I OSK 1027/16

I OSK 1027/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2017-10-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-04-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka /przewodniczący/
Mirosław Wincenciak
Wiesław Morys /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
III SA/Gd 875/15 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2016-01-21
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 355
art. 132 ust. 13 okt. 1, art. 133 ust. 6, art. 135 ust. 2 pkt. 5, art. 135 c ust. 1 pkt. 3
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 19 października 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 stycznia 2016 r. sygn. akt III SA/Gd 875/15 w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] na rzecz D. P. kwotę 508 (pięćset osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 21 stycznia 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 875/15, uwzględnił skargę D. P. na sprecyzowane w sentencji orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] i uchylił je w części orzekającej o utrzymaniu w mocy orzeczenia Komendanta Powiatowego Policji w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], w zakresie rozstrzygnięcia co do zarzutów określonych w pkt. 2 i 3, nadto uchylił orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], oraz orzekł o kosztach postępowania.
Jak wynika z jego uzasadnienia wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...], Komendant Powiatowy Policji w [...], w postępowaniu dyscyplinarnym przeciwko sierż. D. P. obwinionemu o to, że:
1) w dniu [...] maja 2015 r. do godz. [...] w Komendzie Powiatowej Policji w [...] w pomieszczeniu służbowym nr [...] spożywał alkohol, co ujawnił I Zastępca Komendanta Powiatowego Policji w [...] oraz kontrolny jednostki Zastępca Naczelnika Wydziału Kryminalnego na podstawie zachowania obecnych w pomieszczeniu, wyczuwalnej woni alkoholu wydobywającego się z jego ust, bełkotliwej mowy, a także opakowań po alkoholu, czym naruszył dyscyplinę służbową określoną w art. 132 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U z 2015 r. poz. 355 ze zm.), dalej cytowana zamiennie jako ustawa,
2) w dniu [...] maja 2015 r. o godz. [...] w Komendzie Powiatowej Policji w [...] w pomieszczeniu służbowym nr [...], odmówił wykonania polecenia przełożonego - I Zastępcy Komendanta Powiatowego w [...], dotyczącego poddania się badaniu na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przewinienia dyscyplinarnego polegającego na spożywaniu alkoholu w obiektach zajmowanych przez Policję, czym naruszył dyscyplinę służbową określoną w art. 132 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy o Policji w zw. z § 21 załącznika do zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. w sprawie "Zasad etyki zawodowej policjanta" (Dz. Urz. KGP z 2004r. Nr 1 poz. 3) w zakresie rzetelnego wykonywania polecenia przełożonego,
3) w dniu [...] maja 2015 r. ok. godz. [...] w pomieszczeniu służbowym nr [...] Komendy Powiatowej Policji w [...] odmówił wykonania polecenia służbowego w sprawach osobowych Komendanta Powiatowego Policji w [...] dotyczącego poddania się badaniu na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przewinienia dyscyplinarnego polegającego na spożywaniu alkoholu w obiektach zajmowanych przez Policję, czym naruszył dyscyplinę służbową określoną w art. 132 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy o Policji w zw. z § 21 załącznika do cytowanego wyżej zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 r. w zakresie rzetelnego wykonywania polecenia przełożonego,
orzekł o wymierzeniu D. P. kary dyscyplinarnej – wydalenia ze służby.
Organ I instancji podał, iż przeprowadzone w dniu [...] maja 2015 r. czynności wykazały, iż na terenie wspomnianej jednostki Policji przebywali funkcjonariusze: D. P., T. P. i D. Ł. Okoliczności wskazywały na spożywanie przez nich alkoholu, co uzasadniało wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Funkcjonariusze odmówili jednak poddania się badaniu na zawartość alkoholu we krwi, nie wykonując poleceń służbowych w tym przedmiocie. Przesłuchany w charakterze obwinionego D. P. nie przyznał się do spożywania alkoholu na terenie jednostki, składając obszerne wyjaśnienia. Jednakże, mimo iż w pokoju, w którym przebywali funkcjonariusze znalezione zostały butelki z i po alkoholu, to obecni na miejscu przełożeni zeznali, że stan po użyciu alkoholu u funkcjonariuszy stwierdzili po objawach w postaci zapachu z ust oraz zachwiań równowagi. Żaden z przesłuchanych funkcjonariuszy nie był świadkiem spożywania alkoholu przez ww. obwinionych policjantów. Zdaniem organu orzekającego fakt znalezienia butelek w pomieszczeniu nr [...] nie może być jednoznacznym dowodem, że był on spożywany przez obwinionych funkcjonariuszy, gdyż jest to pokój dostępny dla większej liczby policjantów ruchu drogowego. Wobec tego, przy braku jednoznacznych innych dowodów w postaci wyniku badania zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu lub we krwi, nie ma stuprocentowej pewności, że zarzucany czyn miał miejsce. Podczas całego zdarzenia D. P. nie negował, że spożywał alkohol. Jak twierdził, czynił to jednak w miejscu zamieszkania teściów, będąc już poza służbą. Dlatego wątpliwości co do popełnienia tego czynu należało rozstrzygnąć na jego korzyść. Natomiast zasadne okazały się zarzuty niewykonania poleceń służbowych opisanych w zarzutach. Powyższe okoliczności uzasadniły, zdaniem organu, wymierzenie kary wydalenia ze służby. Powołał się organ na art. 135g ust. 1 i 2, art.134, art. 134h ust. 1 i art. 25 ust. 1 oraz art. 27 ustawy.
Ukarany dyscyplinarnie funkcjonariusz złożył odwołanie od tej decyzji organu pierwszej instancji, podnosząc m.in. że wydane polecenia nie miały charakteru polecenia z art. 132 ust. 3 pkt 1 ustawy, zarzucając że niewykonanie ich stanowi jeden czyn, wreszcie eksponując brak rozważenia okoliczności przemawiających na jego korzyść i niewspółmierność orzeczonej kary do przewinienia.
Po rozpatrzeniu odwołania Komendant Wojewódzki Policji w [...], orzeczeniem z dnia [...] października 2015 r., nr [...], na podstawie art. 135n ust. 4 pkt 1 i 2 oraz art. 133 ust. 6 ustawy o Policji, uniewinnił stronę od popełnienia czynu opisanego w pkt 1 zarzutów, a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji. Powołując się na art. 132 ust. 1-3 ustawy o Policji i § 21 załącznika do Zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji w sprawie Zasad etyki zawodowej policjanta oraz § 1 pkt 1 Zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji, organ stwierdził że zarówno Komendant Powiatowy Policji w [...], jak i jego zastępcy z racji pełnionych funkcji, posiadali uprawnienia do wydania sierż. D. P. polecenia służbowego. Przeprowadzona w sprawie analiza dowodów pozwala na stwierdzenie, że popełnił on przewinienia dyscyplinarne czynami opisanymi w pkt 2 i 3 zarzutów. Przemawiają za tym przede wszystkim zeznania świadków, nadto faktu wydania przedmiotowych poleceń nie neguje sam obwiniony, a jedynie wyjaśnia przyczynę odmowy ich wykonania. Organ odwoławczy uznał, iż czyny popełnione przez obwinionego, udowodnione w postępowaniu, stanowią całkowite zaprzeczenie idei służby w Policji, co przemawia za słusznością wydalenia go ze służby. Natomiast co do zarzutu z punktu 1, to zważył iż decyzja o uniewinnieniu musi znaleźć się w osnowie orzeczenia dyscyplinarnego, a nie tylko w jego motywach, co też uczynił naprawiając błąd organu I instancji.
D. P. zaskarżył opisane wyżej orzeczenie wyższego przełożonego dyscyplinarnego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jego uchylenia, jak również uchylenia orzeczenia organu pierwszej instancji. Zarzucił naruszenie poprzednio eksponowanych przepisów ustawy, a w uzasadnieniu skargi wskazał m.in., że zgodnie z treścią jej art. 135j ust. 2 pkt 5 orzeczenie kończące postępowanie dyscyplinarne powinno m.in. zawierać rozstrzygnięcie o uniewinnieniu, stwierdzeniu winy i odstąpieniu od ukarania lub wymierzeniu kary dyscyplinarnej albo umorzeniu postępowania dyscyplinarnego. Tymczasem wydane w przedmiotowej sprawie orzeczenie kończące postępowanie dyscyplinarne nie zawiera stwierdzenia jego winy w zakresie żadnego z zarzucanych mu przewinień dyscyplinarnych. Przy czym organy zaniechały także ustalenia formy jego winy. W konsekwencji czego nie mogły również wymierzyć mu kary dyscyplinarnej. W ocenie skarżącego nie ma tu mowy również o poleceniach służbowych mu wydanych, gdyż zdarzenie nie miało miejsca w trakcie służby i polecenia nie dotyczyły jej bezpośrednio, czym naruszono art. 132 ust. 3 pkt 1 w związku z art. 58 ust. 2 ustawy. W wypadku objętym dyspozycją tego ostatniego przepisu, funkcjonariusz ma bezwzględny obowiązek odmowy wykonania polecenia. A contrario, ustawodawca nie wykluczył sytuacji, gdy policjant zachowuje prawo odmowy wykonania polecenia przełożonego. Prawo do takiej odmowy przysługuje funkcjonariuszowi wówczas, gdy polecenie było wydane w sposób nieprawidłowy, tj. np. zostało wydane poza służbą, bez związku ze służbą. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających znaczenie w sprawie oraz uzasadnienie decyzji w sposób niewłaściwy narusza w jego ocenie art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji. Jak dalej wywodził, wymóg prawidłowego, wnikliwego i adekwatnego uzasadnienia orzeczenia dyscyplinarnego, w tym umieszczonego w nim stanu faktycznego i prawnego sprawy, zyskuje szczególną doniosłość w przypadku, gdy skutkiem prowadzonego postępowania jest wymierzenie kary dyscyplinarnej eliminującej z zawodu. Podkreślił, że jest policjantem z niewielkim stażem, w służbie przygotowawczej, dla którego praca w Policji przedstawia bardzo dużą wartość. Dotąd nie formułowano zastrzeżeń do jego służby i był on wielokrotnie nagradzany. W ocenie skarżącego nie było więc podstaw do ukarania go najsurowszą z możliwych kar dyscyplinarnych. Nie sposób bowiem przyjąć, aby każdorazowa odmowa wykonania polecenia służbowego skutkowała karą wydalenia ze służby. Ponadto zaakcentował niedostatki postępowania dowodowego i pozbawienie go możliwości uczestnictwa w przeprowadzeniu dowodów z zeznań świadków, w tym przede wszystkim możliwości zadawania świadkom pytań, z uwagi na brak powiadomienia o tych czynnościach.
W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji w [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Organ dodał, że w sprawie nie ma zastosowana art. 171 § 2 K.p.k. dotyczący końcowo zaakcentowanych w skardze uprawnień obwinionego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał skargę za uzasadnioną, wskazując iż ze względu na jej treść i kierunek, nie objął zakresem swojej kontroli wydanych w sprawie aktów w zakresie orzekającym o uniewinnieniu skarżącego. Oceniając legalność zapadłych orzeczeń w pozostałej części dostrzegł wadliwość naruszającą art. 135j ust. 2 ustawy o Policji. Zgodnie z jego brzmieniem orzeczenie wydane po zakończeniu postępowania dyscyplinarnego musi zawierać niezbędne (obowiązkowe) składniki szczegółowo w nim określone. Jednym z takich elementów jest wymienione w pkt 5 tego przepisu rozstrzygnięcie o winie czy jej braku, które stanowi najważniejszy składnik orzeczenia, bowiem w nim zawarta jest ocena co do faktu popełnienia czynu. Zdaniem Sądu meriti słusznie skarżący zarzuca naruszenie ww. przepisu ustawy o Policji, bowiem w sprawie doszło do wydania orzeczenia o ukaraniu karą wydalenia ze służby, pomimo że orzeczenie nie zawierało jednoczesnego stwierdzenia winy funkcjonariusza w zakresie ujawnionych w punktach 2 i 3 zarzutów przewinień dyscyplinarnych. W orzeczeniu Komendanta Powiatowego Policji w [...] nr [...], z dnia [...] sierpnia 2015 r., brak jest bowiem rozstrzygnięcia o uniewinnieniu lub stwierdzeniu winy co do poszczególnych zarzutów stawianych skarżącemu. Z kolei organ odwoławczy, podejmując próby naprawienia wadliwego orzeczenia organu pierwszej instancji, orzekł o uniewinnieniu skarżącego od popełnienia czynu opisanego w pkt 1 zarzutów i o utrzymaniu w mocy orzeczenia organu pierwszej instancji w pozostałym zakresie. To oznacza, że nadal brak jest rozstrzygnięcia o stwierdzeniu winy co do popełnienia przez skarżącego czynów opisanych w pkt 2 i 3 zarzutów. Mając na uwadze powyższe Sąd Wojewódzki doszedł do przekonania, że orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] w zaskarżonej części, jak i poprzedzające je orzeczenie organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 135j ust. 2 pkt 5 ustawy o Policji i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, zatem orzeczenia te należało uchylić (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.). Sąd pierwszej instancji stwierdził nadto, że prowadząc postępowanie dyscyplinarne organ pierwszej instancji dopuścił się naruszenia innych jeszcze przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 135a ust. 1 i 3 ustawy o Policji postępowanie dyscyplinarne oraz czynności wyjaśniające, o których mowa w art. 134i ust. 4 tej ustawy prowadzi rzecznik dyscyplinarny wyznaczony przez przełożonego dyscyplinarnego. Tymczasem rzecznik dyscyplinarny Komendy Powiatowej Policji w [...] zwrócił się o przeprowadzenie czynności dowodowych w ramach "pomocy prawnej" do Komendanta Powiatowego Policji w [...], który wcześniej został wyłączony od udziału w postępowaniu z uwagi na charakter sprawy oraz fakt bezpośredniego nadzorowania czynności wykonywanych z udziałem obwinionego. Na skutek tego, na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji, wszyscy świadkowie zostali przesłuchani przez funkcjonariusza Komendy Powiatowej Policji w [...], w tym doszło również do przesłuchania jej Komendanta. Uregulowana w art. 135c ustawy o Policji instytucja wyłączenia przełożonego dyscyplinarnego ma charakter gwarancyjny i służy zapewnieniu bezstronnego oraz obiektywnego wykonywania czynności w postępowaniu dyscyplinarnym. Sąd meriti stanął na stanowisku, że wyłączenie przełożonego dyscyplinarnego od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym oznacza nie tylko przeniesienie kompetencji do jego prowadzenia na inny organ, ale odnosi się również do wszystkich istotnych dla wyniku sprawy czynności podejmowanych w jego ramach, a więc czynności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Sądu pierwszej instancji do nich zaliczyć należy czynności dowodowe w postaci przesłuchań świadków. Z uwagi na powyższe, w sytuacji jaka miała miejsce w niniejszej sprawie, rzecznik dyscyplinarny występując do Komendanta Powiatowego Policji w [...] z wnioskiem o przesłuchanie świadków, dopuścił się naruszenia art. 135e ust. 8 w związku z art. 135c ust. 1 pkt 3 ustawy. W rezultacie korzystanie z tak uzyskanych dowodów narusza zasadę bezstronności oraz obiektywizmu i jako zebrane z naruszeniem prawa, nie mogły one stanowić podstawy do dokonywania jakichkolwiek ocen czy ustaleń. Doprowadziło to, zdaniem Sądu Wojewódzkiego do tego, że organ pierwszej instancji wydał orzeczenie pomimo, że nie zgromadził materiału dowodowego niezbędnego do wyjaśnienia sprawy, czym naruszył art. 135i i 135j ust. 1 ustawy o Policji. Sąd podzielił również stanowisko skarżącego, że w sprawie doszło do uchybienia art. 135j ust. 9 w związku z art. 133 ust. 6 ustawy. Jak wynika z Protokołu raportu dyscyplinarnego sporządzonego w dniu [...] sierpnia 2015 r., skarżącego wezwał do stawienia się do raportu dyscyplinarnego i w nim uczestniczył, mł. insp. K. B. pełniący funkcję I Zastępcy Komendanta Powiatowego Policji w [...]. W aktach sprawy brak jest pisemnego upoważnienia Komendanta Powiatowego Policji w [...] do załatwiania spraw dyscyplinarnych. Zatem czynność wysłuchania skarżącego przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego została przeprowadzona z naruszeniem powołanych wyżej przepisów, bowiem nie uczestniczył w niej przełożony dyscyplinarny ani osoba upoważniona przez niego do załatwiania spraw dyscyplinarnych w jego imieniu. Sąd pierwszej instancji nie jednak podzielił stanowiska skarżącego, że wydane w dniu [...] maja 2015 r. o godzinie [...] i [...] polecenia (dwa a nie jedno, jak dowodzi skarżący) dotyczące poddania się badaniu na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu nie były poleceniami przełożonego. Zarówno Komendant Powiatowy Policji w [...], jak i jego I Zastępca, z racji pełnionych funkcji posiadali uprawnienia do wydania skarżącemu polecenia poddania się badaniu na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu. Nie ma przy tym znaczenia czy nastąpiło to w czasie służby czy poza nią, jak i ich forma. Takie uprawnienie przełożonego i obowiązek funkcjonariusza wynikają z charakteru służby i okoliczności wydania polecenia, które dotyczyło zbadania czy nie doszło do popełnienia deliktu dyscyplinarnego. Nie uznał wreszcie za słuszne Sąd I instancji zarzutów dotyczących wadliwości postępowania dowodowego, gdyż nie miały one wpływu na wynik sprawy. Natomiast ocena prawidłowości wymierzenia i rodzaju zastosowanej kary okazała się przedwczesną. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 wyroku, a o kosztach postępowania na zasadzie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.
W skardze kasacyjnej Komendant Wojewódzki Policji w [...] zaskarżył powyższy wyrok w całości. Zarzucił mu naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
1) art. 135j ust. 2 pkt 5 ustawy o Policji poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, że brak dosłownego rozstrzygnięcia w przedmiocie winy obwinionego funkcjonariusza stanowi bezwzględną przesłankę wadliwości orzeczenia dyscyplinarnego uzasadniającą jego uchylenie, podczas gdy rozstrzygnięcie to wynika logicznie z treści orzeczeń oraz zawiera się w ich uzasadnieniu,
2) art. 135e ust. 8 w związku z art. 135c ust. 1 pkt 3 ustawy o Policji poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, że instytucja wyłączenia przełożonego dyscyplinarnego w całości wyłącza zastosowanie instytucji tzw. pomocy prawnej przez rzecznika dyscyplinarnego, podczas gdy brak jest w ustawie takiego wyłączenia oraz poprzez błędne uznanie, że wyłączony przełożony dyscyplinarny nie może stanowić osobowego źródła dowodowego w sprawie,
3) art. 135i oraz art. 135j ust. 1 ustawy o Policji poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe przyjęcie, że organ pierwszej instancji nie zgromadził materiału dowodowego niezbędnego do wyjaśnienia sprawy, podczas gdy organ dysponował bogatym materiałem dowodowym, w tym kilkoma źródłami osobowymi, wystarczającym do rozstrzygnięcia sprawy,
4) art. 135j ust. 9 w związku z art. 133 ust. 6 ustawy o Policji poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, że czynność wysłuchania skarżącego przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego została przeprowadzona z naruszeniem przepisów o postępowaniu dyscyplinarnym, podczas gdy I Zastępca Komendanta Powiatowego Policji w [...], na podstawie decyzji w sprawie udzielenia upoważnień, pełnił na czas nieobecności Komendanta Powiatowego Policji w [...] jego funkcję, w tym zastępował w postępowaniach dyscyplinarnych do których ten jako organ, a nie wskazany z imienia i nazwiska piastun organu, został wyznaczony przełożonym dyscyplinarnym.
Na tej podstawie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Wniesiono również o przeprowadzenie dowodów ze wskazanych w kasacji dokumentów na okoliczność upoważnienia mł. insp. K. B. pełniącego funkcję I Zastępcy Komendanta Powiatowego Policji w [...] do działania w imieniu Komendanta Powiatowego Policji w [...], a zatem do wszystkich czynności określonych ustawą o Policji, w tym do prowadzenia postępowania dyscyplinarnego wobec skarżącego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzuty te szerzej umotywowano, podważając trafność poglądu o wadach zapadłych w sprawie orzeczeń, mających wpływ na wynik sprawy. Nadto wskazując na okoliczność, iż wyłączenie Komendanta Powiatowego Policji w [...] od udziału w sprawie jako przełożonego dyscyplinarnego nie może zostać uznane jako skutkujące brakiem podstaw do realizacji przezeń czynności w trybie art. 135e ust. 8 ustawy o Policji, a w szczególności wykluczające przesłuchanie Komendanta na okoliczność stanu faktycznego sprawy. Komendant nie występował w danej sytuacji jako przełożony dyscyplinarny skarżącego uprawniony do podejmowania władczych rozstrzygnięć w toczącym się postępowaniu, a jedynie jako osobowe źródło dowodowe.
W piśmie procesowym z dnia 5 grudnia 2016 r. D. P. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Stanowisko to podtrzymał jego pełnomocnik na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych zarzutów.
Na wstępie godzi się przypomnieć, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych, jak też podstaw do odrzucenia skargi czy umorzenia postępowania przed Sądem I instancji w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia zdeterminowały zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Rozpoznawana w sprawie kasacja powołała się werbalnie na podstawę naruszenia prawa materialnego, co przede wszystkim oznaczałoby, iż nie kwestionuje ustaleń faktycznych dotąd poczynionych, które przeto jako prawomocne i przesądzone, stanowiłyby podstawę oceny zasadności jej zarzutów. Jednakowoż prezentowane zarzuty dotyczą przepisów postępowania, co implikuje konieczność wykazania wpływu wskazanych uchybień na wynik sprawy, a przede wszystkim powiązania zarzutów z odpowiednimi przepisami procedury sądowoadministracyjnej, czego nie uczyniono. Mimo to jednak konkluzja ta nie uchyla spod merytorycznej oceny podniesionych w niej wytyków, wszak musiała ona zostać dokonana z tymi zastrzeżeniami.
Chybiony jest zarzut naruszenia art. 135j ust. 2 pkt 5 ustawy, gdyż trzeba przyznać rację Sądowi I instancji dostrzegającemu istotną wadę zapadłych w sprawie orzeczeń polegającą na braku ustalenia w osnowach (w zasadzie osnowie orzeczenia organu I instancji) winy obwinionego. Przepis ten wymaga zamieszczenia w orzeczeniu dyscyplinarnym rozstrzygnięcia o uniewinnieniu, stwierdzeniu winy i odstąpieniu od ukarania lub wymierzeniu kary dyscyplinarnej albo umorzeniu postępowania dyscyplinarnego. Oczywistym jest bowiem, że w przypadku skazania za popełnienie deliktu dyscyplinarnego może ono nastąpić wyłącznie po stwierdzeniu winy. Skoro ustawodawca wyraźnie wymaga wyrzeczenia w tej materii, to odnosi się ono do osnowy orzeczenia, a nie do jego uzasadnienia. Wymierzenie kary jest wszak uwarunkowane stwierdzeniem winy. Tymczasem oba organy ten element pominęły. Już z tego powodu kontrolowane orzeczenia nie mogły się ostać w obrocie prawnym. Zresztą podobnie uniewinnienie, które jest niejako równoważne (merytorycznie przeciwważne) uznaniu winy, też musi znaleźć się w osnowie orzeczenia i ta konkluzja zdaje się nie budzić wątpliwości. Takie też stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach pozostałych funkcjonariuszy biorących udział w zdarzeniu, jakie wywołało niniejsze postępowanie (por. wyroki z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 1025/16 i I OSK 1026/16, publ. CBOSA).
W motywach przywołanych wyżej wyroków Naczelny Sąd Administracyjny wyraził też poglądy co do zasadności pozostałych zarzutów organu. Mianowicie przyjął, że Sąd I instancji błędnie przyjął, iż w toku postępowania został naruszony art. 135c ust. 1 pkt 3 ustawy. Wyłączenie przełożonego dyscyplinarnego z czynności postępowania nie oznacza jego zdaniem, że został wyłączony z czynności rzecznik dyscyplinarny, który prowadzi czynności w danej jednostce. Dlatego też w toku postępowania dyscyplinarnego rzecznik dyscyplinarny Komendy Powiatowej w [...] mógł zwrócić się do rzecznika dyscyplinarnego jednostki, w której funkcjonariusz pełnił służbę z wnioskiem o dokonanie czynności dowodowych w ramach pomocy prawnej. Stąd uznał również za uzasadniony zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku art. 135i oraz art. 135j ust. 1 ustawy, który zbyt pochopnie przyjął, że zebrany materiał dowodowy nie jest wystarczający do wyjaśnienia sprawy. Jak podał, umknęło Sądowi meriti, że czynności prowadzone w ramach pomocy prawnej były dokonywane w obecności zarówno obwinionego, jak i jego profesjonalnego pełnomocnika, którzy zarówno w trakcie przeprowadzenia czynności, jak i postępowania odwoławczego, nie kwestionowali ich prawidłowości. Nadto zebrany tak materiał dowodowy nie był jedynym w tym zakresie, ponieważ szereg czynności dowodowych zostało przeprowadzonych przez rzecznika dyscyplinarnego z Komendy Powiatowej Policji w [...]. Za zasadny uznał też zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 135j ust. 9 w związku z art. 133 ust. 6 ustawy (uprawniającego przełożonego dyscyplinarnego do pisemnego upoważnienia swoich zastępców lub innych policjantów z kierowanej przez niego jednostki organizacyjnej Policji do załatwiania spraw dyscyplinarnych w jego imieniu w ustalonym zakresie). W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego upoważnienia tego nie można zatem ogólnie wywieść z samego faktu pełnienia funkcji zastępcy odpowiedniego komendanta Policji, będącego jednocześnie przełożonym dyscyplinarnym. Zastępca kieruje, podczas nieobecności komendanta, właściwą jednostką Policji, ma w związku z tym prawo do wydawania funkcjonariuszom Policji wiążących poleceń i rozkazów, ale nie oznacza to, że niejako "automatycznie" staje się przełożonym dyscyplinarnym w rozumieniu art. 133 ust. 1 powołanej ustawy. Gdyby tak było ustawodawca nie zamieściłby w tej ustawie art. 133 ust. 6, statuującego oddzielne uprawnienie przełożonego dyscyplinarnego do pisemnego upoważnienia innego policjanta do podejmowania za niego czynności z zakresu postępowania dyscyplinarnego. Upoważnienie to może dotyczyć wszystkich czynności z zakresu postępowania dyscyplinarnego lub może upoważniać określoną w nim osobę do dokonywania czynności w postępowaniu dyscyplinarnym przez określony czas lub w określonym zakresie. Wszak stosowne upoważnienie zostało wydane, jak bowiem wynika z decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. (nr [...]) Komendanta Powiatowego w [...], jego zastępca był upoważniony do przeprowadzenia czynności wysłuchania obwinionego pod jego nieobecność. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie te wywody i konkluzje w zasadzie podziela, dodając że wyłączenie z czynności urzędowych nie usuwa możliwości przesłuchania w charakterze świadka takiej osoby. Są to bowiem dwie różne odrębne od siebie okoliczności. Natomiast nie jest oczywistym, że wyłączenie od orzekania w postępowaniu dyscyplinarnym nie sprzeciwia się dokonywaniu w jego toku poszczególnych czynności procesowych, w tym dowodowych. Zwłaszcza gdy wypełniają one większość działań organu dyscyplinarnego. Ten aspekt sprawy wymaga indywidualnej oceny pod kątem wpływu na wynik sprawy. Chodzi zwłaszcza o ocenę czy ilość czynności i ich charakter, a więc tok postępowania, nie zatarł celu wyłączenia od orzekania.
Z wyłożonych powodów skarga kasacyjna została oddalona na zasadzie art. 184 P.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U z 2015 r., poz. 1800). Na koszty te składają się: wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem w kwocie 240 zł, gdyż wyższe wykazane dołączoną fakturą przekracza stawki opłat określone w przywołanym rozporządzeniu, a więc jest sprzeczne z brzmieniem art. 205 § 2 P.p.s.a., przy czym wynagrodzenie należy się tylko za udział w rozprawie kasacyjnej, gdyż odpowiedź na skargę kasacyjną została zwrócona, a późniejsze pismo procesowe nie zachowało terminu 14 dni od dręczenia kasacji (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12, ONSAiWSA z 2013 r., nr 3, poz. 38), a więc w wysokości 50% stawki minimalnej (potrzeby zastosowania wyższej Sąd nie dostrzegł), nadto wydatki z tytułu kosztów przejazdu do Sądu wykazane biletami kolejowymi na kwoty 129 zł i 139 zł.