II SA/Gd 396/23

II SA/Gd 396/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-09-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Katarzyna Krzysztofowicz
Magdalena Dobek-Rak /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek-Rak (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 września 2023 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 lutego 2023 r., nr SKO Gd/5455/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
B. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 20 lutego 2023 r., nr SKO Gd/5455/22, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy Luzino, w imieniu którego działał Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Luzinie, z 10 października 2022 r., nr 000629/SP/10/2022/MK, o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym
i prawnym:
B. R. złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Luzinie wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem A.O.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że ojciec skarżącej, A. O.(ur. 30 września 1944 r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 8 sierpnia 2022 r. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a ponadto wynika z niego, że niepełnosprawność istnieje od 51-go roku życia, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 23 czerwca 2022 r.
W oświadczeniu z 16 września 2022 r. skarżąca wskazała, że A. O.nie jest w stanie wykonać żadnej czynności życia codziennego bez jej pomocy.
W toku postępowania, w tym na podstawie przeprowadzonego w dniu 22 września 2022 r. wywiadu środowiskowego, organ I instancji ustalił, że A. O. jest wdowcem, a skarżąca jest jego jedynym dzieckiem. Skarżąca zamieszkała wspólnie z ojcem, mężem oraz dwiema córkami w domu jednorodzinnym w K. od listopada 2021 r., tj. po śmierci żony A. O. Ostatnie zatrudnienie skarżącej miało miejsce w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 7 kwietnia 2022 r. na podstawie umowy o pracę w firmie "A." Sp. z o.o., w zawodzie kasjer. Stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy przez pracodawcę bez wypowiedzenia. Podczas wywiadu środowiskowego, a także w protokole z 16 września 2022 r. skarżąca wskazała, iż stosunek pracy ustał z powodu długotrwałego korzystania ze zwolnienia lekarskiego, a następnie świadczenia rehabilitacyjnego. Od lipca 2022 r. skarżąca jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Podczas wywiadu środowiskowego wyjaśniła, iż jest zainteresowana podjęciem pracy w niepełnym wymiarze pracy i blisko miejsca zamieszkania, ze względu na stan zdrowia ojca.
Jak ustalono podczas wywiadu środowiskowego mąż skarżącej nie pracuje, jest w trakcie poszukiwania pracy. Córka M. R. jest studentką pedagogiki, nie pracuje. Natomiast druga córka, M. R. uczęszcza do Technikum [..]. Podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że . O. choruje przewlekle na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, niedosłuch. Wymaga noszenia aparatu słuchowego, obecnie go nie posiada. Ma problemy z pamięcią, zmaga się też z chorobą prostaty. Z powodu ww. schorzeń przyjmuje leki na stałe. A. O. pozostaje pod kontrolą specjalistycznych placówek służby zdrowia, w tym lekarza neurologa (raz w roku), kardiologa (co pół roku) oraz urologa (co trzy miesiące) i lekarza rodzinnego. W oświadczeniu z 25 sierpnia 2022 r. oraz w trakcie wywiadu środowiskowego skarżąca wskazała, że sprawowana nad ojcem opieka polega na: pomocy w higienie osobistej (kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, smarowanie kremami przeciwbólowymi), przygotowywaniu ubrań, mierzeniu ciśnienia i poziomu cukru (2 razy dziennie), podawaniu leków (3 razy dziennie), przygotowywaniu i podawaniu posiłków (3 razy dziennie), sprzątaniu, praniu, uczestniczeniu w wizytach lekarskich, opłacaniu rachunków, robieniu zakupów i realizacji recept, załatwianiu spraw urzędowych (według potrzeb), towarzyszeniu na spacerach i podczas jazdy na rowerze, przygotowywaniu i przynoszeniu opału, paleniu w piecu, codziennym czuwaniu podczas snu. Skarżąca wyjaśniła przy tym, że wspólna jazda na rowerze jest traktowana jako forma ćwiczeń fizycznych, natomiast rozwiązywanie krzyżówek, pasjans i gra w warcaby - ćwiczeń umysłowych. Ojciec skarżącej samodzielnie (bez środków pomocniczych) porusza się po mieszkaniu, korzysta z toalety, samodzielnie wykonuje wszystkie czynności związane z higieną osobistą, ubiera się, spożywa posiłki. Sporadycznie wymaga stosowania pieluchomajtek i smarowania kremami przeciwbólowymi na stawy. Jak ustalono, A. O. miewa problemy z pamięcią, stąd w jego telefonie została zainstalowana aplikacja pozwalająca ustalić jego lokalizację. W trakcie wywiadu środowiskowego ojciec skarżącej wskazał, że obawia się pozostawać sam w domu dłużej niż na czas 2 godzin.
Decyzją z 10 października 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia stwierdzając, że w sprawie nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy zawodowej przez skarżącą, a koniecznością zapewnienia opieki niepełnosprawnemu ojcu.
Analizując okoliczności sprawy organ uznał, iż stan zdrowia ojca skarżącej i konieczność opieki nad nim nie były przyczyną rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskującą, bowiem stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy przez pracodawcę na skutek długotrwałej choroby. Uwzględniając zaś zakres sprawowanej opieki, organ stwierdził, że nie jest on tak szeroki, by można uznać go za stałą opiekę, która uniemożliwia podjęcie pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Ojciec skarżącej jest bowiem osobą w miarę samodzielną, nie wymaga całkowitej i całodobowej opieki. Prowadzenie gospodarstwa domowego, w tym sprzątanie, pranie, zakupy, opłacanie rachunków, wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, nie stanowi zaś czynności o charakterze nadzwyczajnym, a raczej incydentalnym, nie wymagającym rezygnacji z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną.
Na skutek wniesionego odwołania decyzją z 20 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Organ odwoławczy zauważył, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia, lecz utraciła je z powodu długotrwałej absencji. Ponadto, skarżąca utraciła pracę w kwietniu 2022 r. a wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności A. O. został złożony pod koniec czerwca 2022 r. Co więcej, skarżąca zadeklarowała, że gdyby znalazła pracę blisko miejsca zamieszkania i w niepełnym wymiarze godzin, to by ją podjęła.
Kolegium stwierdziło ponadto, że w istocie bezsporny zakres deklarowanej opieki, stan zdrowia oraz stopień samodzielności ojca skarżącej obiektywnie nie wymuszał i nie wymusza na skarżącej rezygnacji z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z akt sprawy nie wynika, aby ojciec skarżącej był osobą leżącą na stałe, zupełnie niesprawną ruchowo, o zaburzeniach świadomości związanych z wiekiem, zupełnie niekontrolującą potrzeb fizjologicznych, stale pampersowaną lub cewnikowaną, wymagającą karmienia i pojenia oraz "pilnowania". Przeciwnie, wynika z nich, że jakkolwiek z uwagi na wiek (prawie 80 lat) i stan zdrowia, ojciec skarżącej niewątpliwie nie wykonuje czynności domowych i oczywiście wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, to jest w dużej mierze samodzielny. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że porusza się samodzielnie i bez użycia przyrządów ortopedycznych, nie wymaga stałego, a tylko incydentalnego pampersowania, korzysta samodzielnie z toalety, sam spożywa posiłki i samodzielnie wykonuje wszelkie czynności samoobsługowe. Z okoliczności sprawy wynika, że cierpi na schorzenia typowe dla swojego wieku i funkcjonuje z bardzo typowymi dla niego ograniczeniami, które wymagają wsparcia ze strony najbliższych. Z przedstawionych powyżej okoliczności sprawy wynika, że ojciec skarżącej wychodzi na spacery, jeździ na rowerze, rozwiązuje krzyżówki, nie stanowi zagrożenia dla samego siebie i otoczenia oraz może pozostać w miejscu zamieszkania bez nadzoru. Jak wskazał organ odwoławczy, z akt sprawy wynika, że na deklarowaną przez skarżącą opiekę składa się w dużej mierze prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, w którym zamieszkują cztery dorosłe osoby. Trudno przy tym oczekiwać, aby z racji wieku i stanu zdrowia ww. czynności związane z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego wykonywał ojciec skarżącej. Z okoliczności sprawy wynika, że na czynności stricte opiekuńcze składa się wyłącznie podawanie ojcu posiłków, mierzenie ciśnienia i poziomu cukru oraz podawania leków 2 razy dziennie, umawianie go na wizyty lekarskie i ewentualne towarzyszenie mu w ich trakcie. Z powszechnych, zwyczajnych czynności składających się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego korzystają w istocie wszyscy domownicy.
W ocenie Kolegium, czynności stricte opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad niepełnosprawnym ojcem niewątpliwie nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawczyni przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze, co skarżąca sama przyznała, deklarując chęć i gotowość do jej podjęcia. Zdaniem organu odwoławczego, prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego dla kilku osób, przygotowanie posiłków i lekarstw oraz ich podawanie nie uniemożliwia podjęcia zarobkowania. Wielu ww. czynności związanych z szeroko rozumianym prowadzeniem gospodarstwa domowego nie wykonuje się codziennie. To samo dotyczy załatwiania spraw urzędowych. Jak wynika zaś z akt sprawy, ojciec strony mimo wieku i stanu zdrowia w większości codziennych czynności jest osobą samodzielną. Co więcej, jest osobą aktywną fizycznie. Z akt sprawy nie wynika, aby przy każdej najdrobniejszej czynności samoobsługowej wymagał pomocy i ewentualnego nadzoru ze strony osób trzecich.
Skarżąca wniosła skargę na opisaną wyżej decyzję organu II instancji zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, iż z normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób zatem przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą ojcu nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 20 lutego 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy Luzino, w imieniu którego działał Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Luzinie, z 10 października 2022 r., o odmowie przyznania skarżącej na jej wniosek świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, stwierdził, że nie narusza ona prawa.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Należy podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Ta cecha różni świadczenie pielęgnacyjne od uregulowanego w art. 16a u.ś.r. specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego wsparcie dla osób, które pozostają niezatrudnione, bez względu na to, czy prowadzi do tego rezygnacja, czy niepodejmowanie pracy zarobkowej, z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Niewątpliwie ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r.) ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych.
Rolą organów administracji w takiej sytuacji było zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącej a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do ojca. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Organy winny były zatem ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Należy przy tym zauważyć, że ustawodawca nie wymaga, aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 15 lutego 2023 r., II SA/Gd 944/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że A.O. jest wdowcem, a skarżąca jest jego jedynym dzieckiem. Skarżąca zamieszkała wspólnie z ojcem, mężem oraz dwiema córkami w domu jednorodzinnym w K. od listopada 2021 r., tj. po śmierci żony A. O. Ojciec skarżącej choruje przewlekle na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, niedosłuch. Wymaga noszenia aparatu słuchowego, obecnie go nie posiada. Ma problemy z pamięcią, zmaga się też z chorobą prostaty. Z powodu ww. schorzeń przyjmuje leki na stałe. A. O. pozostaje pod kontrolą specjalistycznych placówek służby zdrowia, w tym lekarza neurologa (raz w roku), kardiologa (co pół roku) oraz urologa (co trzy miesiące), i lekarza rodzinnego. W oświadczeniu z 25 sierpnia 2022 r. oraz w trakcie wywiadu środowiskowego skarżąca wskazała, że sprawowana przez nią opieka nad ojcem polega na: pomocy w higienie osobistej (kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, smarowanie kremami przeciwbólowymi); przygotowywaniu ubrań; mierzeniu ciśnienia i poziomu cukru (2 razy dziennie); podawaniu leków (3 razy dziennie); przygotowywaniu i podawaniu posiłków (3 razy dziennie); sprzątaniu; praniu; uczestniczeniu w wizytach lekarskich; opłacaniu rachunków; robieniu zakupów i realizacji recept; załatwianiu spraw urzędowych (według potrzeb); towarzyszeniu na spacerach i podczas jazdy na rowerze; przygotowywaniu i przynoszeniu opału; paleniu w piecu; codziennym czuwaniu podczas snu. Skarżąca wyjaśniła przy tym, że wspólna jazda na rowerze jest traktowana jako forma ćwiczeń fizycznych, natomiast rozwiązywanie krzyżówek, pasjans i gra w warcaby - ćwiczeń umysłowych.
Pracownik socjalny podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił zaś, że ojciec skarżącej samodzielnie (bez środków pomocniczych) porusza się po mieszkaniu, korzysta z toalety, samodzielnie wykonuje wszystkie czynności związane z higieną osobistą, ubiera się, spożywa posiłki. Sporadycznie wymaga stosowania pieluchomajtek i smarowania kremami przeciwbólowymi na stawy. Jak ustalono, A. O. miewa problemy z pamięcią, stąd w jego telefonie została zainstalowana aplikacja pozwalająca ustalić jego lokalizację. W trakcie wywiadu środowiskowego ojciec skarżącej wskazał, że obawia się pozostawać sam w domu dłużej niż na czas 2 godzin.
Jak ustalił organ I instancji, ostatnie zatrudnienie skarżącej miało miejsce w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 7 kwietnia 2022 r. na podstawie umowy o pracę w firmie "A." Sp. z o.o., w zawodzie kasjer. Stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy przez pracodawcę bez wypowiedzenia. Podczas wywiadu środowiskowego, a także w protokole z 16 września 2022 r. skarżąca wskazała, iż stosunek pracy ustał z powodu długotrwałego korzystania ze zwolnienia lekarskiego, a następnie świadczenia rehabilitacyjnego. Od lipca 2022 r. skarżąca jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Podczas wywiadu środowiskowego wyjaśniła, iż jest zainteresowana podjęciem pracy w niepełnym wymiarze pracy i blisko miejsca zamieszkania, ze względu na stan zdrowia ojca.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej ojcu w związku z jego znacznym stopniem niepełnosprawności.
Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika bowiem, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy zgodzić się z Kolegium, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że czynności aktualnie wykonywane przez skarżącą w ramach opieki nad ojcem nie wyczerpują normatywnie określonego zakresu opieki wymaganego przy osobie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Należy zauważyć, że pomimo niepełnosprawności, ojciec skarżącej wykazuje się samodzielnością - nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki, porusza się samodzielnie po mieszkaniu (bez użycia środków pomocniczych), korzysta z toalety, samodzielnie wykonuje wszystkie czynności związane z higieną osobistą, ubiera się, spożywa posiłki, jeździ na rowerze. Ustalenia przeprowadzonego w dniu 22 września 2022 r. wywiadu środowiskowego podważyły przy tym wiarygodność oświadczenia skarżącej z 16 września 2022 r. w zakresie, w jakim wskazała, że A. O. nie jest w stanie wykonać żadnej czynności życia codziennego bez pomocy skarżącej, która musi go także asekurować podczas chodzenia.
Znaczna część z opisanych przez stronę czynności, jakie wykonuje w związku z opieką nad ojcem, składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, opłacanie rachunków, przygotowywanie i przynoszenie opału itp.), które w zależności od stanu zdrowia i kondycji podopiecznego mogą stanowić również czynności z zakresu niezbędnej opieki, gdy podopieczny nie jest im w stanie sprostać samodzielnie a wespół z pozostałymi czynnościami opiekuna zajmują one większość czasu kosztem wygospodarowania choćby części na pracę zawodową. W niniejszej sprawie jednak taka sytuacja nie zachodzi, albowiem ojciec skarżącej wykazuje samodzielność i nie ma potrzeby pozostawania w ciągłej gotowości do świadczenia mu pomocy. W okolicznościach niniejszej sprawy wskazane przez skarżącą czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie czynności pielęgnacyjne, odpowiednio zorganizowane, nie muszą stanowić przeszkody do aktywizacji zawodowej skarżącej.
Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej ojcu przez skarżącą, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącej. Nie wykonuje ona bowiem przy ojcu takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy nim w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową, czyli czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych (fizjologicznych), gdyż A. O. nie wymaga takiej szczególnej pielęgnacji. W dacie czynienia ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie nie można było ojca skarżącej uznać za osobę, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności i która wymaga nieustannego dozoru.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się zaś, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącej w opiekę nad ojcem było przeszkodą w podjęciu jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Skarżąca podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego przyznała zaś, że gdyby miała możliwość podjęcia zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy, w miejscowości położonej blisko jej miejsca zamieszkania, to by z niej skorzystała. Powyższa deklaracja świadczy o tym, że sama skarżąca dostrzega możliwość pogodzenia sprawowanej opieki nad ojcem z podjęciem aktywności zawodowej w ograniczonym zakresie.
Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że stan fizyczny ojca skarżącej i zakres wykonywanych przez niego samodzielnie czynności życia codziennego nie stoją na przeszkodzie podjęciu przez skarżącą zatrudnienia. W ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem, przyjąć należy, że Kolegium w sposób prawidłowy uznało, że zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącą. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, który przemawiałby za przyznaniem skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
O ile sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie budzi wątpliwości, o tyle przedstawione powyżej okoliczności uniemożliwiają przyjęcie, że niewykonywanie przez nią pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania tej opieki.
Przy czym, dla kompletności wywodu Sąd uznał za konieczne odnieść się do stanowiska organów obu instancji, które za wykluczającą istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem uznało okoliczność, iż ostatni stosunek pracy skarżącej ustał 7 kwietnia 2022 r., w wyniku rozwiązania umowy przez pracodawcę na skutek jej długotrwałej choroby, po czym skarżąca uzyskała status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, a wniosek o ustalenia stopnia niepełnosprawności A. O. został złożony pod koniec czerwca 2022 r. Istotne bowiem dla rozstrzygnięcia sprawy było to, czy aktualnie skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem.
Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r., II SA/Po 827/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. W konsekwencji, wbrew twierdzeniom organów obu instancji, przywołane okoliczności nie mogły same w sobie przesądzać, że niepodejmowanie zatrudnienia nie wiąże się z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.
Nietrafność stanowiska organów w powyższym zakresie nie miała jednak wpływu na wynik sprawy ze względu na stwierdzony prawidłowo brak potrzeby sprawowania opieki w rozmiarze uniemożliwiającym podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634), zwanej dalej p.p.s.a., oddalił skargę.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła skarżąca oraz organ administracji publicznej.