I OSK 1069/09

Naczelny Sąd Administracyjny2010-05-31
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościwywłaszczeniezwrot nieruchomościgospodarka nieruchomościamipostępowanie administracyjneumowa sprzedażynieważność umowyNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że organy administracji nieprawidłowo zignorowały toczące się postępowanie cywilne dotyczące nieważności umowy przeniesienia własności nieruchomości.

Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Organy administracji odmówiły zwrotu, argumentując, że nieruchomość została sprzedana osobie trzeciej. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił te decyzje, wskazując na naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., i konieczność uwzględnienia toczącego się postępowania cywilnego dotyczącego nieważności umowy sprzedaży. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną spółki, potwierdzając, że organy nie mogły ignorować potencjalnej nieważności umowy przeniesienia własności.

Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej w 1985 r. na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy zajezdni autobusowej. W 2000 r. spadkobiercy poprzednich właścicieli wystąpili o zwrot, twierdząc, że nieruchomość stała się zbędna. Prezydent Miasta odmówił zwrotu, wskazując, że nieruchomość została przekazana Gminie K., a następnie sprzedana jako aport Małopolskiej Giełdzie R."M." S.A. Wojewoda utrzymał tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił obie decyzje, uznając, że organy administracji nie wyjaśniły wyczerpująco wszystkich istotnych okoliczności, w tym sprzeczności umowy sprzedaży z art. 47 § 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz faktu, że Gmina K. miała świadomość toczącego się postępowania o zwrot. Sąd powołał się na orzecznictwo NSA, zgodnie z którym organy nie mogą przerzucać skutków niezgodnych z prawem działań na byłego właściciela i powinny zawiesić postępowanie do czasu wyjaśnienia stanu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną spółki "S. Z." S.A., uznając, że WSA prawidłowo uchylił decyzje organów, które naruszyły przepisy postępowania, ignorując kluczowe kwestie związane z nieważnością umowy przeniesienia własności nieruchomości.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ administracji nie może odmówić zwrotu nieruchomości, ignorując toczące się postępowanie cywilne dotyczące nieważności umowy przeniesienia własności. Narusza to przepisy postępowania, w tym art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., a sprawa powinna zostać zawieszona do czasu wyjaśnienia stanu prawnego.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że organy administracji nie mogą przerzucać skutków niezgodnych z prawem działań (jak zbycie nieruchomości z naruszeniem przepisów) na byłego właściciela. Konieczne jest uwzględnienie toczącego się postępowania cywilnego dotyczącego nieważności umowy sprzedaży i potencjalne zawieszenie postępowania administracyjnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (12)

Główne

P.p.s.a. art. 145 § 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 97 § § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

Pomocnicze

u.g.n. art. 229

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 136 § ust. 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 137 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 9a

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 47 § ust. 4

Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 47 § § 4

k.c. art. 58 § § 1

Kodeks cywilny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy administracji nie mogą ignorować toczącego się postępowania cywilnego dotyczącego nieważności umowy przeniesienia własności nieruchomości. Naruszenie zakazu zbycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu nie może skutkować bezskutecznością roszczenia byłego właściciela o zwrot. Prawo do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest prawem konstytucyjnym.

Odrzucone argumenty

Nieruchomość została zbyta osobie trzeciej, co czyni roszczenie o zwrot bezskutecznym, niezależnie od tego, czy stała się zbędna na cel wywłaszczenia. W momencie wydawania decyzji przez organy administracji nie istniał żaden wyrok stwierdzający nieważność umowy przeniesienia własności. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. przez WSA jest nieuzasadniony, gdyż WSA prawidłowo zastosował ten przepis.

Godne uwagi sformułowania

organy administracji publicznej, które orzekały w niniejszej sprawie nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności Skarb Państwa lub gmina, które z naruszeniem zakazu przewidzianego w art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (...) utraciły własność wywłaszczonej nieruchomości, nie mogą skutków tych niezgodnych z prawem działań przerzucać wyłącznie na byłego właściciela To przede wszystkim na organie spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub gmina na powrót władają i są właścicielami nieruchomości podlegającej zwrotowi. prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (...) ma charakter prawa konstytucyjnego

Skład orzekający

Anna Lech

przewodniczący

Joanna Banasiewicz

sprawozdawca

Iwona Kosińska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, znaczenie postępowań cywilnych dla postępowań administracyjnych, ochrona praw konstytucyjnych właścicieli."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbycia nieruchomości po wywłaszczeniu i kwestionowania ważności tej umowy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa pokazuje, jak postępowanie cywilne dotyczące nieważności umowy może wpłynąć na decyzję administracyjną dotyczącą zwrotu nieruchomości, podkreślając znaczenie kompleksowego podejścia do prawa i ochrony praw właścicieli.

Nieważna umowa sprzedaży nieruchomości po wywłaszczeniu – NSA chroni prawa właściciela.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1069/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-07-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Lech /przewodniczący/
Iwona Kosińska
Joanna Banasiewicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Kr 292/09 - Wyrok WSA w Krakowie z 2009-04-28
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art 145 § 1 lit  ic/
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art 97 § 1 pkt 4, 7, 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech Sędziowie: sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) sędzia del. WSA Iwona Kosińska Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. Z. Spółka Akcyjna w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 292/09 w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] maja 2001 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 292/09 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] maja 2001 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości.
Powyższe rozstrzygnięcie Sąd ten poprzedził następującymi ustaleniami faktycznymi i oceną prawną:
Decyzją z dnia [...] lipca 1985 r. nr [...] Urząd Dzielnicowy K.-K. wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa na cele realizacji Bazy Zajezdni Autobusowej MPK w K. przy ul. [...] nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] obr. [...] P. B. o powierzchni 0,4597 ha, ujawnioną w Lwh [...]. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołano ustawę z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10 poz. 64). Wywłaszczona działka stanowiła własność S. K., J. K. i M. K.
Pismem z dnia 11 grudnia 2000 r. spadkobiercy poprzednich właścicieli wystąpili z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, ponieważ stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia.
Decyzją z dnia [...] lutego 2001 r. nr [...] Prezydent Miasta K. orzekł o odmowie zwrotu części działek nr [...], nr [...] i nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. m. K. (w granicach wywłaszczonej działki nr [...] obr. [...] P. B.) na rzecz poprzednich właścicieli i ich spadkobierców. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołano art. 4 pkt 9b, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 142, art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46 poz. 543) oraz upoważnienie Nr 184/99 Prezydenta Miasta K. i § 3 ust. 1 zarządzenia Nr 94/99 z dnia 6 lipca 1999 r.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wywłaszczona działka nr [...]o pow. 0,4597 ha obr. [...] P. B. przeszła na własność Gminy K. decyzją Wojewody K. nr [...]z dnia [...] stycznia 1992 r., a prawo to zostało ujawnione w [...]. Następnie operatem [...] z dnia [...] maja 1992 r. nieruchomość ta zniosła się wraz z innymi działkami do działki nr [...] o pow. 1,5863 ha obr. [...] P. B., która później zmieniła oznaczenie i powierzchnię na działkę nr [...] o pow. 7,5373 ha i została podzielona na mniejsze działki ([...], [...], [...]). Działka nr [...] weszła w skład działki nr [...]o pow. 9,3070 ha obr. [...] jedn. ewid. K., działka nr [...] weszła w skład działki nr [...] o pow. 0,8947 ha, a działka nr [...] weszła w skład działki nr [...] o pow. 260,0826 ha. W chwili obecnej wywłaszczonej nieruchomości odpowiada część działek nr [...], [...] i [...] obr. [...] jedn. ewid. K. m. K.
