I OSK 1047/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-05-07
NSAAdministracyjneWysokansa
przymusowy zarząd państwowynieruchomościKrajowy Rejestr Sądowystwierdzenie nieważnościpostępowanie administracyjnewłasnośćzarządzenieNSAWSA

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że kluczowe dla sprawy było prawidłowe ustalenie tożsamości podmiotów oraz właściciela nieruchomości, co wymagało ponownego rozpoznania sprawy przez WSA.

Sprawa dotyczyła stwierdzenia nieważności zarządzenia z 1949 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad cegielnią. WSA uchylił decyzje organów administracji, kwestionując ustalenie stron postępowania i właściciela nieruchomości. NSA uchylił wyrok WSA, uznając za zasadne zarzuty skarg kasacyjnych dotyczące naruszenia przepisów o Krajowym Rejestrze Sądowym i domniemaniu prawdziwości wpisów, a także kwestii ustalenia właściciela nieruchomości. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania WSA.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii dotyczące stwierdzenia nieważności zarządzenia z 1949 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "P. w Z.". Sąd I instancji uznał, że naruszono przepisy k.p.a. przez niewłaściwą ocenę materiału dowodowego i przedwczesne uznanie, że wnioskodawcy oraz Gminie Łabiszyn przysługiwał status strony postępowania. Kluczowe wątpliwości dotyczyły tożsamości spółki C. Sp. z o.o. z podmiotem objętym zarządzeniem z 1949 r., w kontekście przepisów o Krajowym Rejestrze Sądowym, a także rzeczywistego właściciela nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargi kasacyjne C. Sp. z o.o. oraz Ministra Rozwoju i Technologii, uchylił wyrok WSA. NSA uznał, że WSA błędnie pominął znaczenie wpisu w KRS potwierdzającego wcześniejszą rejestrację spółki oraz naruszył domniemanie prawdziwości danych wpisanych do rejestru. Sąd I instancji powinien był przeprowadzić dowód z akt postępowania rejestrowego. NSA podkreślił również, że domniemanie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest wzruszalne i może być obalone w postępowaniu administracyjnym, a decyzje komunalizacyjne potwierdzające nabycie własności przez Gminę Łabiszyn miały istotne znaczenie. W związku z tym, sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, spółka ujawniona w KRS, która była wcześniej wpisana do dawnego rejestru handlowego, może być uznana za tożsamą, jeśli wpis do KRS potwierdza wcześniejszą rejestrację i jest zgodny z prawem. Sąd I instancji naruszył przepisy o KRS i domniemanie prawdziwości wpisów, nie badając akt rejestrowych.

Uzasadnienie

NSA uznał, że Sąd I instancji naruszył przepisy o KRS i domniemanie prawdziwości wpisów, nie badając akt rejestrowych. Wpis do KRS potwierdzający wcześniejszą rejestrację w dawnym rejestrze handlowym jest wiążący dla organów administracji. Sąd powinien był przeprowadzić dowód z akt rejestrowych, aby wyjaśnić wątpliwości co do tożsamości podmiotów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (38)

Główne

p.p.s.a. art. 106 § § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może z urzędu przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania skargi przez WSA.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uchylenia decyzji przez WSA z powodu naruszenia przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi przez WSA.

p.p.s.a. art. 176

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi formalne skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Granice rozpoznania sprawy przez NSA.

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Nieważność postępowania przed NSA.

p.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozstrzygnięcie NSA w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej.

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Określenie stron postępowania.

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa stwierdzenia nieważności decyzji.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny mocy dowodowej poszczególnych środków dowodowych.

k.p.c. art. 365 § § 1

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego

Związanie prawomocnym orzeczeniem sądu.

dekret z 1918 r. art. 1 § ust. 3

Dekret z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego

Przesłanki ustanowienia przymusowego zarządu państwowego.

dekret z 1918 r. art. 2

Dekret z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego

Przesłanki ustanowienia przymusowego zarządu państwowego.

Pomocnicze

k.w.h. art. 3 § ust. 1

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

Domniemanie prawdziwości wpisu w księdze wieczystej jest wzruszalne i może być obalone w postępowaniu administracyjnym.

p.g.i.k. art. 23 § ust. 3 pkt 1a

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne

Organy administracji przekazują staroście odpisy decyzji o nabyciu, zmianie lub utracie prawa własności do nieruchomości.

p.g.i.k. art. 24 § ust. 2a pkt 1 lit. b

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne

Informacje w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji z urzędu na podstawie decyzji administracyjnych.

ustawa komunalizacyjna art. 5 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Podstawa nabycia przez Gminę Łabiszyn prawa własności nieruchomości z mocy prawa.

pwKRS art. 9 § ust. 2a

Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym

Skutki braku przerejestrowania spółki do KRS do 31 grudnia 2015 r. - uznanie za wykreśloną z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. i nieodpłatne nabycie mienia przez Skarb Państwa.

pwKRS art. 7

Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym

Procedura przekazywania akt dotyczących podmiotu do sądu rejestrowego przy przerejestrowaniu.

pwKRS art. 7a § ust. 1 i 3

Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym

Procedura przekazywania akt dotyczących podmiotu do sądu rejestrowego przy przerejestrowaniu.

uKRS art. 17 § ust. 1

Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym

Domniemanie prawdziwości danych wpisanych do rejestru.

uKRS art. 38 § pkt 1) lit. e)

Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym

Zamieszczenie w rejestrze przedsiębiorców oznaczenia poprzedniego numeru rejestru sądowego.

uKRS art. 7

Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym

Zastosowanie przepisów k.p.c. do postępowania rejestrowego.

p.p.s.a. art. 106 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dane zawarte w Krajowym Rejestrze Sądowym są powszechnie znane.

p.p.s.a. art. 113 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek sądu do przeprowadzenia dowodu z urzędu.

