I OSK 107/21

I OSK 107/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-07-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka
Elżbieta Kremer /sprawozdawca/
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Bk 284/19 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2019-08-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 277
art. 118 ust. 1 i 2a
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant asystent sędziego Anna Ziółkowska po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 7 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Bk 284/19 w sprawie ze skargi Gminy Narewka na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 5 marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania nieodpłatnie własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Bk 284/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu skargi Gminy Narewka, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 5 marca 2019 r. w przedmiocie przyznania nieodpłatnie własności nieruchomości.
Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:
E. P. wystąpiła z wnioskiem o zwrot działki dożywotniego użytkownika (ojca B. W.) o pow. [...]ha wydzielonej z działek o nr [...] i [...] położonych we wsi Ł. gmina Narewka. Wnioskodawczyni twierdziła, że jej ojciec B. W. przekazał w 1975 r. gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę i wydzielono mu do użytkowania działkę o pow. [...]ha, którą rodzice uprawiali do chwili śmierci, tj. do 1983 r. następnie działkę tę użytkowała córka E. P.
Decyzją z dnia 15 stycznia 2019 r. Starosta Hajnowski odmówił przyznania nieodpłatnie na rzecz E. P. prawa własności gruntów oznaczonych jako działki nr [...] o pow. [...]ha i nr [...] o pow. [...]ha położonych we wsi Ł., wskazując że wnioskodawczyni nie spełniła warunków z art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r., poz. 277), ponieważ jej rodzicom B. i W. W. nie przydzielono żadnej działki po przejęciu w 1975 r. gospodarstwa rolnego w zamian za rentę.
Od ww. decyzji odwołanie złożyła E. P.
Decyzją z dnia 5 marca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku: 1) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości; 2) przyznało nieodpłatnie na własność E. P. nieruchomość oznaczoną nr [...] o pow. [...]ha, położoną we wsi Ł.; 3) odmówiło przyznania E. P. nieruchomości oznaczonej nr geod. [...] położonej we wsi Ł.
Od powyższej decyzji, w zakresie pkt 2, skargę wniosła Gmina Narewka, zarzucając naruszenie art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. oraz art. 118 ust. 1 i 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylając zaskarżoną decyzję stwierdził, że u podstaw naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników legła niewłaściwa ocena materiału dowodowego, prowadząca do błędnego wniosku polegającego na uznaniu, że E. P. spełniła przesłanki z ww. artykułu do przyznania jej nieodpłatnie prawa własności gruntu w postaci działki o nr [...] położonej we wsi Ł. Organ wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko, które w ocenie Sądu, okazało się nietrafne. Zdaniem Sądu do właściwych wniosków doszedł natomiast Starosta Hajnowski, wydając decyzję odmowną z dnia 15 stycznia 2019 r.
W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że przysługujące B. W., uprawnienie do użytkowania działki o pow. [...]ha, wynikające z decyzji Naczelnika Gminy w Narewce z dnia 10 października 1975 r. nie zostało zrealizowane w formie prawnej. Świadczy o tym brak jakiejkolwiek dokumentacji: 1) wniosku B. W. o wydanie działki po przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa; 2) roszczenia (sądowego) o wydanie takiej działki, adnotacji w ewidencji gruntów, że po przejęciu gospodarstwa grunty Skarbu Państwa zostały obciążone użytkowaniem dożywotnim na rzecz B. W.; 3) podczas przeprowadzonego postępowania scaleniowego w latach 1989-1991 nie ujęto w wykazach, konkretnej działki, która byłaby wydzielona B. W. do dożywotniego użytkowania, a podlegałaby wymianie na inny grunt.
Wnioskodawczyni twierdzi, że działka o pow. [...]ha została wydzielona z działek o nr [...] i [...], którym po scaleniu nadano numery [...] i [...]. Tymczasem z zachowanego kwestionariusza życzeń i oświadczeń uczestników scalenia z 1990 r. (sporządzonej przez geodetę inż. S. P.) wynika, że o nadanie działki nr [...] ubiegała się N. S. (poz. 270) a działki nr [...] W. N. (poz. 269). Działka o nr [...] (dawniej [...]) została przydzielona decyzją z 1991 r. na własność W. N. Zauważono, że w okresie postępowania scaleniowego B. W. już nie żył (zmarł w 1983 r. a jego żona W. w 1976 r.) Niemniej jednak, gdyby konkretna działka była wydzielona do użytkowania w wykonaniu decyzji z 1975 r., to w dokumentacji scaleniowej figurowałaby na nazwisko dożywotników, zaś ich spadkobiercy powinni być powiadomieni o przeprowadzonym scaleniu. Takie okoliczności nie zaistniały.
E. P. żądając przydzielenia jej na własność działek o nr [...] i [...] w trybie art. 118 ust. 2a ustawy, faktycznie żądała wydzielenia jej z ww. działek, działki o pow. [...]ha. W ocenie Sądu powołany przepis nie służy do przyznania zstępnemu prawa własności do nowo wyodrębnionej działki geodezyjnej, ale do takiej działki, której numer i granice określono w wyniku wykonania decyzji o przekazaniu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę. Z ewidencji gruntów wynika, że powierzchnia obu działek o nr [...] i [...] wynosiła powyżej [...]ha (działka nr [...] (dawniej [...]) – [...]ha, działka [...] (dawniej [...]) po jej podziale: [...] – [...]ha, [...] – [...]ha). Ten fakt również wskazuje na to, że wskazane działki nie mogły być wydzielone w wykonaniu decyzji z 1975 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego, gdyż przepisy ustawy uprawniały do przyznania działki o areale do [...]ha.
Sąd nie zgodził się z argumentacją Kolegium, że podstawą do przyznania własności działki w trybie art. 118 ust. 2a powołanej ustawy, mogą być zeznania świadków i doświadczenie życiowe – domniemanie faktyczne. Kolegium przyznało prawo własności nie na podstawie realizacji decyzji (co musiałoby się łączyć ze stosownym aktem prawnym – jak twierdzi w odpowiedzi na skargę), lecz na podstawie "czynności wyznaczenia" rodzicom wnioskodawczyni gruntu do dożywotniego użytkowania.
Zauważono przy tym, że w sensie cywilistycznym, tytuł prawny do gruntu musi być potwierdzony aktem prawnym. Nabycie własności działki przez E. P. można by było wywodzić tylko z prawnego tytułu bezpłatnego dożywotniego użytkowania konkretnej działki, wydanego np. w postaci decyzji administracyjnej B. W., a takim spadkodawca się nie legitymował. Zgodnie z art. 118 ust. 2a ustawy następca prawny może nabyć własność "w zakresie odpowiadającym uprawnieniom zstępnego". B. W. nie uzyskał uprawnienia do użytkowania konkretnej działki gruntu czy to z zaniechania czy też zrzeczenia się takiego uprawnienia, czy też (co nie jest wykluczone) z niedopatrzenia urzędników.
Zdaniem Sądu, drugorzędną rolę odgrywają zeznania świadków. Z ich zeznań wynika, że rodzice E. P., a potem wnioskodawczyni uprawiali działki o nr [...] i [...]. Sąd nie ocenił, czy to użytkowanie trwało nieprzerwanie przez 40 lat i na czym polegało. Świadkowie nie określili, w jakich granicach grunt był użytkowany. W ocenie Sądu, materia powyższa jest typowym przedmiotem postępowania o stwierdzenie zasiedzenia. SKO dokonało ustaleń, wychodząc poza przedmiot postępowania administracyjnego, co spowodowało naruszenie przepisu art. 118 ust. 2a ustawy, mającego wpływ na wynik sprawy.
Wskazano także, że organ odwoławczy przyznał E. P. jedynie własność gruntu pow. [...]ha, tj. działkę nr [...], ponieważ pozostała część (z żądanej [...]ha) uległa wcześniej prawnym przekształceniom. Fakt ten także świadczy o błędnym zastosowaniu art. 118 ust. 2a ustawy, ponieważ uprawnienia B. W. do działki nie zostały uregulowane, a zatem następca prawny nie mógł uzyskać nieokreślonych uprawnień wstępnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E. P., zarzucając naruszenie:
I) przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1) art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie przy wydawaniu rozstrzygnięcia w sprawie części materiału dowodowego, tj. protokołu z warunków objęcia w posiadanie gospodarstw rolnych z dnia 26 października 1975 r., z którego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że B. W. i W. W. została przyznana działka gruntu do użytkowania położona we wsi Ł. gmina Narewka w skutek, czego Sąd błędnie ustalił, że B. W. nigdy nie skorzystał z uprawnienia zawartego w art. 12 p.g.r.w.;
2) art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z "art. 145 § 1 pkt a i c" p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi i nieprawidłowe ograniczenie analizy i oceny zgromadzonego materiału dowodowego tylko do dowodów z dokumentów, przy jednoczesnym pominięciu dowodów z zeznań świadków, co powiązane jest z wadliwą wykładnią prawa materialnego m.in. przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne normujących kwestię przyznania prawa do bezpłatnego użytkowania działki gruntu rolnego o obszarze do 0,5ha (art. 12 ust. 1 ustawy), a co przejawiło się w błędnym przyjęciu przez Sąd, że dowody z zeznań świadków nie mogą posłużyć do ustalenia, która działka gruntu została faktycznie przydzielona rolnikowi do bezpłatnego użytkowania w sytuacji, gdy:
a) tytuł prawny do bezpłatnego użytkowania działki gruntu rolnego o obszarze do 0,5ha wynika wprost z ustawy i do jego uzyskania wystarczające jest jedynie złożenie odpowiedniego wniosku przez osobę uprawnioną - co w niniejszej sprawie jest niepodważalne;
b) ustawodawca nie wprowadził osobnych regulacji dotyczącej przydzielania działek gruntu, a praktyka tamtejszych urzędów pokazuje, że nie były prowadzone żadne odrębne postępowania w tym zakresie działkę do użytkowania po prostu pokazywano w terenie osobie uprawnionej;
c) przepisy Kodeksu cywilnego również nie zawierają regulacji dotyczącej konieczności zachowania szczególnej formy przy zawieraniu umów użytkowania;
d) w przypadku braku pełnej dokumentacji konieczne jest odtworzenie pewnych zdarzeń w oparciu o inne dowody możliwe do przeprowadzenia, w tym zeznania świadków;
e) art. 118 ust. 1 i 2a u.s.r. czyni organy administracji właściwymi do dokonywani ustaleń w przedmiocie faktycznego użytkowania gruntu przez osobę uprawnioną, a tym samym na organach tych ciąży obowiązek ustalenia, w oparciu o wszelkie możliwe środki dowodowe, która nieruchomość została przydzielona rolnikowi do bezpłatnego użytkowania;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że SKO wydając decyzję z dnia 5 marca 2019 r. dopuściło się naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a., podczas gdy:
a) dowody z zeznań świadków nie były przeprowadzane na okoliczność ustalenia tytułu prawnego do nieruchomości tylko na okoliczność, która działka została rzeczywiście przydzielona rodzinie W. oraz czy nieruchomość była rzeczywiście w ich posiadaniu;
b) SKO było uprawnione do czynienia ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o wszystkie przeprowadzone dowody (art. 75 § 1 k.p.a.), a jednym z dowodów były zeznania świadków;
c) Sąd błędnie przyjął, że dowody z zeznań świadków przeprowadzone zostały w celu ustalenia tytułu prawnego do nieruchomości, a także nie wyjaśnił, na czym polegało uchybienie SKO w dokonanej ocenie tego fragmentu materiału dowodowego;
II) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:
1) art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne poprzez ich nieprawidłową wykładnię i błędne przyjęcie, że do realizacji uprawnienia wynikającego z art. 118 ust. 2a u.s.r. koniecznym jest posiadanie przez poprzedników prawnych osoby ubiegającej się o przyznanie własności działki tytułu prawnego do nieruchomości innego niż decyzja Naczelnika Gminy w przedmiocie przekazania gospodarstwa rolnego Państwu w sytuacji, gdy:
a) żadne przepisy nie regulowały kwestii sposobu ewidencjonowania przydzielania działki gruntu rolnego dokonywanego zgodnie z przepisami ustawy o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłatę pieniężną;
b) przepisy K.c. nie przewidują żadnej szczególnej formy zawarcia umowy użyczenia;
c) decyzja Naczelnika Gminy oraz protokół z warunków objęcia w posiadanie gospodarstw rolnych potwierdzała uprawnienie wynikające z art. 12 ust. 1 p.g.r.w.;
d) decyzja Naczelnika Gminy stanowi tytuł prawny do bezpłatnego użytkowania działki gruntu rolnego o powierzchni 0,5ha;
2) art. 118 ust. 1 i 2a u.s.r. poprzez ich błędną wykładnie przejawiającą się w przyjęciu, że dla zaistnienia możliwości przyznania nieodpłatnie własności nieruchomości stanowiącej uprzednio przedmiot użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu musi zaistnieć jakaś szczególna forma prawna dotycząca przydzielenia gruntu do bezpłatnego użytkowania w sytuacji, gdy żadne przepisy prawa sposobu przydzielenia nie regulują, a sam ustawodawca wskazuje, że podstawowym warunkiem do przyznania prawa własności jest jedynie uprzednie przysługiwanie prawa użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, a w stosunku do zstępnego dodatkowo faktyczne władztwo nad nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom wstępnego.
W związku z powyższym skarżąca kasacyjnie wniosła o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;
2) przeprowadzenie dowodu z poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii protokołu warunków objęcia w posiadanie gospodarstw rolnych z dnia 26 października 1975 r. na okoliczność przydzielenia poprzednikom prawnym skarżącej działki gruntu o obszarze 0,50h z gruntów Skarbu Państwa położonych we wsi Ł. gmina Narewka;
3) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, za obie instancje wg norm przepisanych.
Ponadto skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że wnosi o przeprowadzenie rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem wyłącznie w zakresie wyznaczonym przez podstawy skargi kasacyjnej.
W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, jednak w okolicznościach tej sprawy w pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutów materialnoprawnych, albowiem ustalenie prawidłowej wykładni norm materialnoprawnych jest warunkiem prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy.
Podstawę materialnoprawną w rozpoznaniu niniejszej sprawy stanowi art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a dokonując jego wykładni należy również odwołać się do ust. 1 art. 118, albowiem regulacje te pozostają w merytorycznym związku. Zgodnie z art. 118 ust. 1, osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki, zaś zgodnie z ust. 2a, z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków.
Czyli w przypadku osoby, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu - zgodnie z art. 118 ust. 1 - przesłanką ustawową wymaganą i niezbędną do wystąpienia z żądaniem nabycia prawa własności działki jest przysługujące jej prawo użytkowania tej działki. Prawo użytkowania, czyli prawo rzeczowe ograniczone, o najszerszej treści uprawnień, a tym samym najmocniejsze obciążenie cudzego prawa. Zgodnie z art. 252 k.c. użytkowanie polega na obciążeniu rzeczy prawem dla jej "używania" i "pobierania pożytków". Podmiotowe prawo użytkowania zdecydowanie należy odróżnić od potocznego pojęcia "użytkowania". Ustanowienie prawa użytkowania następuje w celu wypełnienia określonej funkcji społeczno-gospodarczej. Istotną cechą użytkowania, jako prawa rzeczowego ograniczonego jest niezbywalność tego prawa (art. 252 k.c.). Użytkowanie jest prawem osobistym, związanym z osobą użytkownika z czym łączy się nie tylko niezbywalność tego prawa, ale również kolejna zasada zgodnie z którą użytkowanie ustanowione na rzecz osoby fizycznej wygasa najpóźniej z jej śmiercią (art. 266 k.c.). Kolejną cechą użytkowania jako ograniczonego prawa rzeczowego jest możliwość wygaśnięcia użytkowania, jeżeli jest niewykonywanie przez lat dziesięć. Użytkownik powinien wykonywać swoje prawo zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki (art. 256 k.c.). Zakres wymagań prawidłowej gospodarki określa charakter nieruchomości będącej przedmiotem użytkowania, przyczyna i cel, dla którego zostało ono ustanowione, oraz czas jego trwania. Kryterium prawidłowej gospodarki nie może być ujęte abstrakcyjnie, niezbędna jest ocena dokonywana w okolicznościach konkretnych, z uwzględnieniem naturalnych i gospodarczych właściwości rzeczy oraz celu użytkowania. Stąd też zasady prawidłowej gospodarki nie są wartością stałą, niezmienną lecz mogą podlegać zmianom.
Ta krótka charakterystyka ograniczonego prawa rzeczowego użytkowania niezbędna jest dla dokonania prawidłowej wykładni art. 118 ust. 1 ustawy, albowiem zgodnie z tym przepisem wymaganą przesłanką niezbędną dla nieodpłatnego nabycia prawa własności działki przez osobę, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu jest posiadanie prawa użytkowania działki gruntu. Tym samym prawo do żądania przyznania nieodpłatnie na własność działki na podstawie art. 118 ust. 1 ustawy nie jest uzależnione od władania, czy posiadania danej działki, ale od przysługiwania ograniczonego prawa rzeczowego w postaci użytkowania z tytułu wcześniejszego przekazania gospodarstwa rolnego Państwu. Uprawnienie uregulowane przepisem art. 118 ust. 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ma charakter roszczenia osobistego uprawnionej osoby, które nie może zostać scedowane na zstępnych tej uprawnionej strony, czy też być potraktowane jako wchodzące do masy spadkowej.
Z uwagi na powyższe cechy prawa użytkowania, w roku 1992 r. ustawą z dnia 20 czerwca (Dz. U. Nr 58, poz. 280) dokonano nowelizacji art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym dodając ust. 2a, celem tej nowelizacji było wprowadzenie podstawy prawnej umożliwiającej nabycie prawa własności działki w przypadku gdy uprawniony z ust. 1 zmarł przed nabyciem prawa własności. I tak zgodnie z ust. 2a, z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. Analizując treść ust. 2a wskazać należy na następujące przesłanki: po pierwsze z wnioskiem o przyznanie prawa własności może wystąpić tylko zstępny, po drugie wniosek o przyznanie prawa własności może dotyczyć tylko działki co do której zmarłemu wstępnemu przysługiwał prawo użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, po trzecie zstępny musi wykazać, że po śmierci wstępnego faktycznie włada daną nieruchomością w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom, czyli włada tą nieruchomością, która była obciążona prawem użytkowania, a nie jakąkolwiek inną nieruchomością, natomiast zakres władania przez zstępnego ma odpowiadać władaniu jak przy użytkowaniu, mając na uwadze, że zstępnemu prawo użytkowania nie przysługuje, albowiem prawo to wygasło w chwili śmierci osoby uprawnionej.
Stąd też dokonując wykładni art. 118 ust. 2a ustawy, należy to czynić łącznie z art. 118 ust. 1 ustawy, albowiem warunkiem wystąpienia przez zstępnego z wnioskiem o nabycie prawa własności danej nieruchomości jest wykazanie, że nieruchomość ta była obciążona prawem użytkowania na rzecz wstępnego, a prawo to zostało ustanowione w związku z przekazaniem przez wstępnego gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa. Wykazanie przez zstępnego, że prawo użytkowania obciążało wskazaną nieruchomość, a w związku ze śmiercią osoby uprawnionej (wstępnego) wygasło, otwiera drogę do badania dalszych przesłanek z art. 118 ust. 2a, tj. władania tą nieruchomością przez zstępnego i zakresu tego władania.
W rozpoznawanej sprawie Naczelnika Gminy w Narewce decyzją z dnia 10 października 1975 r. wydaną na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych za rentę i spłaty pieniężne, orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, w zamian za rentę, gospodarstwa rolnego od B. W. W pkt 4 decyzji zawarto stwierdzenie, że B. W. przysługuje prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki o obszarze 0,50ha "która zostanie przydzielona po wykonaniu niniejszej decyzji". Powołana ustawa z dnia 29 maja 1974 r. w art. 12 stanowiła, że na wniosek rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne przydziela się do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu rolnego o pow. do 0,50ha. Problem polega na tym, że w decyzji nie określono, nie wskazano żadnej konkretnej działki, która zostałaby obciążona użytkowaniem na rzecz B. W. Również w późniejszym okresie czasu nie doszło do wskazania działki co do której przysługiwało by prawo użytkowania B. W., takiego wskazania nie dokonano ani w trybie administracyjnym, ani w trybie postępowania przed sądem powszechnym.
Zasadnie skarżąca kasacyjnie wskazuje na uchwałę SN sygn. akt III CZP 61/84, iż w przypadku gdy w decyzji nie wskazano która działka została obciążona użytkowaniem i doszło na tym tle do sporu, to stanowiło to przesłankę rozstrzygnięcia przez sąd. Tym samym skarżąca kasacyjnie potwierdza powyższe stwierdzenie, że wskazanie działki, która została obciążona prawem użytkowania powinno nastąpić w trybie postępowania administracyjnego, w przypadku sporu przed sądem powszechnym. Jednak w rozpoznawanej sprawie do takiego wskazania w żadnym z trybów nie doszło. B. W. zmarł w 1983 r., a jego żona W. w 1976 r. Zaznaczyć należy, że ówczesna ewidencja gruntów również nie zawierała takiej informacji, mimo że zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o ewidencji gruntów i budynków, w ewidencji podaje się osobę właściciela oraz inne osoby w władaniu których grunt się znajduje. Również w prowadzonym w latach 1989-1991 postępowaniu scaleniowym brak jakiejkolwiek informacji na ten temat, jak również w postępowaniu tym nie brała udziału skarżąca kasacyjnie. W takich okolicznościach zasadne jest stanowisko Sądu I instancji, że wynikające z decyzji Naczelnika Gminy Narewka z dnia 10 października 1974 r. uprawnienie do ustanowienia użytkowania na rzecz przekazujących gospodarstwo rolne rodziców skarżącej kasacyjnie nie zostało zrealizowane, albowiem nie została wskazana przez właściciela Skarb Państwa konkretna, oznaczona działka, która obciążona zostałaby użytkowaniem. Takiego wskazania wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie nie zawiera również powoływany protokół z warunków objęcia w posiadanie gospodarstw rolnych z dnia 26 października 1976 r. W protokole tym powtórzono, treść decyzji, że B. W. przysługuje prawo użytkowania działki, ale w protokole również nie wskazano żadnej działki. Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie użytkowanie o którym mowa w art. 12 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. nie mogło powstać na podstawie ustawy, ustawa stanowiła podstawę prawną do wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie takiego użytkowania. Również decyzja jaka została wydana w przedmiotowej sprawie, tj. decyzja z dnia 10 października 1974 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego nie mogła być źródłem powstania użytkowania, albowiem nie wskazywała konkretnej oznaczonej działki, która byłaby obciążona użytkowaniem, a tylko zawierała uprawnienie do ustanowienia użytkowania. Natomiast z praktyki orzeczniczej wynika, że są sprawy w których wydawane były decyzje o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa w których wskazywano konkretnie oznaczoną działkę na której ustanowiono użytkowanie.
W takich okolicznościach zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego, tj. art. 118 ust. 1 i ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników są niezasadne, a dokonana przez Sąd I instancji wykładnia powołanych przepisów jest prawidłowa.
Niezasadność zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego powoduje, że niezasadne są zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania dotyczą z dwóch zagadnień: tj. naruszenia art. 133 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w z art. 75 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadne jest stanowisko Sądu I instancji, że w oparciu o dowody o których mowa w art. 75 § 1 k.p.a., a w szczególności o zeznania świadków można ustalać przesłankę faktycznego władania przez zstępnego po śmierci osoby uprawnionej daną nieruchomością, a nie fakt przysługiwania prawa użytkowania tej nieruchomości zmarłym wstępnym, którzy przekazali gospodarstwo rolne na rzecz Państwa. Prowadzenie dowodów z zeznań świadków na okoliczność faktycznego władania daną nieruchomością przez skarżącą kasacyjnie – dla wykazania spełnienia przesłanki z art. 118 ust. 2a - byłoby celowe i zasadne tylko wówczas gdyby wcześniej skarżąca wykazała, że na rzecz rodziców zostało ustanowione prawo użytkowania na konkretnej wskazanej nieruchomości lub części tej nieruchomości.
Stąd też zarzuty dotyczące naruszenia art. 75 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. są niezasadne. Niezasadny jest również zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnianie wyroku Sądu I instancji spełnia wymogi określone w tym przepisie, a fakt nieakceptowania stanowiska prawnego nie oznacza wadliwości uzasadniania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. została oddalona.