Gmina K. umową notarialną z dnia [...] września 1997 r. Rep. A nr [...] przeniosła własność działek nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. na rzecz Małopolskiej Giełdy R."M." S.A. z siedzibą w K. Prawo to ujawnione zostało w KW [...].
Mając powyższe na uwadze odmówiono zwrotu nieruchomości w oparciu o art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Od powyższej decyzji odwołanie złożył R. K. Żądając ponownego rozpatrzenia sprawy skarżący podkreślił, że w umowie notarialnej z dnia [...] września 1997 r. znajduje się zapis: "stawający oświadczają, że znany im jest fakt, iż przed Urzędem Rejonowym w Krakowie toczy się postępowanie dotyczące zwrotu części działki nr [...] na rzecz poprzedniego właściciela i przedstawiciele Gminy oświadczają, że jeżeli w tym przypadku zaistnieją roszczenia ze strony osób trzecich Gmina K. zobowiązuje się do zaspokojenia tych roszczeń we własnym zakresie i na własny koszt". Zarzucił, że przeniesienie własności nieruchomości, co do której toczyło się postępowanie o zwrot naruszało art. 47 § 4 obowiązującej wówczas ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Ponadto podał, że wniósł o stwierdzenie nieważności uchwał Rady Miasta K. nr LVI/527/96 z dnia 17 lipca 1996 r. w sprawie przystąpienia Gminy K. do Małopolskiej Giełdy R. "M." S.A. i nr LXV/647/96 z dnia 4 grudnia 1996 r., a także o wypłatę odszkodowania w wysokości różnicy pomiędzy obecną wartością nieruchomości a wysokością odszkodowania wypłaconego poprzednim właścicielom. Skarżący podkreślił również, że o treści decyzji nie została powiadomiona F. K.
Decyzją z dnia [...] maja 2001 r. nr [...] Wojewoda M. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podając jako podstawę prawną art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, że jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie jest właścicielem nieruchomości, organ orzekający w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie może odebrać nieruchomości aktualnemu właścicielowi i wydać decyzji o jej zwrocie, choćby uznał, że stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, roszczenie o zwrot nieruchomości staje się bezskuteczne. Działki nr [...], nr [...], nr [...] stanowią własność Małopolskiej Giełdy R."M." S.A. z siedzibą w K., dlatego decyzja o odmowie ich zwrotu była prawidłowa.
Organ odwoławczy stwierdził jednocześnie, że w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż stan prawny nie odpowiada hipotezie tego artykułu (własność działek nr [...], nr [...], nr [...] została przeniesiona przez Gminę K. na rzecz Małopolskiej Giełdy R."M." S.A. jako aport w celu pokrycia części podwyższonego kapitału akcyjnego spółki na podstawie umowy przeniesienia prawa własności zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] września 1997 r.).
Wnioski o stwierdzenie nieważności uchwały Rady Miasta K. nr LVI/527/96 oraz LXV/647/96 także nie mogą zostać rozpoznane w toku postępowania odwoławczego. Stan prawny nieruchomości został ukształtowany na podstawie ważnego aktu notarialnego – umowy przeniesienia własności nieruchomości z dnia [...] września 1997 r. Rep. A. [...]. Również kwestie dotyczące zarzutu naruszenia prawa przy zawieraniu umowy z dnia [...] września 1997 r. leżą poza zakresem postępowania odwoławczego.
Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego wniósł R. K. domagając się stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lutego 2001 r. skarżący zarzucił, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż o treści decyzji nie została powiadomiona strona – F. K., ponadto podstawą wydania decyzji był art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który nie ma w niniejszej sprawie zastosowania. Skarżący podkreślił również, że Gmina K. posiada w spółce "M." S.A. 41% udziałów i jako akcjonariusz większościowy może zwrócić własność skarżącemu kosztem udziałów w przedsięwzięciu Małopolskiej Giełdy R. Na terenie, w skład którego wchodziła wywłaszczona działka, nie poczyniono obecnie żadnych nowych inwestycji, a grunt przeznaczony jest pod budownictwo wielorodzinne. Ponadto Gmina K. jako udziałowiec większościowy wraz z Wojewodą K. pragnie sprzedać tę nieruchomość.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda M. wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W trakcie postępowania Sąd ustalił, że uczestnik postępowania Małopolska Giełda R."M." S.A. jako spółka przejmowana połączyła się ze spółką z ograniczoną odpowiedzialnością pod firmą S. Z. LTD (spółka przejmująca) na mocy uchwały podjętej w dniu 11 października 2005 r.
W dniu 9 lutego 2009 r. skarżący przedłożył do akt sprawy wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 28 czerwca 2006 r. sygn. I C 1392/05, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt III CSK 19/08 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 29 października 2008 r. sygn. akt I ACa 827/08.
W pierwszym z tych wyroków stwierdzono nieważność umowy przeniesienia własności działki o dawnym numerze [...] o pow. 4597 jedn. ewid. P. B. przez Gminę K. na rzecz Małopolskiej Giełdy R."M." S.A. z siedzibą w K. jako aport (umowa z dnia [..]września 1997 r. w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...]). Sąd uznał, że powyższa umowa jest nieważna zgodnie z art. 58 § 1 kodeksu cywilnego, bowiem narusza bezwzględnie obowiązujący przepis art. 47 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Następnie Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 29 marca 2007 r., sygn. akt I ACa 227/07 zmienił powyższe orzeczenie i powództwo oddalił.
Wyrok Sądu Apelacyjnego został uchylony wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt III CSK 19/08, a sprawę przekazano do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie. Sąd Najwyższy stwierdził, że umowa zawarta z naruszeniem art. 47 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jest nieważna bez względu na to, czy do jej zawarcia doszło przed, czy po złożeniu przez poprzedniego właściciela wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
W konsekwencji powyższego Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 29 października 2008 r. sygn. akt I ACa 827/08 oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 28 czerwca 2006 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji stwierdził, że organy administracji publicznej, które orzekały w niniejszej sprawie nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności: sprzeczności umowy z dnia [...] września 1997 r., na mocy której Gmina K. wyzbyła się własności objętej wnioskiem nieruchomości, z art. 47 § 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości; faktu, że zapis umowy wskazuje na to, iż przedstawiciele Gminy K. mieli świadomość toczącego się postępowania o zwrot nieruchomości i w imieniu gminy zobowiązali się do zaspokojenia ewentualnych roszczeń osób trzecich z tego tytułu, niezgodności z prawem uchwał Rady Miasta K. w sprawie przystąpienia Gminy K. do Małopolskiej Giełdy R."M." S.A.
Sąd stwierdził, że o ile stwierdzenie o braku właściwości Wojewody M. do rozpoznawania powyższych kwestii w trybie odwoławczym jest prawidłowe, to błędne jest ustalenie, że brak jest związku pomiędzy nimi a kwestią zwrotu nieruchomości.
Sąd przytoczył stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 29 sierpnia 2006 r., sygn. akt I OSK 879/05, w którym NSA wskazał, że Skarb Państwa lub gmina, które z naruszeniem zakazu przewidzianego w art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (jego treść zasadniczo odpowiada treści art. 47 ust. 4 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości), utraciły własność wywłaszczonej nieruchomości, nie mogą skutków tych niezgodnych z prawem działań przerzucać wyłącznie na byłego właściciela (spadkobiercę) nieruchomości. To przede wszystkim na organie spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub gmina na powrót władają i są właścicielami nieruchomości podlegającej zwrotowi. Do czasu zakończenia takich działań, postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powinno zostać zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.
Z kolei w wyroku z dnia 10 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 557/07 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że po wejściu w życie Konstytucji prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ma charakter prawa konstytucyjnego (art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji), które nie może by ograniczane w sposób naruszający istotę tego prawa ani przez ustawodawcę, ani tym bardziej przez organy administracji publicznej stosujące prawo. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 24 października 2001 r. sygn. akt SK 22/01, OTK nr 7/2001, poz. 216 oraz w wyroku z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt K 6/05, OTK-A 2008/3/41 wskazał, że realizacja zasady zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ma charakter prawa konstytucyjnego (art. 21 ust. 2 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji) wyraża się ona w tym, iż w razie zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ jest zobowiązany zawiadomić o tym poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców, którym przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości. Naruszenie tego obowiązku przez organ nie może prowadzić do podważenia samej istoty konstytucyjnego prawa żądania zwrotu nieruchomości i uzasadniać przerzucenia skutków tego naruszenia wyłącznie na poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców.
W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji doszło do takiej właśnie sytuacji. Podzielając opisane wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd uznał, że organy obu instancji naruszyły art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. oraz art. 7 i 77 § 1 K.p.a. Skoro bowiem istniały podstawy do uznania, że umowa przenosząca własność nieruchomości została zawarta z naruszeniem prawa, należało podjąć działania zmierzające do doprowadzenia do stanu, w którym gmina na powrót włada i jest właścicielem nieruchomości podlegającej zwrotowi.
Stwierdzenie nieważności umowy z dnia [...] września 1997 r. zasadniczo zmienia stan faktyczny podlegający ocenie w niniejszej sprawie, a jej prawidłowe rozstrzygnięcie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części.
Sąd stwierdził ponadto, że organ odwoławczy prawidłowo wskazał, iż przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, zaś zarzut niedoręczenia decyzji pierwszej instancji F. K., uznał za chybiony wobec znajdującego się w aktach sprawy potwierdzenia doręczenia decyzji jej pełnomocnikowi.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła "S. Z." S.A., z siedzibą w K. zaskarżając go w części wyrażonej w punkcie I sentencji, stwierdzającym uchylenie decyzji Wojewody M. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K. odmowie zwrotu części działek nr [...], nr [...] i nr [...] br. [...] jedn. ewid. K. m. K. na rzecz poprzednich właścicieli i ich spadkobierców.
Strona skarżąca wniosła na podstawie art. 176 w związku z art. 185 § 1 P.p.s.a. o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 kwietnia 2009 r. w zaskarżonej części i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez ustalenie, że decyzja Wojewody M. oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania w sposób, który powoduje konieczność ich uchylenia.
Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną Spółki, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpatrując skargę R. K. i przyjmując, że wydane w sprawie decyzje naruszyły przepisy postępowania w sposób, który powoduje konieczność ich uchylenia naruszył powyższy przepis.
Bezsporne jest, że własność działek nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. Gmina K. przeniosła na rzecz Małopolskiej Giełdy R."M." S.A. z siedzibą w K., a prawo to zostało ujawnione w [...]. Na dzień wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonych działek tj. [...] lutego 2001 r., przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.
W ocenie skarżącej kasacyjnie trafnie stwierdził Wojewoda M. w uzasadnieniu wydanej w dniu [...] maja 2001 r. decyzji utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta K., że zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest możliwy tylko wtedy, gdy nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu i równocześnie w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody dla jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. W przypadku jednak, gdy Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie jest właścicielem nieruchomości, organ orzekający w przedmiocie zwrotu tej nieruchomości, nie może odebrać jej aktualnemu właścicielowi. Na taką ocenę nie wpływa okoliczność, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zbycie wywłaszczonej nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej na rzecz osoby trzeciej powoduje bowiem, że roszczenie o zwrot przysługujące byłemu właścicielowi stało się bezskuteczne. W konsekwencji nie jest możliwe wydanie decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.
Strona skarżąca podniosła, że w momencie wydawania decyzji przez Wojewodę, nie zapadł ani jeden wyrok sądowy, którego przedmiotem byłoby stwierdzenie nieważności zawartej w formie aktu notarialnego umowy, na podstawie której został ukształtowany stan prawny, a także nie istniały żadne przesłanki, by założyć rychłe wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Organ ma obowiązek orzekać biorąc pod uwagę istniejący stan prawny nieruchomości, wobec tego zdaniem strony Wojewoda M. w sposób wyczerpujący zgromadził i rozpatrzył materiał dowodowy w sprawie. W obowiązującym w momencie orzekania stanie prawnym i w świetle zgromadzonego materiału dowodowego organy podjęły w sprawie prawidłowe decyzje.
Uczestniczka postępowania A. W. w piśmie z dnia 6 maja 2010 r. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej, odwołując się do stanowiska judykatury w kwestii interpretacji zakazu użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji wywłaszczeniowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, nie stwierdzono też, by w sprawie występowały przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, o których mowa w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a tylko wówczas stosownie do art. 183 § 1 tej ustawy, Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany byłby rozpoznać sprawę wykraczając poza ramy zakreślone granicami skargi kasacyjnej. W przeciwnym razie Sąd ten ocenia zaskarżony wyrok jedynie poprzez pryzmat zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
Przypomnieć należy, że skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sadowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna nie odpowiada w pełni powyższym wymaganiom. W skardze tej zarzucono jedynie, że zaskarżony wyrok narusza art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. poprzez ustalenie, że decyzja Wojewody M. i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy postępowania w sposób, który powoduje konieczność ich uchylenia. Tak sformułowany zarzut, odpowiadający podstawie zaskarżenia z art. 174 pkt 2 P.p.s.a., jest niepełny, nie wskazano bowiem jakim innym przepisom ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchybił Sąd pierwszej instancji i co w konsekwencji doprowadziło do niezasadnej zdaniem skarżącej kasacyjnie Spółki uchylenie wydanych w sprawie decyzji, nieuzasadniono też wyczerpująco stanowiska skarżącego.
Art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a. stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro Sąd w sprawie niniejszej stwierdził, że zarówno Wojewoda M., jak i Prezydent Miasta K. wydając decyzje odmawiające zwrotu przedmiotowej nieruchomości naruszyli art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. oraz art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to nie można skutecznie podważyć tej oceny stawiając jedynie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit.c/ P.p.s.a. Przeciwnie, gdyby Sąd dostrzegając tego rodzaju uchybienie oddalił skargę, wówczas można by zarzucić temu Sądowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że organ ma obowiązek orzekać biorąc pod uwagę istniejący w momencie wydawania decyzji stan prawny nieruchomości i materiał dowodowy potwierdzający istniejące w tej dacie okoliczności, tymczasem w dacie tej nie zapadł jeszcze żaden wyrok sądowy, którego przedmiotem byłoby stwierdzenie nieważności zawartej w dniu [...] września 1997 r. w formie aktu notarialnego umowy, na mocy której Gmina K. wyzbyła się własności przedmiotowej nieruchomości. Zakwestionowano też pogląd Sądu, że Wojewoda Małopolski niezasadnie uznał, że okoliczności z tym związane, jak i kwestie badania na wniosek R. K. legalność uchwał Rady Miasta K. w sprawie przystąpienia Gminy K. do Małopolskiej Giełdy R. "M." S.A. nie mają wpływu na wynik rozstrzygnięcia sprawy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Wywody powyższe nie odwołały się w żaden sposób do obowiązków organów administracji publicznej w toku rozpoznawania spraw administracyjnych, jakie na te organy nałożone zostały przez konkretne przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stąd już z tego powodu nie mogą one odnieść zamierzonego przez skarżącego kasacyjnie skutku w postaci uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżonego wyroku. Ponadto, nawet gdyby Sąd posiadał w postępowaniu kasacyjnym uprawnienie by przyjąć, że choć strona tego nie wyartykułowała wprost w skardze kasacyjnej, to w istocie zakwestionowała stanowisko Sądu pierwszej instancji co do naruszenia w postępowaniu administracyjnym art. 97 § 1 pkt 4, art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., to również takie zarzuty należałoby uznać za bezskuteczne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylając decyzję Wojewody M. z dnia[...] maja 2001 r. i poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną szczegółowo i przekonująco uzasadnił swoje orzeczenie. Wyjaśnił przede wszystkim – odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, wyrażonego w powołanych wcześniej orzeczeniach, że nie mogły być w rozpoznawanej sprawie uznane za pozostające bez wpływu na rozstrzygnięcie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości okoliczności związane z toczącym się postępowaniem przed sądami cywilnymi o stwierdzenie nieważności umowy notarialnej z dnia [...] września 1997 r. przenoszącej własność przedmiotowej nieruchomości.
Już z tego względu brak byłoby podstaw do podważenia stanowiska Sądu pierwszej instancji, które doprowadziło do uchylenia wydanych w sprawie decyzji.
Z powyższych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI