I OSK 1040/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i decyzje administracyjne, uznając, że nabycie przez przedsiębiorstwo państwowe nieruchomości w drodze umów z 1977 r. i wpis do księgi wieczystej potwierdzały istnienie zarządu, co skutkowało nabyciem z mocy prawa użytkowania wieczystego.
Sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przez spółkę B. S.A. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, uznając, że umowy z 1977 r. nie wywołały skutku w postaci nabycia prawa zarządu. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i decyzje, stwierdzając, że błędna wykładnia przepisów przez WSA doprowadziła do bezzasadnego oddalenia skargi. NSA uznał, że umowy z 1977 r. i wpis do księgi wieczystej potwierdzają istnienie zarządu (użytkowania) nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r., co spełnia przesłanki do nabycia użytkowania wieczystego z mocy prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną B. S.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę spółki na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Spółka twierdziła, że nabyła prawo użytkowania wieczystego na podstawie umów sprzedaży z 1977 r. i wpisu do księgi wieczystej. Sąd pierwszej instancji uznał, że umowy te nie wywołały skutku w postaci nabycia prawa zarządu, a brak formalnej decyzji administracyjnej wykluczał nabycie prawa. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną. Sąd wskazał, że WSA nieprawidłowo zrekonstruował treść normatywną art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z przepisami wykonawczymi i historycznymi regulacjami dotyczącymi mienia państwowych jednostek organizacyjnych. NSA podkreślił, że pojęcie 'zarządu' w kontekście uwłaszczenia należy rozumieć szeroko, obejmując wszelkie formy władania odpowiadające historycznej konstrukcji ograniczonego prawa na rzecz państwowej osoby prawnej. W szczególności, nabycie nieruchomości przez przedsiębiorstwo państwowe na podstawie art. 6 ustawy z 1958 r. w celu realizacji zadań planowych, wraz z wpisem do księgi wieczystej, powinno być traktowane jako nabycie zarządu. Sąd uznał, że umowy z 1977 r. i wpis do księgi wieczystej stanowią wystarczający dowód istnienia zarządu (użytkowania) nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r., co skutkuje nabyciem prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa. W konsekwencji, NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzje administracyjne, nakazując organom ponowne rozpoznanie wniosku spółki z uwzględnieniem prawidłowej wykładni prawa.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, nabycie nieruchomości przez przedsiębiorstwo państwowe na podstawie umów z 1977 r. i wpisu do księgi wieczystej potwierdza istnienie zarządu (użytkowania) nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r., co spełnia przesłanki do nabycia użytkowania wieczystego z mocy prawa.
Uzasadnienie
NSA uznał, że pojęcie 'zarządu' w kontekście uwłaszczenia należy rozumieć szeroko, obejmując wszelkie formy władania odpowiadające historycznej konstrukcji ograniczonego prawa na rzecz państwowej osoby prawnej. Umowy z 1977 r. i wpis do księgi wieczystej stanowią wystarczający dowód istnienia zarządu (użytkowania) nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r., co skutkuje nabyciem prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (20)
Główne
u.g.n. art. 200 § 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.g.w.n. art. 8 § 1 i 3
Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 6 § 1
Pomocnicze
rozporządzenie art. 4 § 1 pkt 4 i 5
Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu
u.g.g.w.n. art. 38
Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
u.g.g.w.n. art. 87
Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Ustawa o gospodarce terenami w miastach i osiedlach art. 3 § 1
Ustawa o gospodarce terenami w miastach i osiedlach art. 8 § 1
k.c. art. 128 § § 2
Kodeks cywilny
w brzmieniu obowiązującym przed 1 lutego 1989 r.
P.p.s.a. art. 174
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 141 § § 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 133 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 188
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 203 § pkt 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 209
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 205 § § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b
Dekret o przedsiębiorstwach państwowych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędna wykładnia art. 200 ust. 1 u.g.n. przez WSA w zakresie pojęcia 'zarządu' i jego historycznego rozumienia. Niewłaściwe zastosowanie przepisów dotyczących uwłaszczenia osób prawnych, w tym § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 rozporządzenia wykonawczego. Pominięcie przez WSA analizy umów notarialnych z 1977 r. i ich prawnej kwalifikacji. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez aprobację wadliwej wykładni prawa materialnego przez organy.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. (brak należytego uzasadnienia wyroku WSA) okazały się nieuzasadnione. Zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. okazał się nietrafny, gdyż WSA nie odwoływał się do tej regulacji.
Godne uwagi sformułowania
przez 'zarząd' należy rozumieć wszelkie formy władania odpowiadające historycznej konstrukcji ograniczonego prawa na rzecz państwowej osoby prawnej, niezależnie od przyjętej w danym okresie terminologii. nieruchomości nabyte wcześniej w drodze umowy 'pozostają w zarządzie' państwowej jednostki organizacyjnej ex lege, bez potrzeby wydawania dodatkowego aktu administracyjnego. akty notarialne wraz z odpisem księgi wieczystej stanowią niezbędny i wystarczający dowód.
Skład orzekający
Piotr Przybysz
przewodniczący
Krzysztof Sobieralski
sędzia
Maria Grzymisławska-Cybulska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'zarządu' nieruchomościami przez przedsiębiorstwa państwowe w kontekście nabycia prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa, zwłaszcza w sprawach dotyczących nieruchomości nabytych w okresie PRL."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego związanego z uwłaszczeniem państwowych osób prawnych w okresie poprzedzającym wejście w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 r. i ustawy z 1985 r.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonej interpretacji przepisów dotyczących nabycia prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa, co ma istotne znaczenie praktyczne dla wielu podmiotów posiadających nieruchomości nabyte w przeszłości. Wyjaśnia historyczne aspekty prawa nieruchomości.
“Nieruchomości z PRL: Jak umowy z lat 70. mogą dać prawo użytkowania wieczystego?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 1040/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-05-27 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-06-07 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Krzysztof Sobieralski Maria Grzymisławska-Cybulska /sprawozdawca/ Piotr Przybysz /przewodniczący/ Symbol z opisem 6070 Uwłaszczenie państwowych osób prawnych oraz komunalnych osób prawnych Hasła tematyczne Nieruchomości Sygn. powiązane I OSK 1878/23 - Wyrok NSA z 2025-06-17 I SA/Wa 1040/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-12-22 I SA/Wa 556/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-06-28 I OSK 1014/22 - Postanowienie NSA z 2023-04-17 II SA/Łd 884/21 - Wyrok WSA w Łodzi z 2022-01-19 Skarżony organ Minister Rozwoju Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 1990 art. 200 ust. 1 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j. Dz.U. 1985 nr 22 poz 99 art. 8 ust. 1 i 3, art. 38 i art. 87 Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Dz.U. 1974 nr 10 poz 64 art. 6 ust. 1 Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity Dz.U. 1969 nr 22 poz 159 art. 3 ust. 1 i art. 8 ust. 1 Obwieszczenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 7 lipca 1969 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Dz.U. 1998 nr 23 poz 120 § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant asystent sędziego Barbara Kowalska po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 556/21 w sprawie ze skargi B. S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 22 stycznia 2021 r. nr DO-II.7610.10.2021.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 26 listopada 2020 r. znak WSPN.DT.752.22.2015.JM; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz B. S.A. w W. kwotę 1120 (tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 556/21 oddalił skargę B. S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 22 stycznia 2021 r. nr DO-II.7610.10.2021.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że zasadnie organ przyjął, że sam fakt nabycia przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowych gruntów w drodze umów sprzedaży przeznaczonych na potrzeby Przedsiębiorstwa Państwowego C." w T., jak również późniejsze faktyczne władanie nieruchomością przez to przedsiębiorstwo, nie wywołało skutku w postaci nabycia przez Przedsiębiorstwo Państwowe – E. w T. prawa użytkowania spornych nieruchomości. Możliwość uzyskania przez państwową jednostkę organizacyjną prawa zarządu w stosunku do nieruchomości państwowych nabytych w drodze umowy kupna-sprzedaży przewidywał art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99). Zgodnie z tym przepisem państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Według art. 8 ust. 1 tej ustawy nieruchomości nabyte przez państwowe jednostki organizacyjne w drodze umowy pozostają w ich zarządzie. Jednak, jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, umowy z 1977 r. zawarte przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., tj. przed dniem 1 sierpnia 1985 r. nie wywoływały skutku, o jakim mowa w powołanym przepisie. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że również treść wpisu w księdze wieczystej nr [...] nie wskazuje na istnienie dokumentu potwierdzającego istnienie prawa zarządu w stosunku do spornej nieruchomości. W sprawie nie doszło zatem do naruszenia § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 rozporządzenia, gdyż spółka w żadnej mierze nie udokumentowała prawa zarządu, na który się powołuje, i z którego wywodzi określone skutki prawne. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca spółka, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie: I. Przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.): 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. P.p.s.a w związku z art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 - dalej jako u.g.n.), § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. z 1998 r., Nr 23, poz. 120 ze zm., - dalej jako "rozporządzenie"), art. 8 ust. 1 i 3, art. 38 i art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 - odtąd u.g.g.w.n.), art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64), art. 3 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r., Nr 22, poz. 159), poprzez oddalenie skargi mimo błędnej wykładni i nieprawidłowego zastosowania przez organy administracji, powołanych wyżej przepisów; 2) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak należytego i spójnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku przez to, iż Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnia, jakie znaczenie ustalił dla używanych przez siebie zamiennie pojęć "zarząd" i "prawo zarządu" i jaki ustalił stosunek między tymi pojęciami; 3) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak należytego i kompleksowego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, przez to, iż Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do wszystkich istotnych zarzutów i argumentacji Skarżącej, w szczególności pominął argumenty wskazujące na błędną, dokonaną przez organy administracji, wykładnię następujących przepisów: a. art. 200 ust. 1 u.g.n., przez niezastosowanie do ustalenia znaczenia użytego w tym przepisie pojęcia "zarząd" art. 128 § 2 K.c. w brzmieniu obowiązującym przed 1 lutego 1989 r., b. art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64) w związku z art. 128 § 2 K.c. i w związku z dekretem z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r. Nr 18, poz. 111) przez przyjęcie, iż nabycie przez przedsiębiorstwo państwowe nieruchomości na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nie wywołało skutku w postaci nabycia przez to przedsiębiorstwo zarządu tej nieruchomości, c. art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w 1977 r. w związku z art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64) przez przyjęcie, że po nabyciu, na podstawie tego przepisu, przez przedsiębiorstwo państwowe nieruchomości, winno ono uzyskać decyzję nieistniejącego w 1977 r. organu o przekazaniu terenu państwowego w użytkowanie, d. art. 38 ust. 2 u.g.g.w.n. w związku z art. 128 § 2 K.c. przez przyjęcie, iż zawarte przez przedsiębiorstwo państwowe przed 1 sierpnia 1985 r. umowy o nabycie nieruchomości, nie powodowały skutku w postaci wykonywania w imieniu własnym względem tych nieruchomości uprawnień płynących z własności państwowej, czyli powstania zarządu, o którym mowa w art. 200 ust. 1 u.g.n., e. § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 rozporządzenia wykonawczego przez przyjęcie, że akt notarialny, którego treścią jest nabycie przed 1 sierpnia 1985 r. przez przedsiębiorstwo państwowe, na podstawie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nieruchomości w celu realizacji planów gospodarczych, zawierający skuteczny wniosek o wpis w dziale II księgi wieczystej przedsiębiorstwa państwowego jako użytkownika nabytej nieruchomości i odpis z księgi wieczystej, który świadczy o skuteczności tego wniosku, nie stanowią niezbędnego i wystarczającego dowodu do stwierdzenia przez wojewodę nabycia przez przedsiębiorstwo państwowe z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości będących w tym dniu w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego; 4) art. 133 § P.p.s.a. przez przedstawienie przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy z pominięciem zarzutów i argumentacji Skarżącej w zakresie treści i wykładni aktów notarialnych: z 19 marca 1977 r. (rep. [...]) i 15 września 1977 r. (rep. [...]) sporządzonych w Państwowym Biurze Notarialnym w T.; II. Prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.): 1) art. 200 ust. 1 u.g.n. przez błędną wykładnię tego przepisu, polegającą na niezastosowaniu do ustalenia znaczenia użytego w tym przepisie pojęcia "zarząd" art. 128 § 2 K.c. w brzmieniu obowiązującym przed 1 lutego 1989 r.; 2) art. 200 ust. 1 u.g.n. przez błędną wykładnię tego przepisu polegającą na zastępowaniu w tekście uzasadnienia zaskarżonego wyroku występującego w tym przepisie pojęcia "zarząd" pojęciem "prawo zarządu", które zostało wprowadzone do systemu prawnego dopiero z dniem 24 grudnia 1992 r. z mocy art. 1 pkt 2 ustawy z 7 października 1992 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 91, poz. 455); 3) art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r., Nr 22, poz. 159 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w 1977 r. w związku z art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64) przez błędną wykładnię tych przepisów polegającą na przyjęciu, że po nabyciu przez przedsiębiorstwo państwowe nieruchomości na podstawie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, przedsiębiorstwo to winno uzyskać decyzję nieistniejącego w 1977 r. organu o przekazaniu terenu państwowego w użytkowanie; 4) art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64) w związku z art. 128 § 2 K.c. i w związku z dekretem z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r., Nr 18, poz. 111) przez błędną wykładnię tych przepisów i ich wzajemnego stosunku polegającą na przyjęciu, iż nabycie przez przedsiębiorstwo państwowe nieruchomości, na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., na własność Państwa Polskiego, w celu realizacji zadań planowych, nałożonych na to przedsiębiorstwo, nie powodowało nabycia przez to przedsiębiorstwo zarządu tej nieruchomości; 5) art. 38 ust. 2 u.g.g.w.n. w związku z art. 128 § 2 K.c. przez błędną wykładnię tych przepisów polegającą na przyjęciu, że umowy zawarte w formie aktu notarialnego przed dniem 1 sierpnia 1985 r. o nabyciu nieruchomości nie powodowały nabycia przez przedsiębiorstwo państwowe zarządu tymi nieruchomościami; 6) § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 rozporządzenia wykonawczego przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że umowy zawarte w formie aktu notarialnego przed 1 sierpnia 1985 r. przez przedsiębiorstwo państwowe, o nabyciu nieruchomości i odpis z księgi wieczystej stwierdzający zarząd nieruchomości, nie stanowią wystarczającego dowodu do stwierdzenia nabycia przez przedsiębiorstwo państwowe, z mocy prawa, z dnia 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wniesiono o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024, poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę wyłącznie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Analiza przywołanych w niniejszej sprawie podstaw skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że złożona skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), jak i zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.) zasługują na uwzględnienie, albowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny nieprawidłowo zrekonstruował treść normatywną przepisu art. 200 ust. 1 u.g.n. w zw. z przepisami § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 rozporządzenia oraz z unormowaniami historycznymi regulującymi status prawny mienia państwowych jednostek organizacyjnych, a uchybienia te doprowadziły do bezzasadnego oddalenia skargi na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 22 stycznia 2021 r. oraz, pośrednio, do utrzymania w mocy decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 26 listopada 2020 r. odmawiających stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości. W odniesieniu do pierwszego zarzutu skargi kasacyjnej, dotyczącego błędnej wykładni art. 200 ust. 1 u.g.n. w zw. z przepisami dawnymi, wskazać należy, że ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "zarząd" w kontekście procedury uwłaszczeniowej przewidzianej w art. 200 u.g.n. Oznacza to, iż należy odwołać się do znaczenia tego terminu wypracowanego w prawie powszechnym obowiązującym w okresie socjalistycznym. Jak trafnie wyjaśniono w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2024 r., sygn. I OPS 2/23, ustawodawca posługiwał się w latach 1949–1985 przemiennie terminami "zarząd i użytkowanie" (dekret z 26 kwietnia 1949 r.), "użytkowanie" (ustawa z 12 marca 1958 r. oraz ustawa z 14 lipca 1961 r.) oraz ponownie "zarząd" (ustawa z 29 kwietnia 1985 r.), nie różnicując jednak, co do istoty tego samego prawa, do władania i korzystania z rzeczy przysługującego państwowym jednostkom organizacyjnym. Skoro więc art. 200 ust. 1 u.g.n. odwołuje się do stanu posiadania nieruchomości "w zarządzie" w dniu 5 grudnia 1990 r., to przez "zarząd" należy rozumieć wszelkie formy władania odpowiadające historycznej konstrukcji ograniczonego prawa na rzecz państwowej osoby prawnej, niezależnie od przyjętej w danym okresie terminologii. W tym kontekście niezasadne jest stanowisko organów, zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji, jakoby nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie kreowało "zarządu" w rozumieniu art. 200 u.g.n. Przeciwnie, zgodnie z art. 128 § 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym do 1 lutego 1989 r. państwowe jednostki organizacyjne wykonywały w imieniu własnym, lecz na rachunek Skarbu Państwa, uprawnienia płynące z własności państwowej w stosunku do przydzielonego im mienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1979 r., sygn. I CR 137/79). Analogicznie przyjęto również w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu z dnia 24 czerwca 1982 r., sygn. SA/Po 210/82, oraz nowszym orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. I OSK 1267/20. W konsekwencji, umowy sprzedaży z dnia 19 marca i 15 września 1977 r., zawarte na podstawie przepisu art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. kreowały sytuację, w której Zakłady C. władały nieruchomościami w takim właśnie znaczeniu zarządu, jakie wystarcza do zastosowania art. 200 u.g.n. Ustawa z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania określała zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia prawa własności, wskazując jednocześnie podmioty uprawnione do korzystania z tego sposobu nabycia własności (por. W. Ramus, Prawo wywłaszczeniowe. Komentarz, Warszawa 1965, s. 39). Wnioski te potwierdza powoływany już wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu z 24 czerwca 1982 r. sygn. akt SA/Po 210/82, w którym wskazano, że przedsiębiorstwu państwowemu, które nabyło nieruchomość w trybie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, przysługiwało jedynie ograniczone prawo rzeczowe – użytkowanie tej nieruchomości, a nie prawo własności tej nieruchomości, które przysługiwało Skarbowi Państwa. Podzielić należy zatem stanowisko, że choć ówczesne przepisy prawne nie przewidywały wprost, iż wraz z momentem zawarcia umowy doszło do nabycia użytkowania, to jednak tak się działo (por. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. I OSK 1267/20). Nieprawidłowe było zatem stanowisko organów, iż brak decyzji administracyjnej o ustanowieniu zarządu w rozumieniu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. wyklucza pozytywne załatwienie złożonego wniosku. Prawidłowa wykładnia art. 8 ust. 3 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 sierpnia 1985 r., prowadzi bowiem do wniosku, że nieruchomości nabyte wcześniej w drodze umowy "pozostają w zarządzie" państwowej jednostki organizacyjnej ex lege, bez potrzeby wydawania dodatkowego aktu administracyjnego. Przepis ten nadał działaniu ustawy z 1985 r. charakter retroaktywny w zakresie potwierdzenia istniejących już uprawnień podmiotów państwowych. Zastosowanie czasu przeszłego dokonanego w odniesieniu do słowa "nabyte" oraz zwrotu "pozostają w zarządzie" - wskazującego na ciągłość, kontynuację poprzednio istniejącego stanu oznacza, że art. 8 ust. 3 u.g.g.w.n. w pierwotnym brzmieniu może stanowić podstawę prawa zarządu nieruchomości nie będących pierwotnie własnością państwową, a nabytych przez Państwo przed 1 sierpnia 1985 r. w drodze umowy, wobec których to nieruchomości uprawnienia wynikające z prawa własności wykonywały państwowe jednostki organizacyjne (por. wyrok NSA z dnia 9 maja 2024 r. sygn. I OSK 753/24). Pogląd o obejmowaniu skutkami przepisu art. 8 ust. 3 u.g.g.w.n. zdarzeń sprzed dnia 1 sierpnia 1985 r. podzielił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 kwietnia 1992 r., sygn. III ARN 15/92. W konsekwencji, ocena, że brak formalnej decyzji wydanej w trybie art. 38 ust. 2 u.g.g.w.n. wyklucza istnienie zarządu w dacie 5 grudnia 1990 r., narusza zasadę ciągłości instytucji prawnych i pomija brzmienie przepisu art. 200 u.g.n. Odnosząc się do kwestii naruszenia przepisów § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 rozporządzenia wskazać trzeba, że przepisy u.g.n., nie różnicują sytuacji w zależności od daty ustanowienia zarządu. Liczy się jedynie fakt posiadania nieruchomości w zarządzie na wskazany dzień. Również tryb stwierdzenia nabycia prawa został uregulowany tak samo. Właściwy organ wydaje decyzję potwierdzającą nabycie praw. Rozporządzenie z 1998 r. jako akt wykonawczy pozostaje spójne z przepisami u.g.n. Przepis § 4 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia wprost odpowiada sytuacji, w której państwowa osoba prawna nabyła nieruchomość od podmiotu prywatnego na podstawie aktu notarialnego, bez względu na to, czy nastąpiło to przed wejściem w życie ustawy z 1985 r., czy później, byle przed 1 lutego 1989 r. Zgodzić się trzeba, że ustawa z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U.1985 Nr 22, poz.99) wprowadziła od 1 sierpnia 1985 r. pojęcie oddawania gruntów państwowych w zarząd państwowym jednostkom organizacyjnym. Zasadnicze znaczenie ma jednak fakt, że przepisy ustawy z 1985 r. objęły swoim działaniem również sytuacje powstałe przed jej wejściem w życie, co jak wskazano powyżej, wynika z art. 8 ust. 3 u.g.g.w.n. Zarzut naruszenia przepisu § 4 ust. 1 pkt 4 i 5 rozporządzenia należy zatem ocenić w kontekście tego, iż akty notarialne wraz z odpisem księgi wieczystej stanowią niezbędny i wystarczający dowód W świetle literalnej treści rozporządzenia wystarczy jeden z dokumentów enumeratywnie wskazanych. Ocena przedstawionych przez skarżącą aktów notarialnych powinna zatem nastąpić z uwzględnieniem prawidłowej wykładni wskazanych przepisów. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. należało zatem uznać za usprawiedliwiony, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny, aprobując wadliwą wykładnię prawa materialnego przyjętą przez organy, odmówił zastosowania art. 200 u.g.n. w zrekonstruowanym wyżej znaczeniu. Zasadnie Sądowi pierwszej instancji zarzucono też naruszenie przepisu art. 133 § 1 P.p.s.a. Naruszenie to polegało na pominięciu przez Sąd pierwszej instancji umów notarialnych z 1977 r. oraz ich prawnej kwalifikacji. Sąd ograniczył się do stwierdzenia, że umowy te "jedynie przenosiły własność na Skarb Państwa", nie analizując, że poprzez ujawnienie użytkownika w dziale II księgi wieczystej organ wieczystoksięgowy potwierdził władztwo przedsiębiorstwa państwowego odpowiadające historycznemu zarządowi. Pomimo, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, to niezasadnie Sądowi pierwszej instancji zarzucono naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. - będącego przepisem procesowym - w myśl art. 174 pkt 2 P.p.s.a. może być skuteczną podstawą kasacyjną tylko wówczas, gdy uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tego typu wpływ ewentualnego naruszenia wymogów uzasadnienia, skargą kasacyjną wykazany nie został. Podniesiony w niniejszej sprawie zarzut skargi kasacyjnej sprowadza się w istocie do polemiki ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji. Polemika z oceną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji nie może jednak uzasadniać zarzutu naruszenia przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a. Zważywszy na okoliczności rozpatrywanej sprawy nietrafnie też skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r., Nr 22, poz. 159 ze zm.), ponieważ wbrew stanowisku skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji nie odwoływał się do tej regulacji, ale do art. 8 ust. 1 u.g.g.w.n. Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a korzystając z kompetencji z art. 188 in fine w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., uchylił również decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 22 stycznia 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 26 listopada 2020 r. W konsekwencji organ pierwszej instancji obowiązany będzie ponownie rozpoznać wniosek spółki, przyjmując, że umowy z 1977 r. i wpis w księdze wieczystej dowodzą istnienia zarządu (użytkowania) w dniu 5 grudnia 1990 r., a tym samym ziściły się przesłanki nabycia prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 wyroku w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI