I OSK 109/05

I OSK 109/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2005-10-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-01-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Adamiak
Elżbieta Stebnicka /przewodniczący sprawozdawca/
Jan Paweł Tarno
Symbol z opisem
6332 Należności  przedemerytalne
Hasła tematyczne
Bezrobocie
Sygn. powiązane
III SA/Lu 485/04 - Wyrok WSA w Lublinie z 2004-10-14
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 154 poz 1793
art. 11 ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, ustawy o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego oraz ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół.
Dz.U. 2003 nr 58 poz 514
art. 37n
Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Tezy
Stosownie do art. 37k ust. 8 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /t.j. Dz.U. 2003 nr 58 poz. 514 ze zm./, w przypadku równoczesnego spełnienia kilku warunków uprawniających do zasiłku przedemerytalnego i świadczenia przedemerytalnego, uprawnionej osobie przysługuje wybór podstawy ich przyznania i tym samym możliwe jest dokonanie również wyboru samego świadczenia. Skutkiem przyznania jednego z tych świadczeń jest powstanie całego szeregu konsekwencji natury prawnej, wśród których wymienić należy również okoliczności warunkujące utratę prawa do świadczeń. Brak jednolitości w określeniu następstw utraty prawa do zasiłku przedemerytalnego oraz świadczenia przedemerytalnego nie można jednak utożsamiać z naruszeniem zasady równości wobec prawa.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Stebnicka (spr.), Sędziowie NSA Barbara Adamiak, Jan Paweł Tarno, Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 25 października 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Stanisława P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 października 2004 r. sygn. akt III SA/Lu 458/04 w sprawie ze skargi Stanisława P. na decyzję Wojewody L. z dnia 6 lipca 2004 r. (...) w przedmiocie zasiłku przedemerytalnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 6 lipca 2004 r. Wojewoda L. po ponownym rozpoznaniu odwołania Stanisława P. od decyzji wydanej z upoważnienia Starosty B. z dnia 4 czerwca 2002 r. w sprawie utraty prawa do zasiłku przedemerytalnego od dnia 1 maja 2002 r., uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 stycznia 2004 r., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Stanisław P. wniósł skargę na powyższą decyzję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 14 października 2004 r. oddalił skargę Stanisława P. na decyzję Wojewody L. z dnia 6 lipca 2004 r. w przedmiocie zasiłku przedemerytalnego. Uzasadniając oddalenie skargi Stanisława P. Sąd wskazał, że przedmiotowa decyzja Wojewody L. nie narusza prawa. Stosownie do treści art. 146 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. - o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy /Dz.U. nr 99 poz. 1001/ sprawy, w których przed wejściem w życie ustawy wszczęto postępowanie odwoławcze lub postępowanie przed sądem administracyjnym, podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych.
W przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 27 stycznia 2004 r. uchylił pierwszą decyzję organu odwoławczego z dnia 26 lipca 2002 r., którą to decyzją została uchylona decyzja Starosty B. z dnia 4 czerwca 2002 r. w części dotyczącej terminu utraty przez skarżącego prawa do zasiłku przedemerytalnego i orzekł utratę tego zasiłku od dnia 4 września 2001 r. W uzasadnieniu wyroku z dnia 27 stycznia 2004 r. sąd administracyjny wskazał, że została naruszona przez organ II instancji zasada zawarta w art. 139 Kpa jeżeli chodzi o ustalenie terminu utraty przez skarżącego prawa do zasiłku przedemerytalnego. Rozpoznając ponownie odwołanie skarżącego Wojewoda L. decyzją z dnia 6 lipca 2004 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty B. z dnia 4 czerwca 2002 r. Oddalając skargę Stanisława P. na decyzję Wojewody L. Wojewódzki Sąd Administracyjny podał, że wniesione przez stronę odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji w dniu 18 czerwca 2002 r. podlega rozpatrzeniu według przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. - o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /t.j. Dz.U. 2003 nr 58 poz. 514 ze zm./. Z dniem 1 stycznia 2002 r. ustawą z dnia 17 grudnia 2001 r. - o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, ustawy o Trójstronnej Komisji ds. Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego oraz ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół /Dz.U. nr 154 poz. 1793/ zniesiona została instytucja zasiłków przedemerytalnych. W myśl art. 11 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy do osób posiadających prawo do zasiłku przedemerytalnego stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w zakresie dotyczącym świadczeń przedemerytalnych. W związku z powyższą regulacją organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie wydały rozstrzygnięcie na podstawie art. 37n ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w myśl którego prawo do świadczenia ustaje z dniem, w którym osoba uprawniona przestała spełniać warunki określone w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. Stosownie do treści powołanego przepisu bezrobotnym jest osoba będąca obywatelem polskim zamieszkałym w Polsce, poszukująca i podejmująca zatrudnienie lub inną pracę zarobkową na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz zatrudnienie lub inną pracę zarobkową za granicą u pracodawców zagranicznych, a także cudzoziemcem spełniającym warunki określone w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy, niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie, z zastrzeżeniem lit. "g", nie ucząca się w szkole w systemie dziennym, zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania powiatowym urzędzie pracy, jeżeli spełnia warunki określone w lit. "a-j" powołanego przepisu. Jednym z tych warunków, ustalonym w lit. "c", jest brak nabycia prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty szkoleniowej.
Z powyższego wynika, że osoba spełniająca uprzednio wszystkie przesłanki posiadania statusu bezrobotnego z chwilą nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy traci ów status i tym samym ustaje prawo tej osoby do zasiłku przedemerytalnego. Odnosząc się do podnoszonego w skardze zarzutu naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa sąd odwołał się do doktryny prawa konstytucyjnego zgodnie, z którą "zasada równości wobec prawa" oznacza nakaz nadania takich treści unormowaniom prawnym, aby kształtowały one w jednakowy /podobny/ sposób sytuację prawną podmiotów jednakowych /podobnych/; równość w prawie wymaga, by przepisy prawne ujmowały prawa i obowiązki w sposób wolny od dyskryminacji oraz bez wprowadzenia nieuzasadnionych przywilejów /M. Masternak-Kubiak [w:] B. Banaszak /red./. A. Preisner /red./, Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP., Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2002, s. 121/. W świetle powyższego w przekonaniu sądu powoływany art. 37n ust. 1 ustawy o zatrudnieniu o przeciwdziałaniu bezrobociu nie narusza konstytucyjnej zasady równości wobec prawa.
W dniu 30 grudnia 2004 r. pełnomocnik Stanisława P. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 października 2004 r. Strona skarżąca wnosi w niej o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego tj. art. 37n ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. - o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Stanisław P. wskazał, że zgodnie z art. 37n ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2002 r. prawo do świadczenia przedemerytalnego ustaje z dniem, w którym osoba uprawniona przestała spełniać warunki, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, z zastrzeżeniem ust. 2. Skarżący kwestionuje w tym, miejscu stanowisko Sądu, zgodnie z którym fakt uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy powoduje ustanie prawa do zasiłku przedemerytalnego. W skardze kasacyjnej wskazuje się na pominięcie przez Sąd art. 37n ust. 2 pkt 3 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji, w myśl którego prawo do świadczenia przedemerytalnego ulega zawieszeniu w przypadku osiągania przychodów z innych tytułów niż podjęcie pozarolniczej działalności lub podjęcie zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej. Zdaniem skarżącego w dyspozycji powyższego przepisu znajduje się również sytuacja, kiedy osoba pobierająca zasiłek przedemerytalny uzyskuje okresowe prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Zdaniem skarżącego dokonana przez Sąd interpretacja przepisu art. 37n ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu nie uwzględnia zasad wynikających z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Powołując się na pogląd wyrażony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 grudnia 2003 r., SK 15/02 - OTK ZU 2003 nr 9A poz. 103, skarżący podnosi że istota zasady równości sprowadza się do tego, aby podmioty charakteryzujące się daną cechą relewantną były traktowane w równym stopniu jednakowo, bez dyskryminacji ani uprzywilejowania. Istotną cechą wyróżniającą adresatów norm dotyczących uzyskania zasiłków przedemerytalnych jest w świetle art. 37k ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu jest status bezrobotnego. Skarżący podkreśla, iż gdyby podzielić pogląd wyrażony w uzasadnieniu skarżonego wyroku należałoby przyjąć, że ustawodawca w sposób odmienny traktuje osoby bezrobotne, które podjęły zatrudnienie od osób nie mogących okresowo podjąć zatrudnienia i uzyskujących z tego tytułu rentę. Skarżący wskazuje, że zarówno podjęcie zatrudnienia jak i uzyskanie renty z tytułu niezdolności do pracy prowadzi do utraty statusu osoby bezrobotnej. Z tego też względu odmienne traktowanie takich osób jest sprzeczne z zasadą równości wobec prawa. Stanisław P. nawiązując do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego podnosi, że zasada równości wobec prawa nie ma charakteru absolutnego, jednak wyjątki od tej zasady są możliwe jeśli ustawodawca jednocześnie spełni następujące przesłanki: 1/ kryterium przyjęte za podstawę różnicowania pozostaje w racjonalnym związku z celem i treścią danej regulacji; 2/ waga interesu, któremu różnicowanie ma służyć, pozostaje w odpowiedniej proporcji do wagi interesu, który zostaje naruszony w wyniku przyjętego zróżnicowania; 3/ kryterium różnicowania pozostaje w związku z innymi normami, zasadami i wartościami konstytucyjnymi, które uzasadniają przyjęte przez ustawodawcę różnicowanie podmiotów podobnych /por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 października 2003 r., K 4/02 - OTK ZU 2003 nr 8A poz. 80/. Żadna z tych przesłanek nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.
Ponadto pełnomocnik skarżącego kwestionuje stanowisko Sądu, iż biorąc pod uwagę ratio legis przepisu art. 37n ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w sprawie skarżącego nie została naruszona zasada równości wobec prawa. Pogląd ten opiera na fakcie, że obowiązujący w chwili obecnej przepis art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. - o świadczeniach przedemerytalnych /Dz.U. nr 120 poz. 1252/, stanowi, iż prawo do świadczenia przedemerytalnego ulega zawieszeniu w przypadku nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, renty inwalidzkiej albo podjęcia wypłaty renty strukturalnej lub świadczenia o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej. W skardze kasacyjnej podnoszone jest, iż fakt, że w czasie wydania przedmiotowej decyzji, brak było wyraźnie wskazanej podstawy do zawieszenia świadczenia przedemerytalnego osobie pobierającej rentę z tytułu niezdolności do pracy, nie oznacza to, że ustawodawca taką ewentualność wykluczył.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje;
Skarga kasacyjna jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Stosownie do treści przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. - o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawy o zatrudnianiu i przeciwdziałaniu bezrobociu, ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, ustawy o Trójstronnej Komisji ds. Społeczno-Gospodarczych, wojewódzkich komisjach dialogu społecznego oraz ustawy o ułatwianiu zatrudnienia absolwentom szkół /Dz.U. nr 154 poz. 1793/ zniesiona została instytucja zasiłku przedemerytalnego. Stosownie do treści art. 11 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy osoby, które przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy zarejestrowały się w powiatowym urzędzie pracy i spełniały warunki do nabycia prawa do zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub stypendium, nabywają oraz zachowują do nich prawo na dotychczasowych zasadach, z tym że:
1/ podlegają one waloryzacji na zasadach określonych dla zasiłków dla bezrobotnych obowiązujących w okresie ich wypłacania,
2/ do osób posiadających prawo do zasiłku przedemerytalnego stosuje się odpowiednio przepisy art. 24, 28, 28a, 29, 34 oraz 37l-37o ustawy wymienionej w art. 3 niniejszej ustawy, w zakresie dotyczącym świadczeń przedemerytalnych.
Na mocy art. 37n ustawy - o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu - prawo do świadczenia przedemerytalnego, ustaje z dniem, w którym osoba uprawniona przestała spełniać warunki, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. Przepis ten zawiera definicję bezrobotnego, zgodnie z którą ilekroć w ustawie jest mowa o "bezrobotnym" oznacza to osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do pojęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie, nieuczącą się w szkole w systemie dziennym, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania /stałego lub czasowego/ powiatowym urzędzie pracy (...), pod warunkiem, że spełnia dodatkowe przesłanki przewidziane w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "a-j". W myśl przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "c" ustawy, bezrobotnym nie jest osoba, która nabyła prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej albo po ustaniu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, zaprzestaniu prowadzenia pozarolniczej działalności pobiera zasiłek przedemerytalny, świadczenie przedemerytalne, świadczenie rehabilitacyjnego, zasiłek chorobowy, macierzyński lub wychowawczy. Tym samym należy stwierdzić, że fakt nabycia prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy stanowi przesłankę utraty statusu osoby bezrobotnej i w konsekwencji prowadzi do utraty prawa do zasiłku przedemerytalnego. Bezpodstawne są tym samym twierdzenia skarżącego, że uzyskanie prawa do renty prowadzi jedynie do zawieszenia prawa do zasiłku. Okoliczności warunkujące zawieszenie prawa do zasiłku przedemerytalnego wymienione są w sposób enumeratywny w art. 37n ust. 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Zgodnie z tym przepisem prawo do tego świadczenia ulega zawieszeniu w wypadku: 1/ podjęcia pozarolniczej działalności; 2/ podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeśli łączna kwota przychodów, w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, uzyskanych w danym miesiącu z tytułu zatrudnienia i innej pracy zarobkowej oraz otrzymanego świadczenia byłaby wyższa od kwoty 200 % zasiłku dla bezrobotnych; 3/ osiągania przychodów z innych tytułów niż wyżej wskazane z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku podatnika, podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz uzyskiwania diet i innych należności pieniężnych przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich, jeżeli łączna kwota uzyskanych przychodów w danym miesiącu z tych tytułów oraz z tytułu świadczenia przedemerytalnego byłaby wyższa od kwoty 200% zasiłku dla bezrobotnych. W świetle powyższych okoliczności należy stwierdzić, że powoływany wyżej art. 37n ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w sposób precyzyjny rozgraniczał przesłanki zawieszenia oraz ustania świadczeń przedemerytalnych, które to rozgraniczenie znajduje również odpowiednie zastosowanie do zasiłków przedemerytalnych. Nie zasługuje na uwzględnienie podnoszona przez stronę skarżącą argumentacja odnosząca się do wskazywania analogii między rozwiązaniami przyjętymi przez obowiązującą w chwili wydania skarżonych decyzji administracyjnych ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu a obowiązującej obecnie ustawy o świadczeniach przedemerytalnych. Stosownie do treści art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. - o świadczeniach przedemerytalnych, prawo do świadczenia przedemerytalnego ulega zawieszeniu w przypadku nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, renty inwalidzkiej albo podjęcia wypłaty renty strukturalnej lub świadczenia o charakterze rentowym z instytucji zagranicznej. Rozwiązanie to stanowi jednak novum w stosunku do dotychczas obowiązujących przepisów i zestawienie obu powołanych regulacji potwierdza jedynie pogląd prezentowany przez sąd administracyjny pierwszej instancji. Brak stosownych regulacji w przepisach przejściowych i końcowych ustawy - o świadczeniach przedemerytalnych, nie pozwala przyjąć innego poglądu niż wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Podzielić należy również ocenę wojewódzkiego sądu administracyjnego dokonanej odnośnie podnoszonego przez Stanisława P. zarówno w skardze jak i skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia zasady równości wobec prawa uregulowanej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Fakt zróżnicowania sytuacji prawnej osób, którym przysługiwały zasiłki przedemerytalne oraz świadczenia przedemerytalne nie można uznać za sprzeczne z zasadą równości wobec prawa. Wymienione wyżej instytucje pełniły co prawda zbliżone funkcje z punktu widzenia celowościowego, jednak ich zastosowanie uzależnione były od wystąpienia odrębnych przesłanek. Analizując poszczególne przesłanki nabycia obu wymienionych świadczeń można stwierdzić, iż możliwe jest jednoczesne spełnienie warunków, od których zależy zarówno nabycie zasiłku jak i świadczenia przedemerytalnego. W takiej sytuacji, stosownie do art. 37k ust. 8 ustawy - o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w przypadku równoczesnego spełnienia kilku warunków uprawniających do zasiłku przedemerytalnego i świadczenia przedemerytalnego, uprawnionej osobie przysługuje wybór podstawy ich przyznania i tym samym możliwe jest dokonanie również wyboru samego świadczenia. Skutkiem przyznania jednego z tych świadczeń jest powstanie całego szeregu konsekwencji natury prawnej, wśród których wymienić należy również okoliczności warunkujące utratę prawa do świadczeń. Brak jednolitości w określeniu następstw utraty prawa do zasiłku przedemerytalnego oraz świadczenia przedemerytalnego nie można jednak utożsamiać z naruszeniem zasady równości wobec prawa.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.