I OSK 1086/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-10-22
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościSkarb Państwaprzejęcie mieniaumowy międzynarodoweksięgi wieczystedecyzja administracyjnaprawo rzeczowewłasnośćodszkodowanie

NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Finansów, potwierdzając konieczność precyzyjnego oznaczania nieruchomości i wszystkich dawnych właścicieli w decyzji o przejęciu mienia na rzecz Skarbu Państwa.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku WSA, który uchylił decyzję o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości. Minister zarzucał sądowi niższej instancji naruszenie przepisów materialnych i proceduralnych, argumentując, że decyzja miała charakter deklaratoryjny i nie wymagała szczegółowych ustaleń geodezyjno-katastralnych ani wskazania wszystkich dawnych właścicieli. NSA oddalił skargę, uznając, że decyzja deklaratoryjna musi precyzyjnie identyfikować nieruchomość i wszystkich dawnych właścicieli, aby umożliwić wpis do księgi wieczystej.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. WSA uchylił decyzję Ministra Finansów z 2019 r. stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości, która wcześniej należała do M.A. i I.A. Minister zarzucał sądowi niższej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania, twierdząc, że decyzja miała charakter deklaratoryjny i nie wymagała szczegółowych ustaleń geodezyjno-katastralnych ani wskazania wszystkich dawnych właścicieli. NSA oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że choć decyzja ma charakter deklaratoryjny i odnosi się do zdarzeń historycznych, musi ona precyzyjnie identyfikować nieruchomość, aby umożliwić wpis do księgi wieczystej. Wskazano, że zarówno aktualne dane geodezyjno-katastralne, jak i wskazanie wszystkich dawnych właścicieli (w tym przypadku I.A., męża M.A.) są niezbędne. Sąd powołał się na przepisy ustawy z 1968 r. oraz rozporządzenia wykonawczego, interpretując sformułowanie "w miarę możliwości" jako odnoszące się jedynie do danych adresowych, a nie do kluczowych elementów identyfikujących nieruchomość. NSA uznał, że brak tych elementów w decyzji Ministra stanowił istotne naruszenie przepisów proceduralnych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, decyzja deklaratoryjna musi precyzyjnie identyfikować nieruchomość i wszystkich dawnych właścicieli, aby umożliwić wpis do księgi wieczystej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że mimo deklaratoryjnego charakteru decyzji, musi ona zawierać elementy pozwalające na jednoznaczne określenie nieruchomości i wszystkich jej poprzednich właścicieli, co jest niezbędne do dokonania wpisu w księdze wieczystej. Sformułowanie "w miarę możliwości" w rozporządzeniu wykonawczym odnosi się jedynie do danych adresowych, a nie do kluczowych elementów identyfikacyjnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (11)

Główne

ustawa z 1968 r. art. 1 § 1

Ustawa o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych

Przepisy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień z wieczystego użytkowania lub ograniczonych praw rzeczowych, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

ustawa z 1968 r. art. 2

Ustawa o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych

Wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

Pomocnicze

rozporządzenie § 2 ust. 1

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych

Decyzja powinna zawierać imię i nazwisko (nazwę) dotychczasowego właściciela, miejsce położenia nieruchomości ze wskazaniem w miarę możności ulicy i numeru nieruchomości, jak również jej oznaczenia w księdze wieczystej. Sformułowanie "w miarę możliwości" odnosi się wyłącznie do danych adresowych, a nie do kluczowych elementów identyfikacyjnych nieruchomości.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej w przypadku naruszenia prawa materialnego.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej w przypadku naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa kasacyjna - naruszenie prawa materialnego.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa kasacyjna - naruszenie przepisów postępowania.

k.p.a. art. 7

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do działania na podstawie przepisów prawa i dążenia do wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny dowodów na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § 1 i 2

Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące treści decyzji administracyjnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzja deklaratoryjna musi precyzyjnie identyfikować nieruchomość i wszystkich dawnych właścicieli, aby umożliwić wpis do księgi wieczystej. Sformułowanie "w miarę możliwości" w rozporządzeniu wykonawczym odnosi się jedynie do danych adresowych, a nie do kluczowych elementów identyfikacyjnych nieruchomości. Brak wskazania wszystkich dawnych właścicieli stanowi wadę decyzji.

Odrzucone argumenty

Decyzja miała charakter deklaratoryjny i nie wymagała szczegółowych ustaleń geodezyjno-katastralnych ani wskazania wszystkich dawnych właścicieli. Gromadzenie materiału dowodowego w zakresie aktualnych danych geodezyjno-katastralnych nie jest konieczne do prawidłowego podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia. Pominięcie w decyzji jednego z dawnych właścicieli nie stanowi kwalifikowanej wady, gdyż odszkodowanie zostało przyznane tylko jednemu z nich. Ustalenie aktualnych danych nieruchomości należało do obowiązków starosty na etapie składania wniosku wieczystoksięgowego.

Godne uwagi sformułowania

"w miarę możliwości" odnosić należy wyłącznie do tych elementów, które obrazują lokalizację nieruchomości, tj. danych adresowych (ulicy, numeru nieruchomości). Tylko one wszak nie są szczególnie istotne przy identyfikowaniu nieruchomości. Decyzja, skoro miała stanowić podstawę ujawnienia w księdze wieczystej tytułu Skarbu Państwa do nieruchomości, winna tę nieruchomość w sposób jednoznaczny wskazywać. Rozstrzygnięcie decyzji administracyjnej musi zaś być sformułowane w taki sposób, ażeby możliwe było następnie wykonanie decyzji, a jego rzeczywistej treści nie można domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia decyzji.

Skład orzekający

Monika Nowicka

przewodniczący sprawozdawca

Karol Kiczka

członek

Arkadiusz Blewązka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Precyzyjne wymogi dotyczące treści decyzji administracyjnych stwierdzających przejście własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umów międzynarodowych, zwłaszcza w kontekście wymogów ksiąg wieczystych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przejmowania mienia na podstawie umów indeminizacyjnych z lat 60. XX wieku.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy historycznego przejmowania mienia i wymaga interpretacji przepisów sprzed kilkudziesięciu lat, co może być ciekawe dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym.

Jakie dane są kluczowe w decyzji o przejęciu nieruchomości przez Skarb Państwa?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1086/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka
Karol Kiczka
Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 252/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-10-22
Skarżony organ
Minister Finansów~Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
art. 1 ust. 1 i art. 2
Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.
Dz.U. 1968 nr 17 poz 109
§ 2 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na  rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 22 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 252/20 w sprawie ze skarg Prokuratora Regionalnego w Warszawie i Skarbu Państwa - Prezydenta m. st. Warszawy na decyzję Ministra Finansów z dnia 11 grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 października 2020 r. (sygn. akt I SA/Wa 252/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") i po rozpoznaniu skarg Prokuratora Regionalnego w Warszawie i Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy – uchylił decyzję Ministra Finansów z dnia 11 grudnia 2019 r. nr [...] uchylającą decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 18 grudnia 2017 r. nr [...] i stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości stanowiącej uprzednio własność M.A. położonej w Warszawie, dla której ustanowiona była dawna księga wieczysta oznaczona jako "[...]" - oraz uchylił decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 18 grudnia 2017 r. nr [...].
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:
I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej: "k.p.a." - poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, że brak poczynienia przez organy obu instancji ustaleń faktycznych w odniesieniu do aktualnych danych geodezyjno - katastralnych nieruchomości, uchybia dokładnemu wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, podczas gdy gromadzenie materiału dowodowego w tym zakresie nie jest konieczne do prawidłowego podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia, natomiast może mieć wpływ na nieuzasadnione wydłużenie postępowania i zwiększanie jego kosztów,
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz art. 80 k.p.a. - poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, że brak poczynienia przez organy obu instancji ustaleń faktycznych w odniesieniu do aktualnych danych geodezyjno-katastralnych nieruchomości, spowodował przekroczenie swobodnej oceny dowodów z uwagi na wadliwie zgromadzony całokształt materiału dowodowego, podczas gdy dokonywanie oceny dowodów w tym zakresie nie jest konieczne do prawidłowego podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia, albowiem pozostaje poza istotą rozstrzygnięcia organu,
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 i 2 k.p.a. oraz w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 17, poz. 109)
- dalej jako: "rozporządzenie" - poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, że pominięcie w zaskarżonej decyzji obecnego oznaczenia nieruchomości, tj. wg. aktualnych ksiąg wieczystych lub wg. danych z ewidencji gruntów i budynków (przy braku księgi wieczystej), skutkuje jej kwalifikowaną wadą, podczas gdy umieszczanie powyższych informacji nie jest obowiązkowe, stanowi jedynie dodatkowy, fakultatywny składnik rozstrzygnięcia, a tym samym ich zawarcie albo nie, pozostaje bez wpływu na ocenę legalności takiego rozstrzygnięcia,
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 i 2 k.p.a. oraz w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia - poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, że brak umieszczenia w zaskarżonej decyzji jednego z dawnych właścicieli nieruchomości (I. A.), skutkuje jej kwalifikowaną wadą, podczas gdy w zaskarżonej decyzji dotychczasowy właściciel nieruchomości został oznaczony w sposób zupełny i prawidłowy (M.A. ), albowiem odszkodowanie za utratę nieruchomości zostało przyznane jedynie M.A. (jako właścicielowi), działającej w imieniu własnym oraz jako wykonawca testamentu swojego męża I. A. , co wynika z ustaleń amerykańskiej komisji odszkodowawczej, której wyniki prac są wiążące dla organu;
II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - prawa materialnego to jest:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 2 oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) – dalej: "ustawa z 1968 r." - poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd I instancji, że dla wydania decyzji organ jest zobowiązany do poczynienia ustaleń w odniesieniu do aktualnych danych geodezyjno-katastralnych nieruchomości (pozyskania oraz przyporządkowania historycznych oznaczeń nieruchomości oznaczeniom współczesnym), podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów prowadzi do wniosku, że - z uwagi na charakter prawny decyzji podejmowanej w trybie ustawy z 1968 r. (decyzja deklaratoryjna) - pozyskiwanie tego typu informacji czy danych w sposób oczywisty wykracza poza zakres ustawowych zadań organu, wynikających z tych przepisów,
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia - poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu przez Sąd I instancji, że ww. przepis, jako obowiązkowy składnik decyzji, wymienia jej oznaczenie w księdze wieczystej, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że powyższe informacje są pozyskiwanie przez organ jedynie "w miarę możności", czyli nie stanowią obligatoryjnego elementu decyzji, a tym samym ich zawarcie albo nie zawarcie w decyzji, pozostaje bez wpływu na ocenę legalności rozstrzygnięcia.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący organ wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, albo uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skarg Prokuratora Regionalnego w Warszawie oraz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy, poprzez ich oddalenie – wraz z zasądzeniem (w obu przypadkach) zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Ponadto skarżący wnosił o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024, poz. 935), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych.
Skarga kasacyjna została w rozpoznawanej sprawie oparta na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest: na obrazie prawa materialnego, w postaci art. 2 oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) i § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 17, poz. 109) a także na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, takich jak: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 2 k.p.a.
W rozpoznawanej sprawie rozstrzygające znaczenie miały przy tym kwestie materialnoprawne, gdyż to ocena ich zasadności przekładała się w dalszej kolejności na ocenę zasadności zarzutów procesowych.
Mając zatem powyższe na uwadze należy wyjaśnić, że podstawą materialnoprawną zaskarżonej do Sądu Wojewódzkiego decyzji Ministra Finansów z dnia 11 grudnia 2019 r. o stwierdzeniu przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w Warszawie, dla której ustanowiona była dawna księga wieczysta oznaczona jako "[...]", stanowiącej uprzednio własność M.A. , były m. in. przepisy art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65).
W przedmiotowej sprawie kwestią sporną była zaś wykładnia w/w przepisów ustawowych a także wykładnia przepisu, zawartego w § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 17, poz. 109), który stanowił, iż decyzja, o której mowa w § 1, dotycząca nieruchomości, powinna zawierać imię i nazwisko (nazwę) dotychczasowego właściciela, miejsce położenia nieruchomości ze wskazaniem w miarę możności ulicy i numeru nieruchomości, jak również jej oznaczenia w księdze wieczystej. Decyzja, dotycząca wieczystego użytkowania lub ograniczonych praw rzeczowych, powinna określać ich treść, osobę dotychczas uprawnioną do korzystania z tych praw oraz nieruchomość, na której je wpisano, ze wskazaniem położenia i oznaczenia w księdze wieczystej tej nieruchomości.
Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zaskarżona decyzja naruszała prawo m. in. z tego powodu, że w decyzji tej organ nie wskazał oznaczenia nieruchomości według danych, aktualnie zawartych w księdze wieczystej a także pominął w niej osobę jednego, z dwóch dawnych właścicieli (I. A. ). Jak wyjaśnił bowiem Sąd Wojewódzki, w niniejszym przypadku poza sporem pozostawało, że nieruchomości położone w Warszawie, objęte dawną księgą "[...]", których poprzednio właścicielami byli M.A. (części o pow. o pow. [...] m2) i jej mąż – I. A. (części o pow. [...]m2), zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Niesporne przy tym także było to, że w związku z w/w przejęciem, będąca obywatelką Stanów Zjednoczonych – M.A. , działając w imieniu własnym oraz jako wykonawca testamentu męża (po którym dziedziczyła) wystąpiła, z uwagi na obowiązywanie tzw. układu indeminizacyjnego, zawartego w dniu 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, do Komisji Stanów Zjednoczonych o przyznanie odszkodowania m. in. za utratę w/w nieruchomości a Komisja Stanów Zjednoczonych roszczenie to uznała za zasadne, przyznając z tego tytułu M.A. odszkodowanie (decyzja z dnia 8 grudnia 1965 r.). W zamian zaś za to M.A. zrzekła się wszelkich przynależnych jej uprawnień związanych z tym mieniem na rzecz Rządu Polskiego.
Z tej przyczyny więc Sąd Wojewódzki zgodził się z Ministrem, że w analizowanej sytuacji zaistniały przesłanki do wydania przez Ministra Finansów deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście prawa własności w/w nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa a która to decyzja byłaby podstawą do dokonania wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa, jako właściciela w/w nieruchomości. Analizując jednak treść wyżej przytoczonych przepisów, Sąd Wojewódzki jednocześnie stwierdził, że użyte w redakcji przepisu, zawartego w § 2 ust. 1 zd. pierwsze wspomnianego rozporządzenia z 1968 r., sformułowanie: "w miarę możliwości" (cyt.): "odnosić należy wyłącznie do tych elementów, które obrazują lokalizację nieruchomości, tj. danych adresowych (ulicy, numeru nieruchomości). Tylko one wszak nie są szczególnie istotne przy identyfikowaniu nieruchomości. Tymczasem wydawana na gruncie ustawy z 1968 r. decyzja, skoro miała stanowić podstawę ujawnienia w księdze wieczystej tytułu Skarbu Państwa do nieruchomości, winna tę nieruchomość w sposób jednoznaczny wskazywać. Temu waśnie służyły identyfikujące ją oznaczenia geodezyjno-katastralne, w postaci: numeru działki, obrębu geodezyjnego w jakim jest położona, a także oznaczenie jej powierzchni. Numer działki jest wszak - jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - desygnatem konkretnej powierzchni gruntu - nieruchomości z wszelkimi tego konsekwencjami wynikającymi z przepisów prawa. Funkcjonuje on w obrocie prawnym jako nazwa własna, określająca konkretną wielkość i ukształtowanie terenu z czym wiążą się konkretne prawa.(por. wyrok NSA z 31 maja 2019 r. II OSK 1747/17, Lex nr 2737030). Bez takiej identyfikacji, wątpliwa staje się więc nawet możliwość wykonanie takiej decyzji. Rozstrzygnięcie decyzji administracyjnej musi zaś być sformułowane w taki sposób, ażeby możliwe było następnie wykonanie decyzji, a jego rzeczywistej treści nie można domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia decyzji. Uwzględniając zatem cel w jakim ma być wydawana decyzja Ministra Finansów, przepis § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości wykładać należy w ten sposób, że jako element obligatoryjny decyzji wymienia on: imię i nazwisko (nazwę) dotychczasowego właściciela; miejsce położenia nieruchomości (tj. miejscowość gdzie ona się znajduje) oraz oznaczenie w księdze wieczystej. Fakultatywnie natomiast (o ile jest to możliwe) należy podać niej wyłącznie tzw. adres policyjny nieruchomości."
Ponadto Sąd Wojewódzki stwierdził również, że pominięcie przez Ministra Finansów w zaskarżonej decyzji nazwiska jednego z dwóch właścicieli nieruchomości (I.A. ) nie było prawidłowe.
Z tym stanowiskiem nie zgadzał się skarżący organ, który w skardze kasacyjnej w szczególności podnosił, że zaskarżona decyzja miała charakter tylko deklaratoryjny, w której organ potwierdzał jedynie zaistnienie określonej sytuacji w przeszłości. Decyzja ta mogła być wydana w każdym, dowolnym czasie i niezależnie od okoliczności, jakie wystąpiły po przejściu prawa. Przedmiotem postępowania, które decyzja ta kończyła nie była zatem ocena stanu prawnego nieruchomości, jakim pozostawał on aktualnie, lecz stwierdzenie zajścia "historycznego", zdarzenia prawnego, jakim było przejście własności na Skarb Państwa w związku z zawartymi przez rząd polski układami indeminizacyjnymi.
W ocenie składu orzekającego, stanowisko Ministra nie było jednak trafne. Wprawdzie zgodzić się trzeba ze skarżącym organem, że zaskarżona decyzja miała charakter deklaratoryjny i odnosiła się do zdarzeń prawnych o charakterze już historycznym, ale powyższe nie zwalniało jednak organu od obowiązku prawidłowego określenia nieruchomości, będącej przedmiotem omawianej decyzji, czyli w taki sposób by aktualnie było możliwe dokonanie stosownego wpisu w księdze wieczystej.
Podkreślić należy, że zgodnie art. I A Układu podpisanego między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, a zawartego w Waszyngtonie w dniu 16 lipca 1960 r., Rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zgodził się zapłacić a Rząd Stanów Zjednoczonych przyjąć sumę $ 40.000.000 za całkowite uregulowanie i zaspokojenie wszystkich roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, zarówno osób fizycznych jak prawnych, do Rządu Polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie układu. Po myśli natomiast art. II a) i b) Układu, Roszczeniami, o których mowa w art. I i które są uregulowane i zaspokojone niniejszym układem, są roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu: nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia (a) oraz przejęcia własności albo utraty praw używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia, przy czym rozumie się , że dla celów niniejszego ustępu datą przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania jest data, w której tego rodzaju polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane do mienia (b).
Z uwagi na fakt, że powyższy układ nie stanowił wystarczającej podstawy prawnej do udokumentowania w księgach wieczystych przejścia na rzecz Skarbu Państwa konkretnych praw obywateli państw obcych (układ nie został ani ratyfikowany, ani opublikowany) konieczne było ustawowe uregulowanie kwestii dotyczących nieruchomości, za których przejęcie Państwo Polskie - na mocy układów międzynarodowych - wypłaciło odszkodowanie. Taką regulację prawną zawierała właśnie ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. W art. 1, ustawa ta (w wersji określonej w decyzji), przewidywała bowiem, że przepisy tej ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski (ust.1). Przepisy ustawy stosuje się odpowiednio do zagranicznych osób prawnych (ust.2).
Na zasadzie natomiast art. 2 cyt. ustawy, wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.
Jak z powyższego zatem wynika, wydawana w oparciu o przepisy art. 1 i 2 cyt. ustawy decyzja deklaratoryjna jest wydawana w określonym celu. Jest nią zaś możliwość dokonania - na jej podstawie - przez sąd wieczystoksięgowy stosownego wpisu w księdze wieczystej. Ażeby jednak taki wpis mógł być aktualnie dokonany, dana nieruchomość musi być właściwie określona. W świetle natomiast obowiązującego prawa nie jest możliwa sytuacja, w której będzie zachodziła rozbieżność pomiędzy określeniem danej nieruchomości, zawartym w żądaniu wniosku skierowanego do sądu wieczystoksięgowego a treścią decyzji, która stanowi jego podstawę prawną. W związku z tym, nie można było zgodzić się ze skarżącym organem, który w uzasadnieniu skargi kasacyjnej twierdził, że ustalenie aktualnych danych obejmujących nieruchomość, która uprzednio przeszła na rzecz Skarbu Państwa, należało do obowiązków starosty – jako reprezentującego Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami - bo dane te byłyby dopiero istotne na etapie składania wniosku wieczystoksięgowego.
Ponadto wymóg zawarcia w tego rodzaju decyzji oznaczenia danej nieruchomości, właściwego dla księgi wieczystej, potwierdza także treść § 2 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego z 1968 r. Słusznie bowiem zauważył Sąd Wojewódzki, iż treść zawartego w powołanym wyżej przepisie sformułowania: "w miarę możliwości" należy odnosić wyłącznie do danych adresowych (ulicy, numeru nieruchomości). Okoliczność ta wynika bowiem nie tylko z gramatycznej treści omawianego przepisu, ale i z faktu, że tylko te dane nie są szczególnie istotne przy identyfikowaniu nieruchomości.
Poza tym wskazać przy tym również wypada, że przedstawiona wyżej wykładnia omawianych przepisów była zgodna z dotychczasowym orzecznictwem sądowoadministracyjnym (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 2333/21, LEX nr 3478093 i z dnia 17 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 3159/19, LEX nr 3506523) oraz pośrednio również z orzecznictwem Sądu Najwyższego. W wyroku bowiem z dnia 16 czerwca 2009 r. (sygn. akt V CSK 458/08 LEX Nr 527157) Sąd Najwyższy wyraźnie zauważył, że to właśnie decyzja Ministra Finansów, wydawana na podstawie omawianej ustawy z 1968 r., (a nie żadna inna ) jest podstawą dokonania wpisu prawa Skarbu Państwa do księgi wieczystej prowadzonej dla danej nieruchomości. Zatem – jak wyżej to nadmieniono - decyzja ta musi spełniać wymogi właściwe dla podstawy prawnej do dokonania stosownego wpisu.
Zgodzić się także należy z Sądem Wojewódzkim, że w treści zaskarżonej decyzji winien być wskazany także drugi dawny właściciel przedmiotowej nieruchomości, gdyż w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (czyli w momencie utraty prawa własności przedmiotowej nieruchomości przez poprzednich właścicieli) także i jemu przysługiwało do niej prawo własności i także jego osoba była ujawniona w księdze hipotecznej. O fakcie, iż I.A. był - w dacie wejścia w życie w/w dekretu - właścicielem nieruchomości o pow. [...] m kw. wskazywała zresztą również treść decyzji wstępnej Komisji Stanów Zjednoczonych nr PO-9322 (k. 21 akt adm.). Skoro zatem przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego z 1968 r. wymagał podania w decyzji imienia i nazwiska dotychczasowego właściciela, to w przypadku dwóch tego rodzaju osób, obie te osoby winny być wymienione
Powyższa wykładnia prawa materialnego przekłada się ewidentnie na ocenę zarzutów procesowych. Brak zawarcia w zaskarżonej decyzji części elementów, wymaganych przepisami prawa materialnego, świadczył bowiem niewątpliwie jednocześnie o istotnym naruszeniu przepisów procedury administracyjnej, to jest art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 2 k.p.a. Tym samym zatem zarzuty oparte na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a. niebyły uzasadnione.
Z tych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną i – z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI