I OSK 1038/07

Naczelny Sąd Administracyjny2008-06-26
NSAAdministracyjneWysokansa
ewidencja gruntówprawo geodezyjneinteres prawnywypisy z rejestrupostępowanie administracyjnezabezpieczenie powództwaegzekucjaksięgi wieczyste

Podsumowanie

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną spółdzielni, uznając, że nie wykazała ona interesu prawnego do uzyskania wypisów z operatu ewidencyjnego gruntów, niezbędnych do zabezpieczenia roszczeń wobec dłużnika.

Spółdzielnia Niewidomych domagała się wydania wypisów z operatu ewidencyjnego gruntów, twierdząc, że są one niezbędne do zabezpieczenia powództwa i prowadzenia egzekucji wobec swojego dłużnika. Organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówiły wydania dokumentów, uznając, że spółdzielnia nie wykazała interesu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podkreślając, że interes prawny musi być oparty na przepisie prawa, a nie na hipotetycznych przyszłych potrzebach, a do zabezpieczenia wierzytelności wystarczające są numery ksiąg wieczystych.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Spółdzielni Niewidomych w W. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jej skargę na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego. Spółdzielnia domagała się wydania wypisów z operatu ewidencyjnego gruntów i budynków, które miały być jej niezbędne do zabezpieczenia powództwa poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej i prowadzenia egzekucji wobec swojego dłużnika. Organy administracji odmówiły wydania wypisów, argumentując, że spółdzielnia nie wykazała interesu prawnego, a do zabezpieczenia hipotecznego wystarczą numery ksiąg wieczystych, które zostały jej udostępnione. WSA w Warszawie podtrzymał stanowisko organów, wyjaśniając, że interes prawny musi być indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, oparty na przepisie prawa. Podkreślono, że interes prawny nie może być jedynie przewidywany w przyszłości ani hipotetyczny. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że spółdzielnia nie wykazała interesu prawnego w rozumieniu art. 24 ust. 3 Prawa geodezyjnego i kartograficznego. Sąd wskazał, że ewidencja gruntów służy ujawnianiu danych faktycznych, a rejestracji praw podmiotowych służą księgi wieczyste. Numery ksiąg wieczystych zostały spółdzielni udostępnione, co zaspokoiło jej potrzeby w zakresie zabezpieczenia wierzytelności. NSA podkreślił również, że zarzuty naruszenia przepisów k.p.a. jako podstawy skargi kasacyjnej opartej na naruszeniu prawa materialnego były nieuzasadnione.

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, spółdzielnia nie wykazała interesu prawnego do uzyskania wypisów z operatu ewidencyjnego gruntów i budynków, ponieważ interes prawny musi być oparty na przepisie prawa powszechnie obowiązującego, być indywidualny, konkretny i aktualny, a nie hipotetyczny lub przyszły. Do zabezpieczenia wierzytelności wystarczające są numery ksiąg wieczystych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że interes prawny musi wynikać z przepisu prawa materialnego, a nie z subiektywnego przekonania strony czy przyszłych, hipotetycznych potrzeb. W przypadku braku własności lub władania nieruchomością, dostęp do wypisów z ewidencji gruntów jest ograniczony do przypadków wykazania interesu prawnego. Numery ksiąg wieczystych, które zostały spółdzielni udostępnione, są wystarczające do zabezpieczenia wierzytelności, a ewidencja gruntów służy głównie celom faktycznym i planistycznym, a nie rejestracji praw podmiotowych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (21)

Główne

u.p.g.k. art. 24 § ust. 3

Ustawa - Prawo geodezyjne i kartograficzne

Wypisy i wyrysy z operatu ewidencyjnego są wydawane odpłatnie na żądanie właścicieli lub osób fizycznych i prawnych, w których władaniu znajduje się grunt, budynek lub lokal, osób fizycznych i prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, które mają interes prawny w tym zakresie, a także na żądanie zainteresowanych organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego.

Pomocnicze

k.p.a. art. 217 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 217 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 218 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 219

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 212 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 35

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 36

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 155

Kodeks postępowania administracyjnego

k.c. art. 527

Kodeks cywilny

k.c. art. 534

Kodeks cywilny

k.p.c. art. 730

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 757

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 943 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

P.p.s.a. art. 174

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Odrzucone argumenty

Spółdzielnia wykazała interes prawny do uzyskania wypisów z rejestru gruntów. Sąd naruszył przepisy k.p.a. poprzez odesłanie skarżącego do dochodzenia interesu na innej drodze.

Godne uwagi sformułowania

Interes prawny musi być indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie. Interes prawny to interes oparty na prawie i przez prawo chroniony. Nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości ani hipotetyczny. Ochronie i rejestracji praw podmiotowych do nieruchomości służą zatem księgi wieczyste a nie ewidencja gruntów, budynków i lokali.

Skład orzekający

Małgorzata Pocztarek

przewodniczący

Jolanta Rajewska

sprawozdawca

Zygmunt Zgierski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie przesłanek wykazania interesu prawnego w dostępie do danych ewidencyjnych, zwłaszcza w kontekście zabezpieczenia wierzytelności i postępowań egzekucyjnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji spółdzielni ubiegającej się o dane dotyczące nieruchomości osób trzecich w celu zabezpieczenia roszczeń. Interpretacja interesu prawnego może być szersza w innych kontekstach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje kluczowe rozróżnienie między interesem faktycznym a prawnym w postępowaniu administracyjnym, co jest częstym problemem praktycznym dla prawników i przedsiębiorców.

Czy potrzebujesz wypisu z rejestru gruntów do zabezpieczenia długu? Sąd wyjaśnia, kiedy masz do niego prawo.

Sektor

nieruchomości

Lexedit Research — analiza prawna z AI

Zadaj pytanie prawne i otrzymaj dogłębną analizę opartą o orzecznictwo, przepisy i doktrynę. Agent AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne przepisy.

Analiza orzecznictwa

Wyszukiwanie i analiza orzeczeń sądów powszechnych, SN i NSA

Aktualne przepisy

Treść ustaw i kodeksów w brzmieniu na dowolną datę z ISAP

Komentarze doktrynalne

Dostęp do komentarzy do kluczowych przepisów prawa

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I OSK 1038/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-06-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-07-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Rajewska /sprawozdawca/
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący/
Zygmunt Zgierski
Symbol z opisem
6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne
Geodezja i kartografia
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 2285/06 - Wyrok WSA w Warszawie z 2007-01-24
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 100 poz 1086
art. 24 ust. 3
Obwieszczenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 24 października 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie Jolanta Rajewska (spr.) NSA Zygmunt Zgierski Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Spółdzielni Niewidomych "[...]" w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 2285/06 w sprawie ze skargi Spółdzielni Niewidomych "[...]" w W. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa M. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania odpisów z operatu ewidencyjnego gruntów i budynków oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 stycznia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 2285/06 oddalił skargę Spółdzielni [...] "[...]" w W. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa M. z dnia [...] w przedmiocie odmowy wydania wypisów z operatu ewidencji gruntów i budynków. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.
Prezydent m.[...] W. postanowieniem z dnia [...], wydanym na podstawie art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2005 r. Nr 240, poz. 2027 ze zm.) i art.219 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.- dalej kpa), orzekł o odmowie wydania Spółdzielni [...] "[...]" w W. wypisów z operatu ewidencji gruntów i budynków Dzielnicy [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że Spółdzielnia, ubiegając się o przedmiotowe wypisy dotyczące nieruchomości stanowiących współwłasność jej dłużnika, wskazała, że są one jej niezbędne dla zabezpieczenia powództwa poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej, a następnie prowadzenia egzekucji. Nie wykazała jednak interesu prawnego uzasadniającego swe żądanie. Spółdzielnia przedstawiła jedynie nakaz zapłaty, który nie jest opatrzony klauzulą wykonalności. Nie dołączyła natomiast dokumentów i nie powołała żadnych przepisów, zgodnie z którymi organ ewidencyjny byłby zobligowany do wydania jej zaświadczenia o stanie majątkowym dłużnika w postaci wypisu z prowadzonego operatu ewidencji gruntów i budynków.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółdzielnia [...] "[...]" w W. domagała się uchylenia tego orzeczenia i nakazania organowi prowadzącemu ewidencję gruntów wydania żądanych wypisów z rejestru gruntów. Zdaniem Spółdzielni jej wniosek uzasadniony jest potrzebą prowadzenia egzekucji. Wykazała zatem, że posiada interes prawny w żądaniu wydania wskazanych dokumentów, o jakim mowa w art. 212 § 2 k.p.a. i art. 24 ust. 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne.
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa M. postanowieniem z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, zaskarżone postanowienie Prezydenta m.[...] W. utrzymał w mocy. Uznał, że zażalenie Spółdzielni [...] "[...]" w W. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie wskazała żadnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, z którego wynikałaby konieczność lub potrzeba pozyskania wypisu z operatu ewidencji gruntów. Spółdzielnia w swym wniosku powołała art. 527 - 534 kc, zaś w zażaleniu- art. 730 i nast. kpc, podając, że wypis z ewidencji jest jej potrzebny dla zabezpieczenia powództwa poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości dłużnika. Tymczasem zdaniem organu drugiej instancji w celu zabezpieczenia roszczenia poprzez wpis hipoteki przymusowej oraz przy skardze dochodzonej na podstawie art.527 kc jest niezbędny nie wypis z rejestru ewidencyjnego, a jedynie numer księgi wieczystej nieruchomości. Takich informacji Spółdzielni udzielono, wskazując w piśmie z dnia 26 lipca 2005 r. numery ksiąg wieczystych nieruchomości jej dłużnika.
Postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa M. Spółdzielnia [...] "[...]" z siedzibą w W. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając uchybienie: art. 6 kpa poprzez naruszenie zasady działania w oparciu o przepisy prawa, art. 7 kpa poprzez naruszenie zasady działania w słusznym interesie strony oraz w interesie społecznym, art. 28 kpa poprzez nieprzyznanie skarżącemu praw strony, art. 12 kpa, art. 35 i 36 kpa poprzez rażące przekroczenie terminu załatwienia sprawy przez organ pierwszej instancji. Nadto zarzuciła naruszenie art. 217 i 218 kpa oraz art. 24 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez uznanie, że skarżąca nie wykazała swego interesu prawny w uzyskaniu wypisu z rejestru gruntów. W uzasadnieniu skargi Spółdzielnia stwierdziła, że organy obu instancji niezasadnie odmawiają wykonania w zasadzie drobnej czynności urzędnika polegającej na wydaniu zaświadczenia w postaci wypisu z ewidencji gruntów, mimo że przepisy w tym zakresie zostały sformułowane wyjątkowo precyzyjnie. Z treść art. 24 ust. 2 i 3 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, art. 217 i 218 k.p.a. oraz orzecznictwa sądowego wynika bowiem, iż wierzyciel właściciela nieruchomości korzysta z tzw. domniemania faktycznego, że ma interes prawny w przejrzeniu akt księgi wieczystej, w żądaniu odpisów dokumentów z takiej księgi a także w żądaniu wydania mu wypisu z rejestru gruntów.
W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa M. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powoływanym wyrokiem z dnia 24 stycznia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 2285/06 oddalił skargę Spółdzielni [...] "[...]" w W., uznając, że zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2005 r. Nr 240, poz. 2027) wyrysy i wypisy z operatu ewidencyjnego są wydawane przez organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków odpłatnie na żądanie właścicieli lub osób fizycznych i prawnych, w których władaniu znajduje się grunt, budynek lub lokal, osób fizycznych i prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, które mają interes prawny w tym zakresie, a także na żądanie zainteresowanych organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego.
Pojęcie interesu prawnego, o jakim mowa w powołanym przepisie, nie zostało określone w ustawie Prawo geodezyjne i kartograficzne. W orzecznictwie sądowym- na tle art. 28 kpa- zwraca się jednak uwagę, że interes prawny mus być indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie. Interes prawny to interes oparty na prawie i przez prawo chroniony. O jego istnieniu decydują przepisy prawa materialnego przyznające stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 listopada 1998 r., sygn. akt II SA 1390/98). Interes prawny w postępowaniu administracyjnym oznacza więc ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Między normą prawa materialnego, na której budowany jest interes prawny, sytuacją danego podmiotu musi zachodzić bezpośredni związek. Interes ten musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości ani hipotetyczny (wyroku NSA w Warszawie z dnia 19 marca 2002 r., sygn. akt IV SA 1132/00 oraz cyt. tam orzecznictwo i literatura).
W rozpatrywanej sprawie Spółdzielnia [...] "[...]" w W. żądała wydania wypisu z operatu ewidencyjnego w celu zabezpieczenia roszczenia poprzez wpis hipoteki przymusowej, wskazując jako podstawę swojego wniosku art. 527 - 534 kc, zaś w zażaleniu - art. 730 - 757 kpc. Do wniosku dołączyła nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym wydany przez Sąd Rejonowy dla m.[...] W., I Wydział Cywilny z dnia 15 listopada 2005 r., z którego nie wynika by był on prawomocny. Na tym etapie postępowania, nie będzie miał więc zastosowania art. 527 kc dotyczący ochrony wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika (actio Pauliana). Zaś wskazane przepisy art. 730 - 757 kpc dotyczą zabezpieczenie powództwa, które polega np. na dokonaniu wpisu ostrzeżenia w księdze wieczystej, jednakże do złożenia takiego wniosku niezbędny jest numer księgi wieczystej nie zaś wypis z ewidencji gruntów. Organy pismem z dnia 26 lipca 2005 r. przesłały skarżącej Spółdzielni numery ksiąg wieczystych dla nieruchomości położonych przy ul. [...] w W., a zatem w ocenie Sądu I instancji interes skarżącej został w tym zakresie zaspokojony.
WSA w Warszawie podkreślił ponadto, że Spółdzielnia wywodzi swój interes prawny z różnych faz postępowania cywilnego, wskazując na ewentualność skorzystania z żądanych dokumentów. Tymczasem cechą interesu prawnego jest jego realność i istnienie w dacie stosowania norm prawa administracyjnego. Nie może być on tylko przewidywany w przyszłości ani hipotetyczny. Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz doktrynie przyjmuje się, że interes prawny nie zachodzi z reguły, gdy zainteresowany może na innej drodze osiągnąć w pełni ochronę swoich praw (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 1997 r., II CKN 201/97, M. Prawniczy. 1998/2/3, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 1998 r., II CKN 572/97, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2000 r. II CKN 750/99 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2001 r., I PKN 333/00, Prok. i Pr. 2002/2/43).
Zdaniem WSA w Warszawie nieuzasadniony jest również zawarty w skardze wniosek Spółdzielni o wydanie postanowienia informującego Prezydenta m.[...] W., Wojewodę M. i ich organy zwierzchnie o rażącym naruszeniu prawa przez Naczelnika Delegatury Biura Geodezji i Katastru w Dzielnicy [...] oraz Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego. Spółdzielnia nie wskazała postawy prawnej tego wniosku oraz nie uzasadniła swego żądania. Można jednak uznać, że w istocie domagała się wydania postanowienia sygnalizacyjnego na podstawie art. 155 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie sygnalizacyjne ma charakter fakultatywny i w ocenie Sądu jego wydanie nie jest uzasadnione okolicznościami niniejszej sprawy.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 6 i 7 kpa Sąd I instancji nie dopatrzył się ich uchybienia. Organy administracji działy w niniejszej sprawie na podstawie przepisów prawa i przestrzegały zasady prawdy obiektywnej, podejmując wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła Spółdzielnia [...] "[...]" w W., zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie a mianowicie:
1. naruszenie przepisów art. 24. ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne ( Dz. U z 2000r., nr 100, poz. 1080 z późn. zm.) oraz przepisów art. 217 § 1 i § 2 pkt 2 kpa poprzez uznanie, iż skarżący nie wykazał interesu prawnego w uzyskaniu wypisu z rejestru gruntów,
2. naruszenie przepisów art. 218 § 1 kpa - poprzez odesłanie skarżącego - pomimo oczywistego ciążącego na organie obowiązku - dochodzenia swojego interesu na innej drodze.
Spółdzielnia wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i merytoryczne rozpoznanie niniejszej sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł m.in., że błędnym jest pogląd Sądu, jakoby art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 17.05. 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne stanowił jedyną podstawę dla oceny zasadności żądania podmiotu o wydanie mu wypisu z ewidencji gruntów. Oprócz bowiem tego przepisu w niniejszej sprawie zastosowania mają także przepisy art. 217 i 218 kpa - jako przepisy nie tylko prawa procesowego ale i materialnego. Charakter materialno - prawny ma na pewno przepis art. 217 § 2 pkt 2 kpa, który stwierdza, że organ administracji wydaje (a wiec musi wydać) zaświadczenie osobie, która ubiega się jego wydanie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Zdaniem kasatora nie odpowiada prawdzie stwierdzenie WSA, jakoby skarżący domagając się od organu administracji pierwszej instancji wydania mu wypisu z ewidencji gruntów w celu zabezpieczenia roszczenia, powoływał się na art. 527 - 534 kc, zaś przepisy art. 730 - 757 kpc wskazał dopiero w zażaleniu. Ustaleniu temu przeczy wyraźnie treść pisma skarżącego z dnia 05 kwietnia 2006 r. Skarżąca podniosła, iż ani Sąd ani organy administracji obu instancji nie zadały sobie chociaż minimum trudu odczytania tego pisma, bowiem wynika z niego, że żądanie wydania wypisu (odpisu) z rejestru gruntów skarżąca uzasadniła wyłącznie jego niezbędnością dla zabezpieczenia powództwa w sprawie Spółdzielni [...] "[...]" przeciwko M. Ku. sygn. akt [...] o zapłatę 33 057,50 zł., a następnie - prowadzenia z tej nieruchomości egzekucji.
W piśmie z dnia 11 czerwca 2008 r. zatytułowanym "uzupełnienie skargi kasacyjnej" pełnomocnik skarżącej podkreślił, ze w dotychczasowych pismach wskazał przepisy, z których- jego zdaniem -wynika interes prawy Spółdzielni "[...]" w domaganiu się wnioskowanych wypisów z ewidencji gruntów. W swej skardze omyłkowo jedynie powołał art.797 kpa, zamiast art.799 § 1 i art.801 kpc. Na szczególne podkreślenie zasługuje art.943 § 1 pkt.1 kpc, który nakłada na wierzyciela obowiązek dostarczenia komornikowi przy wniosku o opis i oszacowanie nieruchomości wyciągu z katastru nieruchomości, czyli wypisu z rejestru gruntów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim należy wyjaśnić, że podstawy skargi kasacyjnej określa art.174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej zwanej P.p.s.a). Skargę można oprzeć na zarzutach: naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt.1) oraz naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt.2). Ten drugi zarzut odnosi się do naruszeń procedury sądowodoadministracyjnej, których, zdaniem kasatora, dopuścił się Sąd I instancji i które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik spraw.
Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z uwagi na taki zakres kontroli instancyjnej szczególne znaczenie ma prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych. NSA nie może bowiem w żaden sposób korygować czy modyfikować zarzutów kasacyjnych. Obowiązkiem wnoszącego skargę kasacyjną jest zatem powołanie konkretnych przepisów prawa naruszonych zaskarżonym orzeczeniem, określenie jaką postać miało to uchybienie, oraz uzasadnienie zarzutu naruszenia kwestionowanych norm prawnych.
W rozpoznawanej sprawie skargę kasacyjną oparto wyłącznie na podstawie przewidzianej w art. 174 pkt.1 P.p.s.a. Zarzucając Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wskazano przy tym między innymi art. 217 § 1 i § 2 pkt.2 kpa oraz art.218 § 1 kpa. Tymczasem przepisy te nie są normami prawa materialnego. Należą one bowiem do grupy przepisów zamieszczonych w Dziale VII Kodeksu postępowania administracyjnego i regulują rodzaj uproszczonego postępowania administracyjnego obowiązującego organy administracyjne przy wydawaniu zaświadczeń. Wojewódzkie sądy administracyjne nie stosują norm procedury administracyjnej, a zatem zarzut naruszenia przez nie takich przepisów jest nieusprawiedliwiony ( por. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2007r sygn. I OSK 759/06 i z dnia 24 listopada 2005r sygn. I OSK 167/05).
Kontroli kasacyjnej nie poddaje się ponadto zarzut naruszenia art. 24 ust.1 i ust.2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2005 r. Nr 240, poz. 2027 ze zm.), gdyż kasator nie podjął nawet próby wykazania na czym miała polegać dokonana przez Sąd I instancji błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie tych norm oraz jak powinna być prawidłowa ich wykładnia i właściwe zastosowanie.
Nietrafny jest także zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 24 ust.3 powołanej ustawy i to niezależnie od tego, że uzasadnienie skargi kasacyjnej jest w tym zakresie dość ogólnikowe, bez odniesienia się do poszczególnych postaci naruszenia zarzucanej normy, a tym samym bez wykazania na czym konkretnie miała polegać błędna wykładnia a na czym niewłaściwe jej zastosowanie.
Powołany przepis Prawa geodezyjnego i kartograficznego stanowi, że wyrysy i wypisy z operatu ewidencyjnego są wydawane przez organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków odpłatnie na żądanie właścicieli lub osób fizycznych i prawnych, w których władaniu znajduje się grunt, budynek lub lokal, osób fizycznych i prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, które mają interes prawny w tym zakresie, a także na żądanie zainteresowanych organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego.
Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że wypisy i wyrysy z operatu ewidencyjnego odpłatnie, ale bez dodatkowych warunków, wydaje się jedynie właścicielom oraz osobom fizycznym i prawnym władającym określonymi nieruchomościami. Organ ewidencyjny może je także wydać zainteresowanym organom administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego. Inne podmioty mogą natomiast uzyskać wypisy i wyrysy z operatu ewidencyjnego tylko wtedy, gdy legitymują się interesem prawnym " w tym zakresie", czyli wyłącznie wówczas gdy mają interes prawy do żądania przedmiotowych dokumentów dotyczących konkretnych gruntów, budynków i lokali, niestanowiacych ich własności i niebędących w ich władaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo uznał, ze odmowa wydania Spółdzielni "[...]" wnioskowanych wypisów nie narusza art.24 ust.3 Prawa geodezyjnego i kartograficznego. Spółdzielnia ta bezspornie nie jest właścicielem ani władającym nieruchomościami pozostającymi w kręgu jej zainteresowania. Ma zatem- tak jak wszyscy zainteresowani- dostęp jedynie do informacji o gruntach, budynkach i lokalach, gdyż powyższe dane zawarte w ewidencji są jawne (art. 24 ust.2 cyt. ustawy). Takiego nieograniczonego dostępu nie ma natomiast do wypisów i wyrysów z operatu ewidencyjnego. W przypadku nieruchomości niestanowiących własności spółdzielni może ona otrzymać takie dokumenty jedynie w razie posiadania interesu prawnego do żądania ich wydania przez organ ewidencyjny.
Kluczowe zagadnienie prawne w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie czy Spółdzielnia "[...]" wykazała swój interes prawny w rozumieniu powołanego przepisu. Sąd I instancji trafnie przyjął, ze w orzecznictwie sądowym a także doktrynie dominującym jest pogląd, że źródłem interesu prawnego jest przepis prawa powszechnie obowiązującego, który kształtuje sytuację określonego podmiotu w zakresie stanu prawnego regulowanego tym przepisem. O istnieniu interesu prawnego nie decyduje jedynie wola czy subiektywne przekonanie danego podmiotu. Nie chodzi tu bowiem wyłącznie o interes faktyczny niepoparty żadnymi przepisami mogącymi stanowić podstawę skierowania żądania w zakresie podjęcia przez organ administracji stosownych czynności w konkretnej sprawie. Interes prawny musi być indywidualny i konkretny. Jego istotną cechą jest także realność (aktualność). Nie może być on zatem udowadniany zamiarem i okolicznościami, które mogą dopiero wystąpić w przyszłości.
Spółdzielnia wywodzi swój interes prawny do żądania wnioskowanych wypisów koniecznością ujawnienia majątku jej dłużnika w celu zabezpieczenia swych wierzytelności oraz na użytek ewentualnego postępowania egzekucyjnego. W związku z tym zauważyć należy, że z żadnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego nie wynika, aby aktualnie podejmowane przez Spółdzielnię czynności prawne wymagały dysponowania przez Spółdzielnię omawianymi dokumentami, a przede wszystkim by dla ujawnienia majątku dłużnika niezbędne były wypisy z ewidencji gruntów, budynków i lokali. Nawet eksponowany przez kasatora art. 943 § 1 pkt.1 kpc wskazuje, że w postępowaniu egzekucyjnym wyciąg z katastru nieruchomości służy jedynie do dokonania opisu i szacowania nieruchomości a nie jej stanu prawnego. Zresztą rozważania w tym ostatnim zakresie są zbędne, gdyż postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze uruchomione i z akt wynika, że tytuł prawny na podstawie, którego egzekucja miałaby być wszczęta, nie ma nadanej jeszcze klauzuli wykonalności.
Należy ponadto podkreślić, że omawiana ewidencja, zgodnie z art.2 pkt.8 i art. 20 ust.1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne stanowi jednolity dla kraju, systematycznie aktualizowany zbiór informacji o gruntach, budynkach i lokalach. Ewidencja służy zapewnieniu prawidłowej gospodarki gruntami. Zawarte w niej dane są podstawą między innymi planowania przestrzennego, wymiaru podatków, oznaczenia nieruchomości w księgach wieczystych itp. ( art.21 ust.1 ustawy). Celem ewidencji jest ujawnianie danych faktycznych o nieruchomościach. Obejmują one w szczególności położenie, granice, klasy gleboznawcze użytków gruntowych, położenie i przeznaczenie budynków oraz położenie i funkcje użytkowe lokali. Jeżeli chodzi o dane prawne, to w ewidencji wpisuje się właściciela nieruchomości, jeżeli jest on znany. Wpis takich danych ma jedynie znaczenie informacyjne. Z takim wpisem do ewidencji nie jest związane- tak jak w przypadku ksiąg wieczystych- domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. Ochronie i rejestracji praw podmiotowych do nieruchomości służą zatem księgi wieczyste a nie ewidencja gruntów, budynków i lokali.
Dlatego to zapisy nie w operacie ewidencyjnym ale w księgach wieczystych mogą dostarczyć Spółdzielni niezbędnych danych do zabezpieczenia jej wierzytelności. Numery stosownych ksiąg wieczystych zostały zaś stronie skarżącej udostępnione. Spółdzielnia niewątpliwie, dążąc do ujawnienia majątku jej dłużnika, może być zainteresowana również zapisami w ewidencji. Samo to zainteresowanie nie uprawnia jej jeszcze do skutecznego żądania z operatu ewidencyjnego wpisów dotyczących nieruchomości stanowiących własność innych osób. Nie jest bowiem równoznaczne z interesem prawnym, o którym mowa w art. 24 ust.3 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm.),należało skargę kasacyjną oddalić.