I OSK 1545/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-06-17
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie pielęgnacyjneopiekaniepełnosprawnośćustawa o świadczeniach rodzinnychNSAprawo administracyjnealimentacjarodzina

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne, potwierdzając, że warunkiem jego przyznania osobie innej niż współmałżonek jest posiadanie przez współmałżonka orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego E. W. z tytułu opieki nad ojcem R. Z. WSA w Lublinie oddalił skargę, a NSA oddalił skargę kasacyjną. Kluczowym zagadnieniem była interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 2 lit. a), dotyczących sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. NSA, opierając się na uchwale I OPS 2/22, uznał, że dla przyznania świadczenia osobie innej niż współmałżonek, konieczne jest, aby współmałżonek legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarga kasacyjna została wniesiona przez E. W. od wyroku WSA w Lublinie, który oddalił jej skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem, R. Z. E. W. argumentowała, że mimo iż ojciec pozostaje w związku małżeńskim, jego żona (matka skarżącej) nie jest w stanie sprawować opieki z uwagi na własne choroby i separację od męża, a sama E. W. faktycznie sprawuje opiekę od wielu lat. WSA i NSA uznały jednak, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej niż współmałżonek jest legitymowanie się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na uchwałę siedmiu sędziów I OPS 2/22, potwierdził tę interpretację, uznając, że przepisy te są jasne i nie wymagają odstępstw, nawet jeśli prowadzi to do odmowy przyznania świadczenia osobie faktycznie sprawującej opiekę. Skarga kasacyjna została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej niż współmałżonek jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Uzasadnienie

NSA, opierając się na uchwale I OPS 2/22, uznał, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 2, ust. 5 pkt 2 lit. a) w aktualnym brzmieniu jasno określają ten warunek, który nie jest niejasny ani sprzeczny z Konstytucją RP. Brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności u współmałżonka osoby niepełnosprawnej uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 4

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 2 lit. a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § ust. 1a pkt 2

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

u.r.z.o.n. art. 3

Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

u.r.z.o.n. art. 4

Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

u.r.z.o.n. art. 5 § pkt 1 i 1a

Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

k.r.o. art. 132

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 189

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 269 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. przez błędną interpretację, polegającą na nieprawidłowym uznaniu, że przepisy te w każdej sytuacji uzależniają przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej niż współmałżonek od legitymowania się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Godne uwagi sformułowania

warunkiem koniecznym jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu lub małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność czy celowość przyjętego rozwiązania

Skład orzekający

Marek Stojanowski

przewodniczący

Marian Wolanin

sędzia

Arkadiusz Blewązka

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności warunku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego sprzed 1 stycznia 2024 r. w zakresie brzmienia przepisów, choć uchwała NSA jest późniejsza. Interpretacja jest ścisła i oparta na literalnym brzmieniu przepisów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego, które wpływa na życie wielu rodzin. Interpretacja przepisów przez NSA jest kluczowa dla zrozumienia, kto może ubiegać się o to świadczenie w skomplikowanych sytuacjach rodzinnych.

Czy opieka nad ojcem bez orzeczenia o niepełnosprawności żony daje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego? NSA odpowiada.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1545/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Lu 1003/23 - Wyrok WSA w Lublinie z 2024-01-23
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 17 czerwca 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 1003/23 w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia [...] września 2023 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 23 stycznia 2024 r., II SA/Lu 1003/23 oddalił skargę E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 26 września 2023 r. znak: SKO.II.41/1284/ŚR/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
W dniu 26 lipca 2023 r. E. W. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem R. Z. Do wniosku dołączyła m.in. orzeczenie o stopniu niepełnoprawności z 13 grudnia 2022 r., z którego wynika, że ojciec wnioskodawczyni na stałe został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z ustaleń poczynionych przez organ, w tym z rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że R. Z. ma 85 lat, pozostaje w związku małżeńskim z E. Z. Przy czym małżonkowie Z. nie mieszkają razem, pozostają w nieformalnej separacji od kilku lat. R. Z. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącą, ma także syna, który nie utrzymuje z nim kontaktu.
Decyzją z dnia 21 sierpnia 2023 r. Prezydent Miasta Chełm odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się na niemożność ustalenia daty powstania niepełnosprawności u jej ojca, a także na fakt pozostawania ojca wnioskodawczyni w związku małżeńskim, w sytuacji gdy poza wnioskodawczynią są inne osoby, zobowiązane przed nią w pierwszym stopniu do opieki nad niepełnosprawnym R. Z., tj. żona E.Z., na której spoczywa obowiązek sprawowania opieki, a która nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Od powyższej decyzji E. W. wniosła odwołanie podnosząc, że opiekuje się ojcem od września 2002 r., szeroko opisując zakres czynności opiekuńczych wykonywanych względem ojca oraz wskazując, że jej brat nie kontaktuje się z ojcem, ani nie interesuje jego stanem zdrowia. Z kolei mata skarżącej (żona R. Z.) jest osobą w podeszłym wieku z licznymi chorobami i sama będzie wymagała opieki osób trzecich. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 26 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na ww. decyzję Kolegium E.W. zarzuciła naruszenie:
1. art 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", przez jego rzeczywiste niezastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten stanowi przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny i faktycznie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym ojcem;
2. art 17 ust. 5 pkt lit. b) u.ś.r. przez faktyczne zaniechanie dokonania wykładni celowościowej i systemowej i w konsekwencji nieprawidłowe przyjęcie przez organ, że fakt pozostawania R. Z. w związku małżeńskim, przy jednoczesnym braku legitymowania się przez jego małżonkę – E. Z. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co stanowiło podstawę do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem;
3. nie nadanie właściwego znaczenia faktom ustalonym w sprawie, a w szczególności temu, że skarżąca jest realnie najbliższą osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym względem swojego ojca, która może sprawować nad nim opiekę, w sytuacji gdy opieka ze strony małżonki – E. Z. jest faktycznie wykluczona nie tylko z uwagi na stan jej zdrowia, ale także z uwagi na istniejący pomiędzy nią a R. Z. konflikt, który doprowadził do ich faktycznej separacji trwającej około 10 lat.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie kwestionowanych decyzji wydanych przez organy obydwu instancji oraz przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.
W odpowiedzi na skargę Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przywołanym na wstępie wyrokiem z dnia 23 stycznia 2024 r. oddalił skargę, a w uzasadnieniu wyroku przychylił się do stanowiska organu przywołując uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E. W. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r., przez jego błędną interpretację, polegającą na nieprawidłowym uznaniu, że przepisy te w każdej sytuacji uzależniają przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającej w związku małżeńskim osobie innej niż współmałżonek – od legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Na podstawie powyższego zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.
Powyższy zarzut kasacyjny został szerzej umotywowany.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Ocenę zarzutów kasacyjnych wypada poprzedzić wskazaniem, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych, na gruncie okoliczności faktycznych zbliżonych do tych występujących w niniejszej sprawie, na tle wykładni art. 17 u.ś.r. ukształtowały się dwa stanowiska, w odmienny sposób odnoszące się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy nie są małżonkiem osoby niepełnosprawnej lub są osobami innymi niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Jedno stanowisko wyrażało pogląd, że warunkiem koniecznym jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu lub małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Drugie stanowisko uznawało natomiast, że legitymowanie się takim orzeczeniem przez wymienione osoby nie jest konieczne, jeżeli te osoby z przyczyn obiektywnych
nie mogą realnie podjąć się opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W takiej sytuacji uznawano, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane osobie sprawującej faktycznie opiekę, zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby takiej opieki wymagającej.
Stosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wywołało zatem rozbieżność w orzecznictwie sądów administracyjnych. Została ona rozstrzygnięta w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, w której zajęto stanowisko, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu tej uchwały zwrócił uwagę na zmiany, jakim podlegał przepis art. 17 u.ś.r. uznając, że na gruncie u.ś.r. orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności rzutuje na możliwość sprawowania przez osoby, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. opieki nad inną osobą. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nadane temuż przepisowi aktualne brzmienie nie budzi wątpliwości wywołanych względami językowymi. Z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U.2021.573 ze zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami ww. ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Ustawodawca posłużył się zatem w tym zakresie określeniem należącym do języka prawnego, a legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. To jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wynika z przepisów ww. ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia.
W powyższej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, uznał jednak, że do jej przekroczenia niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie systemowe i aksjologiczne, co może mieć miejsce, gdy językowe dyrektywy interpretacyjne nie pozwalają z danego tekstu prawnego wyinterpretować jednoznacznej normy postępowania w jakieś sprawie albo gdy wykładnia językowa pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią innych norm, prowadzi do absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego konsekwencji, rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi. Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest również wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego. W przypadku analizowanych przepisów u.ś.r. Naczelny Sąd Administracyjny w powyższej uchwale uznał, że takie okoliczności nie zachodzą. Nie zachodzą także okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność czy celowość przyjętego rozwiązania, na co wskazuje historia zmian legislacyjnych. Przepisy te w zakresie analizowanej przesłanki nie są również pozbawione jednoznaczności. Za odstąpieniem od językowego rozumienia przepisów nie przemawiają również względy związane z wymogami zachowania spójności systemowej, także w wymiarze konstytucyjnym.
Nadto w motywach uchwały wskazano, że na gruncie u.ś.r. związanie kwestii dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego z kryterium orzeczonego stopnia znacznej niepełnosprawności nie prowadzi do dezintegracji regulacji i nie narusza jej spójności. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jako zasadę wprowadza regułę, że wymienionym w nim osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, świadczenie nie przysługuje, jeżeli są osobami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Analogiczny warunek dotyczy każdej z osób wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., każda osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne, musi być w stanie podjąć się tej roli, a zatem nie może być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uznano także, że brak jest podstaw do przenoszenia na grunt u.ś.r. przesłanek z art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2020.1359 ze zm.), dalej jako "k.r.o.", określających kolejność i warunki, na podstawie których realizuje się obowiązek alimentacyjny osób kolejno zobowiązanych do alimentacji. Podkreślono przy tym, że w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów k.r.o., a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach k.r.o., co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna – brak jest odesłania do stosowania przepisów k.r.o. w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki, przepisy u.ś.r. nie wymagają, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, a kwestie te nie są badane w postępowaniu. Nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 k.r.o., regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. Tym samym, w kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego u.ś.r. ma charakter autonomiczny i brak jest podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. winny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.
Naczelny Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu powyższej uchwały przyjął także, że regulacja art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. warunek legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jako okoliczność uzasadniająca przyznanie świadczenia osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności, nie jest rozwiązaniem, które wymaga zakwestionowania ze względu na normy Konstytucji RP. Podkreślono, że rozbieżności w stosowaniu przepisu nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością i koniecznością poszukiwania normy prawnej w optymalny sposób realizującej zamiar prawodawcy, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. W pozostałych przypadkach zastrzeżenia co do rozwiązań ustawowych mogą nosić jedynie charakter postulatów de lege ferenda pod adresem ustawodawcy, ewentualnie realizowanych na drodze inicjatywy ustawodawczej za pośrednictwem uprawnionych podmiotów. Wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę pełnego katalogu świadczeń opiekuńczych, na który składają się: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne. W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem określonego pierwszeństwa osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności. Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. W motywach uchwały wskazano nadto, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym, ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.
Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd zaprezentowany w ww. uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. Wobec powyższego za prawidłową uznaje wykładnię art. 17 ust 1 pkt 4, ust.
1a pkt 2 oraz ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. przyjętą zaskarżonym wyrokiem. Skoro zaś z niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to w takiej sytuacji, opieka sprawowana nad R. Z. przez jego córkę, nie wypełnia warunku wskazanego w art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r., co uniemożliwia przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI