I OSK 1112/21

I OSK 1112/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2021-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Mariola Kowalska /przewodniczący/
Mirosław Wincenciak
Symbol z opisem
6331 Zasiłek dla bezrobotnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Gd 883/20 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2021-03-11
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art 58, art 59
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 883/20 w sprawie ze skargi R.K. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 883/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę R.K. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Starosta Powiatu S. decyzją z dnia [...] marca 2020 r. orzekł o odmowie przyznania R.K. (dalej zwanemu także "skarżącym") prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] marca 2020 r. z powodu braku udokumentowania, by w okresie 18 miesięcy poprzedzających dzień rejestracji jako osoba bezrobotna był zatrudniony przez co najmniej 365 dni. Organ stwierdził, że we wskazanym okresie strona była bowiem zatrudniona wyłącznie w [...] od dnia 3 września 2018 r. do dnia 17 maja 2019 r.
Przedmiotowa decyzja, jak wynika z akt sprawy, została doręczona skarżącemu w dniu 11 marca 2020 r. w trybie art. 43 k.p.a. (dorosłemu domownikowi).
W dniu 10 czerwca 2020 r. do Powiatowego Urzędu Pracy w S. wpłynęło pismo R.K. (nadane w dniu 8 czerwca 2020 r.), w którym zawarł odwołanie od decyzji organu I instancji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu wskazał, że we wcześniejszym terminie nie był w stanie wnieść odwołania na skutek zagrożenia epidemicznego i wprowadzanych obostrzeń, zaznaczając jednocześnie, że nie miał także możliwości sprawdzenia, czy rzeczywiście zasiłek dla bezrobotnych mu nie przysługuje na skutek zamknięcia wszystkich bezpłatnych biur pomocy prawnej.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r. Wojewoda [...] – działając na podstawie art. 58 § 1 i § 2, art. 59 § 2 oraz art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. oraz art. 15 zzr ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, zm. Dz. U. z 2020 r. poz. 695, Dz. U. z 2020 r. poz. 568, Dz. U. z 2020 r. poz. 567 - powoływanej dalej jako: "ustawa o COVID-19"), a także art. 46 pkt 20 w zw. z art. 68 pkt 2 w zw. z art. 76 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875) - odmówił R.K. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
W uzasadnieniu wskazano, że dla przywrócenia terminu strona musi w złożonym wniosku uprawdopodobnić, że uchybienie nastąpiło bez jej winy (art. 58 § 1 k.p.a.), zaś prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu dopełniając jednocześnie czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 k.p.a.). Termin uważa się zaś za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.).
Organ wyjaśnił, że rozporządzeniem z dnia 13 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 433) Minister Zdrowia wprowadził na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej od dnia 14 marca 2020 r. stan zagrożenia epidemicznego, natomiast rozporządzeniem z dnia 20 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 491) Minister Zdrowia wprowadził na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania stan epidemii.
W związku z tym - na podstawie art. 15 zzr ust. 1 pkt 2 ustawy o COVID-19 - z uwagi na treść wskazanego przepisu bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki uległ zawieszeniu od dnia 14 marca 2020 r. w związku z wprowadzeniem stanu zagrożenia epidemicznego od tego dnia na okres tego zagrożenia. Ponieważ - na podstawie art. 46 pkt 20 w zw. z art. 68 pkt 2 w zw. z art. 76 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 - uchylono zaś od dnia 23 maja 2020 r. powołany wyżej art. 15zzr ustawy o COVID-19, to terminy, których bieg uległ wcześniej na tej podstawie zwieszeniu, biegły dalej od dnia 23 maja 2020 r.
W ocenie organu, z uwagi na to, że skarżący otrzymał decyzję organu I instancji w dniu 11 marca 2020 r., to termin 14 dni do wniesienia odwołania rozpoczął swój bieg w dniu 12 marca 2020 r., a następnie - na podstawie art. 15 zzr ust. 1 pkt 2 ustawy o COVID-19 - uległ zawieszeniu od dnia 14 marca 2020 r. w związku z wprowadzeniem stanu zagrożenia epidemicznego. Natomiast w związku z uchyleniem art. 15zzr ustawy o COVID-19, wskazany termin ponownie rozpoczął swój bieg od dnia 23 maja 2020 r., a zatem R.K. mógł skutecznie wnieść odwołanie od decyzji z dnia [...] marca 2020 r., do dnia 3 czerwca 2020 r.
W ocenie organu skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania, które zostało wniesione dopiero w dniu 8 czerwca 2020 r., nastąpiło bez jego winy. W tym zakresie organ wyjaśnił, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zaliczyć można zdarzenia mające charakter siły wyższej, przeszkody niemożliwe do przezwyciężenia. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu jest zatem niemożliwe, gdy strona postępowania administracyjnego dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.
Odnosząc się do wskazanych przez stronę przyczyn uchybienia terminu, tj. faktu zamknięcia biur pomocy oraz wprowadzenia obostrzeń w czasie epidemii, organ ocenił, że w tym konkretnym przypadku żadna z podanych przyczyn nie może stanowić uprawdopodobnienia braku winy strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Skarżący mógł bowiem złożyć odwołanie nie konsultując się z bezpłatnym biurem pomocy, gdyż zgodnie z art. 128 k.p.a. odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia i wystarczy, jeśli z jego treści wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji. Jeżeli zatem miał wątpliwości co do prawidłowości decyzji, mógł złożyć odwołanie bez konsultacji z bezpłatnym biurem pomocy. Organ II instancji w toku postępowania odwoławczego sprawdza bowiem czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Natomiast, jeśli strona mimo braku istotnych ku temu przeszkód nie zdecydowała się zaskarżyć decyzji S. z dnia [...] marca 2020 r. w ustawowym terminie 14 dni (uwzględniającym wskazane wyżej modyfikacje ustawowe związane z jego zawieszeniem), to uczyniła to na własne ryzyko i odpowiedzialność.
Odnośnie do drugiej przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołania organ zaznaczył, że skarżący nie sprecyzował przez jakie obostrzenia związane z epidemią nie był w stanie złożyć odwołania w przewidzianym terminie. Organ wyjaśnił jednocześnie, że pomimo, iż Powiatowy Urząd Pracy w S. ograniczył osobisty kontakt z osobami bezrobotnymi, to możliwe było składanie podań, odwołań w siedzibie Powiatowego Urzędu Pracy, jak również było możliwe osobiste spotkanie z pracownikiem Powiatowego Urzędu Pracy zgodnie z zastosowanymi obostrzeniami sanitarnymi. Powiatowy Urząd Pracy udostępnił na stronie internetowej możliwe formy kontaktu. Strona mogła też przesłać odwołanie za pośrednictwem operatora pocztowego, jak również złożyć odwołanie w formie elektronicznej.
Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że niezachowanie przez skarżącego terminu do złożenia odwołania nie nastąpiło wskutek przeszkody niemożliwej do usunięcia przez stronę nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, lecz było wynikiem niedołożenia przez niego należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej należycie o swoje interesy, tj. z użyciem miernika powszechnie wymaganej staranności. Skoro bowiem wystarczyło niezadowolenie z podważanej decyzji i w istocie nie było żadnej przyczyny obiektywnie uniemożliwiającej wniesienie odwołania w terminie, który w tym przypadku trwał do dnia 3 czerwca 2020 r., to nie sposób zasadnie przyjąć, że strona uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji organu I instancji nastąpiło bez jej winy, a tym samym w sprawie nie zaistniały wszystkie przesłanki do zastosowania art. 58 k.p.a.
R.K. zaskarżył powyżej wskazane postanowienie Wojewody [...] w drodze skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Zaskarżonym obecnie wyrokiem Sąd I instancji skargę oddalił. Podniósł, że nie jest sporne, że decyzja organu I instancji została doręczona skarżącemu w dniu 11 marca 2020 r., a zatem z tym dniem rozpoczął się bieg 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania (art. 129 § 2 k.p.a.). Uległ on jednak zawieszeniu z dniem 14 marca 2020 r. W okresie bowiem od 14 do 20 marca 2020 r. na obszarze RP obowiązywał stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego - Dz. U. z 2020 r., poz. 433), natomiast od 20 marca 2020 r. obowiązuje stan epidemii (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. z 2020 r., poz. 490). Z dniem 31 marca 2020 r. wszedł natomiast w życie art. 15zzs ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, który stanowił, że w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID, bieg terminów procesowych w postępowaniach administracyjnych nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu na ten okres. Następnie – na mocy art. 46 pkt 20 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875) – art. 15zzs ustawy o COVID-19 został uchylony z dniem 16 maja 2020 r. Jednocześnie z art. 68 ust. 7 ww. ustawy z dnia 14 maja 2020 r. nowelizującej ustawę o COVID-19 wynikało, że terminy w postępowaniach, o których mowa w art. 15zzs ustawy zmienianej w art. 46 (czyli ustawy o COVID-19), których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzs tej ustawy, biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. W związku z faktem, że ustawa z dnia 14 maja 2020 r. nowelizująca ustawę o COVID-19, usuwająca z systemu prawa art. 15 zzs ustawy o COVID, weszła w życie w dniu 16 maja 2020 r., to skutki, o których mowa w jej art. 68 ust. 7, następują od dnia 23 maja 2020 r. Oznacza to, że bieg zawieszonego z dniem 14 marca 2020 r. terminu do wniesienia odwołania przez skarżącego, rozpoczął ponownie swój bieg z dniem 23 maja 2020 r. Skoro zatem do dnia 14 marca 2020 r. upłynęły 2 dni z 14-dniowego terminu na wniesienie przez skarżącego odwołania, a bieg pozostałego 12-dniowego terminu rozpoczął się w dniu 23 maja 2020 r., to upływ "całkowitego" terminu na wniesienie odwołania przez skarżącego nastąpił w dniu 3 czerwca 2020 r. Skarżący swoje odwołanie natomiast wniósł za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu 8 czerwca 2020 r., uchybiając określonemu w treści art. 129 § 2 k.p.a. terminowi do złożenia odwołania.
Istotne jest natomiast to zdaniem Sądu, że skarżący wraz z odwołaniem złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wskazując na okoliczności, z powodu których uchybił wniesieniu odwołania w terminie, wyjaśniając w tym zakresie, że we wcześniejszym terminie nie był w stanie wnieść odwołania na skutek zagrożenia epidemicznego i wprowadzanych obostrzeń, bowiem nie miał możliwości sprawdzenia, czy rzeczywiście zasiłek dla bezrobotnych mu nie przysługuje z uwagi na zamknięcie wszystkich bezpłatnych biur pomocy prawnej.
Sąd I instancji przytaczając treść z art. 58 § 1 k.p.a. wskazał, że w literaturze przedmiotu nie budzi wątpliwości, że osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy, co oznacza, że musi uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 284). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że odwołanie się w art. 58 § 1 k.p.a. do braku winy powoduje, iż przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie jest dopuszczalne, gdy strona zawiniła uchybienie terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności, a o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2018 r., sygn. akt II OSK 2369/16, LEX nr 2581507).
W ocenie Sądu I instancji skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winny. Jak wskazał sam powodem spóźnienia w złożeniu odwołania od decyzji organu I instancji odmawiającej przyznania mu prawa do zasiłku dla bezrobotnych była chęć zasięgnięcia opinii prawnej w tym zakresie w bezpłatnym biurze pomocy prawnej. Złożenie odwołania i poddanie kontroli instancyjnej decyzji przez organ odwoławczy – co podkreślił organ - nie wymaga jednak szczególnej formy ani treści, gdyż wystarczy wskazanie, że strona nie zgadza się z podjętym przez organ rozstrzygnięciem, tak by sprawę przekazać do ponownego jej rozpoznania przez organ wyższego stopnia (art. 128 k.p.a.). Z wyjaśnień strony przedstawionych w złożonym do Wojewody wniosku o przywrócenie terminu nie wynikało czy faktycznie skorzystał on z takiej konsultacji, a jeżeli nawet ją uzyskał, to kiedy to w rzeczywistości nastąpiło, co mogło mieć bowiem istotne znaczenie przy ocenie, czy skarżący dochował należytej staranności przy dokonaniu czynności wniesienia odwołania po upływie terminu w dniu 8 czerwca 2020 r. Okoliczność natomiast istniejącego stanu epidemii i związanych z nim obostrzeń nie może bezwzględnie usprawiedliwiać i sama przez się tłumaczyć w każdym przypadku naruszenia obowiązujących przepisów, w tym dotyczących przekroczenia terminów procesowych. Organ słusznie zatem zwrócił uwagę, że skarżący nie wyjaśnił we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania - poza przywołanym zamknięciem bezpłatnych biur prawnych – przez jakie konkretnie obostrzenia nie był w stanie złożyć odwołania w przepisanym prawem terminie, podkreślając przy tym, że nawet w czasie epidemii – pomimo tego, że Powiatowy Urząd Pracy w S. ograniczył osobisty kontakt z osobami bezrobotnymi – możliwe było przy zachowaniu i zastosowaniu obostrzeń sanitarnych nawet osobiste spotkanie z pracownikiem organu, jak również była możliwość kontaktu poprzez udostępnioną stronę internetową Urzędu Pracy, a także złożenie podania (odwołania) w siedzibie organu.
W związku z powyższym Sąd podzielił stanowisko organu, że niedochowanie przez skarżącego terminu do złożenia odwołania nie nastąpiło wskutek przeszkody niemożliwej do usunięcia nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, lecz było wynikiem niedołożenia przez niego należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej należycie o swoje interesy, tj. z użyciem miernika powszechnie wymaganej staranności.
Z rozstrzygnięciem tym skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucił:
1. naruszenie art. 58 P 1 k.p.a. wskutek błędnego uznania, że skarżący kasacyjnie nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy, podczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że skarżący kasacyjnie nie miał możliwości złożenia odwołania w terminie;
2. naruszenia art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej, jako P.p.s.a.) wobec braku ustalenia, iż organ dopuścił się naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. wskutek uzasadnienia odmowy przywrócenia terminu rzekomym brakiem należytej staranności skarżącego w dochowaniu terminu, nieuwzględniając słusznego interesu skarżącego przy rozpatrywaniu sprawy, prowadząc postępowanie wbrew zasadzie budowania zaufania obywateli do działalności organów administracji publicznej, w sytuacji, gdy skarżący kasacyjnie nie został pouczony o art. 128 k.p.a., ani o sposobie liczenia terminu na złożenie odwołania wskutek wprowadzenia stanu epidemii oraz warunkach złożenia prośby o przywrócenie terminu na jego złożenie, jak też nie został wezwany do uzupełnienia (warunkowo) złożonego wniosku o przywrócenie terminu, a naruszenia te miały istotny wpływ na wynik postępowania.
Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania za I i II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Względnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono stosowną argumentację.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według 182 § 3 P.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna złożona w tej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga w tej sprawie kwestia liczenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że w niniejszej sprawie oceniając czy termin ustanowiony w art. 129 § 2 k.p.a. został zachowany, należało uwzględnić regulację przyjętą w art. 15 zzs ust. 1 pkt 6 ustawy o COVID-19, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568). Jak już słusznie wyjaśnił to Sąd I instancji od dnia 14 marca 2020 r. z mocy prawa nastąpiło zawieszenie biegu terminów procesowych w postępowaniach administracyjnych.
Z kolei na mocy art. 46 pkt 20 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875) - z dniem 16 maja 2020 r. został uchylony w całości art. 15 zzs ustawy o COVID-19, a zatem przepis art. 15 zzs ust. 1 pkt 6 tej ustawy utracił moc. W świetle art. 68 ust. 6 ww. ustawy z dnia 14 maja 2020 r., terminy w postępowaniach, o których mowa w art. 15zzs ustawy zmienianej w art. 46, których bieg nie rozpoczął się na podstawie art. 15zzs tej ustawy, rozpoczynają bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (ogłoszenie nastąpiło w Dzienniku Ustaw w dniu 15 maja 2020 r.), tj. w dniu 24 maja 2020 r. (por. wyrok NSA 19 stycznia 2021 r., III OSK 3191/21).
Przy obliczaniu zachowania 14-dniowego termin należało zatem odliczyć okres zawieszenia trwający od 14 marca 2020 r. do 23 maja 2020 r.
Decyzja organu I instancji została skarżącemu kasacyjnie doręczona w dniu 11 marca 2020 r. Termin do wniesienia odwołania rozpoczął swój bieg od dnia 12 marca 2020 r. Następnie od dnia 14 marca 2020 r. uległ zawieszeniu, a w dalszym ciągu biegł od dnia 24 maja 2020 r. i zakończył się w dniu 4 czerwca 2020 r. (pierwszy i drugi dzień terminu to 12 i 13 marca 2020 r., dalsze 12 dni biegły od 24 maja 2020 r.). Błędnie zatem zarówno organ odwoławczy jak i Sąd I instancji przyjęli, iż bieg terminu po okresie jego zawieszenia, znajdował swój początek w dniu 23 maja 2020 r. Te uchybienie pozostaje jednak bez wpływy na treść orzeczenia skoro skarżący odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia złożył w dniu 8 czerwca 2020 r., a zatem niewątpliwie po terminie.
Odnosząc się do kwestii przywrócenia skarżącemu kasacyjnie terminu do wniesienia odwołania, to Naczelny Sąd Administracyjny podziela w pełni stanowisko Sądu I instancji, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie zaś do art. 59 § 1 k.p.a. o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Tak więc w postępowaniu poprzedzającym wydanie postanowienia na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej sprawdza czy wnioskodawca uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia została pozostawiona wnioskodawcy, który nie musi udowadniać lecz jedynie uprawdopodobnić, że uchybił terminowi bez swojej winy (wyrok NSA z 28 marca 2008 r., II GSK 10/08, wyrok NSA z 12 października 2018 r., I OSK 1268/18).
Innymi słowy - przywrócenie terminu uzasadnia podanie przez wnioskodawcę takich obiektywnych i niezależnych od niego okoliczności, które wskazują na to, że nawet pomimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły mu one dokonanie czynności w terminie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny, że takich okoliczności nie podał skarżący w złożonym wniosku. Słusznie uznano, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Jak właściwie wskazał WSA powołane przez skarżącego twierdzenia, że we wcześniejszym terminie nie był w stanie wnieść odwołania na skutek zagrożenia epidemicznego i wprowadzanych obostrzeń, bowiem nie miał możliwości sprawdzenia, czy rzeczywiście zasiłek dla bezrobotnych mu nie przysługuje z uwagi na zamknięcie wszystkich bezpłatnych biur pomocy prawnej - nie stanowią o braku winy. Skarżący otrzymał decyzję o odmowie przyznania mu prawa do zasiłku dla bezrobotnych, a zatem decyzję dla niego niekorzystną. Niezadowolony z tego rozstrzygnięcia mógł wnieść odwołania, zgodnie z zawartym w decyzji pouczeniem. Odwołanie bowiem nie jest obwarowane szczególnym formalizmem i jego złożenie nie wymaga udziału profesjonalnego pełnomocnika. Oczywiście strona ma prawo skorzystać z fachowej porady prawnej jednakże trudności związane z organizacją uzyskania takowej nie mogą same w sobie stanowić podstaw do uznania, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy strony. Jednocześnie słusznie zauważył Sąd I instancji, iż istnienie stanu epidemii i związanych z nim obostrzeń nie może bezwzględnie usprawiedliwiać i tłumaczyć w każdym przypadku naruszenia obowiązujących przepisów, w tym dotyczących przekroczenia terminów procesowych. Tym bardziej, że skarżący nie wyjaśnił konkretnie jakie to obostrzenia i zakazy uniemożliwiły mu (bez jego winy) wniesienie odwołania w terminie. Skarżący nie mogąc - jak wskazał - skorzystać z biura darmowych porad prawnych, pozostał bierny mimo, że wiedział, że wniesienie odwołania obwarowane jest terminem (decyzja organu I instancji zawiera w tym zakresie pouczenie). Skoro pozostawał bez środków do życia (tak w skardze kasacyjnej), a organ odmówił mu prawa do zasiłku dla bezrobotnych, to tym bardziej skarżący winien był dochować wszelkiej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Zdaniem skarżącego kasacyjnie skorzystanie z porady prawnej jest właśnie wyrazem staranności w dbaniu o własne interesy. Naczelny Sąd Administracyjny co do zasady podziela ten pogląd, jednakże w tej sprawie to działania skarżącego (a w zasadzie ich brak) doprowadziły do wydania zaskarżonego postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Skarżący mógł złożyć odwołanie, jednak nie uczynił tego w zakreślonym terminie. Nie istniały obiektywne przeszkody do podjęcia określonej czynności procesowej.
Również okoliczność, że skarżący nie wiedział, że odwołanie mogłoby się sprowadzać do wyrażenia niezadowolenia z decyzji, nie może przemawiać na korzyść strony. Przepisy mające zastosowanie w tej sprawie (chociażby art. 128 k.p.a.) mają moc powszechnie obowiązującą, a ich nieznajomość - zgodnie ze starorzymską paremią "Ignorancia iuris nocet" - szkodzi. W tym zakresie nie można skutecznie czynić organowi zarzutu, że pouczenie zawarte w decyzji jest chociażby niekompletne. Organ pouczył właściwie o terminie i sposobie wniesienia odwołania.
Sąd rozumie trudną sytuację obywateli związaną ze stanem epidemii COVID-19, i zdaje sobie sprawę z utrudnień związanych z dostępem do urzędów i usług, jednakże sam ten fakt nie może w tej sprawie stanowić podstawy do przywrócenia terminu. To zainteresowany musi wykazać, że w tej konkretnej sprawie wystąpiły obiektywne i niezależne od niego okoliczności, które wskazują na to, że nawet pomimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły mu one dokonanie czynności w terminie. Tego zabrakło w rozpoznawanej sprawie.
W świetle powyższego postaje bez znaczenia kwestia tego czy skarżący skorzystał ostatecznie z porady prawnej czy nie.
Zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, oddalił ją na podstawie art. 184 P.p.s.a.