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku WSA.

p.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Dz. U. poz. 1491 art. 2 § ust. 2

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego

Możliwość umorzenia postępowania w związku ze zmianą przepisów k.p.a.

k.p.a. art. 156 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Skutki prawne decyzji stwierdzonej nieważności.

k.p.a. art. 157 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

k.p.a. art. 10

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zapewnienie czynnego udziału strony w postępowaniu.

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Wady postępowania kwalifikowane jako kwalifikowane.

k.p.c. art. 13 § § 2

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego

Zastosowanie przepisów k.p.c. do postępowania rejestrowego.

k.p.c. art. 6945 § § 1

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego

Zastosowanie przepisów k.p.c. do postępowania rejestrowego.

k.c. art. 140

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1966 r. - Kodeks cywilny

Treść prawa własności.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez WSA przepisów o Krajowym Rejestrze Sądowym i domniemaniu prawdziwości wpisów. Naruszenie przez WSA przepisów o postępowaniu dowodowym (art. 106 § 3 p.p.s.a.) poprzez niezbadanie akt rejestrowych. Naruszenie przez WSA przepisów dotyczących domniemania z księgi wieczystej i możliwości jego obalenia w postępowaniu administracyjnym. Prawidłowe ustalenie przez organy administracji interesu prawnego wnioskodawczyni (C. Sp. z o.o.) i Gminy Łabiszyn.

Godne uwagi sformułowania

Sąd I instancji naruszył wskazane przepisy. Zasadne są zarzuty obu skarg kasacyjnych skierowane przeciwko stanowisku Sądu I instancji. Domniemywa się, że dane wpisane do rejestru są prawdziwe. Domniemanie z art. 3 k.w.h. jest wzruszalne i może być obalone w postępowaniu administracyjnym.

Skład orzekający

Iwona Bogucka

przewodniczący sprawozdawca

Elżbieta Kremer

sędzia

Dariusz Chaciński

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie kręgu stron w postępowaniach administracyjnych, znaczenie wpisów w Krajowym Rejestrze Sądowym i księgach wieczystych, możliwość obalania domniemań prawnych w postępowaniu administracyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przepisów dotyczących przerejestrowania spółek i komunalizacji nieruchomości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy historycznego zarządzenia z 1949 r. i jego skutków prawnych, a także kluczowych kwestii proceduralnych związanych z tożsamością podmiotów i własnością nieruchomości, co jest istotne dla praktyki prawniczej.

Przymusowy zarząd państwowy z 1949 r. wraca na wokandę NSA: kluczowe pytania o tożsamość spółki i własność nieruchomości.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1047/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński
Elżbieta Kremer
Iwona Bogucka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 306/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-11-18
I OSK 1017/22 - Wyrok NSA z 2023-05-12
II SA/Gl 1573/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-02-18
Skarżony organ
Minister Rozwoju~Minister Rozwoju
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2204
art. 3 ust. 1
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - t.j.
Dz.U. 2024 poz 1151
art. 23 ust. 3 pkt 1a
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne
Dz.U. 1997 nr 121 poz 770
art. 7, art. 9 ust. 2a
Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym.
Dz.U. 2021 poz 112
art. 17 ust. 1, art. 38 pkt 1) lit. e)
Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym - t..j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 106 § 3, art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant: asystent sędziego Łukasz Szlęzak po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych C. Sp. z o.o. w L. oraz Ministra Rozwoju i Technologii od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 306/21 w sprawie ze skargi Gminy Łabiszyn na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 8 grudnia 2020 r. nr DP-III.025.1.5.2020 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Gminy Łabiszyn na rzecz C. Sp. z o.o. w L. kwotę 477 (czterysta siedemdziesiąt siedem) złotych oraz na rzecz Ministra Rozwoju i Technologii kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 18 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 306/21 po rozpoznaniu sprawy ze skargi Gminy Łabiszyn na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 8 grudnia 2020 r., nr DP-lll.025.1.5.2020, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Rozwoju z 10 lutego 2020 r., nr DP-lll.025.1.8.2019.JW o stwierdzeniu nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z 16 sierpnia 1949 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej, w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem: P. w Z., gm. C., pow. S. oraz zasądził od Ministra na rzecz Gminy zwrot kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Minister Rozwoju decyzją z 10 lutego 2020 r., wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 § 1 i 2 k.p.a., po rozpoznaniu wniosku C. Sp. z o.o., stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z 16 sierpnia 1949 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem: P. w Z. gm. C. pow. S.
Wyjaśniając swoją decyzję Minister - po ustaleniu, że prawo własności do przedsiębiorstwa objętego postępowaniem oraz nieruchomości, na której było ono zorganizowane, przysługiwało osobie prawnej prowadzonej pod firmą: C. Sp. z o.o. z siedzibą w L., której udziałowcami byli: P.K. i B.W., zaś wnioskodawca załączył do wniosku odpis z Krajowego Rejestru Sądowego Nr [..], w którym ujawniono dane o wcześniejszej rejestracji ww. spółki w "R." - wskazał, że przymusowy zarząd państwowy nad przedmiotowym przedsiębiorstwem został ustanowiony zarządzeniem z 16 sierpnia 1949 r. Ministra Przemysłu Lekkiego, działającego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej, na podstawie art. 1 ust. 3 i art. 2 Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. R.P. Nr 21, poz. 67, dalej: dekret z 1918 r.).
Objęcie poszczególnych składników majątkowych przedmiotowego przedsiębiorstwa przez przymusowego zarządcę państwowego - Zarząd Miejski w Łabiszynie, nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z 5 stycznia 1950 r., w treści którego wskazano, że przejmowane grunty stanowią: "teren, na którym położony jest przejmowany obiekt, leżący nad szosą [..] i obejmujący łącznie z glinianką oraz terenem, na którym mieszczą się zabudowania [..] wielkości 5 ha". Następnie 17 grudnia 1968 r. Minister Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych wydał orzeczenie znak: OR8-0075-By-23 w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa C., Z. Zgodnie z treścią ww. orzeczenia, przedmiotowe przedsiębiorstwo przeszło na własność Państwa w całości wraz ze wszystkimi składnikami majątkowymi ujętymi w protokole zdawczo-odbiorczym z przekazania przedsiębiorstwa przymusowemu zarządcy państwowemu, sporządzonym w dniu 2 stycznia [winno być 5 stycznia] 1950 r., według stanu w dniu 8 marca 1958 r.
Odnosząc się do podnoszonej we wniosku nieważnościowym okoliczności objęcia przymusowym zarządem państwowym przedsiębiorstwa "P. w Z. gm. C., powiat S., podczas gdy właścicielami całego przedsiębiorstwa, jak i też nieruchomości, na których to przedsiębiorstwo było prowadzone była C. sp. z o.o., której właścicielami, jako wspólnicy byli P.K. i B.W.", co stanowić może o rażącym naruszeniu prawa – organ wskazał, że analiza znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wskazuje, iż przymusowym zarządem państwowym objęte zostało przedsiębiorstwo stanowiące własność spółki C. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, której udziałowcami byli P.K. i B.W. Wskazanie w ocenianej decyzji jedynie dzierżawców przedsiębiorstwa, stanowi wadliwość, lecz nie o charakterze rażącym, bowiem treść ww. zarządzenia w sposób dostateczny określa, jakie przedsiębiorstwo, w znaczeniu przedmiotowo-funkcjonalnym, zostało objęte pod przymusowy zarząd państwowy.
Dekret z 16 grudnia 1918 r stanowił, że przymusowy zarząd państwowy ustanawia się nad przedsiębiorstwami nieczynnymi albo zagrożonymi bezruchem, jeśli ich uruchomienie lub utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa.
