I OSK 1042/24

Naczelny Sąd Administracyjny2024-09-06
NSAnieruchomościWysokansa
wywłaszczenienieruchomośćodszkodowanieMuzeum Westerplattespecustawabezczynność organurażące naruszenie prawaNSApostępowanie administracyjneoperat szacunkowy

NSA oddalił skargę kasacyjną Wojewody, potwierdzając bezczynność organu w ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość pod budowę Muzeum Westerplatte.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Wojewody Pomorskiego od wyroku WSA w Gdańsku, który stwierdził bezczynność Wojewody w ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość pod budowę Muzeum Westerplatte. Wojewoda zarzucał sądowi I instancji naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, kwestionując kwalifikację jego działań jako bezczynności rażąco naruszającej prawo. NSA uznał skargę kasacyjną za nieuzasadnioną, potwierdzając prawidłowość ustaleń WSA co do bezczynności organu i rażącego naruszenia prawa, a także zasadność przyznania stronie skarżącej sumy pieniężnej.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Wojewody Pomorskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który stwierdził bezczynność Wojewody w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość pod budowę Oddziału Muzeum Westerplatte. WSA zobowiązał Wojewodę do załatwienia sprawy w terminie, stwierdził rażące naruszenie prawa i przyznał stronie skarżącej 10.000 zł. Wojewoda zarzucił sądowi I instancji m.in. błędne ustalenie okresu bezczynności, nieuwzględnienie specyfiki sprawy związanej z koniecznością sporządzenia operatu szacunkowego oraz błędną ocenę działań organu. NSA, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, uznał zarzuty za niezasadne. Sąd podkreślił, że postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania trwało ponad 30 miesięcy, a przedłużenia terminu były wielokrotne i nieefektywne. NSA zgodził się z WSA, że bezczynność organu miała charakter rażącego naruszenia prawa, wskazując na nieracjonalne zaniechanie organu w zakresie aktualizacji operatu szacunkowego, który był kluczowym dowodem. Sąd uznał, że działania Wojewody, w tym próba uzyskania zrzeczenia się odszkodowania, nie usprawiedliwiały jego bierności i były nielogiczne. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw, zasądzając od Wojewody na rzecz Gminy Miasta G. zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, bezczynność organu w ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, która trwała przez długi okres i była wynikiem nieracjonalnych działań organu, stanowi rażące naruszenie prawa.

Uzasadnienie

NSA uznał, że długotrwała bezczynność organu, brak racjonalnego uzasadnienia dla przedłużeń terminu oraz zaniechanie działań zmierzających do załatwienia sprawy, w tym aktualizacji kluczowego dowodu (operatu szacunkowego), świadczą o rażącym naruszeniu prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (28)

Główne

p.p.s.a. art. 149 § § 1 pkt 1 i 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 149 § § 1a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 149 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

specustawa art. 22 § ust. 2

Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o inwestycjach w zakresie budowy Muzeum Westerplatte i Wojny 1939 - Oddziału Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku

u.g.n. art. 156 § ust. 4

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 11 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 13 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.f.p. art. 53 § ust. 1

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

k.p.a. art. 13

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 35 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 37 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 12 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 189

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 149 § § 1a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 154 § § 6

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 193

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.g. art. 30 § ust. 2 pkt 3

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 31

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

specustawa art. 2

Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o inwestycjach w zakresie budowy Muzeum Westerplatte i Wojny 1939 - Oddziału Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku

Argumenty

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c), art. 149 § 1 pkt 1 i 3, art. 149 § 1a i art. 149 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 22 ust. 2 specustawy przez przyjęcie, że Wojewoda dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy pominięto całokształt okoliczności sprawy i charakter czynności niezbędnych do jej rozpoznania. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) i art. 149 § 1a p.p.s.a. w związku z art. 22 ust. 2 specustawy przez przyjęcie, że przyczyny zwłoki i nowe terminy były pozorne, gdy organ podejmował wszelkie możliwe działania. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 156 ust. 4 u.g.n. przez zarzucenie organowi braku powodów odstąpienia od potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego, gdy przepis nie nakłada takiego obowiązku. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 2 specustawy i innymi przepisami przez przyjęcie, że kierowanie zapytania o zrzeczenie się odszkodowania świadczy o unikaniu wydania decyzji, gdy było to działanie racjonalne z perspektywy celu publicznego. Zarzut naruszenia art. 149 § 1a p.p.s.a. w związku z art. 22 ust. 2 specustawy, podniesiony w kontekście przewlekłego prowadzenia postępowania, podczas gdy sprawa dotyczy bezczynności.

Godne uwagi sformułowania

bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, bez wątpliwości i wahań można powiedzieć, że naruszono prawo w sposób oczywisty naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne powinnością sądu administracyjnego w sprawie bezczynności organu jest zbadanie nie tylko kwestii samej bezczynności ale także podjęcie rozstrzygnięcia w innych zakresach, w tym m.in. o rażącym naruszeniu prawa, o grzywnie i o sumie pieniężnej środki dodatkowe wskazane w tym przepisie mają charakter dyscyplinująco-represyjny, które powinny być stosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy

Skład orzekający

Jolanta Rudnicka

przewodniczący

Marian Wolanin

członek

Arkadiusz Blewązka

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie bezczynności organu jako rażącego naruszenia prawa, ocena działań organu w postępowaniu odszkodowawczym, rola sądu administracyjnego w kontroli działań organów, zasady ustalania odszkodowania za wywłaszczenie."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji związanej z budową Muzeum Westerplatte i specustawą, co może ograniczać bezpośrednie zastosowanie w innych kontekstach. Interpretacja 'rażącego naruszenia prawa' wymaga analizy konkretnych okoliczności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii bezczynności organu administracji publicznej w kontekście wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania, co ma znaczenie praktyczne dla wielu obywateli i samorządów.

Naczelny Sąd Administracyjny: Bezczynność organu w sprawie odszkodowania za wywłaszczenie to rażące naruszenie prawa.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1042/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SAB/Gd 133/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2024-01-10
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 6 września 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 września 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 stycznia 2024 r., sygn. akt II SAB/Gd 133/23 w sprawie ze skargi Gminy Miasta G. na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz Gminy Miasta G. kwotę 300,00 (trzysta) PLN tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 10 stycznia 2024 r., II SAB/Gd 133/23 w sprawie ze skargi Gminy Miasta Gdańsk na bezczynność Wojewody Pomorskiego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stwierdził, że Wojewoda Pomorski dopuścił się bezczynności (pkt I.), stwierdził, że bezczynność Wojewody Pomorskiego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt II.), zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do załatwienia sprawy w terminie 90 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt III.), przyznał od Wojewody Pomorskiego na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w kwocie 10.000 złotych (pkt IV.), oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania (pkt V.).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wojewoda Pomorski, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit c), art. 149 § 1 pkt 1 i 3, art. 149 § 1a i art. 149 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o inwestycjach w zakresie budowy Muzeum Westerplatte i Wojny 1939 - Oddziału Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku (Dz.U.2021.1280 ze zm.), dalej jako "specustawa", przez przyjęcie, że Wojewoda Pomorski w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oznaczoną ewidencyjnie jako działka nr [...] o powierzchni 8,9965 ha, położoną w Gminie Miasta Gdańsk, obręb ewidencyjny nr [...], dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa na co wskazuje zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i zawiadomienia o przedłużeniu terminów postępowania, gdy tymczasem pominięty został przez Sąd I instancji całokształt okoliczności sprawy, jej charakter i zakres czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia, a zawłaszcza to, że Wojewoda Pomorski jako organ administracji pierwszej instancji ustalający odszkodowanie zobowiązany jest do posiadania w postępowaniu odszkodowawczym sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego operatu szacunkowego ustalającego wartość nieruchomości wywłaszczonej, którego prawidłowe wykonanie nie jest zależne wyłącznie od woli i starań organu i co może mieć bezpośredni wpływ na brak możliwości załatwienia sprawy w terminach ustawowych, co wystąpiło w niniejszej sprawie bowiem w każdym z trzech posiadanych operatów szacunkowych określona została inna wartość nieruchomości, co uzasadniało przedłużenie terminu prowadzonego postępowania ze względu na charakter i zakres niezbędnych czynności do rozpoznania i nie uzasadniało zakwalifikowania sprawy prowadzonego postępowania w przedmiocie wydania decyzji jako rażąco bezczynnego i nie uzasadniało wymierzania organowi sumy pieniężnej w kwocie 10.000 złotych;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) i art. 149 § 1a p.p.s.a. w związku z art. 22 ust. 2 specustawy przez przyjęcie, że wskazane w zawiadomieniach o przedłużeniu terminów przyczyny zwłoki oraz nowe terminy załatwienia sprawy były pozorne, miały na celu zamierzoną zwłokę i zamiar rażącego uchylania się od załatwienia sprawy, gdy tymczasem nie sposób przypisać organowi przewlekłego prowadzenia postępowania w sytuacji gdy podejmuje on wszelkie możliwe, a konieczne dla zakończenia postępowania działania, które jednakże z przyczyn niezależnych od organu nie przynoszą oczekiwanego skutku w postaci zakończenia postępowania administracyjnego w najbliższym możliwym terminie;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 156 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2023.344 ze zm.) dalej jako "u.g.n.", przez zarzucenie Wojewodzie Pomorskiemu braku powodów i braku ich udokumentowania w aktach sprawy, wskazujących na przyczyny odstąpienia od potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego przez rzeczoznawcę majątkowego, który go sporządził, w sytuacji gdy z treści przepisu art. 156 ust. 4 u.g.n. nie wynika obowiązek wystąpienia przez organ do rzeczoznawcy o potwierdzenie aktualności operatu szacunkowego lecz jedynie możliwość przedłużenia aktualności operatu szacunkowego u danego rzeczoznawcy majątkowego, co w konsekwencji oznacza, że nieskorzystanie z takiej możliwości przez organ administracji w prowadzonym postępowaniu odszkodowawczym nie wymagało od organu administracji pisemnego udokumentowania przyczyn nieskorzystania z takiej możliwości prawnej a nadto, że w sprawie dotyczącej bezczynności i przewlekłości przedmiotowego postępowania Sąd nie był uprawniony do badania zasadności odstąpienia od aktualizacji posiadanego operatu szacunkowego gdyż zagadnienie to może być przedmiotem kontroli instancyjnej, a następnie kontroli sądowej w wypadku wydania decyzji ostatecznej, co wyklucza kognicję tutejszego Sądu badającego sprawę w przedmiocie bezczynności;
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 2 specustawy i w związku z art. 11 ust. 1, art. 13 ust. 1 u.g.n. oraz art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych oraz w związku z art. 13 k.p.a. przez przyjęcie, że kierowanie do Gminy Miasta Gdańska zapytania w sprawie ewentualnego zrzeczenia się sumy odszkodowania, która opierała się na posiadanym operacie szacunkowym uznanym przez organ administracji za prawidłowy i przedłużanie postępowania o kolejne sześć miesięcy, świadczy wyłącznie o celowym i uporczywym unikaniu wydania w sprawie decyzji i jest rażącym naruszeniem prawa, gdy tymczasem jak stanowi art. 2. specustawy: Inwestycje w zakresie budowy Muzeum [...] – Oddziału Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku są celem publicznym finansowanym z budżetu państwa lub z innych źródeł a zatem z perspektywy ustawowo określonego celu publicznego jakim była budowa Muzeum [...] – Oddziału Muzeum [...] w Gdańsku, Wojewoda Pomorski zgodnie z jego sferą dyspozytywną był uprawniony do wystąpienia do Prezydenta Miasta Gdańska o rozważanie możliwości zrzeczenia się przez Gminę Miasta Gdańska odszkodowania za nieruchomość, której własność przeszła z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] o zezwoleniu na realizację części inwestycji w zakresie budowy Muzeum [...] – Oddziału Muzeum [...] w Gdańsku, bowiem w przekonaniu Wojewody Pomorskiego z perspektywy Skarbu Państwa było to działanie racjonalne, doprowadziłoby do zakończenia postępowania administracyjnego przez jego umorzenie a zrzeczenia się odszkodowania można było dokonać zgodnie z prawem na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 3, art. 31 ustawy z dnia 8 marca 1990 o samorządzie gminnym (Dz.U.2022.559 ze zm.) w związku z art. 2 specustawy i art. 11 ust. 1, art. 13 ust. 1 u.g.n. oraz art. 53 ust. 1 ustawy o finansach publicznych (Dz.U.2021.305 ze zm.) bez szkody dla Gminy i wówczas niewypłacone środki z budżetu Państwa mogłyby zostać przeznaczone na finansowanie Oddziału Muzeum [...] w Gdańsku, a w przekonaniu Wojewody Pomorskiego działanie takie nie sprzeciwiało się szerokorozumianej zasadzie polubownego załatwiania spraw (art. 13 k.p.a.) nakazującej organom administracji dążenie do skłaniania stron do polubownego zakończenia sprawy odszkodowawczej Muzeum.
Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ewentualnie w razie zaistnienia przesłanek określonych w art. 188 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i oddalenie skargi w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania i kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Gmina Miasto Gdańsk wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Sprawa dotyczy bezczynności Wojewody Pomorskiego w postępowaniu o ustalenia odszkodowania za grunt (8.9965 ha) przejęty w trybie specustawy na rzecz Skarbu Państwa od Gminy Miasta Gdańsk pod budowę Oddziału Muzeum [...] w Gdańsku. Rekapitulując stan sprawy wypada zauważyć, iż postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania zostało wszczęte w dniu 8 stycznia 2021 r., a w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania określono termin załatwienia sprawy na dzień 30 kwietnia 2021 r. Termin ten był został przedłużony dziesięciokrotnie (pisma z dnia: 29 października 2021 r., 31 stycznia 2022 r., 12 kwietnia 2022 r., 15 lipca 2022 r., 16 września 2022 r., 31 października 2022 r., 30 grudnia 2022 r., 17 lutego 2023 r., 8 marca 2023 r., 22 czerwca 2023 r.) i ostatecznie nie doszło do załatwienia sprawy. Od momentu wszczęcia postępowania do momentu wniesienia skargi na bezczynność organu administracji publicznej upłynęło ponad 30 miesięcy. Sąd I instancji uznał jednak, że ww. termin nie odpowiada okresowi bezczynności Wojewody Pomorskiego, bowiem nie uwzględnia dyspozycji art. 22 ust. 2 specustawy, przewidującej dwumiesięczny termin na uzgodnienie wysokości odszkodowania między inwestorem a podmiotem uprawnionym, liczony od momentu ostateczności decyzji zezwalającej na realizację inwestycji, po upływie którego możliwe było wszczęcie postępowania odszkodowawczego. Sąd I instancji uznał, że jakkolwiek postępowanie w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania zostało formalnie wszczęte w dniu 8 stycznia 2021 r., to Wojewoda Pomorski wszczynając je nie zwrócił uwagi, że od decyzji zezwalającej na realizację inwestycji wniesione zostało odwołanie przez Gminę Miasta Gdańsk, a następnie toczyło się także postępowanie sądowoadministracyjne. To zaś – zdaniem Sądu I instancji – prowadziło do wniosku, że ostateczną w sprawie zezwolenia na realizację inwestycji była decyzja Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 15 grudnia 2021 r. i od niej winien być liczony termin dwumiesięczny, o którym stanowi art. 22 ust. 2 specustawy, a tym samym termin na wszczęcie postępowania odszkodowawczego upływał w lutym 2022 r., a w konsekwencji okres bezczynności w niniejszej sprawie należy liczyć od marca 2022 r. do sierpnia 2023 r. Tym samym Sąd I instancji uznał, że trwał on 17 miesięcy i wielokrotnie przekraczał termin załatwienia sprawy szczególnie skomplikowanej wynikający z art. 35 § 3 k.p.a. Nie może być zatem wątpliwości, iż w sprawie zachodziły przesłanki do podjęcia przez Sąd I instancji rozstrzygnięć, o których mowa w art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. Występowała bowiem w badanej sprawie bezczynność, o której stanowi art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a jednocześnie do dnia wyrokowania w przedmiocie bezczynności nie została wydana decyzja odszkodowawcza. W takiej sytuacji zarzut kasacyjny naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. okazał się nietrafny.
Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy Sąd I instancji uznał, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i przyznał stronie skarżącej od organu sumę pieniężną. Odnosząc się kolejno do tych kwestii wypada wskazać, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. jest stan, w którym bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, bez wątpliwości i wahań można powiedzieć, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Przyjmuje się także, że oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (vide: wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12; wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2014 r., I OSK 2563/13; wyrok NSA z dnia 17 listopada 2015 r., II OSK 652/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Przyjmuje się także, że kryterium, które pozwala na zakwalifikowanie bezczynności organu do naruszającej prawo w sposób rażący, jest oczywistość, drastyczność naruszenia prawa, przy jednoczesnym braku racjonalnego uzasadnienia tego naruszenia (vide: wyrok NSA z dnia 10 marca 2021 r., II OSK 1610/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Sąd I instancji trafnie stan taki skonstatował w okolicznościach badanej sprawy.
Stan ten wynika bowiem nie tylko z długości prowadzonego postępowania ale także z okoliczności wskazujących, iż organ w sposób niemożliwy do racjonalnego wyjaśnienia zaniechał podjęcia działań mogących doprowadzić do załatwienia sprawy, a w konsekwencji doprowadził sprawę do takiego stanu, w którym opracowanie operatu szacunkowego wycenianej nieruchomości, a więc kluczowego dowodu w sprawie odszkodowawczej, stało się istotnie utrudnione. Obarczenie organu odpowiedzialnością za aktualny stan sprawy jest prawidłową konstatacją zaskarżonego wyroku, w którym należycie ocenione zostały przyczyny zaniechania działań organu zmierzających do aktualizacji operatu szacunkowego sporządzonego 9 marca 2022 r. przez rzeczoznawcę majątkowego M. G., w którym wartość przedmiotowej nieruchomości została oszacowana na kwotę 13.104.850,00 zł. Mając na uwadze, iż organ dysponując powyższym operatem kilkukrotnie zamierzał przystąpić do rozstrzygnięcia sprawy, informując strony postępowania w trybie art. 10 § 1 k.p.a. o zebraniu pełnego materiału dowodowego, niezrozumiałe jest zaniechanie dalszej pracy nad tym operatem po upływie jego aktualności wyznaczonej przez art. 156 ust. 3 u.g.n., w szczególności nieracjonalne jest zaniechanie próby aktualizacji tegoż operatu w trybie art. 156 ust. 4 u.g.n., która – w razie pozytywnej opinii rzeczoznawcy majątkowego – umożliwiłaby rozstrzygniecie sprawy w oparciu o posiadane już przez organ dowody. Należy przypomnieć, iż organ dysponował wówczas nie tylko dwoma operatami szacunkowymi rzeczoznawcy majątkowego M. G. (z 15 stycznia 2022 r. i 9 marca 2022 r.), ale także operatami autorstwa rzeczoznawcy majątkowego M. B. (z 15 lipca 2020 r., w którym wartość nieruchomości została określona na kwotę 3.789.900,00 zł oraz z 27 września 2022 r., w którym wartość tą oszacowano na kwotę 7.622.000,00 zł). O ile organ w toku postępowania formułował krytyczne uwagi pod adresem obu operatów autorstwa M. B., wskazując na ich niezdatność do bycia dowodem w niniejszej sprawie, to tego rodzaju uwag nie zgłaszał wobec operatu szacunkowego z 9 marca 2022 r. autorstwa M. G. Co więcej, organ w toku postępowania dwukrotnie oceniał ten operat merytorycznie i w obszernych analizach uznawał go za wiarygodny dowód w sprawie. Pomimo tego nie wydał na jego podstawie decyzji. Również z tego powodu niezrozumiałe jest zaniechanie przez organ sprawdzenia, czy operat ten zachowuje aktualność na warunkach wskazanych w art. 156 ust. 4 u.g.n., a w konsekwencji porzucenie dotychczas przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego dla poszukiwania nowego dowodu na okoliczność wartości przedmiotowej nieruchomości. Wypada zgodzić się z Sądem I instancji, że w takiej sytuacji to na organ w pierwszej kolejności winna spaść odpowiedzialność za impas w dalszym prowadzeniu postępowania wywołany brakiem rzeczoznawców majątkowych, którzy podjęliby się opracowania wyceny przedmiotowej nieruchomości.
Skoro naczelną dyrektywą postępowania administracyjnego jest prowadzenie sprawy wnikliwie i szybko, przy posługiwaniu się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.), to działania organu w badanej sprawie poważają powyższą dyrektywę. Są nieracjonalne, a ich wyjaśnienie jest niejasne i nieprzekonywujące. Trafnie w takiej sytuacji konkluduje Sąd I instancji, iż zachowanie organu nosi znamiona uchylania się od załatwienia sprawy, to zaś przesadza o bezczynności organu mającej miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Nietrafny jest zarzut kasacyjny podnoszony w kontekście powyższej oceny okoliczności sprawy, wskazujący na przekroczenie przez sąd administracyjny kognicji w związku z badaniem przyczyn zaniechania dokonania przez organ aktualizacji operatu szacunkowego, skoro z treści art. 156 ust. 4 u.g.n. nie wynika dla organu obowiązek wystąpienia do rzeczoznawcy majątkowego o zbadanie czy operat pozostaje aktualny po upływie 12 miesięcy od jego sporządzenia. Odnosząc się do tej kwestii wypada wskazać, że powinnością sądu administracyjnego w sprawie bezczynności organu jest zbadanie nie tylko kwestii samej bezczynności ale także podjęcie rozstrzygnięcia w innych zakresach, w tym m.in. o rażącym naruszeniu prawa, o grzywnie i o sumie pieniężnej (art. 149 § 1a i § 2 p.p.s.a.). Poprawność takich rozstrzygnięć zależy przede wszystkim od wszechstronnego rozważenia przez sąd wszystkich okoliczności sprawy. Ocena dokonana przez Sąd I instancji ma charakter wszechstronny, odwołujący się do okoliczności sprawy, co odpowiada art. 133 § 1 w związku z art. 149 § 1a p.p.s.a.
Nie można także w okolicznościach badanej sprawy dopatrzeć się naruszenia art. 2 specustawy i w związku z art. 11 ust. 1, art. 13 ust. 1 u.g.n. oraz art. 53 ust. 1 ustawy o finansach publicznych oraz w związku z art. 13 k.p.a. Podejmowanie przez organ czynności mających doprowadzić do zrzeczenia się przez właściciela odszkodowania za przejęty grunt, nie może stanowić usprawiedliwienia dla niedziałania organu w sprawie i nie podważa stanu bezczynności. Mając natomiast na uwadze, iż do próby uzyskania zrzeczenia się odszkodowania doszło już po zgromadzeniu dowodów w sprawie i odniesieniu się do nich przez organ w obszernych opracowaniach wykonanych w toku postępowania, ale przede wszystkim po bezskutecznym upływie terminu wyznaczonego w art. 22 ust. 2 specustawy do uzgodnienia z Gminą Miasta Gdańsk wysokości odszkodowania, to działania organu w tym zakresie należało uznać za pozbawione racjonalności, a wręcz nielogiczne i niespójne. Świadczące raczej o niechęci organu do załatwienia sprawy niż o wierze w możliwość uzyskania zrzeczenia się przez Gminę Miasta Gdańsk odszkodowania za przejętą nieruchomość.
Nie można także potwierdzić zasadności zarzutu naruszenia art. 149 § 1a p.p.s.a. w związku z art. 22 ust. 2 specustawy, skoro zarzut ten podniesiony został w kontekście przewlekłego prowadzenia postępowania, zaś przedmiotowe postępowanie dotyczy bezczynności organu, a Sąd I instancji nie skonstatował naruszenia przez organ prawa na gruncie art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.
Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 149 § 2 p.p.s.a. wypada zauważyć, iż środki dodatkowe wskazane w tym przepisie mają charakter dyscyplinująco-represyjny, które powinny być stosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 28 lipca 2020 r., II GSK 127/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z tego rodzaju drastycznością w naruszaniu prawa mamy do czynienia w niniejszej sprawie, o czym była mowa powyżej. Jednocześnie należy dostrzec, iż art. 149 § 2 p.p.s.a. nie wskazuje kryteriów zastosowania. W takiej sytuacji przyjmuje się, że wyboru środka dyscyplinującego dokonuje sąd administracyjny dysponując swobodą zbliżoną do uprawnienia dyskrecjonalnego. Z tego też powodu w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ocena prawidłowości zastosowanego środka dyscyplinującego polega istotnemu ograniczeniu (vide: wyrok NSA z dnia 26 lutego 2021 r., II OSK 2943/20; wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2021 r., II OSK 3140/20, www.orzecznia.nsa.gov.pl ). Stan stwierdzonej bezczynności organu i ujawnione powody zaniechania podjęcia przez organ czynności, które mogłyby umożliwić załatwienie sprawy uzasadnia obawę, że bez dodatkowej sankcji w postaci przyznania stronie sumy pieniężnej organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Mając na uwadze, iż skarga kasacyjna nie formułuje zarzutów pod adresem samej wysokości orzeczonej sumy pieniężnej, a jednocześnie okoliczności sprawy wskazują, iż kwota ta nie została ustalona dowolnie i mieści się w granicach ustawowych (art. 149 § 2 w związku z art. 154 § 6 p.p.s.a.), tym samym zarzut kasacyjny naruszenia art. 149 § 2 p.p.s.a. uznać należy za niezasadny.
Niezasadne jest także zarzucanie zaskarżonemu wyrokowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Jest to bowiem przepis wynikowy w sprawach ze skarg na decyzję lub postanowienie i stanowi podstawę wyrokowania w razie uwzględnienia skargi w sytuacji stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Badana sprawa toczy się natomiast ze skargi na bezczynność organu, a zatem podstawę wyrokowania stanowił art. 149 p.p.s.a.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI