I SA/Wa 1203/19

I SA/Wa 1203/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-07-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-06-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Magdalena Durzyńska /przewodniczący/
Mariola Kowalska.
Przemysław Żmich /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 392/21 - Wyrok NSA z 2023-09-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2134
art. 16  ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie WSA Mariola Kowalska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2020 r. sprawy ze skargi G. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej G. C. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania G. C., decyzją z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lutego 2019 r. nr [...] uchylającą od [...] października 2017 r. decyzję Prezydenta [...] z [...] września 2017 r. nr [...].
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Prezydent [...] decyzją z [...] września 2017 r. przyznał G. C. świadczenie wychowawcze na dziecko K. C. w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.
Pismem z [...] sierpnia 2018 r. organ I instancji zwrócił się do Wojewody [...] o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Pismem z [...] grudnia 2018 r. Wojewoda [...] poinformował organ I instancji, że L. C. od sierpnia 2017 r. został oddelegowany do wykonywania pracy na terenie [...]. W związku z tym przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w sprawie G. C. mają zastosowanie od 1 września 2017 do nadal. Jednocześnie organ I instancji otrzymał odpis decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2018 r. orzekającej o przyznaniu świadczenia wychowawczego na K. C. na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r.
Prezydent [...] decyzją z [...] lutego 2019 r. uchylił od [...] października 2017 r. decyzję z [...] września 2017 r., z uwagi na podleganie przez G. C. przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Od powyższej decyzji G. C. wniosła odwołanie. Wskazała, że Polska stanowi centrum jej interesów życiowych i że nigdy nie pobierała świadczenia wychowawczego w [...]. Jednocześnie podała, że ma prawo do wyboru świadczenia polskiego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] kwietnia 2019 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lutego 2019 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 16 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134) – dalej zwanej "ustawą" w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. W przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Kolegium podkreśliło, że art. 16 ust 6 ustawy w przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzje przyznającą świadczenie wychowawcze za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Zatem uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego musi poprzedzać ustalenie wojewody o konieczności zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dokonane przez wojewodę ustalenie ma ten skutek, że organ właściwy w sprawie świadczenia wychowawczego uchyla decyzję o przyznaniu świadczenia wychowawczego, co powinno nastąpić od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w zakresie świadczenia wychowawczego. Powyższe wiąże się ze zmianą właściwości rzeczowej organu do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego.
Art. 16 ust. 5 ustawy stanowi, że w przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 11, tj. w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.
Z mocy art. 16 ust. 6 ustawy organ jest związany ustaleniem wojewody, co do okoliczności stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Takie ustalenie w rozpoznanej sprawie nastąpiło - czego wyrazem jest pismo Wojewody [...] z [...] grudnia 2018 r.
Według art. 1 lit. z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE.L 166 z 30.04.2004, str. 1, ze zm.; Dz.Urz.UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, ze zm.), określenie "świadczenie rodzinne" oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych wspomnianych w załączniku I.
Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Odpowiada ono zatem zakresowi normatywnej definicji świadczenia rodzinnego w rozumieniu ww. rozporządzenia. Stąd też zachodzi potrzeba stosowania przepisów o koordynacji systemów świadczeń zabezpieczenia społecznego wobec świadczenia wychowawczego. Tą wykładnię potwierdza art. 16 ust. 5 ustawy.
Uzyskanie przez organ gminy informacji, że w stosunku do danej osoby mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obliguje organ do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji.
Organ odwoławczy zauważył, że nie jest uprawniony do badania zasadności ustaleń właściwego wojewody ani rozważania na tym etapie postępowania, jakie mogą być potencjalne skutki uchylenia decyzji.
Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2019 r. G. C. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji; 2) przesyłanie korespondencji w formie papierowej na adres w Ambasadzie RP w [...]; 3) rozważenie możliwości przesłuchania rodziców K. C. w drodze pomocy prawnej. W uzasadnieniu wskazała, że L. C. rozpoczął pracę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych w [...] r. W [...] r. G. C. podała, że od [...] r. na stałe w raz z rodziną mieszka w Polsce. Nie zamierza zmieniać miejsca stałego pobytu także w przyszłości. Wszyscy członkowie rodziny są na stałe zameldowani w Polsce. Mieszkanie znajduje się w [...].
Dalej podniosła, że pracownicy Ambasad w trakcie wyjazdów na placówki dyplomatyczne przebywają w mieszkaniach służbowych lub wynajętych dla nich na czas ich pracy w danym kraju. Od powrotu z placówki dyplomatycznej w [...] i [...] w [...] r., aż do wyjazdu na obecną placówkę w [...] rodzina skarżącej nieprzerwanie przebywała w Polsce, zaś dzieci odbywały naukę w polskich placówkach oświatowych.
W związku z tym zarówno w roku szkolnym 2015/2016 jak i 2016/2017 dzieci uczyły się w odpowiednych szkołach podstawowych w [...]. Były to szkoły: SP im. [...] w [...] oraz Zespół Szkół Muzycznych nr [...] [...] w przypadku H. oraz SP nr [...] im. [...] w [...] w przypadku K.
Skarżąca oświadczyła, że od września [...] r. na okres czasowego wyjazdu na placówkę dyplomatyczną została oddelegowana do pracy za granicą oraz przeszła na 1/10 etatu w [...] [...] do końca sierpnia [...] r. Po przybyciu do [...] rozpoczęła pracę na pół etatu w Ambasadzie RP w [...] od września [...] r. na czas 3 lat. Dalej jest zatrudniona na czas nieokreślny w [...] [...] oraz jest rozliczana ze swojej działalności naukowej w tej instytucji.
Wskazała, że mąż aktualnie pełni funkcję kierownika polskiej placówki zagranicznej w [...].
Jednocześnie podała, że od jesieni 2017 r. córki od poniedziałku do piątku uczęszczają do publicznych szkół [...], zaś w soboty są uczennicami [...] im. [...] przy Ambasadzie RP w [...].
G. C. zaznaczyła, że składając wniosek w 2016 r. miała pełną świadomość, że ewentualne oddelegowanie męża do pracy za granicą nie będzie łączyć się z imigracją rodziny z Polski, lecz jedynie z tymczasową zmianą oraz, co za tym idzie, uczęszczaniem dzieci do innych szkół, niż dotychczas na czas odbywania służby za granicą.
Fakt, że polskie dziecko odbywające naukę w szkole w innym kraju, niż Polska nadał ma prawo do otrzymania wsparcia przez państwo polskie został potwierdzony przyznaniem dzieciom świadczenia "dobry start" we wrześniu 2018 r.
Skarżąca oświadczyła, że tymczasowy wyjazd na placówkę zagraniczną jest wyjazdem służbowym i nie może być porównywany z imigracją, także w kraju UE takim jak [...]. Praca na placówce dyplomatycznej to rodzaj pracy wpisany w karierę zawodową członka polskiej służby dyplomatycznej jakim jest jej mąż. Skarżąca i jej mąż są zatrudnieni w polskim sektorze publicznym. Rozliczali się i rozliczają swój dochód w Polsce. Polska stanowiła i stanowi centrum interesów życiowych każdego z członków rodziny. Nigdy nie starali się o świadczenie wychowawcze w [...], ani nigdy nie otrzymywali takich świadczeń z innych krajów, niż Polska.
Skarżąca wskazała, że stosując interpretację, według której wyjeżdżając z Polski do [...] musi oddać świadczenia, które dostała przebywając w Polsce zaś zaczyna dostawać te same świadczenia na pobyt w [...], powstaje problem, czy po zaplanowanym na 2021 r. powrocie z [...] do Polski będzie musiała zwrócić świadczenia, które dostaje przebywając w [...] od państwa polskiego (decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 2018 r. nr [...] o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. na K. C.) zważywszy, że po powrocie do Polski ponownie okaże się, że zastosowanie będą miały tak rozumiane przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Czy wówczas zostanie odwołana zaskarżana tu decyzja, gdyż dotyczy ona okresu, gdy członkowie rodziny przebywali w Polsce. Czy każdy czasowy wyjazd pracownika służby zagranicznej do pracy w służbie dyplomatycznej do kolejnego kraju UE skutkować będzie odbieraniem mu wcześniej przyznanych świadczeń 500 +, gdyż przebywał w innym kraju UE.
Skarżąca podkreśliła, że zgodnie z obowiązkiem kształcenia dzieci wyjazd na placówkę zagraniczną jest związany z koniecznością podjęcia przez dzieci kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej zatem przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie powinni mieć zastosowania (art. 16 ust. 3 ustawy).
Dalej podniosła, że zgodnie z przepisami prawa międzynarodowego polska placówka dyplomatyczna w [...] stanowi część państwa polskiego w stosunku do którego przepisy prawa [...] nie mają zastosowania. W świetle prawa międzynarodowego na terytorium ambasady polskiej w [...] rozciąga się szczególna jurysdykcja terytorialna Polski, ponieważ Polska realizuje w stosunku do tego terytorium tzw. zwierzchnictwo praktyczne (practical dominion). Członek służby dyplomatycznej nie podlega w zakresie usług świadczonych na rzecz państwa wysyłającego przepisom o ubezpieczeniach społecznych, które mogą obowiązywać w państwie przyjmującym (art. 33 ust. 1 Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych z dnia 18 kwietnia 1961 r.).
Praca L. C., urzędnika służby cywilnej, podlega ustawodawstwu polskiemu w zakresie pomocy społecznej mimo, że aktualnie wypełnia swoje obowiązki przebywając tymczasowo w [...] (art. 11 ust. 3 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r.). Wykonywanie przez pracowników służby dyplomatycznej, będących obywatelami polskimi, powierzonych im przez państwo polskie obowiązków i z tego powodów przebywających czasowo za granicą nie może ograniczać ich praw obywatelskich. Jednym z takich praw jest przyznanie przebywającym z nimi za granicą dzieciom świadczenia wychowawczego. Ograniczenie ww. uprawnienia jest niezrozumiałe zwłaszcza, że pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego (przepisy ogólne prawa cywilnego Kodeksu cywilnego) oraz - w szerszym zakresie - zasad prawa międzynarodowego.
Zdaniem skarżącej bardzo podobna do niniejszej sytuacja miała miejsce w odniesieniu do przypadku rodziny, która czasowo przeniosła się do [...], gdyż ojciec-oficer został wyznaczony na stanowisko służbowe poza granicami kraju na okres od [...] lipca 2015 r. do [...] czerwca 2018 r. Z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 kwietnia 2019 r. o sygn. akt I OSK 1527/17 wynika, że czasowy wyjazd z Polski nie odbiera prawa do świadczenia 500+. Przypadek rodziny skarżącej jest identyczny, gdyż jedynie tymczasowo opuściła Polskę oraz powróci na stałe do kraju po odbyciu służby dyplomatycznej przez L. C. w [...].
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
W piśmie z [...] kwietnia 2020 r. pełnomocnik skarżącej uzupełnił zarzuty i argumentację skargi oraz sprecyzował wnioski skargi. Wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...]; 2) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego , w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; 3) dopuszczenie wydruków korespondencji e-mail skarżącej z urzędnikiem [...] Urzędu Wojewódzkiego na okoliczność błędnego informowania skarżącej, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, niedostatecznego wyjaśnienia przyczyn wydania decyzji z 12 lutego 2019 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) prawa materialnego – art. 27 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 2 i 6 ustawy poprzez przyjęcie, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a osoba podlegała ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie wskutek pozostawania członka rodziny poza granicami RP; 2) przepisów postępowania, mających wpływ na treść decyzji, tj.: - art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 kpa poprzez niewskazanie w jej uzasadnieniu jakichkolwiek przesłanek i powodów, które pozwalałyby przyjąć, że zasadne jest uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, a także, ze względu na brak wskazania w uzasadnieniu faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, - art. 8 w zw. z art. 9 kpa poprzez ich niezastosowanie i niedostateczne wyjaśnienie przyczyn oraz konsekwencji dla skarżącej jakie wiązały się z wydaniem decyzji z 12 lutego 2019 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
W pierwszej kolejności trzeba wskazać, że podstawę materialnoprawną decyzji Prezydenta [...] z [...] lutego 2019 r. stanowił art. 27 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 6 ustawy.
Sąd zwraca uwagę, że tryb fakultatywnego uchylenia decyzji ostatecznej, o którym mowa w art. 27 ust. 1 ustawy, nie mógł być zastosowany w niniejszej sprawie. Przepis ten przewiduje, że organ właściwy może bez zgody strony uchylić decyzję ostateczną na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego m.in., jeżeli członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Akta sprawy nie potwierdzają, aby którykolwiek z członków rodziny G. C. nabył prawo do świadczenia rodzinnego, będącego odpowiednikiem polskiego świadczenia wychowawczego, w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Jeżeli chodzi o tryb obligatoryjnego uchylenia decyzji ostatecznej uregulowany w art. 16 ust. 6 ustawy Sąd zwraca uwagę, że tryb ten znajduje zastosowanie gdy: 1) po zakończeniu sprawy o przyznanie świadczenia wychowawczego poprzez wydanie decyzji przyznającej świadczenie wyjdzie na jaw, że osoba (matka, ojciec dziecka), członek rodziny tej osoby przebywa w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wymienione w art. 2 pkt 15 ustawy; 2) wojewoda - na skutek wystąpienia organu właściwego (w niniejszej sprawie prezydenta miasta) o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego.
Poza tym warunkiem koniecznym do wydania decyzji uchylającej ostateczną decyzję przyznającą świadczenie w trybie art. 16 ust. 6 ustawy jest uprzednie ustalenie przez wojewodę: 1) że nie wystąpił przypadek wyjazdu wymienionej wyżej osoby poza granice RP lub pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami RP; 2) od kiedy wymieniona wyżej osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczenia na rodzinę w innym państwie (w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wymienione w art. 2 pkt 15 ustawy) w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Takie wymogi wynikają z art. 16 ust. 2-4 i 6 ustawy.
W niniejszej sprawie poza sporem jest to, że: 1) po wydaniu decyzji z [...] września 2017 r. przyznającej świadczenie wychowawcze na drugie dziecko skarżącej organ właściwy uzyskał informację o wyjeździe służbowym poza granice RP i o pobycie od końca sierpnia 2017 r. męża skarżącej L. C. (mianowanego w [...] r. na urzędnika służby cywilnej) w związku z zatrudnieniem w Ambasadzie RP w [...] od [...] sierpnia 2017 r. na stanowisku I radcy (pkt II ppkt 2 formularza wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego z 10 lipca 2018 r., korespondencja mailowa – k.27 akt adm., kopia zaświadczenia MSZ z 4 lutego 2019 r. – k. 49 akt adm.); 2) powodem wydania przez Prezydenta [...] decyzji z [...] lutego 2019 r. było to, że w styczniu 2019 r. organ ten uzyskał od Wojewody [...] pisemną informację, że mąż skarżącej od sierpnia 2017 r. został oddelegowany do wykonywania pracy na terytorium [...] i wobec tego w sprawie zakończonej decyzją z [...] maja 2016 r. mają od 1 września 2017 r. do nadal zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; 3) rodzina skarżącej nie zmieniła miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 1 ust. 3 ustawy w zw. z art. 25 Kodeksu cywilnego.
W niniejszej sprawie sporne jest natomiast to, czy w sprawie ziściły się wszystkie przewidziane wyżej wymogi warunkujące zastosowanie trybu uchylenia decyzji z art. 16 ust. 6 ustawy, w szczególności to, czy Prezydent [...] otrzymał od Wojewody [...] pisemną kompletną informację o okolicznościach wynikających z art. 16 ust. 6 ustawy, tj. po pierwsze – informującą o zastosowaniu w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, po drugie – informującą o dacie, od kiedy mąż skarżącej podlega ustawodawstwu w zakresie świadczenia na rodzinę w innym państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wymienione w art. 2 pkt 15 ustawy, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1 ze zm.) – dalej zwane "rozporządzeniem" i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2009.284.1 ze zm.) – dalej zwane "rozporządzeniem wykonawczym".
Jeżeli chodzi o to pierwsze zagadnienie Sąd zwraca uwagę, że przemieszczenie się na terytorium [...] męża skarżącej w związku z zatrudnieniem od sierpnia 2017 r. w Ambasadzie RP w [...] na stanowisku I radcy świadczy o tym, że L. C., jako członek korpusu służby cywilnej (urzędnik służby cywilnej zatrudniony w ministerstwie obsługującym ministra właściwego do spraw zagranicznych), został przeniesiony do pracy w służbie zagranicznej [art. 2 ust. 1 pkt 2 i art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1559 ze zm.) w zw. z art. 2 pkt 1 i art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o służbie zagranicznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 2040)].
Skoro więc: 1) mąż skarżącej wraz z rodziną (obywatele polscy) zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (państwie członkowskim Unii Europejskiej), 2) od sierpnia 2017 r. przebywa w związku z wykonywaniem czynności służbowych na terytorium [...], która jest członkiem Unii Europejskiej, 3) świadczenia wychowawcze stanowią element systemu świadczeń rodzinnych (art. 1 lit. z w zw. z art. 3 ust. 1 lit. j rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r.) - to w niniejszej sprawie niewątpliwie znajdują zastosowanie przepisy rozporządzenia i rozporządzenia wykonawczego.
Niewątpliwie bowiem opisane wyżej okoliczności istotne dla sprawy (obywatelstwo, miejsce zamieszkania, miejsce pobytu i zatrudnienia, rodzaj zatrudnienia, rodzaj świadczenia) świadczą o tym, że mąż skarżącej podlega zakresowi podmiotowemu i przedmiotowemu przepisów unijnych w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, o których mowa w art. 2 pkt 15 ustawy. To zaś kwalifikuje niniejszą sprawę do kategorii spraw, o których mowa w art. 16 ust. 2 i 4 ustawy, w których rzeczowo właściwym organem jest wojewoda.
Rację ma natomiast skarżąca, że z pisma Wojewody [...] z [...] grudnia 2018 r. nie wynika, czy L. C., a jeżeli tak, to od jakiej konkretnie daty, podlega (obiektywnie rzecz biorąc) ustawodawstwu państwa obcego ([...]) w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem konkretnych przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Zdaniem Sądu w takiej sytuacji przedwczesne było wydanie przez Prezydenta [...] decyzji z [...] lutego 2019 r. i zaakceptowanie tego rozstrzygnięcia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] poprzez wydanie zaskarżonej decyzji.
Rację ma Kolegium twierdząc, że organ właściwy (prezydent miasta) związany jest stanowiskiem pisemnym wojewody, jako organu właściwego w sprawach związanych z realizacją świadczeń wychowawczych w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 11 ustawy w zw. z art. 16 ust. 2, 4 i 6 ustawy).
Kolegium pomija jednak to, że stanowisko pisemne wojewody musi odnosić się do wszystkich kwestii, które są niezbędne do wydania decyzji kasatoryjnej, o której mowa w art. 16 ust. 6 ustawy.
Sąd zwraca uwagę, że ogólną zasadą wynikającą z pkt 17 preambuły rozporządzenia jest to, że ustawodawstwem mającym zastosowanie w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego jest ustawodawstwo miejsca wykonywania pracy przez pracownika najemnego.
Z tym że rozporządzenie – co do zasady - odróżnia zatrudnienie, które ma charakter pracy najemnej wykonywanej przez pracownika najemnego (pkt 17 preambuły w zw. z art. 1 lit. a, art. 11 ust. 3 lit. a i art. 12 ust. 1 rozporządzenia) od zatrudnienia jako pracy wykonywanej przez urzędnika służby cywilnej (art. 1 lit. d w zw. z art. 11 ust. 3 lit. b, art. 13 ust. 4 rozporządzenia). Mogą jednak istnieć regulacje wyjątkowe, z uwagi na odrębne porozumienia państw członkowskich UE (art. 16 ust. 1 rozporządzenia)
Trafnie zwróciła uwagę skarżąca, że – co do zasady - zgodnie z art. 11 ust. 3 lit. b rozporządzenia urzędnik służby cywilnej podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, jakiemu podlega zatrudniająca go administracja, nawet wówczas, gdy dodatkowo wykonuje pracę najemną w jednym lub kilku państwach członkowskich (art. 13 ust. 4 rozporządzenia).
L. C. w [...] r. został mianowanym urzędnikiem służby cywilnej. W sierpniu [...] r., jako członek korpusu służby cywilnej, wszedł w skład korpusu służby zagranicznej (art. 2 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 w zw. z art. 3 pkt 2 ustawy o służbie cywilnej). Trzeba mieć na uwadze, że do urzędników wchodzących w skład służby zagranicznej stosuje się wprost odpowiednie przepisy ustawy o służbie cywilnej (art. 3 ustawy o służbie zagranicznej).
Z przepisów ustawy o służbie cywilnej i ustawy o służbie zagranicznej wynika, że przeniesienie urzędnika służby cywilnej do służby zagranicznej (art. 25 ustawy o służbie zagranicznej) nie powoduje utraty statusu urzędnika służby cywilnej (zawieszenia stosunku pracy, wygaśnięcia stosunku pracy, rozwiązania stosunku pracy).
Co istotne szczegółowe przepisy dotyczące świadczeń rodzinnych zawarte w art. 68 rozporządzenia przewidują, że w przypadku zbiegu praw do świadczeń rodzinnych wypłacanych z tego samego tytułu przez więcej, niż jedno państwo członkowskie w przypadku świadczeń uzyskiwanych na podstawie miejsca zamieszkania (a takim jest świadczenie wychowawcze) pierwszeństwo ma ustawodawstwo miejsca zamieszkania dzieci (art. 68 ust. 1 lit. b, iii rozporządzenia).
Z kolei art. 6 ust. 1 lit. b rozporządzenia wykonawczego wskazuje, że zainteresowany (w przypadku rozbieżności opinii instytucji) tymczasowo podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego miejsca zamieszkania, gdy osoba zainteresowana nie wykonuje pracy najemnej ani pracy na własny rachunek. L. C. nie wykonuje pracy najemnej, ponieważ pozostaje w zatrudnieniu jako mianowany urzędnik służby cywilnej, przeniesiony do pracy w służbie zagranicznej.
Sąd zwraca uwagę, że żaden z powołanych wyżej przepisów unijnych nie przewiduje, że urzędnik służby cywilnej przebywający na terytorium państwa obcego i wykonujący na jego terytorium czynności służbowe jako członek personelu dyplomatycznego państwa wysyłającego podlega ustawodawstwu państwa przyjmującego.
Wobec tego Prezydent [...] przed wydaniem decyzji, o której mowa w art. 16 ust. 6 ustawy winien wezwać Wojewodę [...] do uzupełnienia w wyznaczonym terminie stanowiska z [...] grudnia 2018 r. poprzez wskazanie konkretnego przepisu rozporządzenia, czy rozporządzenia wykonawczego lub konkretnego przepisu innego aktu prawnego (np. odrębnego porozumienia między państwami członkowskimi), z którego wynika, że niniejsza sprawa nie podlega ustawodawstwu Rzeczypospolitej Polskiej, lecz ustawodawstwu państwa obcego ([...]), a jeżeli tak, to wskazaniu od jakiej daty mąż skarżącej podlega temu obcemu ustawodawstwu.
Skoro w niniejszej sprawie opisane wyżej kwestie nie zostały dostrzeżone, wyjaśnione i ocenione, to Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wydało zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 136 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ponownie prowadzonym postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] weźmie pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. Organ odwoławczy przeprowadzi uzupełniające postępowanie dowodowe celem wyjaśnienia z udziałem Wojewody [...] zagadnienia podlegania przez L. C. właściwemu ustawodawstwu jednego z państw członkowskich UE.
W zależności od poczynionych ustaleń organ odwoławczy wyda decyzję stosowną do okoliczności sprawy, którą uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 16 ust. 3 ustawy. Przepis ten miałby zastosowanie, gdyby miał miejsce tylko i wyłącznie wyjazd dzieci skarżącej (bez rodziców) w związku z podjęciem kształcenia do jednego z państw członkowskich UE. Tymczasem w niniejszej sprawie powodem zastosowania przez Prezydenta [...] art. 16 ust. 6 ustawy był wyjazd męża skarżącej do [...] w związku z zatrudnieniem na stanowisku I radcy w Ambasadzie RP w [...]. Wyjazd dzieci miał zatem znaczenie pochodne względem wyjazdu L. C.
W niniejszej sprawie nie miał zastosowania art. 33 ust. 1 Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych, sporządzonej w Wiedniu 18 kwietnia 1961 r. (Dz. U. z 1965 r. Nr 37, poz. 232).
Po pierwsze w sprawach świadczeń wychowawczych z tzw. elementem obcym zastosowanie mają w pierwszej kolejności unijne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (prawo ponadnarodowe) lub dwustronne umowy międzynarodowe (art. 1 ust. 3 ustawy). Po drugie art. 33 ust. 1 Konwencji wiedeńskiej przewiduje, że przedstawiciel dyplomatyczny nie podlega, w zakresie usług świadczonych na rzecz państwa wysyłającego, przepisom o ubezpieczeniach społecznych, które mogą obowiązywać w państwie przyjmującym. Skarżąca pomija to, że same przepisy o ubezpieczeniach społecznych nie tworzą całościowego ustawodawstwa z zakresu tzw. prawa socjalnego. Na kompleksową materię prawa socjalnego składają się przepisy tworzące szeroko rozumiany system zabezpieczenia społecznego. System ten obejmuje nie tylko przepisy o ubezpieczeniach społecznych, ale też np. przepisy dotyczące świadczeń zdrowotnych, pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, świadczeń dla niepełnosprawnych, bezrobotnych, itd. W niniejszej sprawie nie chodzi o podleganie przepisom o ubezpieczeniach społecznych, lecz przepisom z zakresu świadczeń rodzinnych.
Zdaniem Sądu bardziej uzasadniony byłby pogląd, że art. 11 ust. 3 lit. b rozporządzenia realizuje w jakimś stopniu ogólną zasadę z art. 31 ust. 1 Konwencji wiedeńskiej przy założeniu, że realizowane przez państwa członkowskie sprawy z zakresu świadczeń rodzinnych mają charakter spraw administracyjnych. Art. 31 ust. 1 Konwencji przewiduje, że przedstawiciel dyplomatyczny państwa wysyłającego korzysta z immunitetu od jurysdykcji administracyjnej państwa przyjmującego.
Jeżeli chodzi o podnoszone w skardze zarzuty, że G. C. pozostaje w niepewności, co do swej sytuacji prawnej, w szczególności obawia się, że w przyszłości będzie musiała zwrócić otrzymane świadczenia wychowawcze w związku z wychowywaniem córki K. C. Sąd zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej były decyzje wydane w oparciu o art. 16 ust. 6 ustawy. Niniejsza sprawa nie dotyczyła problemu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Wobec tego Sąd nie odniósł się do tego zagadnienia.
Sąd oddalił wniosek dowodowy zawarty w piśmie uzupełniającym skargę z [...] kwietnia 2020 r. ponieważ korespondencja elektroniczna pomiędzy skarżącą, a pracownikiem [...] Urzędu Wojewódzkiego wskazująca na udzielenie skarżącej informacji, że w jej przypadku nie mają zastosowania przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego znajduje się w aktach administracyjnych (k.33 akt adm.).
Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej wyżej ustawy w zw. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).