W ocenie organu, przedsiębiorstwo oznaczone jako "P. w Z. gm. C. pow. S.n", nie mogło być uznane za przedsiębiorstwo o podstawowym, czy też strategicznym znaczeniu dla gospodarki narodowej, którego utrzymanie miałoby bezpośredni związek z interesem Państwa. Nie była to bowiem cegielnia dużych rozmiarów, a jedynie przedsiębiorstwo o lokalnym zasięgu, którego głównym profilem produkcji był wyrób cegły palonej. Wypał cegły odbywał się w piecu kręgowym systemu Hoffmanna o 22 komorach, każda z nich mieściła 5000 sztuk cegły palonej, wydajność dzienna zakładu wynosiła 7000 sztuk. Powyższe ustalenia wynikają m.in. z załącznika Nr 1 do protokołu zdawczo-odbiorczego z 23 września 1963 r., stanowiącego "Opis nieruchomości C. Z. tow. z ogr. por. w L., w chwili wydania Zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 16 sierpnia 1949 r. w sprawie ustanowienia zarządu państwowego, reprezentowali prawa jakoby właściciele Ob.Ob. M.P. i M.M., dokonany w dniu 1 stycznia 1950 r. na podstawie spisu z natury", w treści którego wskazano dodatkowo na okoliczność niekorzystnego położenia cegielni, tj. 5 km od miasta L. i 12 km od najbliższej stacji kolejowej w Z., "(...) koło zakładu biegnie wyłącznie jedna droga łącząca Z i L. Jedyną możliwością zbytu produktów z zakładu jest szlak rzeczny w postaci rzeki N., przepływającej obok zakładu - oddalonej około 100 mtr. Rzeka N. posiada charakter najdogodniejszego zbytu dlatego, że wysyłki wagonowe ze względu na poważne oddalenie od zakładu do stacji kolejowej powoduje kolosalny wzrost kosztów transportu".
Dodatkowo, jak wynika z protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 5 stycznia 1950 r., przedmiotowa cegielnia prowadziła swoją działalność w jednym, głównym budynku wraz z przybudówką, w którym mieścił się piec Hoffmana oraz dysponowała maszynownią, halą prasową, kotłownią, kuźnią, mieszkaniem maszynisty nad kotłownią i sześcioma szopami suszarnianymi z kompletnym urządzeniem (rusztowaniami), w tym jedną niewykończoną piętrową szopą suszarnią i jedną szopą - pakownią w stanie kompletnego zniszczenia nienadającą się do użytku.
Wskazane okoliczności nie mogły zatem, w ocenie organu, stanowić podstawy do uznania interesu Państwa w objęciu cegielni przymusowym zarządem państwowym.
Organ uznał, że zarządzenie z 16 sierpnia 1949 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przy wydawaniu tej decyzji organ w sposób rażący naruszył przepisy dekretu o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego, błędnie przyjmując, że spełnione zostały łącznie dwie przesłanki warunkujące ustanowienie przymusowego zarządu państwowego nad ww. cegielnią. Organ uznał również, że analizowane zarządzenie nie wywoływało skutków rzeczowych, a jedynie ograniczało prawo swobodnego dysponowania tym przedsiębiorstwem przez jego właściciela. Miało też w założeniu charakter odwracalny i nie oznaczało upaństwowienia przedsiębiorstwa, czy jakiejkolwiek zmiany stosunków własnościowych. Tym samym, nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.
Po rozpoznaniu wniosku Gminy Łabiszyn o ponowne rozpoznanie sprawy Minister Rozwoju Pracy i Technologii decyzją z 8 grudnia 2020 r. utrzymał w mocy decyzję z 10 lutego 2020 r.
Minister podtrzymał w pełni stanowisko wyrażone w decyzji z 10 lutego 2020 r. oraz wskazał, że oczekiwana przez Gminę wykładnia dekretu przez pryzmat wdrażania tzw. planu 3-letniego (przyjętego ustawą z dnia 2 lipca 1947 r. o Planie Odbudowy Gospodarczej) doprowadziłaby do dokonania wykładni rozszerzającej, która powinna być uznana w świetle przedstawionego przez organ stanowiska judykatury, jak i wobec statuowanych przez Konstytucję zasad państwa prawa, za wykładnię o charakterze contra legem.
Odnosząc się do podnoszonego przez Gminę zarzutu naruszenia art. 28 k.p.a. w związku z niedopuszczeniem w charakterze strony Skarbu Państwa, a w związku z powyższym, naruszenia art. 10 k.p.a. przez niezapewnienie udziału w postępowaniu Skarbowi Państwa i w konsekwencji wystąpienie wady kwalifikowanej postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Minister wyjaśnił, że interes prawny w przedmiotowej sprawie posiadali i posiadają nadal właściciel znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, legitymujący się prawem własności do niego w dacie bezpośrednio poprzedzającej nacjonalizację oraz aktualny właściciel nieruchomości, na której posadowione było to przedsiębiorstwo, tj. wnioskodawca i Gmina - oba te podmioty brały aktywny udział w postępowaniu prowadzącym do wydania zaskarżonej decyzji.
Po uzyskaniu od Starosty Żnińskiego potwierdzenia, że jako właściciel przedmiotowej nieruchomości wpisana jest Gmina Łabiszyn (obecnie działki nr [...] o pow. 0,37 ha oraz nr [...] o pow. 7,79 ha), organ zawiadomił Gminę o prowadzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia z 16 sierpnia 1949 r., zaś Gmina, uznając swój status strony postępowania, nadesłała odpisy decyzji Wojewody Bydgoskiego (G.gt.8224-29 475/91 i 476/91), wydanych na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm., dalej "ustawa z 10 maja 1990 r."), w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, stwierdzające odpowiednio nabycie przez Gminę Łabiszyn działki nr [...] i działki nr [...] - obu położonych w Z. Minister wyjaśnił, że wobec powyższego uznać należało, że Gmina jest właścicielem nieruchomości wchodzących w skład przedsiębiorstwa objętego zarządzeniem z 16 sierpnia 1949 r. Wbrew twierdzeniom Gminy, status strony nie przysługuje w przedmiotowej sprawie Staroście Znińskiemu. Podsumowując Minister uznał, że decyzja z 10 lutego 2020 r. była prawidłowa.
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę Gminy Łabiszyn uznając, że wydane w sprawie decyzje naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu, aczkolwiek z innych przyczyn, niż podniesione w skardze.
W ocenie Sądu I instancji, naruszony został art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez niewłaściwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji przedwczesne uznanie, że wnioskodawcy oraz Gminie przysługiwał przymiot strony postępowania. W decyzji z 10 lutego 2020 r. organ prawidłowo ustalił, że przedsiębiorstwo objęte zarządzeniem prowadzone było przez Spółkę C. Sp. z o.o. z siedzibą w L.. Organ przedwcześnie jednak uznał, że wnioskodawca niniejszego postępowania jest podmiotem tożsamym z właścicielem przedsiębiorstwa. Minister uznał, że interes prawny wnioskodawcy potwierdza dołączony do wniosku odpis z Krajowego Rejestru Sądowego w którym ujawniono dane o wcześniejszej rejestracji spółki w R..
Jak wynika z danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym, które sąd uznaje za powszechnie znane w rozumieniu art. 106 § 4 p.p.s.a., rejestracja Spółki C. Sp. z o.o. w KRS dokonana została wpisem z 14 grudnia 2017 r. Rzeczywiście, w KRS figuruje również informacja o wcześniejszej rejestracji Spółki w R., to jest w dawnym rejestrze handlowym. W dziale 1 rubryce 1 wskazano: "R.". Należy jednak zwrócić uwagę na brzmienie art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770 z późn. zm., dalej "ustawa z 20 sierpnia 1997 r."). Zgodnie z powołanym przepisem, podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1 (to jest ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym), które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. W przypadku, gdy wniosek o wpis złożony przed dniem 1 stycznia 2016 r. został po tej dacie zwrócony, odrzucony, oddalony albo postępowanie o wpis zostało umorzone, skutki określone w cytowanym przepisie oraz przepisach art. 9 ust. 2b-2g i 2i powstają z dniem następującym po dniu zwrotu, odrzucenia, oddalenia wniosku albo umorzenia postępowania. Jednym ze skutków wynikających z braku przerejestrowania spółki do KRS albo też ze zwrócenia odrzucenia lub oddalenia wniosku jest nieodpłatne nabycie przez Skarb Państwa z dniem 1 stycznia 2016 r. mienia podmiotów, o których mowa w art. 9 ust. 2a ustawy z 20 sierpnia 1997 r.
Z danych zawartych w KRS wynika, że umowa spółki C. Sp. z o.o. została sporządzona w L. 22 kwietnia 1914 r. Następnie aktem notarialnym z 29 sierpnia 2014 r. uchylono dotychczasową treść umowy spółki a w jej miejsce uchwalono nowe brzmienie umowy spółki. Kolejnym aktem notarialnym z 18 października 2017 r. dokonano zmiany § 11 umowy spółki.
Z danych zawartych w KRS nie wynika natomiast, czy wniosek o przerejestrowanie spółki C. Sp. z o.o. z Rejestru Handlowego do Krajowego Rejestru Sądowego wpłynął przed dniem 31 grudnia 2015 r., czy też po tej dacie. Informacji tych nie ma również w aktach administracyjnych sprawy. Nie wiadomo również, czy wniosek ten był skuteczny, czy też został zwrócony, odrzucony, oddalony, ewentualnie czy postępowanie o wpis zostało umorzone. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika bowiem, kiedy złożony został wniosek skutkujący dokonaniem wpisu Spółki do KRS w dniu 17 grudnia 2017 r.
Okoliczność, kiedy złożony został wniosek o wpis spółki do Krajowego Rejestru Sądowego, skutkujący dokonaniem wpisu z 17 grudnia 2017 r. ma tymczasem podstawowe znaczenie dla ustalenia, czy wnioskodawca jest tożsamy z podmiotem objętym zarządzeniem z 16 sierpnia 1948 r. Jeżeli bowiem wpis z 17 grudnia 2017 r. dokonany został na podstawie wniosku złożonego po dniu 1 stycznia 2016 r. wówczas zastosowanie winien znaleźć art. 9 ust. 2a ustawy z 20 sierpnia 1997 r., zgodnie z którym podmiot podlegający wpisowi do KRS, który nie dopełnił formalności związanych z przerejestrowaniem do dnia 31 grudnia 2015 r., uznaje się za wykreślony z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. W takiej sytuacji, podmiot wpisany do KRS na skutek wniosku złożonego po dniu 1 stycznia 2016 r., nawet w razie tożsamości brzmienia firmy, nie może być uznany za tożsamy ze spółką, której dotyczyło zarządzenie z 16 sierpnia 1949 r. Oznaczałoby to, że podmiotowi temu nie przysługuje interes prawny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności zarządzenia z 16 sierpnia 1949 r. Jeżeli zaś wniosek o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności złożony został przez podmiot nie mający interesu prawnego, wówczas organ winien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, a jeżeli postępowanie to zostało wszczęte, decyzję o jego umorzeniu.
W ocenie Sądu, nie została także prawidłowo wyjaśniona kwestia podmiotu, któremu obecnie przysługuje prawo własności nieruchomości. Organy obu instancji uznały, że prawo własności nieruchomości przysługuje skarżącej Gminie. Ustalenia te poczynione zostały, jak wynika z decyzji organu drugiej instancji, na podstawie informacji uzyskanych od Starosty, dotyczących treści wpisów w ewidencji gruntów oraz od samej Gminy, która powołała się na fakt wydania decyzji komunalizacyjnych na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r., obejmujących działki nr [...] i [...]. Tymczasem, jak wynika z treści wpisów w księgach wieczystych prowadzonych dla nieruchomości obejmujących powyższe działki (z których wydruki znajdują się w aktach administracyjnych sprawy), jako właściciel powyższych działek wpisany jest Skarb Państwa.
W tej sytuacji, zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja z 10 lutego 2020 r. podlegać musiały uchyleniu jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy nie ustaliły bowiem prawidłowo ani tego, czy wnioskodawcy przysługuje przymiot strony ani tego, kto powinien być stroną postępowania.
Od powyższego wyroku zostały wywiedzione dwie skargi kasacyjne.
C. sp. z o. o. w skardze kasacyjnej wniosła o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego.
Sądowi I instancji zarzucono:
1. błędne zastosowanie prawa materialnego tj.:
- art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym przez bezzasadne uznanie, że skarżący nie dopełnił formalności związanych z przerejestrowaniem Spółki do dnia 31 grudnia 2015 r., podczas gdy formalności te zostały przez skarżącego dopełnione w wymaganym przepisami terminie, a co wynika wprost z akt postępowania rejestrowego BY XIII Ns Rej. KRS 10670/14/873 (Sąd Rejonowy w Bydgoszczy).
2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
a) art. 106 § 3 w zw. z art. 113 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) przez nieprzeprowadzenie dowodu uzupełniającego z urzędu tj. wniosku złożonego w dniu 5 września 2014 r. przez C. sp. z o.o. o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego, jak również akt postępowania rejestrowego BY XIII NS Rej. KRS 10670/14/873 (Sąd Rejonowy w Bydgoszczy) mimo, że dowody te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i nie spowodowałby nadmiernego przedłużenia postępowania, a brak ich przeprowadzenia spowodował ustalenie błędnego stanu faktycznego polegającego na uznaniu, że Spółka nie złożyła wniosku o wpis do rejestru przed dniem 1 stycznia 2016 r.;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. przez nieuzasadnione uznanie, że kontrolowane postępowanie administracyjne dotknięte jest wadą dotyczącą naruszenia przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na wynik sprawy, w sytuacji gdy organ dokonał właściwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i w sposób prawidłowy ustalił, iż wnioskodawcy i Gminie, jako aktualnemu właścicielowi nieruchomości, przysługiwał przymiot strony prowadzonego postępowania administracyjnego, a co doprowadziło do niesłusznego uchylenia decyzji organów I i II instancji;
c) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na:
- przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym przez uznanie, że skarżący nie dopełnił formalności związanych z przerejestrowaniem Spółki do dnia 31 grudnia 2015 r., podczas gdy formalności te zostały przez skarżącego dopełnione w wymaganym przepisami terminie, co pozostaje w sprzeczności z aktami o postępowania rejestrowego, a dokładnie wnioskiem z 5 września 2014 r., w którym zostało wskazane, że w tym dniu skarżący złożył wniosek o wpisanie Spółki do Krajowego Rejestru Sądowego,
- wewnętrznej sprzeczności uzasadnienia zaskarżonego wyroku, albowiem Sąd stwierdza jednocześnie, iż "w decyzji z 10 lutego 2020 r. organ prawidłowo ustalił, że przedsiębiorstwo objęte zarządzeniem prowadzone było przez Spółkę C. Sp. z o.o. z siedzibą w L., i jednocześnie, że organ przedwcześnie jednak uznał, że wnioskodawca niniejszego postępowania jest podmiotem tożsamym z właścicielem przedsiębiorstwa", w sytuacji gdy ustalenie, że przedsiębiorstwo objęte zarządzeniem prowadzone było przez Spółkę C. Sp. z o.o. z siedzibą w L., prowadzi wprost do uznania, że Spółka pozostaje właścicielem przedsiębiorstwa.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd I Instancji podjął wątpliwości co do przymiotu strony postępowania z uwagi na brak informacji w elektronicznej wersji Krajowego Rejestru Sądowego o wniosku skarżącego o wpis do rejestru dokonanego przed datą 1 stycznia 2016 r. i poczynił ustalenia w oparciu o informacje zawarte w Krajowym Rejestrze Sądowym, lecz z niewiadomych powodów zaniechał przeprowadzenia dowodu z akt postępowania rejestrowego, co wyjaśniłoby zachodzące w sprawie rzekome wątpliwości. Sąd powziąwszy wątpliwości co do terminów wpisów w Krajowym Rejestrze Sądowym nie zobowiązał również Spółki do ustosunkowania się do kwestii samego procesu rejestracji. Tym samym pozbawił Spółkę możliwości rozwiania powyższych wątpliwości przez złożenie wniosku dowodowego o dołączenie do akt niniejszej sprawy akt rejestrowych i przeprowadzenie z nich niezbędnych dowodów. Tymczasem ustalenia dokonane przez organ pozostają prawidłowe w świetle dokumentacji zawartej w aktach rejestrowych Spółki. Sąd przedstawił więc stan sprawy w sposób niezgodny ze stanem rzeczywistym. To doprowadziło z kolei do niesłusznego uchylenia decyzji organów I i II instancji.
W skardze kasacyjnej zwrócono także uwagę na niekonsekwencję twierdzeń Sądu, który przyjął, że w decyzji z 10 lutego 2020 r. organ prawidłowo ustalił, że przedsiębiorstwo objęte zarządzeniem prowadzone było przez Spółkę C. Sp. z o.o. z siedzibą w L., a jednocześnie przyjął, że organ przedwcześnie uznał, że wnioskodawca jest podmiotem tożsamym z właścicielem przedsiębiorstwa. Nadto, Sąd I instancji w oderwaniu od powszechnej wiedzy pominął okoliczność, iż po utworzeniu samorządu gminnego w 1990 r. i samorządu powiatowego w 1999 r., jednostki samorządu terytorialnego nabyły z mocy prawa własność nieruchomości. Jednakże niezbędnym dla potwierdzenia nabycia tego prawa jest ostateczna decyzja właściwego wojewody. Tym samym, bezsprzecznie Gminie przysługiwał status strony postępowania, nieujawnienie zaś w księgach wieczystych przez Gminę prawa własności działek, nie niesie za sobą skutku bezskuteczności decyzji Wojewody.
Minister w skardze kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, względnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Organ zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Sądowi I instancji zarzucono:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj:
1. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 112, z późn. zm.; dalej: ustawa o KRS) w zw. z art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm.; dalej: k.p.a.) przez błędną wykładnię polegającą na pominięciu prawnego domniemania prawdziwości wpisów ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS) i przyjęciu możliwości badania oraz kwestionowania prawdziwości (prawidłowości) wpisu wnioskodawczyni — C. sp. z o.o. w L. do KRS przez organ nadzoru, w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego, w celu dokonania ustaleń w zakresie interesu prawnego podmiotu w rozumieniu art. 28 k.p.a., podczas gdy organ prowadzący postępowanie "nieważnościowe" jest zobligowany do uwzględnienia ww. domniemania, a ponadto w toku sprawy nie zgromadzono żadnych dowodów, które mogłyby podważać prawidłowość tego wpisu;
2. art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, z późn. zm.; dalej: k.p.c.) w zw. z art. 1 k.p.c., art. 2 § 1 k.p.c., art. 13 § 2 k.p.c. i art. 6945 § 1 k.p.c. w zw. z art. 7 i art. 23 ust. 1 i 2 ustawy o KRS w zw. z art. 28 k.p.a. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu możliwości nieuwzględnienia przez organ nadzoru przy orzekaniu, prawomocnego postanowienia sądu rejestrowego o wpisie do KRS, który potwierdza istnienie interesu prawnego wnioskodawczyni oraz przyjęciu możliwości badania i kwestionowania przez organ takiego orzeczenia sądowego, podczas gdy organ administracji publicznej jest związany ww. postanowieniem sądu i nie jest właściwy do oceny oraz podważania prawidłowości postępowania rejestrowego oraz wpisów ujawnionych w KRS;
3. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 140 ustawy z dnia 23 kwietnia 1966 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r., poz. 1740) w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191; dalej: ustawa komunalizacyjna) w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r. poz. 2204, z późn. zm.; dalej: k.w.h.) przez błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że kluczową okolicznością dla ustalenia faktycznego statusu własnościowego nieruchomości, przekładającego się na określenie podmiotu posiadającego interes prawny do występowania w przedmiotowym postępowaniu "nieważnościowym" oparty na prawie własności do nieruchomości, jest ujawniony wpis tego prawa na rzecz określonego podmiotu w księdze wieczystej i domniemanie prawdziwości tego wpisu, przy jednoczesnym pominięciu bezspornego, rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości i materialnoprawnej podstawy interesu prawnego Gminy Łabiszyn do udziału w przedmiotowym postępowaniu, tj. prawa własności nieruchomości nabytego z mocy prawa, co znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym w toku sprawy, m.in. w decyzjach komunalizacyjnych Wojewody Bydgoskiego.
II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a. przez brak oddalenia skargi i uchylenie decyzji Ministra, pomimo prawidłowych rozstrzygnięć organu, w tym prawidłowych ustaleń w zakresie kręgu podmiotowego postępowania i interesu prawnego wnioskodawczyni oraz skarżącej;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. przez uchylenie decyzji organu w wyniku błędnego przyjęcia, że organ naruszył ww. przepisy postępowania administracyjnego i niezasadnego uznania, że organ w toku postępowania administracyjnego nie podjął wszelkich czynności mających na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy w zakresie podmiotowym i interesu prawnego wnioskodawczyni oraz skarżącej, w sytuacji gdy zebrany materiał dowodowy, jest wystarczający dla dokonania prawidłowych ustaleń w powyższym zakresie i nie zawiera dokumentów, które podważałyby prawidłowość dokonanych ustaleń przez organ.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Minister podkreślił, że organ na podstawie całokształtu materiału dowodowego sprawy ustalił, że prawo własności do przedsiębiorstwa objętego przedmiotowym postępowaniem "nieważnościowym" oraz nieruchomości, na której było ono zorganizowane, w dacie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego, przysługiwało osobie prawnej prowadzonej pod firmą: C. Sp. z o.o. z siedzibą w L., której udziałowcami byli: P.K. i B.W., natomiast interes prawny wnioskodawczyni – C. sp. z o.o. z siedzibą w L. potwierdza dołączony do wniosku odpis z Krajowego Rejestru Sądowego nr [...], w którym ujawniono dane o wcześniejszej rejestracji spółki w R.. W toku prowadzonego postępowania nie pozyskano dowodu, który podważałby prawidłowość prawomocnego postanowienia sądu rejestrowego o wpisie (przerejestrowaniu) do KRS ww. spółki. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1 ustawy o KRS domniemywa się, że dane wpisane do Rejestru są prawdziwe. Tym samym, stanowisko sądu, wskazujące na istnienie wątpliwości, co do interesu prawnego wnioskodawczyni jest nieuprawnione. Takich wątpliwości zdecydowanie nie może uzasadniać fakt, że wpis do KRS ww. spółki nastąpił w dniu 17 grudnia 2017 r. Dla kontynuowania bytu prawnego "dawnych" spółek wpisanych do Rejestru Handlowego znaczenie miał termin wskazany w art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121 poz. 770, z późn. zm.), tj. termin złożenia wniosku o wpis do KRS — do 31 grudnia 2015 r. Z odpisu KRS wnioskodawczyni, bezspornie wynika, że została przerejestrowana z RHB do KRS — obowiązek ujawnienia takiej informacji wynikał z obowiązującego w dacie wpisu do KRS przedmiotowej spółki, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 17 listopada 2014 r. w sprawie szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz. U. poz. 1667). Wpis ten zatem potwierdza fakt wcześniejszego ujawnienia spółki we właściwym rejestrze i pozwala na identyfikację z podmiotem ujawnionym w Rejestrze Handlowym. Badanie poprawności wpisu dokonanego do rejestru sądowego nie może mieć miejsca w postępowaniu administracyjnym przez organ je prowadzący.
Minister w odniesieniu do podważanego przez Sąd interesu prawnego Gminy w postępowaniu podniósł, że dla skuteczności przeniesienia własności nieruchomości nie jest wymagany stosowny wpis w księdze wieczystej, a ujawniony w niej stan własnościowy nieruchomości może odbiegać od rzeczywistego. Interes prawny Gminy Łabiszyn wynika z prawa własności do nieruchomości, które nabyła z mocy prawa na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, co zostało stwierdzone deklaratoryjnymi decyzjami Wojewody Bydgoskiego.
W odpowiedzi na skargi kasacyjne Gmina wniosła o ich oddalenie w całości, a w przypadku uwzględnienia którejkolwiek z tych skarg, o uchylenie wyroku i rozpoznanie skargi przez uchylenie w całości decyzji Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z 8 grudnia 2020 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z jednoczesnym umorzeniem postępowania oraz o zasądzenie na rzecz Gminy zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a., skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznane w tych granicach skargi kasacyjne okazały się uzasadnione.
Zasadne są zarzuty obu skarg kasacyjnych skierowane przeciwko stanowisku Sądu I instancji o braku dostatecznego wyjaśnienia, czy uczestnicząca w postępowaniu Spółka jest podmiotem, któremu przysługiwało prawo własności przedsiębiorstwa objętego kwestionowanym w postępowaniu nadzwyczajnym zarządzeniem w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu. Zasadny jest w szczególności zarzut Spółki naruszenia art. 106 § 3 w zw. z art. 113 § 1 p.p.s.a. i art. 9 ust. 2a pwKRS oraz zarzuty Ministra naruszenia art. 17 ust. 1 uKRS i art. 365 § 1 k.p.c.
Jak wynika z akt sprawy, Spółka jest ujawniona w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. W rejestrze tym ujawniono także dane dotyczące wcześniejszej rejestracji Spółki w R.. Sąd I instancji odnotował tę okoliczność, niezasadnie jednak ją pominął i nie ustalił, czego taki wpis dowodzi i jakie może znaczenie w kontekście podnoszonych przez Sąd I instancji wątpliwości.
Zgodnie z art. 7 pwKRS, podmiot podlegający obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, zgodnie z przepisami uKRS, wpisany do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie ustawy, był obowiązany do złożenia wniosku o wpis do rejestru przedsiębiorców. Wniosek o wpis do rejestru przedsiębiorców podlegał złożeniu do sądu prowadzącego dotychczasowy rejestr sądowy, na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie ustawy. Wraz z tym wnioskiem, sąd prowadzący rejestr sądowy na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie ustawy przekazywał właściwemu sądowi rejestrowemu akta dotyczące podmiotu objętego wnioskiem. (art. 7a ust. 1 i 3 pwKRS). Procedura ta oznacza, że sąd rejestrowy, właściwy do rozpoznania wniosku o wpis, dysponował aktami dotyczącymi podmiotu podlegającego ujawnieniu w rejestrze.
Zgodnie natomiast z art. 38 pkt 1) lit. e) uKRS, w dziale 1 rejestru przedsiębiorców zamieszcza się oznaczenie poprzedniego numeru rejestru sądowego. Znajdujący się w aktach wypis z KRS zawiera taki wpis i podaje numer dotychczasowego rejestru sądowego. Oznacza to, że Spółka ujawniona aktualnie w KRS, był uprzednio ujawniona w rejestrze sądowym, nr akt R..
Zasadnie Minister zwraca w skardze kasacyjnej uwagę na domniemanie z art. 17 ust. 1 uKRS, zgodnie z którym domniemywa się, że dane wpisane do rejestru są prawdziwe. Żaden materiał z akt sprawy nie daje podstaw do podważenia tego domniemania. Zasadnie także wskazano, że wpis do sądu rejestrowego następuje na podstawie postanowienia sądu rejestrowego, jest zatem orzeczeniem sądowym. Do postępowania rejestrowego, zgodnie z art. 7 uKRS i art. 13 § 1 k.p.c., ma zastosowanie art. 365 § 1 k.p.c., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej. Poddając w wątpliwość tożsamość podmiotów ujawnionych w poprzednim i obecnym rejestrze sądowym, Sąd I instancji naruszył wskazane przepisy.
Zasadny jest także zarzut Spółki naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a., na podstawie którego sąd może również z urzędu przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jeżeli Sąd I instancji powziął wątpliwości co do tożsamości podmiotów wpisanych w rejestrach, to miała ona charakter wątpliwości istotnej także z tego względu, na jaki zwrócił uwagę Sąd I instancji w końcowej części uzasadnienia, wskazując na skutki zmiany przepisów k.p.a. regulujących stwierdzenie nieważności. Sąd I instancji wskazał, że wobec ewentualnego potwierdzenia, że wnioskodawcy rzeczywiście przysługiwał przymiot strony, organ będzie zobowiązany do zbadania, czy zachodzą przesłanki pozwalające na umorzenie postępowania z uwagi na przepis art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. poz. 1491). Jest to istotna zmiana sytuacji prawnej podmiotu, co powinno skutkować po stronie Sądu I instancji skorzystaniem z uprawnienia przewidzianego w art. 106 § 3 p.p.s.a. i przeprowadzeniem z urzędu dowodu z akt postępowania rejestrowego. Wobec zaniechania w tym zakresie, Sąd i Instancji nie miał podstaw do przyjęcia, że przepis art. 9 ust. 2a pwKRS mógł mieć w sprawie znaczenie, a brak wyjaśnienia przez organ kwestii daty złożenia wniosku rejestrowego przez Spółkę był naruszeniem mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zasadne są również zarzuty skarg kasacyjnych odnoszące się do stanowiska Sądu I instancji w kwestii obecnego właściciela nieruchomości. Sąd I instancji powołał się w tym zakresie na wpis w księdze wieczystej i domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2204, dalej: k.w.h.), zgodnie z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to ma jednak charakter wzruszalny. Aktualnie dominuje pogląd, który Naczelny Sąd Administracyjny podziela, że wzruszenie domniemania, u którego podstaw znajduje się zasada wiarygodności ksiąg wieczystych, może nastąpić w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu (tak S. Rudnicki [w:] Komentarz do ustawy o księgach wieczystych i hipotece [w:] Ustawa o księgach wieczystych i hipotece, przepisy o postępowaniu w sprawach wieczystoksięgowych. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2009, art. 3). Zarówno w piśmiennictwie jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuj pogląd, zgodnie z którym, w każdym postępowaniu można przeprowadzić dowód, który prowadzi do obalenia wniosku wynikającego z tych domniemań (T. Czech [w:] Księgi wieczyste i hipoteka. Komentarz. Tom I. Księgi wieczyste, wyd. III, LEX/el. 2025, art. 3, teza 105 i 106 oraz powołane tam piśmiennictwo i orzeczenia). Możliwe jest podważanie domniemań z art. 3 k.w.h. także w innych postępowaniach niż proces w trybie art. 10 k.w.h., w których rzeczywisty stan prawny nieruchomości ma znaczenie jako przesłanka zgłaszanych żądań lub obrony przed nimi, jednak wówczas skutki obalenia domniemania ograniczają się do tego postępowania i jego stron, nie uzasadniając zmiany treści wpisów figurujących w księdze (tak uzasadnienie uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 18 maja 2010 r., III CZP 134/09, OSNC 2010/10, poz. 131).
Fałszywa jest zatem teza postawiona przez Sąd I instancji, że domniemanie takie, wynikające z wpisu w księdze wieczystej, nie może być obalone ramach postępowania administracyjnego. Oczywiście, na drodze postępowania administracyjnego nie można doprowadzić do zmiany wpisów w księdze wieczystej, ani usunąć ochrony wynikającej z art. 5 k.w.h., nie jest jednak wykluczone przeprowadzenie dowodu na okoliczność ustalenia, kto jest stroną postępowania i komu przysługuje tytuł do nieruchomości, jeżeli dowodem tym są wpisy w publicznym rejestrze, jakim jest ewidencja gruntów i budynków oraz decyzja administracyjna, dotyczące skutku komunalizacji z mocy prawa.
Zgodnie z art. 23 ust. 3 pkt 1a ustawy z 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1151 z późn. zm., dalej: p.g.i.k.), organy administracji publicznej przekazują właściwemu staroście odpisy ostatecznych decyzji administracyjnych, wraz z załącznikami oraz innymi dokumentami stanowiącymi integralną ich część, w sprawie o nabyciu, zmianie lub utracie prawa własności do nieruchomości, a w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego także o nabyciu, zmianie lub utracie prawa użytkowania wieczystego, trwałego zarządu lub innej formy władania tą nieruchomością. Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. b) p.g.i.k., informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji z urzędu, jeżeli zmiany tych informacji wynikają z dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1-4 p.g.i.k. W sprawie nie zakwestionowano faktu wydania przez Wojewodę Bydgoskiego decyzji na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.), stwierdzających nabycie przez Gminę prawa własności działek nr [...] i [...], co stanowiło podstawę do przyjęcia, że tytuł do działek przysługuje aktualnie Gminie.
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Ponownie prowadząc postępowanie Sąd I instancji uwzględni przedstawione powyżej stanowisko i przeprowadzi kontrolę zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono zgodnie z art. 203 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym stronie, która wniosła skargę kasacyjną, należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego od skarżącego - jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę. Koszty te zasądzono dla każdego ze skarżących kasacyjnie, zgodnie z wnioskami.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI