II SA/RZ 1192/22

II SA/Rz 1192/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2023-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Marcin Kamiński /sprawozdawca/
Maria Mikolik
Piotr Godlewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Marcin Kamiński /spr./ AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 30 czerwca 2022 r. nr SKO.4111/532/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. N. (skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (organ odwoławczy) z dnia 30 czerwca 2022 r. nr SKO.4111/532/2022 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (organ I instancji) z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.
W dniu 12 kwietnia 2022 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem T. P.
Decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 3 pkt 2, 10 i 11, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 2, 2a, 3, 4, art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybie postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresie informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna – odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,
b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekunów, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba wymagająca opieki:
a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
4) (uchylony);
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekunów, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Przepis art. 17b ust. 1 u.ś.r. stanowi, że w przypadku, gdy oświadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.’’. Klauzula ta zastępuje pouczenie organu odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17 ust. 2 u.ś.r.).
Organ I instancji ustalił, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w dniu [...] marca 2022 r. Orzeczenie wydano na czas określony tj. do 31 marca 2025 r. Z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, zaś ustalony stopień datuje się od 17 marca 2022 r. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca pomaga ojcu w codziennych czynnościach życiowych, np. przygotowuje posiłki, pomaga przy ubiorze, dokonuje zakupów, podaje leki, umawia na wizytę do lekarza itp. Wykonuje też wszystkie czynności higieniczne i pielęgnacyjne przy ojcu tj. mycie, obcinanie włosów, paznokci, smarowanie maściami, mycie protezy, zakładanie w razie potrzeby pieluchomajtek. T. P. porusza się przy użyciu laski. Pozostaje w związku małżeńskim ze S. P. Oprócz skarżącej ma również drugą córkę, która zamieszkuje w innej miejscowości, pracuje i odwiedza sporadycznie rodziców. W ocenie organu I instancji przesłanką uniemożliwiającą przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem jest pozostawanie T. P. w związku małżeńskim ze S. P., która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z utrwalonej linii orzeczniczej sądów wynika, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnienie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Skarżąca złożyła oświadczenie, że jej matka ma problemy zdrowotne, jest po leczeniu [...], ma problemy z nadciśnieniem i przez to nie jest w stanie całkowicie zaopiekować się mężem, jednakże nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponieważ skarżąca złożyła oświadczenie, że podlega pod ubezpieczenie w KRUS z racji posiadania gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,1865 ha przeliczeniowych, organ I instancji rozpatrując wniosek wziął pod uwagę, czy występuje zależność między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ wskazał, że taka zależność nie zachodzi, gdyż skarżąca od kilku lat podlega pod ubezpieczenie w KRUS, gdzie ma opłacane składki emerytalno-rentowe, a tym samym poświęciła się pracy w gospodarstwie rolnym. Organ podkreślił, że rolnik czy też małżonek rolnika nie są w zatrudnieniu, gdyż nie są poddani reżimowi pracy - co do godzin i miejsca wykonywania tej pracy. Prowadzenie działalności rolniczej przed objęciem opieki przez skarżącą stanowiło podstawowe zajęcie i stałe źródło jej utrzymania. W ocenie organu skarżąca nie zrezygnowała z pracy zawodowej czy też jej nie podejmowała, gdyż od kilku lat prowadzi działalność rolniczą. Organ I instancji podkreślił, że nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków, wiążących się zarówno z osobą ubiegającą się o świadczenie, jak i z osobą wymagającą opieki oraz innymi członkami rodzin tych osób. Warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest łączne wystąpienie pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. (sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną i niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki) przy jednoczesnym braku którejkolwiek z przesłanek negatywnych określonych przez ustawodawcę w tym przepisie. Świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przyznanie świadczenia nie ma charakteru uznaniowego, a o przyznaniu świadczenia decyduje spełnienie ustawowych przesłanek.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła:
1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,
2) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, eliminuje inne osoby bliskie w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego podczas, gdy przepis ten nie eliminuje takich osób,
3) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.
Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy decyzją z dnia 30 czerwca 2022 r. nr SKO.4111/532/2022 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Powyższe oznacza, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Analiza przepisów Konstytucji oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi do wniosku, że wykonanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo. Źródłem tego obowiązku jest moc powszechnie obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji) w związku z zasadami państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), legalizmu (art. 7 Konstytucji) oraz nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 1 Konstytucji). Przy rozstrzygnięciach Trybunału Konstytucyjnego o charakterze negatoryjnym, czyli orzekających o niekonstytucyjności zakwestionowanego przepisu, dotychczasowa norma prawna przestaje być regułą powinnego zachowania, jest bowiem ostatecznie eliminowana z systemu prawnego. W piśmiennictwie prawniczym podkreśla się, że do wszelkich stosunków prawnych powstałych po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego należy stosować regulację prawną uwzględniającą skutki tego orzeczenia, a więc w przypadku wyroku negatoryjnego - bez aktu normatywnego (przepisu prawnego), który utracił moc obowiązującą. Utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego, o której mowa w art. 190 ust. 3 ab initio Konstytucji RP, oznacza bowiem, że niekonstytucyjny akt normatywny jest derogowany z systemu prawnego w sposób bezwzględny i bezwarunkowy. Oznacza to, że norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej postawie prawnej decyzja administracyjna musi być także uznana za wadliwą. Wadliwość ta może odpowiadać przesłance rażącego naruszenia prawa.
W świetle powyższego organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji niesłusznie oparł zaskarżoną decyzję na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego został uznany za niezgodny z Konstytucją. Nieprawidłowa wykładnia art. 17 ust. 1b u.ś.r. doprowadziła w konsekwencji do wydania decyzji odmownej, co miało charakter co najmniej przedwczesny. Organ I instancji nie rozważył całości okoliczności faktycznych mających wpływ na przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, a decyzję oparł na przesłance negatywnej (art. 17 ust. 1b u.ś.r.), która nie mogła stanowić podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorym członkiem rodziny. W kontekście powyższego organ odwoławczy uznał, że wskazany powód dla którego odmówiono przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w rzeczywistości nie zachodzi. Przeszkody w tym zakresie nie stanowi bowiem moment powstania niepełnosprawności u ojca skarżącej. Również odnośnie do drugiej przesłanki, tj. - braku związku przyczynowo- skutkowego między nie podejmowaniem/rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji. Skarżąca we wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożyła oświadczenie, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 8 kwietnia 2022 r. O istnieniu związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Organ I instancji nie wykazał, że nie zachodzi związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy sprawowaną opieką przez skarżącą nad ojcem, mając na uwadze zakres i rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy. Organ odwoławczy stwierdził jednak, że niezależnie od powyższego zaskarżona decyzja musi zostać utrzymana w mocy, bowiem zasadna jest przesłanka odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na negatywną przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., gdyż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy wskazał, że obowiązek opieki nad członkiem rodziny może być wywodzony zarówno z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.), jak i z treści art. 23 i art. 27 k.r.o., w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć również pomoc w sytuacjach wyjątkowych, takich jak choroba czy niepełnosprawność. Obowiązek alimentacyjny małżonka nie wynika z pokrewieństwa czy powinowactwa, jest związany immanentnie z węzłem małżeńskim i związanymi, z tym obowiązkami wzajemnego wsparcia, troski i pieczy małżonków. Wszak z chwilą zawarcia związku małżeńskiego to w pierwszej kolejności na małżonkach (a nie na rodzicach czy rodzeństwie) spoczywa obowiązek wzajemnej pieczy, wsparcia. To małżonek w pierwszej kolejności - a nie krewni - zobowiązany jest do świadczenia pomocy i do opieki nad współmałżonkiem. To z kolei oznacza, że jeżeli małżonek osoby niepełnosprawnej dla właściwego sprawowania pieczy musi zrezygnować z kontynuowania czy podjęcia pracy zarobkowej, to on w pierwszej kolejności uprawniony jest do skorzystania ze wsparcia, jeżeli Państwo przewiduje jakąkolwiek jego formę osobom sprawującym pieczę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny. Organ stwierdził, że pogląd ten należy uznać za ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec powyższego, przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Organ odwoławczy stwierdził, że nie neguje trudnej sytuacji skarżącej, jak i wsparcia i opieki jakiej udziela ona swojemu ojcu. Niewątpliwie ojciec skarżącej wymaga szeregu czynności i pomocy w codziennych sprawach. Jednakże przepisy u.ś.r. nie przewidują przyznania zastępczego świadczenia pielęgnacyjnego córce, z pominięciem osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności jaką jest żona osoby niepełnosprawnej.
W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję zaskarżając ją w całości i zarzucając:
1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, eliminuje inne osoby bliskie w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego podczas, gdy przepis ten nie eliminuje takich osób,
2) art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.
Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że istotą sporu jest zagadnienie, czy można było w świetle przepisów u.ś.r. przyznać świadczenie pielęgnacyjne córce (skarżąca) z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem, w sytuacji, gdy w pozostaje on w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca wskazała, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, nie eliminuje innych osób bliskich w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 649/19). Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy obowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Dokładnie taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie. Jak wynika natomiast z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, żona osoby niepełnosprawnej nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawnym mężem w sposób wystarczający, głównie ze względu na własny stan zdrowia. Dlatego też w ocenie skarżącej zostały spełnione wszystkie przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje.
Skarga jako oczywiście bezzasadna podlegała oddaleniu.
Zasadniczym przedmiotem sporu było zagadnienie, czy i pod jakimi warunkami jest dopuszczalne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek osoby wymagającej opieki, w sytuacji gdy żyjący współmałżonek tej osoby nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
W przedmiotowej sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła córka (skarżąca) osoby wymagającej opieki (T. P.), pomimo iż żona tej osoby (S. P.) żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Powyższe zagadnienia, po długotrwałym okresie rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnym, zostało ostatecznie rozstrzygnięte przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22. W powyższym orzeczeniu w tezie drugiej jednoznacznie przyjęto, że: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".
Przytoczone wyżej teza uchwały składu siedmiu sędziów NSA jest wiążąca dla każdego sądu administracyjnego (w tym dla samego NSA), chyba że skład sądu postanowi uruchomić procedurę obalenia związania stanowiskiem prawnym wyrażonym w uchwale NSA (art. 269 § 1 p.p.s.a.). Ponieważ Skład Orzekający nie dostrzegł podstaw do odstąpienia od poglądu wyrażonego w ww. uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r. oraz przedstawienia NSA rozważanego zagadnienia prawnego do ponownego rozpoznania, dlatego uchwała ta zachowuje moc wiążącą w niniejszej sprawie.
W tym stanie rzeczy, Sąd działając na podstawie art. 151 w zw. z art. 269 § 1 p.p.s.a., był zobowiązany oddalić skargę.