I OSK 1084/12

I OSK 1084/12 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2012-10-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-05-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ewa Kwiecińska
Jan Paweł Tarno /przewodniczący/
Joanna Banasiewicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
658
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OZ 147/12 - Postanowienie NSA z 2012-03-14
III SAB/Gd 14/11 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2011-10-06
I OZ 14/12 - Postanowienie NSA z 2012-01-17
II SA/Wa 1153/11 - Wyrok WSA w Warszawie z 2012-03-15
I OSK 1440/12 - Wyrok NSA z 2013-01-15
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 98 poz 602
art. 130 ust. 2
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.
Dz.U. 2002 nr 236 poz 1998
§ 4 ust. 4w zw. z § 4 ust. 1
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi  przepisy ruchu drogowego.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz (spr.) del. WSA Ewa Kwiecińska Protokolant asystent sędziego Dorota Chromicka po rozpoznaniu w dniu 31 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt III SAB/Gd 14/11 w sprawie ze skargi T. W. na bezczynność Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gdańsku w przedmiocie usunięcia punktów karnych z ewidencji kierowców oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 6 października 2011 r. sygn. akt III SAB/Gd 14/11 oddalił skargę T. W. na bezczynność Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gdańsku w przedmiocie usunięcia punktów karnych z ewidencji kierowców.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujący stan faktyczny i prawny sprawy:
T. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gdańsku polegającą na nieusunięciu z ewidencji punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego wbrew zapisom art. 130 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym. W skardze domagał się nakazania organowi usunięcia z ewidencji wszystkich punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego i podał, że pismem z dnia 12 lipca 2010 r. zwrócił się do Komendanta Wojewódzkiego Policji o usunięcie z ewidencji punktów dotyczących jego osoby. W odpowiedzi organ poinformował go, że w ewidencji znajdują się punkty dotyczące naruszeń z 3 listopada 2008 r., 10 grudnia 2008 r., 18 marca 2009 r. i 29 lipca 2009 r. – łącznie 26 punktów.
Zdaniem skarżącego Komendant Wojewódzki Policji w Gdańsku zaniechał ustawowego obowiązku wynikającego z art. 130 ust. 2 Prawa o ruchu drogowym, tj. usunięcia wpisów po upływie roku od dnia przekroczenia przepisów ruchu drogowego, chyba że suma punktów przypisanych na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć przekroczy 24. Na dzień 4 listopada 2009 r. suma punktów przypisanych na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć wynosiła 18, bowiem punkty przypisane w związku z naruszeniem z dnia 29 lipca 2009 r. nie były objęte prawomocnym rozstrzygnięciem. Za to wykroczenie skarżący został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w Kartuzach dopiero w dniu 7 stycznia 2010 r. W tej sytuacji w dniu 4 listopada 2009 r. winny zostać usunięte 4 punkty za przekroczenie przepisów ruchu drogowego, jakie miało miejsce w dniu 3 listopada 2008 r. Kolejne punkty winny zostać usunięte z ewidencji w dniu 11 grudnia 2009 r. – 10 punktów, w dniu 19 marca 2010 r. – 4 punkty i w dniu 30 lipca 2010 r. – 8 punktów. Skarżący podkreślił, że punkty ujawnione na podstawie wpisu tymczasowego nie mogą być doliczane do sumy punktów w dniu, w którym winno dojść do usunięcia punktów z ewidencji, wpis tymczasowy dotyczący punktów przypisanych do zdarzenia z dnia 29 lipca 2009 r. nie mógł być podstawą bezczynności Komendanta i nie usunięcia z ewidencji 4 punktów w dniu 4 listopada 2009 r.
W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji w Gdańsku wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że w dniu 19 kwietnia 2010 r. sporządzono wniosek o sprawdzenie kwalifikacji skarżącego w związku z przekroczonym limitem 24 punktów karnych. Został on sporządzony na podstawie wpisów ostatecznych dotyczących czterech wyszczególnionych wykroczeń popełnionych w okresie od 3 listopada 2008 r. do 29 lipca 2009 r. Organ podkreślił, że decydujące znaczenie dla prowadzonej ewidencji punktów, w tym dla usunięcia punktów z ewidencji, ma data popełnienia naruszenia drogowego, za które przyznano punkty, niezależnie od tego, kiedy orzeczenie w sprawie nałożenia tych punktów stało się prawomocne. Takie rozumienie przepisów znajduje odzwierciedlenie w § 4 ust. 1 i ust. 2 i § 6 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego. W świetle tych przepisów wykroczenie skarżącego z dnia 29 lipca 2009 r. zostało prawidłowo uwzględnione przy prowadzeniu ewidencji punktów karnych, ponieważ dotyczył go wpis tymczasowy. Po wyroku nakazowym Sądu Rejonowego w Kartuzach stał się on wpisem ostatecznym. To z kolei było podstawą do zsumowania tych punktów z punktami dotyczącymi wcześniejszych wykroczeń, ponieważ od dnia 3 listopada 2008 r. do 29 lipca 2009 r. nie minął rok. Wobec powyższego brak było podstaw do usunięcia punktów karnych z ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznając skargę za nieuzasadnioną orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd podniósł, że poza sporem pozostaje, że strona zainteresowana wykreśleniem punktów z ewidencji może zwrócić się o podjęcie określonego aktu i czynności, a w razie milczenia organu skorzystać ze skargi w oparciu o art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a., który stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a (por. wyrok NSA z dnia 15 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1456/09, baza Lex nr 745029).
Zgodnie z art. 130 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) punkty za naruszenie przepisów ruchu drogowego wpisane do ewidencji usuwa się po upływie 1 roku od dnia naruszenia, chyba że przed upływem tego okresu kierowca dopuścił się naruszeń, za które na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć przypisana liczba punktów przekroczyłaby 24 punkty lub w przypadku kierowców, o których mowa w art. 140 ust. 1 pkt 3 – 20 punktów.
Sąd stwierdził, że ten ostatni przypadek w niniejszej sprawie nie zachodzi, gdyż nie dotyczy skarżącego, którego obowiązywała norma 24 punktów.
Sąd podniósł, że kwestią sporną w sprawie była interpretacja treści art. 130 ust. 2 ustawy. Zdaniem skarżącego zaszły warunki do usunięcia z ewidencji punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego, bowiem punkty przypisane mu za wykroczenie z dnia 29 lipca 2009 r. nie były objęte prawomocnym rozstrzygnięciem. W ocenie Sądu interpretacja dokonana przez skarżącego jest błędna. Omawiany przepis należy rozumieć w ten sposób, że nie usuwa się z ewidencji punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego, jeżeli w ciągu 1 roku od dnia naruszenia kierowca dopuści się naruszeń, za które przypisana liczba punktów przekroczy 24 punkty, przy czym prawomocność rozstrzygnięć może zostać stwierdzona w późniejszym okresie niż 1 rok od dnia naruszenia ("pierwszego" naruszenia). W przepisie tym istotna jest data dopuszczenia się naruszenia, które to zdarzenie musi mieć miejsce w okresie 1 roku od dnia naruszenia (pierwszego), a nie data prawomocności rozstrzygnięcia wydanego w sprawie tego naruszenia.
W przypadku skarżącego rok określony w powołanym przepisie nie upłynął, bowiem pierwszego liczonego wykroczenia skarżący dopuścił się w dniu 3 listopada 2008 r., natomiast ostatniego w dniu 29 lipca 2009 r.
Uprawomocnienie się orzeczenia jest warunkiem koniecznym do wystąpienia o sprawdzenie kwalifikacji, ale pozostaje bez wpływu na sposób oceny wynikającej z art. 130 ust. 2 ustawy negatywnej przesłanki, uniemożliwiającej usunięcie punktów karnych z ewidencji, w przypadku dopuszczenia się przez kierowcę przed upływem 1 roku od pierwszego wykroczenia kolejnych wykroczeń, za które przypisana liczba punktów przekroczyłaby 24 punkty (por. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 1013/10, publ. NSA – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dostępna w internecie).
Sąd zwrócił uwagę na treść § 6 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego (Dz.U. Nr 236, poz. 1998 ze zm.), zgodnie z którym organ prowadzący ewidencję usuwa z ewidencji punkty przyznane na podstawie wpisu ostatecznego, jeżeli od dnia popełnienia naruszenia upłynął rok, chyba że przed upływem tego okresu kierowca dopuścił się naruszeń, za które liczba punktów ostatecznych i wpisanych tymczasowo przekroczyła 24 punkty (...).
Sąd podkreślił, że interpretacja art. 130 ust. 2 ustawy dokonana w sposób wskazany przez skarżącego prowadziłaby do odmiennego traktowania kierujących, którzy przed upływem 1 roku od dnia naruszenia dopuścili się naruszeń, za które nalicza się punkty w zależności od tego, czy kierujący mający taką samą ilość punktów i dopuszczający się naruszenia, za które przypisuje się także taką samą Ilość punktów przyjąłby mandat karny (wpis stałby się wpisem ostatecznym), czy zakwestionowałby swoją odpowiedzialność i naruszenie zostałoby potwierdzone dopiero wyrokiem sądu, który stałby się prawomocny po upływie roku od naruszenia. Mimo że sytuacja faktyczna obu kierowców byłaby taka sama, to kwestionującemu (niezasadnie) swą odpowiedzialność kierowcy należałoby usunąć punkty z ewidencji.
Sąd wskazał, że skoro "pierwsze" naruszenie przepisów przez skarżącego miało miejsce w dniu 3 listopada 2008 r. (4 punkty), następnie za naruszenie z dnia 10 grudnia 2008 r. naliczono 10 punktów i z dnia 18 marca 2009 r. – 4 punkty, to w momencie naliczenia 8 punktów za naruszenie z dnia 29 lipca 2009 r. doszło do sytuacji objętej dyspozycją art. 130 ust. 2 ustawy, czyli do sytuacji, w której nie usuwa się z ewidencji punktów po upływie 1 roku od dnia naruszenia, bowiem skarżący dopuścił się naruszenia, za które przypisana liczba punktów przekroczyłaby 24 punkty w przypadku, gdyby rozstrzygnięcie stało się prawomocne. Sąd nadmienił, że rozstrzygnięcie dotyczące ostatniego naruszenia stało się prawomocne. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku brak było podstaw do usunięcia skarżącemu z ewidencji punktów na podstawie art. 130 ust. 2 ustawy. Sąd podkreślił, że organ udzielił skarżącemu odpowiedzi na jego żądanie usunięcia punktów z ewidencji pismem z dnia 12 sierpnia 2010 r. i stwierdził, że w przypadku, gdy brak podstaw do usunięcia punktów z ewidencji, a kierujący się tego domaga, organ nie jest zobligowany przepisami do uzewnętrznienia swego negatywnego stanowiska w jakiejkolwiek formie. W tej sytuacji nie można było uznać, by organ pozostawał w bezczynności.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w Gdańsku wniósł T. W., reprezentowany przez adwokata. Zarzucił naruszenie prawa procesowego, tj. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych polegające na bezpodstawnym oddaleniu skargi, mimo iż nie usunięcie punktów karnych nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego oraz błędną wykładnię prawa materialnego art. 130 ust. 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym w sprzeczności z zasadami wynikającymi z art. 42 ust. 3 Konstytucji RP.
Wskazując na te zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, ewentualnie jego zmianę przez uwzględnienie skargi, zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że zaskarżony wyrok jest niesłuszny, w szczególności Sąd dokonał błędnej wykładni pojęcia "prawomocnego rozstrzygnięcia" użytego w art. 130 ust. 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Wadliwe jest przyjęcie, że uprawomocnienie się rozstrzygnięcia może nastąpić już po upływie roku od popełnienia pierwszego naruszenia. Jeżeli część wpisanych do ewidencji punktów dotyczyła naruszeń, co do których po upływie roku od naruszenia toczyło się postępowanie przed sądem, to takie punkty nie mogą być doliczane do sumy punktów, o jakiej mowa w art. 130 ust. 2 powołanej ustawy. Brak jest jakiejkolwiek podstawy prawnej uzasadniającej odmienne stanowisko Sądu. Organ doliczając do sumy punktów punkty nie stwierdzone prawomocnymi rozstrzygnięciami w istocie rzeczy musi godzić w porządek konstytucyjny, bowiem działa wbrew domniemaniu niewinności zapisanemu w art. 42 ust. 2 Konstytucji RP.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Wobec tego, że w sprawie nie występowały przesłanki nieważności postępowania wskazane w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany był – zgodnie z art. 183 § 1 tej ustawy – rozpoznać sprawę niniejszą w granicach zgłoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Kwestionując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 października 2011 r. III SAB/Gd 14/11, oddalający wniesioną przez T. W. skargę na bezczynność Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gdańsku w przedmiocie usunięcia punktów karnych z ewidencji kierowców, skarżący zarzucił w skardze kasacyjnej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię prawa materialnego – art. 130 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym.
Zgodnie z tym przepisem: "Punkty za naruszenie przepisów ruchu drogowego wpisane do ewidencji usuwa się po upływie 1 roku od dnia naruszenia, chyba że przed upływem tego okresu kierowca dopuścił się naruszenia, za które na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć przypisana liczba punktów przekroczyłaby 24 punkty lub w przypadku kierowców, o których mowa w art. 140 ust. 1 pkt 3 – 20 punktów".
Interpretując powyższy przepis Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził m.in., że winien on być rozumiany w tej sposób, że nie usuwa się z ewidencji punktów za naruszenia przepisów ruchu drogowego, jeżeli w ciągu 1 roku od dnia naruszenia kierowca dopuści się naruszeń, za które przypisana liczba punktów przekroczy 24 punkty, przy czym prawomocność rozstrzygnięć może zostać stwierdzona w późniejszym okresie niż 1 rok od dnia pierwszego naruszenia. Sąd podkreślił, że w przepisie tym istotna jest data dopuszczenia się naruszenia, które to zdarzenie musi mieć miejsce w okresie 1 roku od dnia pierwszego naruszenia, a nie data prawomocności rozstrzygnięcia wydanego w sprawie tego naruszenia.
Takie rozumienie powyższego przepisu, przyjmowane jednolicie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 marca 2011 r., I OSK 1013/10 i z dnia 1 czerwca 2012 r., I OSK 225/12, dostępne w CBOSA, nsa.gov.pl) skład orzekający w sprawie niniejszej podziela. Dla prowadzenia ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego istotne znaczenie ma naruszenia (naruszeń) przepisów. Nie ma natomiast znaczenia data dokonania przez organ rejestracyjny wpisu tego naruszenia, czy też data przekwalifikowania punktów tymczasowych na ostateczne.
Jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 marca 2011 r., I OSK 1013/10 odwołując się do treści § 4 ust. 4 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego – Dz.U. Nr 236, poz. 1998 ze zm. (od 9 czerwca 2012 r. § 4 ust. 4 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego – Dz.U. z 2012 r. poz. 488), uprawomocnienie się orzeczenia w postaci prawomocnego wyroku sądu, postanowienia sądu o warunkowym umorzeniu postępowania, mandatu karnego lub orzeczenia dyscyplinarnego jest warunkiem koniecznym do wystąpienia o sprawdzenie kwalifikacji kierowcy, ale pozostaje bez wpływu na sposób oceny wynikającej z art. 130 ust. 2 ustawy negatywnej przesłanki uniemożliwiającej usunięcie punktów karnych z ewidencji, w przypadku dopuszczenia się przez kierowcę przed upływem 1 roku od pierwszego wykroczenia kolejnych wykroczeń, za które przypisana liczba punktów przekroczyłaby 24 punkty.
Taka wykładnia art. 130 ust. 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym w żaden sposób nie może naruszać art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Każdy, przeciwko komu prowadzone jest postępowanie karne ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Może on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu". Konstytucyjne zasady domniemania niewinności i prawa do obrony w postępowaniu karnym nie dotyczą postępowania, w którym właściwe organy dokonują rejestracji punktów karnych w ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego, sprawy te nie podlegają bowiem procedurze karnej.
Z powyższych względów zarzut naruszenia prawa materialnego nie mógł być uznany za usprawiedliwiony.
Chybiony jest również zarzut naruszenia prawa procesowego, to jest art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) "polegające na bezpodstawnym oddaleniu skargi, mimo że nieusunięcie punktów karnych nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego". Przede wszystkim podnieść należy, że powołane przepisy mają charakter ustrojowy, określają funkcje pełnione przez sądy administracyjne (§ 1) i podstawowe kryterium sprawowania przez te sądy kontroli działalności administracji publicznej jakim jest zgodność z prawem (§ 2). Rozpoznając skargę wniesioną przez T. W. i orzekając o jej oddaleniu Sąd pierwszej instancji nie uchybił przepisom prawa, dokonał właściwej kontroli działalności administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem. Odmienny od oczekiwanego przez skarżącego wynik tej kontroli nie daje podstaw, by twierdzić, że Sąd naruszył wskazane przepisy.
Dodatkowo wskazać trzeba, że zarzut naruszenia przepisów o charakterze ustrojowym nie może stanowić samodzielnej podstawy naruszenia przepisów postępowania. Postępowanie sądowoadministracyjne regulowane jest przez przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i zarzuty proceduralne oparte na podstawie art. 174 pkt 2 tej ustawy winny znajdować oparcie w przepisach p.p.s.a.
Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.