I OSK 1038/12

Naczelny Sąd Administracyjny2013-11-14
NSAnieruchomościWysokansa
wywłaszczenienieruchomościodszkodowaniepostępowanie administracyjnekpaprawo administracyjneorgan wyższego stopniastwierdzenie nieważnościdecyzja administracyjnaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, potwierdzając, że właściwym organem do stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1968 r. jest minister, a nie wojewoda.

Sprawa dotyczyła ustalenia właściwego organu do stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1968 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Infrastruktury o umorzeniu postępowania, uznając, że właściwym organem jest minister, a nie starosta czy wojewoda, opierając się na utrwalonej praktyce orzeczniczej. Minister wniósł skargę kasacyjną, zarzucając m.in. naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych. NSA oddalił skargę, potwierdzając, że właściwym organem do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez nieistniejące już Prezydium RN jest minister, zgodnie z art. 157 § 1 k.p.a. i utrwaloną linią orzeczniczą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2011 r. o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] sierpnia 1968 r. Sąd uznał, że właściwym organem do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej przez nieistniejący organ (Prezydium Rady Narodowej) jest minister, opierając się na utrwalonej praktyce orzeczniczej, w tym wyroku Sądu Najwyższego z 1998 r. Wskazano, że ustalenie organu wyższego stopnia powinno być dokonywane w oparciu o przepisy obowiązujące w dacie wydania decyzji, a nie aktualne przepisy dotyczące właściwości rzeczowej. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł skargę kasacyjną, kwestionując ustalenia WSA i zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym błędną wykładnię ustawy o wojewodzie. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 157 § 1 k.p.a., organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a w przypadku decyzji wydanej przez nieistniejący organ, właściwość należy oceniać według przepisów obowiązujących w dacie jej wydania. Wskazał, że organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1968 r. był minister, który nadal posiada te kompetencje. NSA uznał za nietrafny zarzut naruszenia przepisów proceduralnych i materialnych, w tym błędnego zastosowania art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o wojewodzie, potwierdzając tym samym właściwość ministra do rozpatrzenia sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Właściwym organem do stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej wydanej przez nieistniejący organ jest minister, który byłby organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji.

Uzasadnienie

NSA oparł się na art. 157 § 1 k.p.a. i utrwalonej praktyce orzeczniczej, zgodnie z którą właściwość organu do stwierdzenia nieważności decyzji ocenia się według przepisów obowiązujących w dacie jej wydania. Nawet jeśli organ, który wydał decyzję, już nie istnieje, właściwy jest organ, który byłby jego organem wyższego stopnia według ówczesnych przepisów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

k.p.a. art. 157 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. W przypadku braku organu, który wydał kwestionowaną decyzję, należy ustalić organ wyższego stopnia biorąc pod uwagę charakter sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji oraz przepisy obowiązujące w dacie wydania decyzji.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna do oddalenia skargi kasacyjnej.

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 14 § 1

W brzmieniu z 1968 r. - organem orzekającym w sprawie wywłaszczenia był organ ds. wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej.

Pomocnicze

k.p.a. art. 17

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Określa organy wyższego stopnia.

k.p.a. art. 20

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Określa właściwość organów.

k.p.a. art. 138 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organem właściwym do uchylenia nieważnej decyzji był organ wyższego stopnia.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji lub stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku.

u.g.n. art. 112 § 4

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Określa organ właściwy w sprawach wywłaszczeniowych.

u.g.n. art. 9a

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Określa organ wyższego stopnia w sprawach wywłaszczeniowych.

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 28 § 2

Określa organ odwoławczy.

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 29 § 2

Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia działała przy Ministrze Spraw Wewnętrznych.

Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie art. 3 § 1

Określa zadania wojewody, w tym jako organu wyższego stopnia.

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Obowiązek działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Właściwym organem do stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1968 r. jest minister, zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania i utrwaloną praktyką orzeczniczą. Zmiany w przepisach dotyczących właściwości rzeczowej organów nie wpływają na ustalenie organu właściwego do stwierdzenia nieważności decyzji z przeszłości, jeśli organ wyższego stopnia nadal istnieje.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej kwestionująca właściwość ministra i wskazująca na właściwość wojewody lub starosty. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego przez WSA.

Godne uwagi sformułowania

ustalenie organu wyższego stopnia biorąc pod uwagę także charakter sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji właściwość rzeczową organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości należy oceniać według przepisów prawa materialnego, obowiązujących w dacie wydania tej decyzji nie istnieje już organ, który wydał ostateczną decyzję w trybie zwykłym organem wyższego stopnia w stosunku do organu stopnia wojewódzkiego, którym w dacie wydania decyzji w 1968 r. był Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej jest właściwy w sprawie minister

Skład orzekający

Anna Lech

przewodniczący

Ewa Dzbeńska

sprawozdawca

Roman Ciąglewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie właściwości organu do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych wydanych przez nieistniejące organy, zwłaszcza w sprawach wywłaszczeniowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z orzecznictwem dotyczącym decyzji z okresu PRL i zmianami w strukturze organów administracji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy złożonego zagadnienia ustalania właściwości organów w kontekście historycznych decyzji administracyjnych, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego i nieruchomości.

Kto jest szefem w państwie prawa? NSA rozstrzyga spór o właściwość w sprawie wywłaszczenia sprzed dekad.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1038/12 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2013-11-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-05-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Lech /przewodniczący/
Ewa Dzbeńska /sprawozdawca/
Roman Ciąglewicz
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 775/11 - Wyrok WSA w Warszawie z 2012-01-31
Skarżony organ
Minister Infrastruktury
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 267
art. 157 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2012 poz 270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia NSA Ewa Dzbeńska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Penda po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 775/11 w sprawie ze skargi Miasta Poznań na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na rzecz Miasta Poznań kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I OSK 1038/12
UZASADNIENIE
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 31 stycznia 2012r., sygn. akt I SA/Wa 775/11, po rozpoznaniu skargi Miasta Poznań, uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2011 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia [...] października 2000 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 1968 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2001 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy decyzję własną.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2002 r., sygn. akt I SA 616/01, I SA 630/01, uchylił ww. decyzje z dnia [...] stycznia 2001 r. i z dnia [...] października 2000 r.
Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 1968 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 2003 r.
Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA 1738/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 2003 r. oraz z dnia [...] stycznia 2003r.
Rozpatrując ponownie sprawę Minister Transportu i Budownictwa decyzją z dnia [...] marca 2006 r. stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 1968 r., a następnie Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2006 r.
Wyrokiem z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1385/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] czerwca 2006 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] marca 2006 r. obie w częściach dotyczących stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych m. Poznania z dnia [...] sierpnia 1968 r. tylko w zakresie orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. [...], zapisanej w KW nr [...].
Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 515/08, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne B. N., Miasta Poznania i Prezydenta Miasta Poznania wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, od wyroku z dnia 28 listopada 2007 r.
Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 1968 r., w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. [...], o powierzchni [...]m2, zapisanej w KW nr [...].
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją wniosła M. T.
Po rozpatrzeniu tego wniosku Minister Infrastruktury, decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] uchylił własną decyzję z dnia [...] maja 2010 r. i umorzył postępowanie przed Ministrem Infrastruktury.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż ustalając obecnie organ właściwy rzeczowo do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej przez nieistniejący organ, jakim było prezydium wojewódzkiej rady narodowej, należy ustalić organ, który aktualnie jest właściwy w sprawach dotyczących wywłaszczenia w pierwszej instancji. Zgodnie z art. 112 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami sprawy wywłaszczeniowe zostały przekazane staroście wykonującemu zadania z zakresu administracji rządowej. Na podstawie art. 9a u.g.n., organem wyższego stopnia w sprawach określonych w ustawie, rozstrzyganych w drodze decyzji przez starostę wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, jest wojewoda. Tym samym kompetencje Prezydium Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w Poznaniu w zakresie wywłaszczania nieruchomości i przyznania odszkodowania przejął obecnie starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. Organem wyższego stopnia w stosunku do starosty wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej w sprawach wywłaszczenia nieruchomości jest wojewoda.
Skoro postępowanie było bezprzedmiotowe z powodu niewłaściwości Ministra Infrastruktury, to należało, zdaniem organu, uchylić zaskarżoną decyzję z dnia [...] maja 2010 r. i umorzyć postępowanie przed tym organem.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosło Miasto Poznań zarzucając naruszenie art. 7, art. 8, art. 12, art. 17 pkt 2, art. 22 § 1 pkt 9 i art. 77 § 1 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając zaskarżoną decyzję stwierdził, że koncepcja ustalania organu wyższego stopnia, zaprezentowana przez Ministra Infrastruktury, polegająca na założeniu, że organ wyższego stopnia, który ma orzekać w trybie nadzoru, ustala się w oparciu o aktualne przepisy, a oceny decyzji poddanej nadzorowi dokonuje się w oparciu o przepisy obowiązujące w dniu jej wydania, znajduje potwierdzenie w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych oraz w doktrynie.
Nie jest to jednak jedyna koncepcja prowadząca do ustalenia organu wyższego stopnia w sytuacji, gdy nastąpiła zmiana w strukturze organów administracji i nie istnieje już organ, który wydał ostateczną decyzję w trybie zwykłym. Powołano się przy tym na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r., sygn. akt III RN 83/98, w którym stwierdzono, że "właściwość rzeczową organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości należy oceniać według przepisów prawa materialnego, obowiązujących w dacie wydania tej decyzji. (...) Wyłącza to możliwość oceny kwestii ważności decyzji ostatecznej na podstawie innych przepisów prawa, niż zastosowano do jej wydania. Podobne stanowisko wyrażono także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 7 lipca 1993 r., sygn. akt I SA 116/93, ONSA 1994, z. 3, poz. 109 i wyrok z dnia 25 marca 1997 r., sygn. akt IV SA 1257/95)". Oznacza to, zdaniem SN, "że organem wyższego stopnia w stosunku do organu stopnia wojewódzkiego, którym w dacie wydania decyzji w 1968 r. był Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej jest właściwy w sprawie minister w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a.".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że powyższy wyrok Sądu Najwyższego ukształtował kilkunastoletnią powszechną praktykę ustalania organu wyższego stopnia na szczeblu właściwego Ministra, jeśli chodzi o postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, wydawanych przez prezydia wojewódzkich rad narodowych (w tym wypadku Prezydium Rady Narodowej w Poznaniu, jako odpowiednika prezydium wojewódzkiej rady) na podstawie ustawy z 12 marca 1958 r. Praktyka ta była niezmienna na przestrzeni owych kilkunastu lat, mimo zmian we właściwości organów odnośnie wywłaszczenia.
Początkowo, po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (w tym bowiem czasie SN dokonywał wspomnianej wyżej wykładni) organem właściwym w sprawach wywłaszczenia był wojewoda (art. 112 ust. 4 u.g.n. w pierwotnym brzmieniu), a dopiero od dnia 1 stycznia 1999 r., w związku z reformą ustrojową państwa, organem właściwym w sprawach wywłaszczenia stał się starosta. Nie miało to jednak znaczenia dla ustalania organu wyższego stopnia, gdyż jak przyjął SN "właściwość rzeczową organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości należy oceniać według przepisów prawa materialnego, obowiązujących w dacie wydania tej decyzji".
Jeśli więc przy tak ukształtowanej praktyce stosowania prawa nie miała miejsca żadna zasadnicza zmiana stanu prawnego odnośnie sposobu ustalania organu wyższego stopnia, to w ocenie Sądu I instancji, nie ma powodu, aby od tej utartej praktyki odstąpić. W orzecznictwie występuje wprawdzie pogląd, że "z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206) na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 5 tej ustawy do właściwości wojewody, jako organu administracji rządowej w województwie, należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów tej administracji. (...) W szczególności z postanowień art. 3 ust. 1 pkt 7 powołanej ustawy [wynika], że wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a." (zob. wyrok NSA z dnia 8 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1691/09, LEX nr 745130), co może wiązać się, zdaniem NSA wyrażonym w tym wyroku, ze zmianą właściwości wojewody, jako organu wyższego stopnia – to jednak w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie takie stanowisko może budzić wątpliwości.
Sąd I instancji podzielił tezę, że artykuł 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie nie powinien stanowić samodzielnej podstawy prawnej do wydawania przez wojewodę decyzji administracyjnych w określonej kategorii spraw, ale zawsze należy wskazać konkretny przepis prawa materialnego, który zalicza do zadań wojewody określoną sprawę i przewiduje kompetencje wojewody do jej załatwienia. (...) Regulacja art. 7 Konstytucji RP wyraźnie wskazuje na obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa, a zatem wojewoda zobowiązany jest do działania w granicach kompetencji przewidzianych w ustawach szczególnych, tj. dotyczących spraw określonego rodzaju. Wojewoda może w sposób władczy kształtować uprawnienia i obowiązki jednostek w drodze decyzji administracyjnej, tylko jeżeli ustawa szczególna przyznaje mu do tego kompetencje. Tak więc także przepis art. 3 ust. 1 pkt 7 ustawy z 2009 r. wskazuje jedynie na potencjalne (ustrojowe) kompetencje wojewody jako organu wyższego stopnia, jeśli taką kompetencję można wyprowadzić z przepisów dotyczących określonych rodzajów spraw. Wejście w życie tej ustawy nie uzasadnia więc odstąpienia od dotychczasowej praktyki stosowania prawa, wynikającej z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r., sygn. akt III RN 83/98.
Nie bez znaczenia, zdaniem Sądu I instancji, jest również fakt, iż w prawomocnych wyrokach, wydanych już w tej sprawie przez NSA i WSA w Warszawie, sądy nie zakwestionowały właściwości Ministra jako organu wyższego stopnia, oceniając dotychczasowe postępowanie w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, zarzucając naruszenie:
1) naruszenie przepisów postępowania , tj.
a) art. 3 § 1 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 17 pkt 2 k.p.a. i art. 157 § 1 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a. i art. 7 Konstytucji RP polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej błędnie stwierdził naruszenie przez organ przepisów postępowania w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nie uprawniają Ministra do oceny legalności ostatecznej decyzji wydanej przez nieistniejący obecnie organ – Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w Poznaniu;
b) art. 141 § 4 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 157 pkt 1 k.p.a. polegające na tym, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd nie wskazał podstawy prawnej uprawniającej Ministra do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w Poznaniu, a jedynie powołał się na praktykę orzeczniczą;
c) art. 3 § 1 P.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 112 ust. 4 i art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.g.n." oraz art. 9a u.g.n. w zw. z art. 17 pkt 1 k.p.a., polegające na tym, że Sąd I instancji, w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie przyjął, że w sprawie powinny być zastosowane powołane przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, co spowodowało uchylenie zaskarżonej decyzji;
d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 153 P.p.s.a. poprzez uznanie, że kwestie właściwości organu była już badana w tej sprawie przez NSA i WSA w Warszawie podczas gdy brak jest w obowiązującym systemie prawnym przepisów o właściwości rzeczowej organu do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w Poznaniu, które obecnie nie istnieje, a sądy nie zawarły w wyrokach oceny prawnej w tej kwestii;
e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 157 § 1 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na tym, że Sąd zarzucił naruszenie powołanych przepisów k.p.a. podczas gdy w postępowaniu przed organem nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
f) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 153 P.p.s.a. poprzez sformułowanie w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku błędnej, a wiążącej organ oceny prawnej, która ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy przez organ niewłaściwy;
2) naruszenie prawa materialnego przez:
a) błędne zastosowanie art. 2 i art. 7 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zasada pewności prawa i obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa uniemożliwią rozpatrzenie przedmiotowej sprawy w I instancji przez Wojewodę;
b) błędną wykładnię art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206), polegającą na przyjęciu, że przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy prawnej do wydania przez wojewodę decyzji.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał wyrok oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej powoływanej jako "p.p.s.a." Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania. Z tego względu, przy rozpoznawaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Za nietrafny uznać należy zarzut naruszenia art. 3 § 1 art. 145 § 1.pkt.1 lit. a i c p.p.s.a w zw. z art. 17 pkt.2 kpa i art. 157 § 1 kpa i art. 7 Konstytucji RP.
W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości stanowisko, iż sprawa o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest nową sprawą w stosunku do postępowania zwykłego i w związku z tym rządzi się własnymi regułami także w zakresie ustalenia organu właściwego do rozstrzygnięcia sprawy. Stosownie do art. 157 § 1 k.p.a. organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Ustalenie organu wyższego stopnia w przypadku funkcjonowania organów administracji publicznej, o których mowa w art. 17 k.p.a. przy uwzględnieniu art. 20 k.p.a. generalnie nie powinno budzić poważnych wątpliwości. Natomiast w przypadku braku organu, który wydał kwestionowaną decyzję administracyjną, należy dokonać ustaleń co do organu wyższego stopnia biorąc pod uwagę także charakter sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji. Analiza art. 157 § 1 k.p.a. wskazuje bowiem na powiązanie organu wyższego stopnia z organem, który wydał decyzję. Przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności jest ustalenie istnienia wady decyzji określonej w art. 156 § 1 k.p.a., a nie ponowne rozpoznanie sprawy, w której ta decyzja została wydana. Ustalenia właściwości organu wyższego stopnia następuje więc w odniesieniu do organu, który wydał decyzję - por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2012 r. w sprawie II OPS 1/12. Ponadto utrwalony jest pogląd, iż stosownie do art. 157 § 1 k.p.a. w zw. z art. 17 i 20 k.p.a., organem właściwym w tych sprawach jest określony minister. Stanowisko takie prezentował również Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z dnia 3 września 1998 r., sygn. akt RN 83/98.
Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w jej brzmieniu na dzień wydania kwestionowanej decyzji, tj. [...] sierpnia 1968 r. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu orzekał organ ds. wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej właściwy ze względu na położenie nieruchomości. Stosownie zaś do art. 28 ust. 2 ww. ustawy odwołanie od tego orzeczenia rozpoznawane jest przez Komisję Odwoławczą do Spraw Wywłaszczenia, która działała przy Ministrze Spraw Wewnętrznych (art. 29 ust. 2 ww ustawy). Wskazać przy tym należy, iż Komisja ta miała jedynie charakter organu odwoławczego. Natomiast jak to wynika jednoznacznie z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1964 r. w sprawie organizacji, składu i trybu postępowania Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia (Dz. U. Nr 17, poz. 95) nie posiadała ona uprawnień nadzorczych przypisanych organowi wyższego stopnia. Zarówno w orzecznictwie (m.in. postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z dnia 5 marca 2001 r. w sprawie sygn. akt OSK 1/01, publ. ONSA 2001, Nr 3, poz. 95), jak i w doktrynie prezentowane jest stanowisko, że kompetencje odwoławcze i nadzorcze są różne, a także i odmienne są zadania organu odwoławczego i organu podejmującego decyzję w postępowaniu nadzorczym. Możliwa więc jest sytuacja, w której nie istnieje tożsamość organu odwoławczego i organu nadzoru. Taka sytuacja miała miejsce w przypadku Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczeń, która miała jedynie kompetencje odwoławcze. Natomiast organem wyższego stopnia, stosownie do art. 13 pkt. 2 k.p.a. (w jego brzmieniu na dzień wydania przedmiotowej decyzji wywłaszczeniowej) w stosunku do organów prezydium wojewódzkiej rady narodowej był właściwy minister. Należy wskazać, że obowiązujący w tym czasie art. 138 § 1 k.p.a., podobnie jak obecnie art. 157 § 1 k.p.a. przewidywał, że organem właściwym do uchylenia nieważnej decyzji był organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez organ naczelny - ten organ. Tak więc organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji organu prezydium wojewódzkiej rady narodowej w przedmiocie wywłaszczenia był i jest nadal minister. Wprawdzie zniesiony został organ, który wydał zakwestionowaną decyzję (Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej), ale istnieje organ, który byłby właściwy do orzekania w sprawie stwierdzenia jej nieważności. Organ ten funkcjonuje nadal w strukturze organów administracji publicznej i posiada kompetencje merytoryczne rozstrzygania w postępowaniu nadzorczym.
Możliwość przyjęcia innego rozwiązania, tj. ustalenia organu, do którego właściwości w aktualnym stanie prawnym należą sprawy wywłaszczeniowe i na tej podstawie określenie organu wyższego stopnia, zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, byłoby uzasadnione w przypadku zniesienia organu wyższego stopnia określonego zgodnie z zasadą wyrażoną wyżej, bądź w przypadku takiej zmiany jego kompetencji, która wyklucza rozstrzyganie w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji. Skoro działa organ, który był właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w dacie jej wydania, to jest on nadal właściwy do stwierdzenia nieważności tej decyzji. W niniejszej sprawie, jak to wskazano wyżej, organem tym był minister i w związku z tym nadal minister, stosownie do art. 157 § 1 k.p.a. jest organem właściwym do rozstrzygania w sprawach stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania
W związku z tym stwierdzić należy, że Minister Infrastruktury, stosownie do art. 157 § 1 k.p.a. w zw. z art. 20 k.p.a. był w dniu wydania zaskarżonej decyzji organem właściwym do rozstrzygania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji wywłaszczeniowej. (obecnie Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej)
Wobec powyższego zarzut naruszenia art. 3 § 1art. 145 § 1 pkt1 lit.a i c, art.141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 112 ust.4 i art. 129 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami jest nie zasadny, gdyż nieuprawnione jest stanowisko skarżącego kasacyjnie, że wojewoda jest organem właściwym rzeczowo do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu. Tym samym art. 3 ust. 1 pkt. 5 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie nie został naruszony przez Sąd I instancji.
Rację ma skarżący, że w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji nie wskazał podstawy prawnej, na której oparł swoje rozważania, jednakże ta okoliczność nie miała wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI