I OSK 1026/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-05-05
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie pielęgnacyjneniepełnosprawnośćemeryturaprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymikodeks postępowania administracyjnegoprawo materialneobowiązek informacyjny organuwybór świadczeń

NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, potwierdzając, że organy administracji miały obowiązek prawidłowo pouczyć stronę o możliwości wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą, nawet jeśli pobierała już emeryturę.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego A. A. z powodu pobierania emerytury i faktu, że jej syn jest żonaty. WSA uchylił decyzje organów, uznając naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 9, 79a KPA) przez brak wyczerpującego pouczenia strony o możliwości wyboru świadczenia. NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, podzielając stanowisko WSA, że organy miały obowiązek precyzyjnie poinformować stronę o procedurze zawieszenia emerytury w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego i Burmistrza odmawiające A. A. świadczenia pielęgnacyjnego na syna, uznając naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 9, 79a K.p.a.). Sąd I instancji stwierdził, że organy nie pouczyły strony wystarczająco o możliwości wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą, mimo że pobierała już emeryturę, a jej syn pozostaje w związku małżeńskim i toczy się sprawa rozwodowa. WSA podkreślił, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensata utraconych dochodów z pracy, a pobieranie emerytury nie powinno automatycznie wykluczać tej możliwości, jeśli opiekun nie może podjąć zatrudnienia. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego, podzielając stanowisko WSA. NSA uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania są nieuzasadnione. Sąd podkreślił, że organy administracji miały obowiązek nie tylko poinformować stronę o możliwości wyboru świadczenia, ale także wskazać konkretny sposób postępowania, w tym procedurę zawieszenia emerytury w ZUS, aby umożliwić jej przejście na świadczenie pielęgnacyjne. Brak takiego wyczerpującego pouczenia, zgodnie z art. 79a K.p.a., stanowił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nie wykazał, że prawidłowo i wyczerpująco pouczył stronę o możliwości wyboru świadczenia oraz o sposobie postępowania umożliwiającym przejście z emerytury na świadczenie pielęgnacyjne.

Uzasadnienie

Sąd I instancji uznał, że naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 9, 79a K.p.a.) polegało na niewystarczającym pouczeniu strony o procedurze zawieszenia emerytury w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. NSA podzielił to stanowisko, podkreślając obowiązek organu do precyzyjnego informowania strony o przesłankach zależnych od niej i sposobie ich spełnienia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 79a

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.e.r.f.u.s. art. 103 § ust. 3

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy administracji miały obowiązek wyczerpującego pouczenia strony o możliwości wyboru świadczenia pielęgnacyjnego zamiast emerytury oraz o procedurze zawieszenia emerytury. Niewystarczające pouczenie strony o sposobie postępowania przy wyborze świadczenia stanowi naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 9, 79a K.p.a.).

Odrzucone argumenty

Sąd I instancji niewłaściwie zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., ponieważ nie było naruszenia prawa materialnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.) ani podstaw do uchylenia decyzji. Organ II instancji udzielił stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w zakresie przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Godne uwagi sformułowania

cel świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny organ powinien stronę poinformować, zgodnie z art. 9 K.p.a. nie można było wyciągać negatywnych dla strony konsekwencji z przekazanego organowi pisma z 20 września 2021 r., z którego wynika, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego strona zwróci się o wstrzymanie świadczenia emerytalnego w ZUS.

Skład orzekający

Zygmunt Zgierski

przewodniczący

Piotr Przybysz

członek

Agnieszka Miernik

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Obowiązek organów administracji publicznej do wyczerpującego informowania stron o ich prawach i możliwościach, zwłaszcza w kontekście wyboru świadczeń, oraz konsekwencje naruszenia tych obowiązków."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą, ale zasady dotyczące informowania stron są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje praktyczne problemy związane z prawem do świadczeń socjalnych i podkreśla znaczenie prawidłowego informowania obywateli przez organy administracji.

Czy pobieranie emerytury zamyka drogę do świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd wyjaśnia obowiązki urzędników.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1026/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Piotr Przybysz
Zygmunt Zgierski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Sz 1282/21 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2022-02-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 9 i art. 79a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 1282/21 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 28 października 2021 r. nr SKO.WT.431/4071/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie na rzecz A. A. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 10 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 1282/21 uchylił zaskarżoną przez A. A. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z 28 października 2021 r. nr SKO.WT.431/4071/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oraz decyzję Burmistrza X. z 21 września 2021 r. nr MGOPS.ŚR.5233.000190.09.2021.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Postępowanie w sprawie zostało wszczęte na skutek wniosku A. A. z 28 czerwca 2021 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast skarżąca jest osobą mającą ustalone prawo do emerytury.
Burmistrz X. decyzją z 16 lipca 2021 r. nr MGOPS.ŚR.5233.000202.07.2021 odmówił A. A. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na syna. Organ I instancji stwierdził, że skarżąca jest uprawniona do emerytury, a nadto o świadczenie pielęgnacyjne wystąpiła matka, podczas gdy osoba z niepełnosprawnością pozostaje w związku małżeńskim.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z 8 września 2021 r. nr SKO.WT.431/3267/2021 uchyliło w całości decyzję organu I instancji z 16 lipca 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozparzenia. Podkreśliło, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji powinien ustalić czy sprawa rozwodowa (tocząca się pomiędzy osobą z niepełnosprawnością a jego żoną) została zakończona. Ponadto, organ I instancji powinien pouczyć stronę, że przysługuje jej prawo wyboru między emeryturą, a świadczeniem pielęgnacyjnym, a także pouczyć o konieczności złożenia oświadczenia w tym zakresie.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją z 21 września 2021 r. nr MGOPS.ŚR.5233.000190.09.2021 odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na syna. Jak podał organ, w dniu 20 września 2021 r. strona oświadczyła, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wstrzyma świadczenie emerytalne w ZUS. Syn strony jest żonaty, aktualnie jest w trakcie sprawy rozwodowej.
Po rozpatrzeniu odwołania, SKO decyzją z 28 października 2021 r. nr SKO.WT.431/4071/2021 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ podkreślił, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinna najpierw wystąpić do organu rentowego o zawieszenie emerytury. Dopiero po uzyskaniu decyzji w tej sprawie może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Jak podniósł organ, strona była o tym prawidłowo pouczona, ale nie zrezygnowała z pobierania emerytury.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że skarga A. A. zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji uznał, że naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 9 i 79a K.p.a.) doprowadziło do odmowy ustalenia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd I instancji podzielił prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, zgodnie z którym prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Sądu I instancji, właściwa interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga, aby organ rozpoznający wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego miał na względzie ustawowy cel tego świadczenia, którym jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie więc prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających jedno ze wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczeń w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne powoduje, że cel instytucji świadczeń pielęgnacyjnych nie jest w stosunku do pewnej grupy opiekunów realizowany, pomimo że sprawujący opiekę nie może podjąć pracy zarobkowej. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że fakt uzyskania świadczeń emerytalnych nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia.
Sąd wskazał, że wybór świadczenia strona może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to Sąd I instancji uznał, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ powinien stronę poinformować, zgodnie z art. 9 K.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 P.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie, ponieważ nie miało miejsca naruszenie normy prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", ani nie było podstaw do uchylenia decyzji ostatecznej organu II instancji, jak i decyzji ją poprzedzającej;
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 9 i art. 79 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji, podczas gdy organ II instancji udzielił stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w zakresie przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co potwierdza uzasadnienie decyzji, a ponadto nie zachodzi konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, ani też przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych, ani oględzin.
Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi. Wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że w sprawie nie jest sporne, że A. A. pobiera emeryturę. W uzasadnieniu decyzji z 8 września 2021 r. o uchyleniu w całości decyzji organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze szczegółowo wyjaśniło stronie, że osoba która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, to jest w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.e.r.f.u.s.".
Jak wskazało SKO, organ I instancji zawiadomił stronę, aby wypowiedziała się w tej kwestii. Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wskazała, że wybiera świadczenie pielęgnacyjne, a jedynie oświadczyła, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zawiesi otrzymywane świadczenia emertytalne.
W odwołaniu od decyzji strona nie podnosiła, że nie została prawidłowo pouczona o możliwości wyboru jednego ze świadczeń przez rezygnację z pobierania emerytury. Tymczasem, jak wskazał Sąd I instancji, "Sąd zauważa, że organ II instancji zwrócił uwagę skarżącej na konieczność wyboru jednego ze świadczeń (tj. emerytury lub świadczenia pielęgnacyjnego), jednakże informacja ta była – zdaniem Sądu - niewystarczająca. Skarżąca miała wiedzę, że może skorzystać tylko z jednego ze świadczeń, jednakże jej wiedza nie była wystarczająca do podjęcia decyzji w sprawie, gdyż wyjaśnienia organu nie były dostatecznie wyczerpujące. Nie wynikał z nich bowiem sposób postępowania, który pozwoliłby skarżącej na zachowanie prawa do wypłaty emerytury do czasu uzyskania pozytywnej dla niej decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.".
Tymczasem, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną organu, SKO wyraźnie wskazało stronie przepisy i tryb postępowania, w przypadku chęci skorzystania z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, przedstawiając orzecznictwo sądów na poparcie takiego stanowiska. Organy administracji nie mogą nakazać stronie, aby złożyła wniosek o zawieszenie emerytury ani wyznaczać jej termin do dokonania tej czynności. Dopiero po decyzji o wstrzymaniu emerytury przez ZUS, zostaje wyeliminowana przesłanka wyłączająca nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi A. A. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Jak podkreślono w odpowiedzi na skargę kasacyjną, zasada informowania stron ma charakter gwarancyjny i ochronny względem jednostki, jako podmiotu słabszego w stosunkach natury publicznoprawnej. Organ zobowiązany jest do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Dlatego też, Sąd I instancji słusznie uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 9 i art. 79a K.p.a. przez zaniechanie wezwania skarżącej do zawieszenia pobieranego świadczenia emerytalnego, co umożliwiłoby przejście ze świadczenia emerytalnego na świadczenie pielęgnacyjne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie podać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.
W skardze kasacyjnej wskazano wyłącznie na naruszenie przepisów postępowania, choć zarzut w punkcie pierwszym został sformułowany w ten sposób, że zarzucono naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 P.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie, "ponieważ nie miało miejsca naruszenie normy prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a" u.ś.r. ani "nie było podstaw do uchylenia decyzji ostatecznej organu II instancji, jak i decyzji ją poprzedzającej". Taki sposób sformułowania zarzutu kasacyjnego jest o tyle niejasny, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Sąd I instancji stosował przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Ponadto z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, aby organ kwestionował stanowisko Sądu I instancji co do wykładni lub stosowania prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Pozostaje więc przyjąć, że skarżący kasacyjnie organ zakwestionował sposób rozstrzygnięcia przez Sąd I instancji sprawy przez uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z 28 października 2021 r. nr SKO.WT.431/4071/2021 oraz decyzji Burmistrza X. z 21 września 2021 r. nr MGOPS.ŚR.5233.000190.09.2021. W odniesieniu do tego zaś trzeba wskazać, że w orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że przepis art. 145 § 1 P.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Zawiera on wskazanie, jakie rozstrzygnięcie podejmuje sąd administracyjny w przypadku uwzględnienia skargi ze względu na stwierdzone inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podobnie art. 151 P.p.s.a. wskazuje, jakie rozstrzygnięcie podejmuje sąd administracyjny w przypadku, gdy skarga nie jest uwzględniona. Unormowania te są przepisami kompetencyjnymi - dającymi sądowi administracyjnemu kompetencje do podejmowania przewidzianych prawem rozstrzygnięć oraz "wynikowymi" - mówiącymi o tym, jaki może być wynik sprawy. Ich naruszenie jest zawsze następstwem uchybienia innym normom prawnym, a zatem wymienione w analizowanym zarzucie przepisy nie mogą być samoistną podstawą skargi kasacyjnej (por. np. wyroki NSA z 11 października 2018 r., I OSK 2674/16; z 26 września 2018 r., II OSK 104/18; z 12 stycznia 2017 r., II OSK 970/15; z 4 marca 2014 r., II OSK 2387/12; z 9 czerwca 2016 r., I OSK 2054/14, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepisy te można naruszyć jedynie w powiązaniu z wyraźnie wskazanymi przepisami postępowania lub prawa materialnego. Dopiero bowiem naruszenie konkretnych przepisów postępowania lub prawa materialnego może doprowadzić do konieczności uwzględnienia skargi. Ocena, czy uwzględnienie skargi jest wadliwe i stanowi naruszenie art. 145 § 1 P.p.s.a. - przez jego zastosowanie możliwa jest zatem wtedy, gdy zostanie wykazane naruszenie konkretnych przepisów postępowania lub prawa materialnego.
Kolejno wskazać trzeba, że przepis art. 135 P.p.s.a. ma zastosowanie, gdy Sąd stosując przewidziane ustawą środki w stosunku do zaskarżonego aktu, dostrzeże możliwość końcowego załatwienia sprawy przez wzruszenie także innych aktów wydanych w granicach sprawy. Zasadność jego zastosowania jest w okolicznościach rozpoznawanej sprawy konsekwencją zasadności innych naruszeń prawa stwierdzonych przez Sąd I instancji. Te dotyczą zaś naruszenia przez organ przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 9 i art. 79a § 1 K.p.a.
Przepisy art. 7 i 9 K.p.a. stanowią zasady ogólne postępowania administracyjnego i dotyczą konieczności zachowania przez organ w toku postępowania zasady prawdy obiektywnej i uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz zasady informowania stron. Przepis art. 79a K.p.a. dotyczy natomiast obowiązku organu wskazania stronie niespełnionych przesłanek do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony i wezwania strony do przedłożenia dodatkowych dowodów.
Sąd I instancji wskazał, że wprawdzie organ II instancji zwrócił uwagę skarżącej na konieczność wyboru jednego ze świadczeń (tj. emerytury lub świadczenia pielęgnacyjnego), jednakże informacja ta była niewystarczająca. Skarżąca miała wiedzę, że może skorzystać tylko z jednego ze świadczeń, jednakże jej wiedza nie była wystarczająca do podjęcia decyzji w sprawie, gdyż wyjaśnienia organu nie były dostatecznie wyczerpujące. Nie wynikał z nich bowiem sposób postępowania, który pozwoliłby skarżącej na zachowanie prawa do wypłaty emerytury do czasu uzyskania pozytywnej dla niej decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu I instancji, w sprawie konieczna była zatem taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.
W ocenie Sądu I instancji skarżąca, ze względu na wadliwe działanie organów w sprawie, obawiała się zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego. W piśmie z 20 września 2021 r. skarżąca poinformowała organ, że złoży wniosek o zawieszenie emerytury, ale dopiero po uzyskaniu pozytywnej decyzji w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak ocenił Sąd I instancji, organ II instancji, uznając że jedyną przeszkodą do przyznania wnioskowanego świadczenia jest brak rezygnacji skarżącej z pobierania emerytury, nie podjął się wyjaśnienia intencji skarżącej, przedstawionych we wskazanym wyżej piśmie, i przedstawienia jej trybu procedowania, aby takie świadczenie mogła otrzymać.
Z powyższym stanowiskiem Sądu I instancji należy zgodzić się.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymuje, że udzieliło stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w zakresie przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co – zdaniem organu - potwierdza uzasadnienie decyzji. Żadnego innego dowodu w tym zakresie organ nie przedstawił. Tymczasem analiza akt sprawy wskazuje, że już w decyzji z 8 września 2021 r. uchylającej decyzję organu I instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze zalecało organowi I instancji pouczenie strony, że przysługuje jej prawo wyboru między emeryturą a świadczeniem pielęgnacyjnym i o konieczności złożenia przez stronę oświadczenia w tym zakresie. Z akt sprawy nie wynika, aby organ I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy wezwał stronę w trybie art. 79a § 1 K.p.a. Przepis ten wszedł w życie w dniu 1 czerwca 2017 r., a więc organ przed wydaniem decyzji w dniu 21 września 2021 r. miał obowiązek go zastosować. Organ I instancji ograniczył się natomiast wyłącznie do stwierdzenia w uzasadnieniu decyzji, że strona posiada emeryturę z ZUS w wysokości 937,42 zł miesięcznie, a więc nie spełnia wymogu do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r.) oraz że w dniu 20 września 2021 r. strona oświadczyła, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wstrzyma świadczenie emerytalne w ZUS. Takiego działania organu nie można uznać za wypełniające wymagania art. 79a § 1 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem: "W postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się."
Wystosowanie informacji w tym trybie musi być więc poprzedzone wyrażeniem oceny organu w stosunku do zgromadzonego materiału dowodowego zanim przystąpi on do sporządzania decyzji. Stanowi to realizację - ustanowionego w art. 9 K.p.a.- obowiązku informowania stron oraz czuwania nad tym, aby strony i inni uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa. Podkreślenia wymaga, że informując, jakie przesłanki zależne od strony nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, organ powinien zadbać o możliwie jasną treść pisma, a także udzielać dodatkowych wyjaśnień, jeżeli okaże się to konieczne. Dopiero dopełnienie wskazanych wymogów pozwoliłoby uznać pismo organu za informujące stronę o prawie wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą. Udzielona zaś przez stronę odpowiedź na takie pismo w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań może być oceniana w kontekście wymogów wynikających z art. 79a § 2 K.p.a. Tym samym nie można było wyciągać negatywnych dla strony konsekwencji z przekazanego organowi pisma z 20 września 2021 r., z którego wynika, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego strona zwróci się o wstrzymanie świadczenia emerytalnego w ZUS. Prowadzi to do wniosku, ze sposób procedowania przez organy nie pozwala na przyjęcie, że stronie zostały skutecznie podane niespełnione lub niewskazane przesłanki od niej zależne w celu przedłożenia przez nią stosownych dowodów.
Za niezasadny należało zatem uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 9 i art. 79 (powinno być "art. 79a") K.p.a. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że normy te zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji. W konsekwencji prawidłowo też Sąd I instancji zastosował art. 135 P.p.s.a.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a.
O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono w myśl art. 204 pkt 2 w związku z art. 205 § 2-4 w związku z art. 207 § 1 P.p.s.a. (koszt za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną) oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI