I OSK 1102/06

Naczelny Sąd Administracyjny2007-06-22
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościużytkowanie wieczysteprawo własnościustawa z 2001 r.następstwo prawnedarowiznaterminyinterpretacja przepisówuwłaszczenie

NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że prawo do nabycia własności nieruchomości przez użytkownika wieczystego przysługuje również następcy prawnemu, który nabył użytkowanie wieczyste po 26.05.1990 r., ale przed wejściem w życie ustawy, nawet jeśli nie był użytkownikiem w tej pierwszej dacie.

Sprawa dotyczyła możliwości nabycia prawa własności nieruchomości przez użytkownika wieczystego na podstawie ustawy z 2001 r. Organy administracji odmówiły, uznając, że wnioskodawca nie był użytkownikiem wieczystym ani w dniu 26.05.1990 r., ani w dniu wejścia w życie ustawy. WSA uchylił decyzje, interpretując przepis jako obejmujący również następców prawnych. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że prawo do nabycia własności przysługuje następcy prawnemu, który nabył użytkowanie wieczyste po 26.05.1990 r., ale przed 24.10.2001 r., nawet jeśli nie był użytkownikiem w pierwszej dacie, o ile jego poprzednik prawny był.

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego od wyroku WSA w Gdańsku, który uchylił decyzje organów administracji odmawiające nabycia przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Podstawą odmowy było niespełnienie przez jednego ze współużytkowników warunku bycia użytkownikiem wieczystym zarówno w dniu 26 maja 1990 r., jak i w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (24 października 2001 r.). WSA uznał, że ustawa ta obejmuje również następców prawnych, którzy nabyli prawo użytkowania wieczystego w okresie między tymi datami, nawet jeśli nie byli użytkownikami w pierwszej dacie, pod warunkiem, że ich poprzednik prawny był nim w dniu 26 maja 1990 r. NSA, oddalając skargę kasacyjną, potwierdził tę interpretację. Sąd podkreślił, że celem ustawy było umożliwienie uwłaszczenia szerokiemu kręgowi osób fizycznych, a ciągłość podmiotowa w prawie użytkowania wieczystego w okresie między 26 maja 1990 r. a 24 października 2001 r. jest kluczowa, przy czym następstwo prawne (np. przez darowiznę) w tym okresie jest dopuszczalne. NSA zwrócił uwagę, że przepisy, na których oparto rozstrzygnięcie, utraciły moc obowiązującą.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, prawo to przysługuje następcy prawnemu, który nabył użytkowanie wieczyste w okresie między 26.05.1990 r. a 24.10.2001 r., nawet jeśli nie był użytkownikiem w pierwszej dacie, pod warunkiem, że jego poprzednik prawny był użytkownikiem w dniu 26.05.1990 r.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że celem ustawy było uwłaszczenie szerokiego kręgu osób, a ciągłość podmiotowa w prawie użytkowania wieczystego w określonym okresie jest kluczowa. Następstwo prawne (np. przez darowiznę) w tym okresie jest dopuszczalne i nie wyłącza uprawnienia do nabycia własności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (4)

Główne

u.n.u.w.n. art. 1 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości

Prawo do nabycia własności przysługuje osobom fizycznym będącym użytkownikami wieczystymi w dniu 26.05.1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy (24.10.2001 r.), a także ich następcom prawnym, niezależnie od formy następstwa i daty jego nastąpienia, pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.c. art. 232

Kodeks cywilny

k.p.a. art. 104

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ustawa z 2001 r. obejmuje następców prawnych użytkowników wieczystych, którzy nabyli prawo w okresie między 26.05.1990 r. a 24.10.2001 r., nawet jeśli nie byli użytkownikami w pierwszej dacie. Cechą kluczową jest ciągłość prawa użytkowania wieczystego w określonym okresie, a niekoniecznie tożsamość podmiotu w obu datach granicznych. Celem ustawy było szerokie uwłaszczenie, co potwierdzają jej nowelizacje i objęcie następców prawnych.

Odrzucone argumenty

Wymóg tożsamości użytkownika wieczystego w dniu 26.05.1990 r. i 24.10.2001 r. wynika z użycia spójnika 'oraz'. Następca prawny, który nabył użytkowanie wieczyste po 26.05.1990 r., nie mógł nabyć roszczenia, gdyż nie przysługiwało ono jego poprzednikowi w obu datach. Sąd nie jest właściwy do zmiany brzmienia przepisów prawa, nawet jeśli budzą wątpliwości konstytucyjne.

Godne uwagi sformułowania

nie każde naruszenie przepisów postępowania sądowego może stanowić podstawę kasacyjną, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy chodzi tu o ciągłość podmiotową w osobie użytkownika wieczystego w obu tych datach nie można wyprowadzić wniosku, by zamiarem ustawodawcy było różnicowanie sytuacji prawnej użytkownika wieczystego [...] i wyeliminowanie użytkowników, którzy prawo to nabyli wprawdzie po dniu 26 maja 1990 r. ale przed dniem 24 października 2001r. [...] z możliwości nabycia prawa własności nieruchomości

Skład orzekający

Maria Wiśniewska

przewodniczący

Anna Lech

sprawozdawca

Maria Werpachowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy z 2001 r. dotyczących nabycia własności przez użytkowników wieczystych, w szczególności kwestii następstwa prawnego i ciągłości użytkowania wieczystego."

Ograniczenia: Przepisy ustawy z 2001 r. utraciły moc obowiązującą w 2005 r. Orzeczenie ma znaczenie historyczne i interpretacyjne dla podobnych spraw rozstrzyganych na gruncie poprzednich przepisów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii uwłaszczenia i interpretacji przepisów, które miały istotny wpływ na sytuację wielu obywateli. Pokazuje ewolucję prawa i rolę sądów w jego stosowaniu.

Czy można nabyć własność nieruchomości, jeśli nie było się użytkownikiem wieczystym od 1990 roku? NSA wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1102/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-06-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-07-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Lech /sprawozdawca/
Maria Werpachowska
Maria Wiśniewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne
Gospodarka gruntami
Sygn. powiązane
II SA/Gd 338/04 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2006-03-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska, Sędzia NSA Anna Lech – spr., Sędzia delegowany WSA Maria Werpachowska, , Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 marca 2006 r. sygn. akt II SA/Gd 338/04 w sprawie ze skargi J. P., J. P., B. P. W. i A. I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nabycia przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości gruntowej oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 marca 2006r., sygn. akt II SA/Gd 338/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nabycia przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan sprawy: w dniu 21 czerwca 2002r. J. L. P., J. P., B. P. W. oraz A. I. P. – współużytkownicy wieczyści nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], złożyli wniosek o nieodpłatne nabycie prawa własności tej nieruchomości w trybie ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209).
Prezydent Miasta [...], powołując się na art. 1 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości oraz art. 104 k.p.a., w dniu 06 lutego 2002r., wydał decyzję odmowną w przedmiotowej sprawie, wskazując, iż nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości przysługuje osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990r. i w dniu 24 października 2001r., użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...], podtrzymując argumenty organu pierwszej instancji.
Wskazano także, że J. P. (w udziale 1/6), B. W. (w udziale 1/3), A. P. (w udziale 1/3) oraz S. P. (w udziale 1/6) nabyli prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w dniu 19 kwietnia 1985r. na mocy umowy sprzedaży. Byli zatem współużytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości w dniu 26 maja 1990r. Jednak J. P. (w udziale 1/6) stał się współużytkownikiem wieczystej tej nieruchomości dopiero w dniu 9 listopada 1993r., a zatem nie był nim w dniu 26 maja 1990r. Ten fakt w ocenie Kolegium uniemożliwia nabycie własności nieruchomości w omawianym trybie przez wszystkich współużytkowników wieczystych, gdyż w takiej sytuacji nie została spełniona przesłanka tożsamości osób będących użytkownikami wieczystymi zarówno w dniu 26 maja1900r., jak i w dniu 24 października 2001r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podkreśliło, że nie jest możliwe przekształcenie udziału w użytkowaniu wieczystym w prawo własności części nieruchomości, podczas, gdy pozostała jej część nadal byłaby objęta prawem użytkowania wieczystego. Sprzeciwiałoby się to istocie prawa użytkowania wieczystego, bowiem zgodnie z art. 232 k.c. jedynie grunty Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego i ich związków mogą być oddawane w użytkowanie wieczyste, a zatem przedmiotem użytkowania wieczystego nie mogą być grunty należące do osób fizycznych.
Na tę decyzję J. L. P., J. P., B. P. W. oraz A. I. P., wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...].
Wyrokiem z dnia 30 marca 2006r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...], w przedmiocie nabycia przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości.
Sąd wskazał, że zgodnie z treścią art. 1 ust 1 i 2 powołanej ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy, to jest w dniu 24 października 2001r. użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zbudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne, nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja o nabyciu prawa własności stałą się ostateczna. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne, będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 tej ustawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie zgodził się z twierdzeniem organów pierwszej i drugiej instancji, że roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości przysługuje tylko wnioskodawcy, który zarówno w dniu 26 maja 1990r., jak i w dniu 24 października 2001r. (dzień wejście w życie ustawy), był użytkownikiem tej nieruchomości, a więc w ocenie sądu nie jest zasadny pogląd, iż obie te przesłanki powinny być spełnione łącznie.
Ponadto, na podstawie art. 1 ust.1 powołanej ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, nie można, zdaniem Sądu, wyprowadzać wniosku, że zamiarem ustawodawcy było wyłączenie z kręgu podmiotów uprawnionych do przekształcenia tych osób, które w okresie między dniem 26 maja 1990r., a 24 października 2001r. lub po tej dacie nabyły w drodze umowy kupna, darowizny lub dziedziczenia prawo użytkowania wieczystego. Naruszałoby to bowiem konstytucyjną zasadę równości wobec prawa i podważałoby zaufanie obywatela do państwa i stanowionego prawa, gdyż sytuacja prawna adresatów normy prawnej byłaby zróżnicowana jedynie z przyczyny nabycia użytkowania wieczystego przed wejściem w życie powołanej ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, co ma to miejsce w przedmiotowej sprawie, gdyż J. P. nabył prawo użytkowania wieczystego w drodze darowizny od swojego dziadka (S. P.) w 1993r. Podkreślić należy, że dziadek skarżącego był wieczystym użytkownikiem przedmiotowej nieruchomości od 1985 r., a więc był nim również w dniu 26 maja 1990r.
W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że art. 1 ust. 1 i 2 powołanej ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości odnosi się do następców prawnych użytkowników wieczystych, niezależnie od formy następstwa prawnego oraz niezależnie od tego, czy nastąpiło ono po 24 października 2001r., czy też przed tą datą, przy uwzględnieniu, że zostały spełnione wszystkie pozostałe przesłanki ustalone w przedmiotowej ustawie, które niezbędne są dla nabycia prawa własności nieruchomości.
Zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że organy orzekające w niniejszej sprawie dokonując błędnej wykładni art. 1 ust. 1 i 2 powołanej ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, naruszyły prawo materialne w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 marca 2006r skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł pełnomocnik Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] – radca prawny J. W., wnosząc o jego uchylenie i merytoryczne rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Na podstawie art. 173 § 1 i § 2 oraz art. 174 pkt 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest przepisu art. 1 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 powołanej ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na uznaniu, iż zawarte w art. 1 ust. 1 powołanej ustawy określenie podmiotu uprawnionego do nabycia prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości, jako osoby fizycznej będącej w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikiem wieczystym lub współużytkownikiem wieczystym nieruchomości, nie zawiera wymogu tożsamości użytkownika wieczystego w obydwu tych datach, ale polega na tym, by osoba fizyczna (a nie inny podmiot) była użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990r. i w dniu 24 października 2001r.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przytoczono brzmienie art. 1 ust.1 i ust. 2 powołanej ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, który stanowi, iż "osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życia ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne, nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3 stała się ostateczna". W ust.2 tego artykułu wskazano, że "prawo własności nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1"
Pełnomocnik skarżącego podniósł, że z brzmienia powyższego przepisu jasno wynika, jaki jest krąg osób uprawnionych do nabycia w trybie ustawy z 2001r. prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości. Określenie zakresu czasowego poprzez wskazanie dwóch dat – 26 maja 1990r. i 24 października 2001r. (dzień wejścia w życie ustawy) – połączonych spójnikiem "oraz", jednoznacznie wskazuje, że ustawodawcy chodziło o użytkownika wieczystego (współużytkownika), któremu prawo to przysługiwało w obydwu tych datach.
Tak więc, zdaniem strony skarżącej, w interpretacji powyżej powołanego przepisu ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, słusznie zastosowano wykładnię językową, którą w orzecznictwie i w teorii prawa przyjęto jako podstawowy rodzaj wykładni, od której odstępstwa dopuszczalne są w wyjątkowych sytuacjach. Odrzucenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku jasnych i nie budzących wątpliwości wyników tej wykładni i odwołanie się do zasad konstytucyjnych doprowadziło do zmiany brzmienia przepisów prawa, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię.
Pełnomocnik strony skarżącej podniósł, że Sąd, jako organ stosujący przepisy prawa, jak również organy administracji publicznej, których legalność działania ocenia sąd administracyjny, nie mogą zmieniać istoty tych przepisów, nawet, jeśli budzą one wątpliwości w zakresie zgodności z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej, gdyż organy te nie są właściwe do rozstrzygania takich wątpliwości.
Powołano się na glosę Krzysztofa Kaszubowskiego (Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa 2005/1-2/5), w której podniesiono, że nabywca prawa użytkowania wieczystego w drodze darowizny w okresie pomiędzy 26 maja 1990r. a 24 października 2001r. – żadnego uprawnienia nie mógł zostać pozbawiony, gdyż żadne takie uprawnienie mu nie przysługiwało. Następcy prawnemu przysługiwało roszczenie o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności wyłącznie jako prawo pochodne poprzednika prawnego. Warunkiem nabycia takiego roszczenia było przysługiwanie go poprzednikowi prawnemu w okresie między dniem 24 maja 1990r a 24 października 2001r.
W przedmiotowej sprawie poprzednik prawny J. P. przeniósł na niego prawo, o którym mowa w drodze umowy darowizny w 1993r., a zatem roszczenia o przekształcenie nie mógł nabyć, w konsekwencji czego roszczenie takie nie przysługiwało także J. P. i nie mógł zostać go pozbawiony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności z art. 183 § 2 powołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Odnośnie oceny zasadności wskazanych w skardze kasacyjnej zarzutów przypomnieć należy, iż nie każde naruszenie przepisów postępowania sądowego może stanowić podstawę kasacyjną, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem stawiając zarzut, należy wskazać, że gdyby nie doszło do naruszenia wskazanych przepisów, to wyrok tego Sądu byłby odmienny.
Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zauważyć, że ustawa z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. Nr 113, poz. 1209 z późn. zm.) wprowadziła możliwość nabycia nieodpłatnego przez użytkowników wieczystych będących osobami fizycznymi prawa własności nieruchomości. Początkowo dotyczyło to tylko użytkowników wieczystych określonych rodzajowo nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego objętych działaniem dekretu z 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340 z późn. zm.), i to pod warunkiem złożenia wniosku w ściśle zakreślonym ustawą terminie (art. 1 ust. 2 ustawy). Następnie w wyniku dokonanych w roku 2002 i 2003 nowelizacji ustawy, objęła ona swym zasięgiem terytorium całego kraju, a złożenie stosownego w tym względzie wniosku nie było już ograniczone terminem. Nabycie prawa własności w trybie omawianej ustawy przysługiwało również następcom prawnym osób, które były użytkownikami wieczystymi nieruchomości w okresie, o jakim stanowi art. 1 ust. 1 tej ustawy.
W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że omawiana ustawa miała na celu stworzenie możliwości uwłaszczenia dla stosunkowo szerokiego kręgu użytkowników wieczystych będących osobami fizycznymi. Ustawa z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych własności nieruchomości w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzji z dnia 23 marca 2004r. w art. 1 ust. 1 określała przesłanki podmiotowe i przedmiotowe jakie musiały być spełnione do uzyskania przez użytkownika (współużytkownika) wieczystego będącego osobą fizyczną roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości rodzajowo wymienionej w tej normie. Jedną z tych przesłanek było legitymowanie się przez wnioskodawcę prawem użytkowania wieczystego do nieruchomości zarówno w dniu 26 maja 1990r. jak i dacie wejścia w życie powołanej powyżej ustawy (24 października 2001r.). Chodzi tu więc o ciągłość podmiotową w osobie użytkownika wieczystego w obu tych datach.
Nie ulega wątpliwości, że roszczenie o nieodpłatne nabycie własności nieruchomości na podstawie tej ustawy przysługiwało użytkownikowi wieczystemu (współużytkownikowi), który spełniał wszystkie przesłanki określone w art. 1 ust. 1 ustawy, bądź zgodnie z ust. 2 tego przepisu jego następcy prawnemu, to jest osobie, która w uprawnienia wieczystego użytkownika, o którym wyżej mowa, weszła po dniu wejścia w życie ustawy.
W rozpoznawanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku sprawie, wyłoniło się zagadnienie sprowadzające się do pytania, czy w sytuacji gdy osoba będąca użytkownikiem wieczystym nieruchomości była nim w dniu 24 października 2001r., natomiast nie była takim współużytkownikiem w dniu 26 maja 1990r. – a więc nie była posiadaczem tego prawa w drugiej, wymaganej przez ustawę dacie – ale w dacie tej – użytkownikiem wieczystym nieruchomości był dziadek tej osoby, od którego na mocy umowy darowizny otrzymała ona udział w nieruchomości (dziadek S. P., od którego J. P. nabył przedmiotową nieruchomość w drodze darowizny) – jemu będzie przysługiwało przedmiotowe roszczenie.
Jak zaznaczono – ustawodawca dwie daty znacznie odległe w czasie – ustanowił jako początek i koniec zdarzenia, z którym ustawa wiązała powstanie skutku prawnego – przy spełnieniu pozostałych warunków przewidzianych tą normą – w postaci uzyskania roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości.
Skoro zatem ustawodawca w roku 2001 ustalił w ustawie datę sprzed 11 lat (26 maja 1990r.) jako początek zdarzenia prawnego, którego określony ustawą skutek powstał w dacie wejścia w życie tej ustawy, to uprawniony jest pogląd, że z woli ustawodawcy, który działał racjonalnie, dotyczy to wszystkich osób (fizycznych), które w tej początkowej dacie były użytkownikami wieczystymi z wszystkimi z faktu tego wynikającymi konsekwencjami.
W przedmiotowej sprawie dziadek J. P. – S. P., był w dniu 26 maja 1990r. użytkownikiem wieczystym nieruchomości położonej w G. przy ul. [...]. Rozpoczął się więc w tym przypadku okres ograniczony w ustawie dwoma datami – 26 maja 1990r. i 24 października 2001r., w którym użytkownik wieczysty powinien posiadać to prawo, co było przesłanką niezbędną dla uzyskania przedmiotowego roszczenia.
Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że jakkolwiek wydawać by się mogło, że ustawa w art. 1 ust. 1 wymaga tylko by ta sama osoba była użytkownikiem wieczystym w obu wymienionych w tym przepisie datach, co mogłoby sugerować, że w okresie między tymi datami prawo użytkowania wieczystego mogłoby być przedmiotem obrotu, byleby w dacie końcowej ta sama osoba była użytkownikiem wieczystym nieruchomości co w dniu 26 maja 1990r., to jednak sens tego przepisu wskazuje, że chodzi tu o ciągłość korzystania z prawa użytkowania wieczystego w omawianym okresie przez tę samą osobę. Tak więc w istocie nie tylko daty wskazane w art. 1 ust. 1 ustawy, będące datami granicznymi pewnego okresu, ale także i sam okres zawarty między tymi datami ma znaczenie w sprawie nabycia roszczenia, o jakim stanowi ten przepis. Oznacza to, że dla wszystkich osób fizycznych, które w dniu 26 maja 1990r. były użytkownikami wieczystymi nieruchomości, o jakich była mowa w cytowanym art. 1 ust. 1 rozpoczął się w tej dacie początek okresu kończącego się wejściem w życie ustawy z 26 lipca 2001r., w którym winni oni być użytkownikami wieczystymi nieruchomości.
Następstwem przyjętego przez ustawodawcę w art. 1 ust. 1 ustawy założenia będzie stwierdzenie, że w przypadku gdy użytkownik wieczysty, dla którego w dniu 26 maja 1990r. rozpoczął się okres, który kończy dzień wejścia w życie omawianej ustawy z 26 lipca 2001r. przekaże umową darowizny swój udział użytkowanej wieczyście nieruchomości przed spełnieniem się tej drugiej przesłanki, to jest przed dniem wejścia w życie ustawy, to w jego miejsce wstępuje osoba obdarowana, z mocy prawa będąca kontynuatorem jego praw związanych z wykonywaniem prawa użytkowania wieczystego w omawianym okresie.
Potwierdzeniem tego stanowiska zdaje się być też cel, dla którego ustawa o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości powstała. Jak wykazano wyżej, celem powołanej ustawy było stworzenie możliwie szerokiemu kręgowi użytkowników wieczystych będących osobami fizycznymi, warunków do nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości będącej przedmiotem wieczystego użytkowania. Świadczą o tym nie tylko zmiany, jakim poddana została ustawa, w wyniku których rozszerzeniu uległ jej zasięg terytorialny na cały kraj, oraz odstąpienie od zakreślenia ściśle oznaczonego terminu do złożenia wniosków w tej sprawie, ale także i to, że uprawnionymi do uzyskania przewidzianego ustawą roszczenia byli nie tylko użytkownicy, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy, ale także i ich następcy prawni.
W praktyce nabycie prawa użytkowania wieczystego przez omawiane kategorie następców prawnych, mógł niekiedy dzielić stosunkowo krótki okres czasu. Gdyby zatem przyjąć rozumowanie wnoszącego skargę kasacyjną, to np. gdyby użytkownik wieczysty, który miał to prawo w dniu 26 maja 1990r. zmarł w przededniu wejścia w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001r. (tj. 23 października 2001 r.) do jego spadkobiercy – następcy prawni – nie mieliby prawa do roszczenia o nieodpłatne nabycie własności nieruchomości mimo, że stali się z mocy prawa – wstępując w miejsce spadkobiercy – użytkownikami wieczystymi, natomiast następcy prawnemu użytkownika wieczystego, który nabyłby to prawo w drodze dziedziczenia lub umowy następnego dnia, po dniu wejścia w życie ustawy (25 października 2001r.) roszczenie, o którym mowa przysługiwałoby.
Z analizy przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001r. nie można – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – wyprowadzić wniosku, by zamiarem ustawodawcy było różnicowanie sytuacji prawnej użytkownika wieczystego (który prawo to posiadał w dacie początkowej określonej w ustawie), i wyeliminowanie użytkowników, którzy prawo to nabyli wprawdzie po dniu 26 maja 1990 r. ale przed dniem 24 października 2001r. (wejściem w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001r.) z możliwości nabycia prawa własności nieruchomości w trybie powołanej ustawy.
Za chybiony uznać należy zarzut skargi kasacyjnej, że ustawodawca połączył w tekście ustawy dwie daty: 26 maja 1990r. i 24 października 2001r. (dzień wejścia w życie ustawy) spójnikiem, gdyż użycie wyrazu "oraz" jest alternatywą rozłączną, a nie spójnikiem.
W związku z tym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, za prawidłowy należy uznać pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 30 marca 2006r., że art. 1 ust. 1 i 2 powołanej ustawy z dnia 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości odnosi się do następców prawnych użytkowników wieczystych, niezależnie od formy następstwa prawnego oraz niezależnie od tego, czy nastąpiło ono po 24 października 2001r., czy też przed tą datą, przy uwzględnieniu, że zostały spełnione wszystkie pozostałe przesłanki ustalone w przedmiotowej ustawie, które są niezbędne dla nabycia własności nieruchomości.
Tak więc zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odpowiada prawu, jednak należy zauważyć, że przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia już nie obowiązują, gdyż utraciły moc z dniem 13 października 2005r. na podstawie art. 9 pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. z 2005r., Nr 175, poz.1459), a zatem przy ponownym rozpatrywaniu sprawy należy zastosować przepisy, które będą obowiązujące w dacie wydania decyzji.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI