez współwłaściciela nieruchomości pozostawionej, tj. M. M. Reasumując organ odwoławczy wskazał, iż w przedmiotowej sprawie wojewoda zobowiązany był - stosownie do z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty, gdyż wniosek nie spełnia wymogów wskazanych w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 powołanej ustawy.
Mając powyższe na uwadze, organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r.
Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2010 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył T. M., kwestionując jej poprawność wobec błędnego ustalenia faktycznego sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
I SA/Wa 1847/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.
Stan faktyczny ustalony w sprawie przez organ I instancji i w całości zaakceptowany przez organ odwoławczy został tylko częściowo ustalony prawidłowo. Natomiast analiza zebranych w sprawie materiałów i ustalenia, jakich dokonały organy orzekające, są błędne, niewłaściwe i nie znajdujące potwierdzenia w już zgromadzonych dokumentach. Następstwem zaś niewłaściwej analizy zebranych w sprawie dokumentów jest niewłaściwe interpretacja i zastosowanie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.), która stanowiła materialnoprawną podstawę wydanych decyzji.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.) ustawa ta określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie:
1) układu z dnia [...] września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem [...] dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium [...] i ludności [...] z terytorium Polski,
I SA/Wa 1847/10
układu z dnia [...] września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem [...] dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium [...] i ludności [...] z terytorium Polski,
układu z dnia [...] września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem [...] dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium [...] i ludności [...] z terytorium Polski,
umowy z dnia [...] lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem [...] o prawie zmiany obywatelstwa [...] osób narodowości [...]
, mieszkających w [...] i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości [...], mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do [...].
Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem [...] o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia [...] lutego 1951 r. Przepisy te stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Zgodnie natomiast z treścią art. 2 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy i posiada obywatelstwo polskie.
Zgodnie z treścią art. 3 ust. 2 ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadcze-
nia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.
I SA/Wa 1847/10
Jak wynika z sentencji decyzji organu I instancji, którą w pełni zaakceptował organ II instancji (a także potwierdza to treść uzasadnień decyzji obu tych organów) organy te odmówiły skarżącemu i jego siostrze potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ich rodziców J. i M. małżonków M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [..] oraz [...], powiat [...], dawne województwo [..] obecnie terytorium [...]. Czyniąc to organ I instancji w komparycji decyzji powołał
się na art. 2 omawianej ustawy. Oznacza to, że za właścicieli nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej organy uznały J. i M. małżonków M. Z tym stanowiskiem nie sposób się zgodzić. W świetle zebranych w sprawie dokumentów jest ono całkowicie błędne. Jak bowiem wynika z powołanych przez organy obu instancji dokumentów, czyli postanowień Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] września 1993 r. sygn. akt [...], jasno wynika, że mat-
ka wnioskodawców M. M. zmarła dnia [...] listopada 1944 r. w [...], rejon [...], [...] (były [...]) zaś ojciec wnioskodawców J. M. zmarł dnia [...] września 1944 r. w W., ostatnio zaś stale był zamieszkały w [...], powiat [...]. Spadkobiercami J. i M. małżonków M. były ich dzieci: J. M., T. M. i H. M. Oznacza to w rozpatrywanej sprawie, że na dzień repatriacji to J. M., T. M. i H. M. byli właścicielami mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Państwa Polskiego, a nie jak błędnie przyjęły to organy orzekające J. i M. M. Ten błąd w ustaleniach organów spowodował, że organy, a szczególnie organ i instancji, prowadziły postępowanie wyjaśniające w niewłaściwym zakresie. Różnymi bowiem pismami skierowanymi do różnych instytucji Wojewoda [...] zwrócił się o kwerendę zasobu celem odnalezienia dokumentów mogących potwierdzić okoliczność repatriacji J. i M. małżonków M. Z przyczyn oczywistych takich dokumentów żadna z tych instytucji nie mogła posiadać, ponieważ małżonkowie J. i M. M. nigdy się nie repatriowali, ponieważ oboje w 1944 r. już nie żyli. Organy nie prowadziły natomiast żadnego postępowania wyjaśniającego w kierunku odnalezienia dokumentów archiwalnych dotyczących rzeczywistych właścicieli w dacie repatriacji przedmiotowych nieruchomości, czyli J. M., T. M. i H. M. W tej sytuacji za całkowicie bez znaczenia prawnego uznać należy kwestionowaną przez organy okoliczność posiadania przez matkę skarżącego M. M. obywatelstwa polskiego.
I SA/Wa 1847/10
Za całkowicie niezrozumiałe uznać także należy zawarte w decyzji organu II instancji stwierdzenie, że "Po analizie akt sprawy organ odwoławczy stwierdził, że brak jest (pomimo starań organu wojewódzkiego) dokumentów mogących potwierdzić okoliczność repatriacji T. M.". Przede wszystkim w tym kierunku organ wojewódzki nie podjął żadnego postępowania wyjaśniającego. Nadto w aktach sprawy (k-112 akt adm.) znajduje się kserokopia wydanego przez "[...] na podstawie Umowy z dnia [...] lipca 1945 r." siostrze wnioskodawcy J. M., zaświadczenia nr [...] z dnia [...] lutego 1946 r., z treści którego jednoznacznie wynika, że osoba ta udaje się wraz z członkami swej rodziny, czyli siostrą H. M. i bratem T. M. na stały pobyt do Polski na podstawie umowy [...] z dnia [...] lipca 1945 r. W ocenie Sądu dokument ten jest wystarczającym dowodem te-
go, że skarżący mający wówczas [...] lat (będąc już [...] wywiezioną do [...]) wraz ze swoimi starszymi siostrami repatriował się do Polski na podstawie umowy [...] z dnia [...] lipca 1945 r.
Za niczym nieuzasadnione i dowolne, bo nie poparte żadnymi dowodami, uznać także należy stwierdzenie organu odwoławczego, że "z akt sprawy wynika natomiast, że J. M. opuścił przedmiotową nieruchomość jedynie z przyczyn zarobkowych, bowiem przeniesienie do miejscowości [...] nastąpiło w związku z okolicznością bycia [...]." Stwierdzenia tego organ nie poparł żad-
nymi dowodami. Jak natomiast wynika z treści znajdującego się w aktach sprawy protokołu przesłuchania J. M. z dnia [...] marca 2010 r. jej ojciec został służbowo przeniesiony na kilka miesięcy przed wojną jako [...] do miasteczka [...] na [...]. Służbowe przeniesie ojca wnioskodawczyni do [...] jako [...] do miejscowości położonej około [...] km od miejscowości [...] (obie miejscowości położone są w tym samym powiecie [...]), w sytuacji kiedy rodzina J. M. pozostała nadal w miejscowości [...], skąd została w [...] deportowana do [...], wbrew stanowisku organów wcale nie świadczy o stałym opuszczeniu w celach zarobkowych stałego miejsca zamieszkania przez J. M.
Z nadesłanych do Sądu akt sprawy wynika, że w istotnych dla oceny prawidłowości wydania kwestionowanych decyzji kwestiach zachodzą poważne wątpliwości, które nie zostały w ogóle wyjaśnione w toku kontrolowanego postępowania. Brak także dowodów na to, że organy orzekające prowadziły w tym kierunku postępowanie wyja-
I SA/Wa 1847/10
śniające. Wobec stwierdzenia, że kontrolowane postępowanie nie wyjaśniło istoty rozpatrywanej sprawy, Sąd uznał, że organ nie poczynił wszystkich niezbędnych ustaleń, przez co nie wyjaśnił dokładnie sprawy i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Oznacza to, że zapadła decyzja wydana została z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz z naruszeniem art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Sąd nie jest właściwy do udzielania organom informacji o faktach historycznych, która to wiedza dostępna jest obecnie powszechnie i winna niewątpliwie być znana organom orzekającym w tego typu sprawach. Co do losów [...] terenach zajętych przez [...] odesłać można do oficjalnego źródła informacji, którym są tak zwane "[...]" wydane przez Radę [...], dostępne także na stronie internetowej Rady, ze szczególnym uwzględnieniem Księgi [...]. Ogólnie dostępna jest także publikacja Ciesielski S. i in.: Represje sowieckie wobec Polaków i obywateli polskich, Ośrodek KARTA, Warszawa 2002, wyd. II popr., czy też publikacja zatytułowana "Z badań nad losami dzieci polskich deportowanych w głąb ZSRR w okresie II wojny światowej." dostępna na pod adresem internetowym: http://andrzejkolakowski.com.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=160:z-bada-nad-losami-dzieci-polskich-deportowanych-w-gb-zsrr-w-okresie-ii-wojny-wiatowej-&catid=44:naukowe<emid=112. W tym kontekście organy powinny obecnie ostrożnie formułować sądy o działaniach podejmowanych w czasie II wojny światowej przez obywateli polskich zagrożonych lub podlegających represjom oraz nie uchylać się od pomocy w uzupełnieniu materiału dowodowego w sprawach osób, które opuściły swoje miejsce zamieszkania a następnie powróciły do ojczyzny w okolicznościach, w których zachowanie szczególnej staranności nie zabezpieczało nie tylko przed utratą istotnych dokumentów ale także zdrowia czy życia.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien przede wszystkim rozpatrzyć złożone przez skarżącego i jego siostrę wnioski w trybie art. 2 powołanej ustawy, z tym jednakże zastrzeżeniem, że z zebranych w sprawie dokumentów bezspornie wynika, że skarżący na dzień repatriacji był wraz z siostrami właścicielem przedmiotowych nieruchomości. Nie byli już nimi natomiast zmarli w 1944 r. rodzice skarżącego. Organ weźmie także pod uwagę, że skarżący repatriował się na mocy umowy Polsko-
I SA/Wa 1847/10
[...] z dnia [...] lipca 1945 r. o której mowa w art. 1 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy oraz, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty potwierdzające fakt posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego (k-179 akt adm.), a także fakt posiadania w miejscowości [...] nieruchomości na dzień [...] marca 1939 r. (k-165 akt adm.) oraz [...] czerwca 1939 r. (k-39 akt adm.). Organ winien zatem przeanalizować całość dostępnych dokumentów i ewentualnie przeprowadzić inne dowody, które pozwolą na właściwą ocenę zasadności wniosku skarżącego jako współwłaściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, który ma mocy powołanej umowy repatriował się do Polski.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI