I OSK 1104/21

I OSK 1104/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Monika Nowicka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Komunalizacja mienia
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2339/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-10-14
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134 § 1, art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit) c, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 138 § 1 pkt 1) i 2), art. 145 § 1 pkt 4) i 5), art. 151 § 1 pkt 1) i 2)
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant sekretarz sądowy Dominik Więckowski po rozpoznaniu w dniu 28 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.K., M.K., P.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2339/19 w sprawie ze skargi J.K., M.K., P.K. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 30 sierpnia 2019 r. nr KKU-76/19 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 października 2020 (sygn. akt I SA/Wa 2339/19), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę: J.K., M.K. i P. K. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 30 sierpnia 2019 r. nr KKU-76/19 utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 18 marca 2018 r. nr [...] o odmowie uchylenia decyzji tego samego organu z dnia 18 września 2003 r. nr wydanej w przedmiocie stwierdzenia nabycia - z mocy prawa - przez Gminę [...] prawa własności udziału, wynoszącego 3/16 części w nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obręb nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha zabudowanej budynkiem posadowionym przy ul. [...] w [...].
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, P.K., J.K. oraz M.K. zarzucili Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:
I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1) art. 170 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1) p.p.s.a w zw. z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. - poprzez uznanie, że prawomocny wyrok NSA w postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym decyzji Ministra Finansów stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału wynoszącego 3/16 w prawie własności nieruchomości wydanej na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych wiąże Sąd w sprawie sądowo-administracyjnej dotyczącej decyzji komunalizacyjnej wydanej przy założeniu, że Skarb Państwa był właścicielem udziału 3/16 w prawie własności tej nieruchomości, z takim skutkiem, że Sąd jest związany oceną prawną dotyczącą decyzji Ministra Finansów w ten sposób, że nie może uznać, że Skarb Państwa nie był właściciel przedmiotowego udziału w nieruchomości pomimo że:
-) art. 170 p.p.s.a. w tym przypadku nie wyłącza uznania, że nie doszło do przejęcia własności udziału w nieruchomości przez Skarb Państwa, gdyż powołane orzeczenie NSA dotyczyło postępowania, które dotyczyło decyzji Ministra Finansów, a nie decyzji komunalizacyjnej, w związku z czym zasada związania prawomocnym wyrokiem nie rozciąga się na niniejszą sprawę,
-) uznanie decyzji Ministra Finansów za prawidłową nie wyłącza uznania, że nie doszło do przejęcia własności udziału w nieruchomości przez Skarb Państwa, gdyż znaczenie decyzji Ministra Finansów ogranicza się do stworzenia formalnej podstawy do wpisu w księdze wieczystej, a nie przesądza ona stanu prawnego nieruchomości i nie wyłącza badania, czy doszło do rzeczywistego przejścia własności na Skarb Państwa,
-) w świetle art. 170 p.p.s.a. prawomocny wyrok wiąże w zakresie sentencji tego wyroku, a nie w zakresie motywów zawartych w uzasadnieniu wyroku,
2) art. 3 § 1 i § 2 pkt 1) p.p.s.a w zw. z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. - poprzez niewłaściwą kontrolę legalności zaskarżonej przez skarżących decyzji i niedostrzeżenie przez Sąd wskazanego poniżej uchybienia popełnionego przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową oraz niezasadne nieuchylenie zaskarżonej decyzji oraz niezasadne oddalenie skargi, pomimo wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to z naruszeniem: art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 76 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 140 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1) i 2) w zw. z art. 145 § 1 pkt 4) i 5) w związku z art. 151 § 1 pkt 1) i 2) k.p.a. - poprzez pominięcie okoliczności mającej istotne znaczenie w sprawie i wynikającej z akt oraz wskazanej w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, iż w karcie B Lwh 133 gm. kat [...] wpisani byli po połowie L.H. i P. H., a dokumenty wykazu hipotecznego mają walor dokumentu urzędowego, co wobec braku jakichkolwiek innych dokumentów, z których wynikałoby rozporządzenie przedmiotową nieruchomością, musi prowadzić do wniosku, że własność tej nieruchomości przechodziła na kolejnych spadkobierców stwierdzonych polskimi orzeczeniami stwierdzającymi nabycie spadku, a zatem Skarb Państwa nie był nigdy właścicielem udziału 3/16 w przedmiotowej nieruchomości,
3) art. 3 § 1 i § 2 pkt 1) p.p.s.a w zw. z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. - poprzez niewłaściwą kontrolę legalności zaskarżonej przez skarżących decyzji, przyjęcie stanu faktycznego ustalonego przez organ administracji niezgodnie z przepisami procedury administracyjnej i niedostrzeżenie przez Sąd wskazanego poniżej uchybienia popełnionego przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową oraz niezasadne nieuchylenie zaskarżonej decyzji oraz niezasadne oddalenie skargi, pomimo wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to z naruszeniem: art. 6 oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 76 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 140 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1) i 2) w zw. z art. 145 § 1 pkt 4) i 5) w związku z art. 151 § 1 pkt 1) i 2) k.p.a. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. - a to poprzez naruszenie zasady praworządności, nie działanie na podstawie przepisów prawa, nie wykonanie obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nie rozpatrzenie w sposób wszechstronny całego materiału dowodowego i dokonanie oceny tego materiału z przekroczeniem granic wyznaczonych zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania oraz błędne ustalenie, że w dniu 27 maja 1990 r. prawo własności udziału wynoszącego 3/16 w przedmiotowej nieruchomości przysługiwało Skarbowi Państwa, pomimo że:
a) nie istnieje żaden akt prawny o charakterze generalnym i abstrakcyjnym ani indywidualnym i konkretnym, z którego wynikałoby nabycie przez Skarb Państwa udziału 3/16 własności przedmiotowej nieruchomości albo utrata własności udziału 3/16 przez dotychczasowych właścicieli,
b) z żadnego dokumentu w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym nie wynika, aby Skarb Państwa w tej dacie był właścicielem udziału 3/16 części w nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...],
c) w roku 1990 ani tym bardziej w roku 1960 czy roku 1968 nie było żadnego udziału 3/16 w nieruchomości, gdyż taki udział pojawił się dopiero w późniejszej decyzji Ministra Finansów,
d) współwłasność w częściach ułamkowych ma charakter idealny, co oznacza, że nie można mówić o własności przedmiotowego udziału 3/16 jako wyodrębnionego przedmiotu własności według stanu z 1960 r., z roku 1968, a nawet z 1990 r., skoro wtedy taki udział 3/16 nie był wskazany w KW ani w postanowieniach spadkowych,
e) z decyzji Ministra Finansów o przejściu udziału 3/16 na Skarb Państwa wydanej w latach 90- tych (po dniu 27 maja 1990 r.) w trybie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych nie wynika wcale data, z którą Skarb Państwa przejął ten udział, ani też że Skarb Państwa był właścicielem w dniu 27 maja 1990 r., a ponadto decyzja ta stanowi tylko podstawę wpisu w KW i nie przesądza o tytule prawnym;
f) organ sam ustalił, że na dzień 27 maja 1990 r. w rejestrze ewidencji gruntów jako współwłaściciele figurowali L.H. i P. H., a w aktach znajdują się orzeczenia dotycząca nabycia spadku po L. H., P.H., oraz jej spadkobierczyni C.K.,
g) prawomocne orzeczenia spadkowe są wiążące także stosunku do organów administracji i stanowią dokument urzędowy,
h) domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą; spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku; spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy; a w ramach spadku przechodzą na spadkobiercę m.in. prawa majątkowe,
i) w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie nie ma żadnego dokumentu ani żadnej informacji dającej podstawę do stwierdzenia, że w stosunku do przedmiotowej nieruchomości zastosowane akty nacjonalizacji czy że doszło do wywłaszczenia czy jakiegokolwiek innego aktu przejęcia własności przez Skarb Państwa;
4) art. 3 § 1 i § 2 pkt 1) p.p.s.a w zw. z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. - poprzez niewłaściwą kontrolę legalności zaskarżonej przez Skarżących decyzji i niedostrzeżenie przez Sąd wskazanego poniżej uchybienia popełnionego przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową oraz niezasadne nieuchylenie zaskarżonej decyzji oraz niezasadne oddalenie skargi, pomimo wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to z naruszeniem: art. 138 § 1 pkt 1) i 2) w zw. z art. 145 § 1 pkt4) i 5) w związku z art. 151 § 1 pkt 1) i 2) k.p.a. - które to naruszenie po stronie organu polegało na niezasadnym stwierdzeniu, że nie zachodzą przesłanki uchylenia decyzji komunalizacyjnej w wyniku wznowienia postępowania, skarżący nie mają przymiotu strony postępowania z uwagi na to, że właścicielem przedmiotowego udziału w nieruchomości był Skarb Państwa oraz że nie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności i dowody, przez co organ niezasadnie utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, nie uchylił jej i nie uchylił decyzji komunalizacyjnej - pomimo że skarżący nie brali udziału w postępowaniu prowadzącym do wydania decyzji komunalizacyjnej oraz pomimo że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a to:
-) oświadczenia bezwarunkowego zrzeczenia się spadku przez J. H.oraz J. H. po ojcu L.H.,
-) dekret przyznania spadku po L.H. w całości P.H. wydanego przez Sąd Grodzki w Krakowie w dniu 25 kwietnia 1946 r.
-) postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie Wydział I Cywilny z dnia 20 marca 2006 r., sygn. I Ns [...] stwierdzającego nabycie spadku po P. H. przez syna J. H. i wnuczkę C. K. po 1/2 części każde z nich oraz stwierdzającego nabycie spadku po J. H. w całości przez żonę A. N.,
-) postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie Wydział I Cywilny z dnia 4 grudnia 2006 r., sygn. I Ns 706/06/S stwierdzającego nabycie spadku po C.K. przez męża P. K. w 1/2 części oraz przez dzieci J.K. i M. K. po 1/4 części - które to okoliczności oraz dowody miały dla sprawy istotne znaczenie, albowiem wynikało z nich, że osoba, która otrzymała decyzję Amerykańskiej Komisji Odszkodowawczej nigdy nie była spadkobiercą po właścicielach przedmiotowej nieruchomości ani właścicielem ani współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości, w związku z czym Skarb Państwa nie nabył udziału w przedmiotowej nieruchomości, przez co nie było podstaw do wydania decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez Gminę [...] prawa własności udziału w tej nieruchomości (decyzji komunalizacyjnej);
5) art. 3 § 1 i § 2 pkt 1) p.p.s.a w zw. z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. -poprzez niewłaściwą kontrolę legalności zaskarżonej przez skarżących decyzji i niedostrzeżenie przez Sąd wskazanego poniżej uchybienia popełnionego przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową oraz niezasadne nieuchylenie zaskarżonej decyzji oraz niezasadne oddalenie skargi, pomimo wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to z naruszeniem: art. 138 § 1 pkt 1) i 2) w zw. z art. 145 § 1 pkt 4) i 5) w zw. z art. 151 § 1 pkt 1) i 2) k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych które to naruszenie po stronie organu polegało na niezasadnym utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji i nieuchyleniu decyzji organu pierwszej instancji oraz nieuchyleniu decyzji komunalizacyjnej, pomimo że wyszła na jaw nowa okoliczność polegająca na tym, że osoba, która otrzymała decyzję w sprawie odszkodowania od organu amerykańskiego nie była właścicielem ani współwłaścicielem nieruchomości, gdyż zrzekła się spadku i orzeczenie stwierdzające nabycie spadku obejmującego przedmiotową nieruchomość nie stwierdzało nabycia spadku przez tę osobę, przez co nie doszło do przejęcia przez Skarb Państwa własności udziału w przedmiotowej nieruchomości na skutek otrzymania przez te osobę decyzji odszkodowawczej, w związku z czym nie było podstaw do stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Gminę [...] prawa własności udziału w przedmiotowej nieruchomości, gdyż przedmiotowy udział nie był własnością Skarbu Państwa (nie był mieniem państwowym),
6. art. 3 § 1 i § 2 pkt 1) p.p.s.a w zw. z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. - poprzez niewłaściwą kontrolę legalności zaskarżonej przez skarżących decyzji oraz oparcie orzeczenia na własnych ustaleniach Sądu nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy poprzez stwierdzenie, że udział w prawie własności nieruchomości przejęty został przez Skarb Państwa przed dniem 27 maja 1990 r., pomimo że z akt nie wynika, aby zaistniało jakiekolwiek zdarzenie, z którym przepisy polskiego prawa wiążą przejęcie własności przez Skarb Państwa;
II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - prawa materialnego, a to: art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w zw. z Art. I paragraf A, Art. II pkt /a/ i Ibl, Art. III, Art. V paragraf B i C Układu między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych sporządzonego w Waszyngtonie dnia 16 lipca 1960 r. w zw. z art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych w zw. z art. 2 Konstytucji w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 21 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji, przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że:
a) przejęcie przez Skarb Państwa mienia obywateli Stanów Zjednoczonych następowało ex lege z dniem wejścia w życie aktów prawnych wymienionych w art. II układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych sporządzonego w Waszyngtonie w dniu 16 lipca 1960 r. - podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że układ nie zmieniał stanu prawnego dotyczącego własności mienia w Polsce, ani tym bardziej nie rozstrzygał o tym, jakie skutki dla mienia w Polsce mają akty prawa polskiego,
b) decyzja porządkująca wydawana w trybie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych nie tylko jest podstawą wpisu w księdze wieczystej, lecz także stwierdza w sposób wiążący stan własności na potrzeby innych postępowań i ma przesadzające znaczenie dla ustalenia, kto jest właścicielem lub współwłaścicielem danej nieruchomości - podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że decyzja porządkująca ma znaczenie wyłącznie jako formalna podstawa wpisu w KW i jej znaczenie wyczerpuje się po dokonaniu wpisu, natomiast nie przesądza tego, jaki był stan własności na potrzeby jakichkolwiek innych postępowań, w tym postępowania dotyczącego komunalizacji mienia państwowego,
c) dochodzi do przejścia własności na Skarb Państwa w przypadku, gdy osoba, na rzecz której organ amerykański wydał decyzję odszkodowawczą nie była właścicielem ani współwłaścicielem nieruchomości w świetle prawa polskiego - podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że nie dochodzi do przejścia własności na Skarb Państwa w takiej sytuacji,
d) Amerykańska Komisja ds. Odszkodowań ma kompetencję do ustalania stanu własności nieruchomości w Polsce ze skutkiem wiążącym organy i sądy polskie na potrzeby postępowań prowadzonych w Polsce, w tym postępowania komunalizacyjnego - podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisów prowadzi do wniosku, że organ amerykański nie ma takiej kompetencji i żaden organ polski ani Sąd nie jest związany orzeczeniem tego organu amerykańskiego w odniesieniu do ustalenia stanu własności nieruchomości w Polsce,
- które to naruszenie prawa materialnego doprowadziło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a przez niezasadne oddalenie skargi i nieuchylenie decyzji naruszającej prawo materialne, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosili o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Ponadto skarżący wnosili o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024, poz. 935), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (w tym przypadku skarg kasacyjnych), biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych.
Przedmiotowa skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. to jest na obrazie prawa materialnego oraz istotnym naruszeniu przepisów postępowania, przy czym zawarte w niej zarzuty zostały wprawdzie formalnie podzielone na dwie grupy (zarzuty procesowe i materialnoprawne), ale: po pierwsze, część przepisów wskazanych jako przepisy procesowe miała charakter ustrojowy a zatem prawnomaterialny a, po drugie, zarzuty te w większości zostały sformułowane jako tzw. "zbitki", to jest jako połączenie kilku lub kilkunastu przepisów, choć autor skargi kasacyjnej winien dokładnie określić, na czym polegało – jego zdaniem - naruszenie poszczególnych przepisów przez Sąd Wojewódki. Dodać też trzeba, że argumentacja towarzysząca tak sformułowanym zarzutom (i to niezależnie czy procesowym, czy materialnoprawnym) odnosiła się zarówno do norm materialnoprawnych jak i procesowych. Tymczasem z uwagi na zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego, określony w przytoczonym wyżej przepisie art. 183 § 1 p.p.s.a., Sąd ten nie ma możliwości rozpoznawania sprawy w jej całokształcie a jedynie w granicach zawartych w zarzutach skargi kasacyjnej. To oznacza, że zarzuty kasacyjne muszą być określone w sposób precyzyjny i przejrzysty, gdyż Sąd Kasacyjny nie może sam skargi kasacyjnej ani poprawiać, ani orzekać na zasadzie domyślania się.
W związku z powyższym, na wstępie wyjaśnić wypada, że przepisy art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 p.p.s.a. mają jedynie charakter ustrojowy. Wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem skarżących, nie może być zaś utożsamiane z uchybieniem powołanym normom. Zważyć bowiem należy, że w/w przepisy zakreślają jedynie właściwość sądów administracyjnych, stanowiąc, że sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Nie ma zaś żadnych podstaw do przyjęcia, iż Sąd Wojewódzki nie dokonał takiej kontroli albo, że ocenę swoją oparł na innym kryterium niż zgodność zaskarżonej decyzji z prawem.
Z tej przyczyny wskazać trzeba, iż przepisy te mogłyby być naruszone tylko wtedy, gdyby skarga w ogóle nie została przez Sąd rozpoznana, albo rozpoznanie jej opierałoby się na innych kryteriach, niż są one określone w art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, co w niniejszym przypadku nie miało miejsca. Oparcie natomiast w analizowanej sprawie wyroku na przepisie art. 151 p.p.s.a., zamiast sugerowanego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a. - uwarunkowane było oceną prawnomaterialną, którą wyraził Sąd pierwszej instancji.
Nie można też było zgodzić się z twierdzeniem, że zaskarżony wyrok został wydany z istotnym naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a.
Zgodnie z treścią w/w przepisu, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Jak podnosi się przy tym jednolicie w orzecznictwie, omawiany przepis może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, ale tylko wówczas gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera którejkolwiek z wyodrębnionej w nim części. Taka sytuacja nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika bowiem zarówno stan faktyczny, w jakim zostały wydane zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja oraz treść skargi, wniesionej do Sądu Wojewódzkiego. Wyrok ten wskazuje także przyczyny, dla których skarga ta nie została uwzględniona.
W szczególności Sąd I instancji wskazał bowiem, że decyzją z dnia 18 marca 2018 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia 21 listopada 2003 r. nr [...], wydanej w przedmiocie stwierdzenia nabycia - z mocy prawa - przez Gminę [...] prawa własności udziału, wynoszącego 3/16 części w nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obręb nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha zabudowanej budynkiem posadowionym przy ul. [...] w [...], objętej księgą wieczystą nr [...]. Decyzja ta została oparta na przepisach: art. 151 § 1 pkt 1, art. 150 § 1 i art. 149 § 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a.
Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał bowiem, że decyzją z dnia 21 listopada 2003 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie - z mocy prawa - przez Gminę [...] prawa własności udziału wynoszącego 3/16 części w opisanej wyżej nieruchomości a podstawę prawną tej decyzji stanowiły art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r. Nr 32, poz. 191 z późn. zm., dalej: ustawa komunalizacyjna).
W dniu 7 maja 2007 r. P.K., J.K. i M.K.wystąpili z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją komunalizacyjną Wojewody z dnia 21 listopada 2003 r. podnosząc, że bez własnej winy nie brali udziału w w/w postępowaniu komunalizacyjnym, a poza tym wyszły na jaw nowe istotne dla sprawy okoliczności faktyczne nie znane organowi, który wydał decyzję. Wnioskodawcy twierdzili, że powinni byli być stronami postępowania komunalizacyjnego, gdyż dotyczyło ono ich interesu prawnego, wynikającego z prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Są bowiem spadkobiercami P. H. (spadkobierczyni po L. H.) i w związku z tym przysługiwał im tytuł prawny do w/w nieruchomości.
W toku postępowania organ wojewódzki ustalił, że zgodnie z kartą A i B Lwh 133 przedmiotowa nieruchomość stanowiła istotnie współwłasność po ½ części: P.i L.H.. Także na dzień 27 maja 1990 r. w rejestrze ewidencji gruntów figurowała działka nr [...] o powierzchni [...] ha, w stosunku do których jako współwłaściciele wpisani byli po 1/2 części: L. H. i P.H.. Tym niemniej, w świetle treści decyzji Ministra Finansów z dnia 3 listopada 1999 r. - właścicielem tej nieruchomości (do udziału wynoszącego 3/16) stał się Skarb Państwa. Wprawdzie ujawnienie prawa własności Skarbu Państwa nastąpiło dopiero w 2001 r. jednakże przejście tego prawa na rzecz podmiotu publicznoprawnego nastąpiło najpóźniej już w 1968 r. W dniu 9 kwietnia 1968 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. z 1968 r. Nr 12, poz. 65).
W rezultacie zatem Wojewoda przyjął, że skoro stronami postępowania, prowadzonego w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, jest Skarb Państwa i właściwa gmina, która - z mocy prawa – nabywa mienie ogólnonarodowe a inne podmioty – tylko jeśli wykażą, że to im a nie Skarbowi Państwa, przysługiwało w dniu 27 maja 1990 r. prawo własności do komunalizowanej nieruchomości, zaś w rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy nie legitymowali się tytułem prawnym do spornej nieruchomości na dzień
27 maja 1990 r., to brak było podstaw do uznania ich za strony postępowania komunalizacyjnego. Tym samym, przesłanka wznowieniowa, określona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., nie została spełniona. Z uwagi natomiast na pozostawanie w obrocie prawnym decyzji Ministra Finansów z dnia 20 sierpnia 1999 r., nowe okoliczności, dotyczące porządku prawnego dziedziczenia w rodzinie H., nie miały w tym przypadku znaczenia.
Zaskarżoną decyzją z dnia 30 sierpnia 2019 r., Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa utrzymała w mocy decyzję organu I instancji, podtrzymując w pełni ustalenia faktyczne i ich ocenę prawna dokonaną przez organ wojewódzki, zaś Sąd Wojewódzki, zaskarżonym wyrokiem, oddalił skargę: J.K., M. K. i P. K. na tę decyzję, uznając, że decyzja Komisji odpowiadała prawu.
Sąd Wojewódzki przede wszystkim zwrócił uwagę na znaczenie, jakie dla przedmiotowej sprawy miał fakt wydania przez Ministra Finansów decyzji z dnia 3 listopada 1999 r. oraz decyzji tego samego organu z dnia 7 listopada 2007 r. Tą ostatnią decyzją Minister utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję, wydaną w trybie wznowienia postępowania, a odmawiającą uchylenia w/w decyzji z dnia 3 listopada 1999 r.
Wskazując na powyższe, Sąd Wojewódzki podkreślił zatem, że wydanie decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności nieruchomości oznaczało, w realiach niniejszej sprawy, że na dzień 27 maja 1990 r. prawo własności spornej nieruchomości do udziału 3/16 przysługiwało Skarbowi Państwa a nie następcom prawnym osób figurujących w Lwh. Ponadto stwierdził również, że w pełni podziela stanowisko wyrażone przez organy obu instancji, z którego wynikało, iż decyzja, wydawana na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. miała charakter deklaratoryjny, potwierdzający jedynie powstanie określonego stanu prawnego.
Poza tym jak wyjaśnił przy tym Sąd Wojewódzki, wspomniana wyżej decyzja Ministra Finansów, wydana w ramach postępowania wznowieniowego, podlegała kontroli sądu administracyjnego pierwszej instancji oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyrok z dnia 2 sierpnia 2009 r. sygn. akt I OSK 1132/08). Ten ostatni zaś wyrok, jakkolwiek wydany na skutek kontroli innej sprawy administracyjnej niż obecnie rozpoznawana, miał dla rozpoznania niniejszej sprawy istotne znaczenie. Znaczna bowiem część zarzutów, podnoszonych w skardze, stanowiła bowiem powtórzenie zarzutów, kierowanych przez skarżących wobec decyzji Ministra Finansów z dnia 3 listopada 1999 r., a do których to zarzutów odniósł się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 sierpnia 2008 r.
W tej sytuacji, Sąd Wojewódzki powołał się na treść art. 170 p.p.s.a., akcentując, że ratio legis tego przepisu polega na tym, iż gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy.
W związku z tym więc Sąd Wojewódzki wskazał, że z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 2008 r., wynikało, iż Sąd Kasacyjny przyjął, że przejęcie przez Skarb Państwa mienia obywateli Stanów Zjednoczonych następowało - ex lege - z dniem wejścia w życie aktów prawnych, wymienionych w art. II układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, sporządzonym w Waszyngtonie w dniu 16 lipca 1960 r. a decyzje Ministra Finansów, stanowiące podstawę wpisu Skarbu Państwa - jako właściciela nieruchomości do księgi wieczystej, potwierdzały skutki prawne powstałe z mocy samego prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2004 r. sygn. III CK 401/03, publ. OSNC 2005/7-8/148).
Z tego powodu za całkowicie chybione Sąd Wojewódzki uznał argumenty skarżących, dotyczące znaczenia wpisów w Lwh istniejących w dniu 27 maja 1990 r. oraz w ewidencji gruntów. Wydanie w dniu 3 listopada 1999 r. decyzji stwierdzającej przejście prawa własności udziału w przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, odmowa jej uchylenia w postępowaniu wznowieniowym a następnie oddalenie skargi i skargi kasacyjnej, wniesionych w w/w sprawie przez skarżących, oznaczało bowiem, że na dzień 27 maja 1990 r. prawo własności do 3/16 części w spornej nieruchomości należało do Skarbu Państwa. Wpis w ewidencji gruntów nie miał zaś znaczenia dla ustalenia, komu w określonej dacie przysługiwało prawo własności do nieruchomości.
Poza tym Sąd Wojewódzki wyjaśnił także, iż we wspomnianym wyroku z dnia 7 sierpnia 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do postanowień układu zawartego w dniu 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej stwierdził, że (cyt.): "przyznanie odszkodowania było w sposób oczywisty konsekwencją uznania utraty własności lub innych praw wymienionych w art. II układu. W rozpoznawanej sprawie Komisja ds. Odszkodowań w orzeczeniu z dnia 23 marca 1966 r. ustaliła, że: L.H. był właścicielem m.in. nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...] i przy ul. [...] (obecnie ul. [...]), które to mienie podlegało polskim ustawom i dekretom regulującym majątek przynoszący czynsz a zgłaszający roszczenie J.H. jako spadkobierca L. H. w udziale wynoszącym 3/8 części, utracił używanie i użytkowanie tego mienia w rozumieniu art. II b układu, za co otrzymał odszkodowanie."
Ponadto, odnosząc się do argumentu skarżących, że udział 3/16 w prawie własności spornej nieruchomości nie istniał i pojawił się dopiero w decyzji Ministra Finansów, Sąd Wojewódzki wyjaśnił, że decyzja Ministra Finansów z dnia 3 listopada 1999 r. dotyczyła roszczeń przysługujących J.H. z tytułu dziedziczenia po jego ojcu, L. H. a któremu przysługiwał udział 1/2 w prawie własności nieruchomości położonej przy ul. [...]. W toku postępowania przed Komisją ds. Odszkodowań J. H. wykazywał zaś, że jego udział w prawie własności całej nieruchomości winien być określony jako 3/16.
Jednocześnie także Sąd Wojewódzki podkreślił, że organy administracji nie negowały wynikającego z orzeczeń sądowych następstwa prawnego po dawnych właścicielach spornej nieruchomości. Organy wskazały bowiem a sąd ich stanowisko w pełni podziela, że w zakresie dotyczącym przejęcia przez Skarb Państwa w/w udziału w spornej nieruchomości, były związane wspomnianą decyzją Ministra Finansów z dnia 3 listopada 1999 r.
Jak z powyższego zatem wynikało, uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełniało wszystkie wymagania, przewidziane w art. 141 § 1 p.p.s.a. Dodać też trzeba, że uzasadniając zarzut, oparty na tym przepisie oraz przepisie art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...), autor skargi kasacyjnej uzasadniał go tym, że kwestionował pogląd Sądu Wojewódzkiego, iż fakt wydania przez Naczelny Sad Administracyjny wyroku, dotyczącego decyzji Ministra Finansów stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału wynoszącego 3/16 w prawie własności spornej nieruchomości, wydanej na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, wiązał Sąd w aktualnie rozpoznawanej sprawie sądowo-administracyjnej, czyli dotyczącej decyzji komunalizacyjnej.
Powyższa zatem argumentacja, jako zdecydowanie odnosząca się do art. 170 p.p.s.a nie mogła być zatem uznana - nawet co do zasady – jako mająca jakiekolwiek znaczenie dla zarzutu opartego na art. 134 § 1 p.p.s.a.
Odnosząc się natomiast do regulacji prawnej, zawartej w art. 170 p.p.s.a., należy wyjaśnić, że zgodnie z tym przepisem, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się zgodnie, że moc wiążąca jest pozytywną cechą prawomocnego formalnie orzeczenia sądowego, która oznacza nie tylko obowiązek uwzględnienia, że dane orzeczenie funkcjonuje w obrocie prawnym, lecz przede wszystkim, że jego treść nie może być kwestionowana i powinna zostać uwzględniona w każdej innej sprawie, jeżeli tylko będzie miała wpływ na jej rozstrzygnięcie jako zagadnienie wstępne czy też dalszy element kształtujący proces stosowania prawa przez sąd. Innymi słowy, moc wiążąca - jako walor prawny rozstrzygnięcia zamieszczonego w sentencji orzeczenia - musi być uznawana i respektowana przez wszystkie kategorie podmiotów wymienionych w art. 170 p.p.s.a. (vide: np. wyroki NSA z 11 października 2007 r. sygn. akt I FSK 1358/06; 6 marca 2008 r. sygn. akt II OSK 152/07, 25 kwietnia 2018 r. sygn. akt. I OSK 1310/16 oraz Wojciech Piątek – glosa do wyroku NSA z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2322/11).
W związku z tym – w świetle treści art. 170 p.p.s.a. - sąd administracyjny w innym, kolejnym postępowaniu jest obowiązany przyjąć, że istotne okoliczności - z punktu widzenia oceny legalności zaskarżonej (w tym wypadku) decyzji - kształtują się tak, jak zostało to przyjęte w prawomocnym wyroku. Decyzja taka nie może więc zostać uznana przez inny sąd administracyjny za nielegalną.
Z tej przyczyny zawarty w skardze kasacyjnej postulat skarżących by w niniejszej sprawie Sąd, rozpoznający skargę na decyzję wydaną w sprawie komunalizacyjnej, orzekł jednocześnie o decyzji Ministra Finansów z dnia 3 listopada 1999 r. i to odmiennie niż uczynił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 sierpnia 2009 r. (sygn. akt I OSK 1132/08), nie był możliwy do zrealizowania. Dla wydania zaś decyzji komunalizacyjnej niewątpliwie prejudykatem jest funkcjonowanie w obrocie prawnym aktu (sporadycznie samo zaistnienie określonego stanu wywierającego skutek prawny ex lege), który wywołuje przejście prawa własności danej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub potwierdza powstanie takiego skutku z mocy prawa. Skoro więc – na datę wydania zaskarżonej decyzji pozostawała w obrocie prawnym decyzja Ministra Finansów z dnia 3 listopada 1999 r. oraz decyzja Ministra Finansów z dnia 7 listopada 2007 r. (odmawiająca uchylenia w/w decyzji z dnia 3 listopada 1999 r.), to w postępowaniu komunalizacyjnym oba te akty miały znaczenie prejudycjalne.
Ponadto podkreślić też trzeba, że - jak wyżej zostało to nadmienione - decyzja Ministra Finansów z dnia 3 listopada 1999 r. była już przedmiotem analizy dokonywanej przez inne sądy. Decyzja Ministra Finansów z dnia 7 listopada 2007 r., wydana w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji tego samego organu z dnia 3 listopada 1999 r., była bowiem przedmiotem odrębnego postępowania i odrębnego zaskarżenia. W takiej więc sytuacji analizowanie prawidłowości decyzji Ministra Finansów z dnia 3 listopada 1999 r. w obecnie prowadzonym postępowaniu komunalizacyjnym w sposób oczywisty stanowiłoby – de facto – ponowne prowadzenie postępowania zakończonego decyzją Ministra Finansów z dnia 7 listopada 2007 a tym samym zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 2009 r. a co w rzeczywistości godziłoby również w powagę rzeczy osądzonej.
Fakt istnienia w obrocie prawnym decyzji Ministra Finansów dnia 3 listopada 1999 r. ma podstawowe znaczenie w niniejszej sprawie. Decyzja ta, jak wyżej wspomniano, została bowiem wydana na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. z 1968 r. Nr 12, poz. 65). Ustawa ta zaś regulowała kwestie dotyczące nieruchomości, za których przejęcie Państwo Polskie - na mocy układów międzynarodowych (tzw. układów indeminizacyjnych) - wypłaciło odszkodowanie. W przypadku obywateli amerykańskich, którzy pozostawili na obszarze Państwa Polskiego majątek, przejęty po II Wojnie Światowej przez Skarb Państwa, układem takim był układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, a zawarty w Waszyngtonie w dniu 16 lipca 1960 r. Z uwagi na fakt, że powyższy układ nie stanowił wystarczającej podstawy prawnej do udokumentowania w księgach wieczystych przejścia na rzecz Skarbu Państwa konkretnych praw obywateli państw obcych (układ nie został ani ratyfikowany, ani opublikowany) konieczne było ustawowe uregulowanie kwestii dotyczących nieruchomości, za których przejęcie Państwo Polskie - na mocy układów międzynarodowych - wypłaciło odszkodowanie. Taką regulację prawną zawierała właśnie w/w ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r.
Wspomniana decyzja Ministra Finansów z dnia 3 listopada 1999 r. dotyczyła nieruchomości położonej w [...] a w stosunku do której roszczenie zgłosił obywatel amerykański – J.H. Zatem podstawą dla wydania tej decyzji były postanowienia w/w układu zawartego w dniu 16 lipca 1960 r.
Istotne zatem w tym przypadku było – jak podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 sierpnia 2009 r. – że postanowienia tego układu wraz załącznikiem i protokołem z dnia 29 listopada 1960 r. nakładały na obie układające się Strony określone obowiązki (art. V układu). Wynikało z nich, iż (cyt.): "to strona amerykańska była uprawniona do uznania czy, komu, w jakiej wysokości i za co przysługiwało odszkodowanie. Minister Finansów (...) związany jest decyzją Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Stanów Zjednoczonych (...). Przyznanie odszkodowania było w sposób oczywisty konsekwencją uznania utraty własności lub innych praw wymienionych w art. II układu." Ostatecznie zatem Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym wyroku stwierdził, że jeżeli w świetle prawa amerykańskiego J.H. był spadkobiercą L.H. i złożył oświadczenie o zrzeczeniu się roszczeń do nieruchomości wchodzących w skład spadku po L.H., to Minister Finansów nie mógł podważyć orzeczenia Komisji Stanów Zjednoczonych i był tymi ustaleniami związany.
W dalszej części swoich wywodów Naczelny Sąd Administracyjny w w/w wyroku, odwołując się z kolei do wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 2008 r. (sygn. akt I OSK 1408/07) i z dnia 30 listopada 2004 r. (sygn. akt I OSK 338/04), podkreślił zaś, że (cyt.): "skoro ustalenia Komisji co do kręgu spadkobierców nie zostały obalone na gruncie prawa amerykańskiego, to zarówno decyzja Komisji, jak i oświadczenie J. H.należy uznać za spełniające wymogi przepisów prawa amerykańskiego. Podniesione przez skarżących zarzuty wywodzone są z prawa polskiego i orzeczenia sądu polskiego o nabyciu praw do spadku po L. H. a to prawo nie miało zastosowania przy wydawaniu decyzji przez Komisję".
W związku z powyższym – w ocenie składu orzekającego – skoro, jak podnosi się w orzecznictwie sądowoadministarcyjnym, dla prawidłowego odczytania treści sentencji wyroku, która była w niniejszej sprawie wiążąca, konieczne jest kierowanie się jego uzasadnieniem, to należało uznać, że również wiążące w tej sprawie było uzasadnienie tego wyroku. Dla zrozumienia treści rozstrzygnięcia niezbędnym jest bowiem zrozumienie toku rozumowania sądu, który zadecydował o określonym zakończeniu sprawy. Przyjęcie więc, że art. 170 p.p.s.a. odnosi się tylko do związania jedynie sentencją wyroku, doprowadziłoby do sytuacji, w której można byłoby dowolnie interpretować wydane rozstrzygnięcie, podważając w istocie wykładnię przepisów, dokonaną przez sąd administracyjny (vide np. wyroki: NSA z dnia 24 czerwca 2014 r. sygn. akt I GSK 446/13 LEX nr 1517909, z dnia 18 listopada 2014 r. I OSK 718/13 LEX nr 1598215).
W rezultacie zatem skoro w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 2009 r. została – jak wynika z treści uzasadnienia tegoż wyroku - przesądzona ważność nie tylko decyzji Ministra Finansów z dnia 3 listopada 1999 r., ale i brak znaczenia dla stanu prawnego, wywołanego tą decyzją, takich okoliczności jak: istnienie wpisu L.H. i P.H. w karcie B Lwh 133 gm. Kat. [...]i otrzymanie, decyzją Amerykańskiej Komisji Odszkodowawczej, odszkodowania przez osobę, która nie była w istocie rzeczy spadkobiercą byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości, to także zarzuty określone jako zarzuty oparte na: art. 3 § 1 i § 2 pkt 1) p.p.s.a w zw. z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. też z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 76 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 140 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1) i 2) w zw. z art. 145 § 1 pkt 4) i 5) w związku z art. 151 § 1 pkt 1) i 2) k.p.a. oraz na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. nie były zasadne.
Nie można też było zgodzić się z poglądem, że w toku postępowania administracyjnego zostały w niniejszej sprawie naruszone przepisy procesowe a co skutkowało nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego czy wadliwością postępowania dowodowego.
Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych przewidywała w art. 1, że przepisy tej ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Przepisy ustawy stosuje się odpowiednio do zagranicznych osób prawnych (ust.2).
Na zasadzie natomiast art. 2 cyt. ustawy, wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.
Jak z powyższego zatem wynika, wydawana w oparciu o przepisy art. 1 i 2 cyt. ustawy decyzja ma charakter deklaratoryjny, potwierdzając jedynie skutki prawne, powstałe wcześniej z mocy prawa. Decyzja ta jest wydawana jedynie określonym celu, a jest nim możliwość dokonania - na jej podstawie - przez sąd wieczystoksięgowy stosownego wpisu w księdze wieczystej. Słusznie zatem przyjęły organy, że skoro ustawa, na podstawie której decyzja Ministra Finansów z dnia 3 listopada 1999 r. została wydana, weszła w życie w dniu 17 kwietnia 1968 r., to należało przyjąć, że w tej dacie już z całą pewnością Skarb Państwa był uprawniony do dokonania wpisu w księdze wieczystej prawa własności wspomnianej nieruchomości na swoją rzecz. Jak wynika bowiem z uzasadnienia uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1999 r. (sygn. akt ODSA 2/98, ONSA 19999/4/110), podjętej w składzie siedmiu sędziów, podstawę przejęcia przez Polskę z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia: mienia, praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia, o których mowa w układzie indeminizacyjnym z dnia 16 lipca 1960 r., były przepisy w/w ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r.
Stąd dla oceny prawidłowości wydania decyzji komunalizacyjnej z dnia 21 listopada 2003 r., istotne było, że istniał w obrocie prawnym akt ( w tym przypadku była nim decyzja Ministra Finansów z dnia 3 listopada 1999 r.), który formalnie potwierdzał, że Skarb Państwa był właścicielem w 3/16 części przedmiotowej nieruchomości. W świetle tego zaś co zostało wyżej powiedziane - prawo to powstało wcześniej niż w dniu dzień 27 maja 1990 r.
Kwestia zaś dotycząca dokonania w tym przypadku wpisu prawa własności Skarbu Państwa jedynie do udziału 3/16 została prawidłowo wyjaśniona przez Sąd Wojewódzki (o czym była mowa wyżej) a co czyni zbędnym ponowne omawianie powyższego zagadnienia.
Zgodzić się także wypadało z Sądem I instancji, iż kwestie wpisów w ewidencji gruntów nie miały znaczenia dla oceny tytułu prawnego. Wpis w ewidencji gruntu nie wywiera bowiem wpływu na ocenę tytułu prawnego do nieruchomości.
Biorąc zaś pod uwagę to co zostało wyżej już powiedziane odnośnie związania wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 2008 r., znaczenia takiego w tej sprawie nie mogły mieć również postanowienia zawarte w orzeczeniach spadkowych, na które skarżący się powoływali. Z tego więc powodu zarzuty oparte na przepisach określonych jako: art. 3 § 1 i § 2 pkt 1) p.p.s.a w zw. z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. – w powiązaniu z art. 6 oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 76 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 140 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1) i 2) w zw. z art. 145 § 1 pkt 4) i 5) w związku z art. 151 § 1 pkt 1) i 2) k.p.a. i w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) również nie były usprawiedliwione.
Wskazać też trzeba, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 sierpnia 2009 r. (odwołując się zresztą do analogicznego stanowiska zajętego w wyroku z dnia 17 września 2008 r. sygn. akt I OSK 1408/07) przyjął, że ponieważ ustalenia Komisji Amerykańskiej co do kręgu spadkobierców nie zostały obalone na gruncie prawa amerykańskiego, to należało uznać, że zarówno decyzja Komisji, jak i oświadczenie J.H.spełniało wymogi przewidziane przepisami prawa amerykańskiego. W związku z tym, zarzuty skarżących, jako wywodzące się tylko z prawa polskiego, w tym z orzeczenia sądu polskiego o nabyciu prawa do spadku po L.H., podczas gdy prawo to nie miało zastosowania przy wydawaniu wspomnianej decyzji przez Komisję Amerykańską, nie miały w tej sprawie znaczenia.
Powyższa ocena prawna, jako zawierająca samą istotę rozpoznawanej sprawy, była dla składu orzekającego w sprawie analizowanej wiążąca. Z tego więc względu zarzuty określone w skardze kasacyjnej jako: art. 3 § 1 i § 2 pkt 1) p.p.s.a w zw. z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz w zw. z art. art. 138 § 1 pkt 1) i 2) w zw. z art. 145 § 1 pkt4) i 5) w związku z art. 151 § 1 pkt 1) i 2) k.p.a. - nie mogły zostać uwzględnione. Okoliczność bowiem, że po wydaniu decyzji komunalizacyjnej wyszło na jaw, iż osoba, która otrzymała odszkodowanie na podstawie decyzji Komisji Amerykańskiej nie była spadkobiercą byłych właścicieli spornej nieruchomości, w świetle tego co zostało wyżej powiedziane, nie mogło być traktowane jako nowa okoliczność uzasadniająca uchylenie decyzji komunalizacyjnej w trybie postępowania wznowieniowego.
Nie można było także w tym przypadku uznać zasadności przepisów obrazy prawa materialnego.
Przepisy art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w zw. z Art. I paragraf A, Art. II pkt /a/ i Ibl, Art. III, Art. V paragraf B i C Układu między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych sporządzonego w Waszyngtonie dnia 16 lipca 1960 r. nie stanowiły podstawy prawnej zaskarżonej decyzji.
Skoro zaś – jak wyżej to już zaznaczono - na datę wydania zaskarżonej decyzji pozostawała w obrocie prawnym decyzja Ministra Finansów z dnia 3 listopada 1999 r. oraz decyzja Ministra Finansów z dnia 7 listopada 2007 r. (odmawiająca uchylenia w/w decyzji z dnia 3 listopada 1999 r.), to we wznowionym postępowaniu komunalizacyjnym nie mogła zostać wydana decyzja o innej treści jak decyzja odmawiająca uchylenia decyzji komunalizacyjnej. Stąd zarzut oparty na przepisach art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych nie był też trafny.
Natomiast zarzuty kasacyjne w postaci obrazy art. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 w zw. z art. 21 ust. 1 i ust. 2Konstytucji były całkowicie niezrozumiałe.
Decyzja komunalizacyjna nie ma charakteru uznaniowego, stąd brak jest podstaw do formułowania poglądu o możliwości wykładania przepisów ustawy komunalizacyjnej w taki sposób, który nie byłby zgodny z treścią tych przepisów.
W niniejszej sprawie nikt też nie kwestionował treści i prawidłowości orzeczeń sądowych dotyczących spadkobrania po L.H., ale spory o prawo własności rzeczy rozstrzygają sądy cywilne a nie organy administracji publicznej.
Dodać przy tym też trzeba, że przepisy procedury administracyjnej, jak wszystkie zresztą przepisy proceduralne, winny być wykładane dokładnie i ściśle. Taka bowiem wykładnia tego rodzaju przepisów zapewnia przestrzeganie zasad praworządności i równości wobec prawa.
Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, uznając skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną - z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.