I OSK 1045/08

Naczelny Sąd Administracyjny2009-02-27
NSAAdministracyjneWysokansa
dodatek mieszkaniowygospodarstwo domowedochódpostępowanie administracyjneustalenie stanu faktycznegoNSAWSAprawo socjalne

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że organy administracji nieprawidłowo ustaliły liczbę osób w gospodarstwie domowym skarżącego, co jest kluczowe dla przyznania dodatku mieszkaniowego.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego S. S. ze względu na przekroczenie progu dochodowego, który zależał od liczby osób w gospodarstwie domowym. Po wieloletnim postępowaniu i kilku wyrokach WSA, NSA uchylił ostatni wyrok WSA, stwierdzając, że organy administracji nie wywiązały się z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, w szczególności liczby osób faktycznie zamieszkujących ze skarżącym, co było wielokrotnie wskazywane przez sądy administracyjne.

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Sprawa toczyła się od 2003 roku i wielokrotnie wracała do sądów administracyjnych z powodu problemów z ustaleniem faktycznej liczby osób w gospodarstwie domowym skarżącego, co jest kluczowe dla obliczenia dochodu na członka rodziny i przyznania dodatku. NSA uznał, że WSA wadliwie przyjął, iż organy administracji zastosowały się do wcześniejszych wytycznych sądów dotyczących ustalenia stanu faktycznego. Sąd kasacyjny podkreślił, że organy miały obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, w tym przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i rozpatrzenia oświadczenia córki skarżącej, a nie opierania się jedynie na pierwotnym wniosku skarżącego i braku dowodów przedstawionych przez niego na późniejszym etapie. Wobec niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego, NSA nie mógł ocenić zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, WSA wadliwie przyjął, że organy administracji zastosowały się do wytycznych sądu. NSA stwierdził, że organy nie wykonały należycie obowiązku ustalenia stanu faktycznego, w szczególności liczby osób faktycznie zamieszkujących ze skarżącym.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że sądy administracyjne wielokrotnie wskazywały na konieczność prawidłowego ustalenia liczby osób w gospodarstwie domowym, co jest kluczowe dla przyznania dodatku mieszkaniowego. Organy nie przeprowadziły wyczerpującego postępowania dowodowego, nie rozważyły oświadczenia córki skarżącego i nie wyjaśniły przyczyn braku dowodów przedstawionych przez skarżącego, naruszając tym samym zasadę prawdy obiektywnej i obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

u.d.m. art. 3 § 1

Ustawa o dodatkach mieszkaniowych

Dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom, o których mowa w art. 2 ust. 1, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekracza 175% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 125% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku.

u.d.m. art. 4

Ustawa o dodatkach mieszkaniowych

Przez gospodarstwo domowe rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy, samodzielnie zajmującą lokal albo gospodarstwo prowadzone przez tę osobę wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby.

P.p.s.a. art. 153

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą ten sąd oraz organ, którego działanie było zaskarżone.

K.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Organy prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów państwa, pogłębiając świadomość i kulturę prawną obywateli.

K.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Pomocnicze

u.d.m. art. 17

Ustawa o dodatkach mieszkaniowych

P.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.

P.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd wydaje wyrok po przeprowadzeniu rozprawy, chyba że ustawa stanowi inaczej.

P.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę.

K.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ ocenia na podstawie materiału dowodowego, czy istnieje prawda obiektywna.

K.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

K.p.a. art. 75 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 153 P.p.s.a. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, który wadliwie uznał, że organy administracji zastosowały się do wcześniejszych wytycznych sądu dotyczących ustalenia liczby osób w gospodarstwie domowym. Naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77 K.p.a.) przez organy administracji, które nie wyczerpały materiału dowodowego i nie ustaliły prawidłowo stanu faktycznego. Naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. przez WSA za nieprecyzyjne przedstawienie stanu sprawy.

Godne uwagi sformułowania

Ustalenie tej liczby jest warunkiem koniecznym i nie może budzić wątpliwości. Organy miały obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich istotnych okoliczności faktycznych. Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego.

Skład orzekający

Maria Wiśniewska

przewodniczący sprawozdawca

Anna Lech

sędzia

Anna Łukaszewska - Macioch

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Należy cytować w sprawach dotyczących dodatków mieszkaniowych, gdzie kluczowe jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, w szczególności liczby osób w gospodarstwie domowym, oraz w sprawach dotyczących stosowania art. 153 P.p.s.a. i obowiązku organów do wyczerpującego zebrania materiału dowodowego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki postępowania w sprawie dodatków mieszkaniowych, ale zasady dotyczące ustalania stanu faktycznego i związania wytycznymi sądu mają szersze zastosowanie w postępowaniu administracyjnym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak długo i skomplikowanie może trwać postępowanie administracyjne z powodu błędów w ustaleniu stanu faktycznego, nawet w stosunkowo prostych sprawach jak dodatek mieszkaniowy. Podkreśla znaczenie prawidłowego prowadzenia postępowania dowodowego przez organy.

Wieloletnia batalia o dodatek mieszkaniowy: NSA wskazuje na kluczowe błędy organów w ustalaniu liczby domowników.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1045/08 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2009-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-08-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Lech
Anna Łukaszewska - Macioch
Maria Wiśniewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne
Dodatki mieszkaniowe
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1326/07 - Wyrok WSA w Warszawie z 2007-12-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 71 poz 734
art.3 ust.1
Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) Sędziowie NSA Anna Lech NSA Anna Łukaszewska-Macioch Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1326/07 w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżony wyrok i przekuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 1326/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego.
W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] sierpnia 2003 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego S. S.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [...] lipca 2003 r. S. S. wniósł o przyznanie dodatku mieszkaniowego oświadczając, iż w skład jego gospodarstwa domowego wchodziło 5 osób. Prezydent m.st. Warszawy wyżej wskazaną decyzją z [...] sierpnia 2003 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na to, że suma miesięcznych wydatków przypadających na normatywną powierzchnię mieszkania nie przekroczyła 12% miesięcznych dochodów pięcioosobowego gospodarstwa domowego wnioskodawcy. W odwołaniu S. S. zarzucił Prezydentowi m.st. Warszawy błędne ustalenie liczby osób wchodzących w skład jego gospodarstwa domowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] października 2003 r. sygn. akt [...] utrzymało jednak w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] sierpnia 2003 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 maja 2004 r., sygn. I SA 2495/03, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] października 2003 r., ze względu na brak prawidłowego ustalenia przez organ liczby osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego S. S. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...] uchyliło decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] sierpnia 2003 r., nr [...] i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 września 2005 r., sygn. I SA/Wa 1544/04 uchylił wyżej wskazaną decyzję z dnia [...] sierpnia 2004 r. wobec przyjęcia, że przekazanie sprawy Prezydentowi m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania było nieuzasadnione.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] sierpnia 2006 r. Powyższa decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została ponownie zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 21 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1296/06 orzekł o jej uchyleniu. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że skoro przyznanie dodatku mieszkaniowego uzależnione jest od liczby osób przebywających w gospodarstwie domowym, to ustalenie tej liczby jest warunkiem koniecznym i nie może budzić wątpliwości.
Realizując wytyczne Sądu, organ w dniu [...] kwietnia 2007 r. przeprowadził rozprawę administracyjną, w trakcie której S. S. zobowiązał się do przedstawienia dowodów na okoliczność, że jego córka E. S. nie mieszkała z nim w czasie, gdy wnioskował o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Skarżący takich dowodów nie przedstawił i Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] sierpnia 2003 r., nr [...], przyjmując, iż córka skarżącego należała do kręgu osób przebywających w jego gospodarstwie domowym.
Decyzja z dnia [...] czerwca 2007 r. stała się przedmiotem kolejnej skargi S. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W powołanym na wstępie wyroku dnia 12 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Sąd wskazał, że istota sprawy sprowadzała się do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, tj. do poprawnego ustalenia liczby osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 71, poz. 734 ze zm.), dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom, o których mowa w art. 2 ust. 1, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekracza 175% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 125% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku, z zastrzeżeniem art. 6 ust. 8. Z kolei art. 4 tej ustawy stanowi, że przez gospodarstwo domowe rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy, samodzielnie zajmującą lokal albo gospodarstwo prowadzone przez tę osobę wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby.
W ocenie Sądu, organy administracji prawidłowo ustaliły liczbę osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego skarżącego, w pełni realizując tym samym wytyczne zawarte w uzasadnieniach wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zapadłych w tej sprawie. Sąd podkreślił, że sam skarżący podał we wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego, iż w skład jego gospodarstwa domowego wchodzi 5 osób. Skarżący nie odpowiadał na kierowane do niego przez organ wezwania dotyczące udzielenia szczegółowych informacji o osobach pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie. Nie przedstawił również innych dowodów na okoliczność, że w dacie składania wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego jego córka E. S. mieszkała poza miejscem zameldowania (czyli nie ze skarżącym). Do przedłożenia tych dowodów skarżący zobowiązał się na rozprawie administracyjnej.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wobec braku dowodów na okoliczność, że córka skarżącego prowadziła osobne gospodarstwo domowe, a tym samym nie wchodziła w skład jego gospodarstwa domowego, organy administracji prawidłowo przyjęły za podstawę ustalenia liczby osób pozostających w gospodarstwie domowym skarżącego dane zawarte w jego oświadczeniu oraz informacje przedstawione w tym przedmiocie przez administratora budynku.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł S. S., zaskarżając go w całości oraz wskazując na obie podstawy kasacyjne wymienione w art. 174 P.p.s.a.
W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.) skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego przez uznanie niewłaściwego zastosowania art. 3 ust. 1 w zw. z art. 4 i art. 17 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie za zgodne z prawem, mimo że uchybienia przepisów proceduralnych doprowadziły do wadliwego ustalenia stanu faktycznego i w konsekwencji nie dawały podstawy do odmowy przyznania mu dodatku mieszkaniowego.
Natomiast w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art.174 ust. 2 P.p.s.a.) skarżący zarzucił wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 153 P.p.s.a. przez zaakceptowanie wadliwego wykonania w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2007 r. poprzedniego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1296/06, co spowodowało, że zarówno ten organ, jak i Sąd nie zastosowały się do wskazań zawartych w wyroku, wbrew nakazowi wynikającemu z tego przepisu,
2) art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. przez nieprecyzyjne, w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, przedstawienie stanu sprawy, co miało wpływ na wadliwą ocenę zgodności z prawem przeprowadzonego postępowania administracyjnego, a w konsekwencji zaskarżonej decyzji,
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. przez jego niezastosowanie mimo naruszenia przez Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Warszawie w decyzji z dnia [...] czerwca 2007 r. przepisów art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy,
4) art. 151 P.p.s.a. przez jego zastosowanie i wydanie na jego podstawie wyroku mimo braku podstaw do oddalenia skargi.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że w poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1296/06, Sąd stwierdził, że przyznanie dodatku uzależnione jest m.in. od liczby osób przebywających w gospodarstwie domowym. Podkreślił, że ustalenie tej liczby jest warunkiem koniecznym w tym względzie i nie może nasuwać żadnych wątpliwości. Zwrócił również uwagę, że zalecenie w tym zakresie wynikało już z wcześniejszego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2004 r., sygn. akt I SA 2495/03. Jednakże organ nie zrealizował tego zalecenia, dlatego też Sąd nakazał mu ustalić faktyczną liczbę osób zamieszkujących w przedmiotowym lokalu.
Naruszenie art. 153 P.p.s.a. nastąpiło w wyniku wadliwego wykonania wymienionego wyżej wyroku. Sąd uznał bowiem, że organy administracji prawidłowo ustaliły liczbę osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego skarżącego, w pełni realizując wytyczne zawarte w uzasadnieniach jego wyroków zapadłych w sprawie. Tymczasem wyroki te nie zawierały innych wskazań co do prowadzenia dalszego postępowania, poza wyraźną dyspozycją ustalenia faktycznej liczby osób, od której uzależnione jest zastosowanie przepisów ustawy o dodatku mieszkaniowym. Okoliczność ta nadal nie została wyjaśniona, chociaż Sąd uznał, że wystarczające są w tym zakresie dane zawarte w oświadczeniu skarżącego w momencie składania wniosku oraz informacje administratora budynku. Sąd nie wziął jednak pod uwagę, że skarżący następnie wielokrotnie i konsekwentnie korygował podaną pierwotnie liczbę osób, nie ustosunkował się do oświadczenia córki skarżącego E. S., zaakceptował brak wyjaśnienia przez organ administracji okoliczności, które uniemożliwiły stronie dostarczenie dowodów, do złożenia których zobowiązał się w trakcie rozprawy administracyjnej.
W ocenie skarżącego, naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. nastąpiło przez nieprecyzyjne przedstawienie w świetle akt sprawy stanu sprawy z zaakcentowaniem okoliczności treści wniosku, przy pominięciu zmian stanowiska skarżącego co do liczby osób na dalszych etapach postępowania. Końcowy wniosek co do prawidłowego ustalenia przez organ administracji liczby osób zamieszkałych w lokalu Sąd wyprowadził z braku dowodów, które miał dostarczyć skarżący, bez jednoczesnego zatem wyjaśnienia przyczyn tego stanu, a także bez uwzględnienia stanowiska skarżącego prezentowanego w trakcie trwającego kilka lat postępowania i oświadczenia jego córki.
Okoliczność, że skarżący we wniosku o wydanie decyzji podał określoną liczbę osób zamieszkujących w przedmiotowym lokalu nie może być przesądzająca, bowiem na późniejszym etapie postępowania wnioskodawca wielokrotnie i konsekwentnie to korygował. Pominięcie zmiany informacji o liczbie osób zamieszkujących ze skarżącym i niewzięcie tego faktu pod rozwagę przy prezentowaniu ustaleń naruszyło nie tylko art. 141 § 4 P.p.s.a., ale także spowodowało, że Sąd nie dostrzegł naruszenia w tym zakresie w zaskarżonej decyzji art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. W sprawie organ oceniał zachowanie skarżącego w sposób dla niego niekorzystny, nie dociekając przyczyn, które uniemożliwiły skarżącemu wykonanie zobowiązania podjętego na rozprawie administracyjnej i nie uwzględniając zmiany jego początkowego stanowiska co do liczby osób przebywających w lokalu. Tym samym nie prowadził postępowania w sposób, który respektowałby słuszny interes strony.
Skarżący podniósł ponadto, że art. 8 K.p.a. nakazuje organowi prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa oraz pogłębiający kulturę i świadomość prawną obywateli. Biorąc pod uwagę osobę skarżącego, a zwłaszcza jego stan zdrowia, organ powinien przeprowadzić postępowanie w sposób uwzględniający także ten aspekt podejmowanych przez skarżącego działań w postępowaniu. W konsekwencji nadal nie została ustalona kluczowa dla prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego okoliczność dotycząca liczby osób zamieszkałych w lokalu skarżącego w momencie składania wniosku. Tym samym Sąd nie miał przesłanek do uznania, że decyzja odpowiada prawu. Nie można bowiem przy nieustalonym w sposób niewątpliwy stanie faktycznym stwierdzić, czy prawidłowo zostały zastosowane wskazane w podstawie kasacyjnej przepisy ustawy o dodatkach mieszkaniowych.
W konkluzji skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu
w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnika ustanowionego z urzędu, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Należy zgodzić się ze skarżącym, że z art. 153 P.p.s.a. wynika, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą ten sąd oraz organ, którego działanie było zaskarżone. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyrokach: z dnia 14 maja 2004 r. (sygn. akt. I SA 2495/03) i 21 listopada 2006 r. (sygn. akt II SA/Wa 1296/06) stwierdził jednoznacznie, że przyznanie dodatku mieszkaniowego S. S. w związku z jego wnioskiem złożonym w dniu [...] lipca 2003 r. uzależnione jest od prawidłowego ustalenia liczby osób, z którymi prowadził wspólne gospodarstwo domowe. Ustalenie tego faktu jest niezbędne, bowiem zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom, o których mowa w art. 2 ust. 1, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekracza 175% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 125% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku, z zastrzeżeniem art. 6 ust. 8. Z kolei art. 4. powołanej ustawy stanowi, że przez gospodarstwo domowe rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy, samodzielnie zajmującą lokal albo gospodarstwo prowadzone przez tę osobę wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby.
Wskazania zawarte we wskazanych wyżej wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie co do dalszego postępowania były wynikiem dokonanej w nich oceny prawnej zagadnienia przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego i dotyczyły sposobu dalszego postępowania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie przy kolejnym rozpoznawaniu sprawy. Wskazania te, sformułowane w sposób jednoznaczny i konkretny, określały jaki powinien być kierunek postępowania dowodowego w celu uniknięcia wadliwości w ustaleniach niezbędnych do wyjaśnienia stanu sprawy w zakresie liczby osób wspólnie zamieszkujących ze skarżącym w chwili złożenia przez niego wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie rozpoznając ponownie sprawę było tymi wskazaniami związane. Mimo takiego stanu rzeczy nie wykonało ich należycie.
Odmiennego w tym względzie stanowiska Sądu pierwszej instancji nie można akceptować. Przede wszystkim dlatego, że przeprowadzone przez organ postępowanie dowodowe i dokonana jego ocena były ułomne z punktu widzenia wymagania poszukiwania prawdy obiektywnej. Wprawdzie można byłoby uznać, że dla prawidłowego wyjaśnienia spornej kwestii wystarczyłoby samo przeprowadzenie rozprawy, jednakże tyko wtedy, gdyby rozprawa zostałaby przeprowadzona w sposób właściwy i zapewniający wyjaśnienie tej kwestii. Z protokołu przeprowadzonej w dniu [...] kwietnia 2007 r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozprawy wynika, że brali w niej udział S. S. oraz przedstawiciel Prezydenta m.st. Warszawy. Nie stawiła się natomiast na nią córka skarżącego – E., której nieobecność została usprawiedliwiona. Z protokołu tego wynika poza tym, że odebrano jedynie oświadczenia od osób obecnych. Oświadczenia te wskazują między innymi, że S. S. potrzymał swoje twierdzenie, iż córka E. "nie mieszkała z nim z powodu małego mieszkania". Ponadto stwierdził, "że mieszkanie córki na ul. [...] może potwierdzić przyjaciel." Na rozprawie skarżący zobowiązał się do złożenia w terminie dwóch tygodni oświadczeń trzech osób, które potwierdzą fakt zamieszkiwania jego córki przy ul. Konstancińskiej.
Z tego zobowiązania wprawdzie nie wywiązał się, jednak fakt ten nie zwalniał organu z ustawowego obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i jego rozpatrzenia (art. 77 § 1 K.p.a.), skoro to na organie ciąży obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego i ma podstawowe znaczenie dla ukształtowania całego postępowania dowodowego, a w szczególności dla rozłożenia ciężaru dowodu w postępowaniu administracyjnym. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych ze sprawą oraz prawidłowego ustalenia stanu faktycznego będącego niezbędnym elementem trafnego zastosowania normy prawa materialnego. W celu ustalenia prawidłowego stanu faktycznego sprawy na organie ciąży obowiązek przeprowadzenia też z urzędu odpowiednich dowodów
Zapewne nie było istotne dla sprawy, czy córka skarżącego mieszkała z przyjacielem przy ul. [...], lecz czy mieszkała wspólnie z rodzicami i dwójką rodzeństwa w lokalu o pow. [...] metrów kwadratowych, położonym przy ul. [...] w Warszawie w chwili złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Ażeby poczynić w tej mierze prawidłowe ustalenia organ powinien był, analogiczne do rozwiązania przewidzianego w art. 7 ust. 3 pkt 2 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Obowiązkiem organu było także dokonanie, po uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego, ustalenia, które stanowiłoby właściwą podstawę orzekania. Organ powinien ponadto wskazać w decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł, oraz przyczyny z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 80 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a.). Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak stanowiska organu w odniesieniu do oświadczenia córki skarżącego – E., zawartego w piśmie złożonym przez nią w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w dniu [...] kwietnia 2007 r., a w którym informowała: "w spornym okresie byłam studentką [...], nie mieszkałam z Rodzicami i nie łożyłam na utrzymanie i czynsz". Równocześnie w piśmie tym wniosła o "uwzględnienie oświadczenia przy podejmowaniu decyzji w sprawie". Nie wystąpiły przeszkody prawne, aby pismo E. S. potraktować jako dowód w sprawie, gdyż chodzi tu o źródło informacji mogące przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (art. 75 § 1 K.p.a.).
Konkludując, trzeba podzielić stanowisko skarżącego, że Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia przepisów o postępowaniu w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim dlatego, że wadliwie przyjął, iż organ dostosował się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w wymienionych wyżej wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, czym dopuścił się naruszenia art. 153 P.p.s.a. oraz pozostałych wyszczególnionych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania, a to: art. 141 w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a.
Wobec niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy nie można stwierdzić, czy doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego. Tym samym na obecnym etapie postępowania nie można także odpowiednio i miarodajnie ustosunkować się do zarzutu skarżącego zgłoszonego w tym względzie w skardze kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.