I OSK 1014/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego na podstawie art. 27 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tzw. ustawa 500+). Ojciec dzieci, R.B., przestał wspólnie zamieszkiwać z dziećmi od października 2019 r., co stanowiło podstawę do zmiany decyzji przyznającej mu świadczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Łodzi w zakresie terminu, od którego odmówiono prawa do świadczenia, uznając, że przepis art. 27 ustawy 500+ nie upoważnia do wskazania takiego terminu. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargi kasacyjne, uznał, że WSA błędnie zinterpretował przepisy. Sąd kasacyjny stwierdził, że choć ustawa 500+ nie wskazuje wprost terminu, od którego prawo do świadczenia może być zmienione lub uchylone, to terminowy charakter tego świadczenia (wynikający m.in. z art. 4 i 18 ustawy) oraz obowiązek informowania strony o zakresie praw (art. 9 k.p.a.) pozwalają na wskazanie takiego terminu. Kluczowe było jednak ustalenie, że decyzje uchylające lub zmieniające prawo do świadczenia wychowawczego w trybie art. 27 ustawy 500+ mają skutek na przyszłość (ex nunc), a nie wstecz (ex tunc). W związku z tym, że organy administracji orzekły o utracie prawa do świadczenia z datą wsteczną (od 1 października 2019 r.), NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA w tej części oraz uchylił decyzje organów w zakresie terminu. Skargę kasacyjną R.B. oddalono w całości, a skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w pozostałym zakresie również oddalono.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że decyzje uchylające lub zmieniające prawo do świadczeń (np. świadczenia wychowawczego) w trybie przepisów szczególnych (np. art. 27 ustawy 500+) nie mogą działać wstecz, a jedynie na przyszłość.
Dotyczy głównie świadczeń o charakterze okresowym, gdzie istnieje możliwość zmiany sytuacji faktycznej lub prawnej strony.
Zagadnienia prawne (3)
Czy decyzja uchylająca lub zmieniająca prawo do świadczenia wychowawczego w trybie art. 27 ustawy 500+ może określać termin wsteczny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, decyzje te mają skutek na przyszłość (ex nunc), a nie wstecz (ex tunc).
Uzasadnienie
Choć ustawa 500+ nie wskazuje wprost terminu, terminowy charakter świadczenia oraz obowiązek informowania strony pozwalają na wskazanie terminu, jednakże musi on być przyszły. Orzekanie z datą wsteczną jest niedopuszczalne.
Czy przepis art. 27 ustawy 500+ stanowi wystarczającą podstawę prawną do wskazania w decyzji terminu, od którego świadczenie wychowawcze nie przysługuje?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w połączeniu z innymi przepisami ustawy i zasadami wykładni prawa.
Uzasadnienie
Terminowy charakter świadczenia wychowawczego wynika z całokształtu przepisów ustawy 500+ (m.in. art. 4, 18) oraz z zasad wykładni systemowej i funkcjonalnej. Brak wyraźnego wskazania terminu w art. 27 nie wyklucza możliwości jego określenia.
Czy organ administracji może uchylić prawo do świadczenia wychowawczego z powodu zaprzestania wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jest to jedna z przesłanek zmiany sytuacji rodzinnej mającej wpływ na prawo do świadczenia.
Uzasadnienie
Wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem jest kluczową przesłanką prawa do świadczenia wychowawczego (art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy 500+). Jego zaprzestanie uzasadnia uchylenie świadczenia na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy.
Przepisy (9)
Główne
ustawa 500+ art. 27 § 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Organ może zmienić lub uchylić prawo do świadczenia, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna, osoba nienależnie pobrała świadczenie lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia.
ustawa 500+ art. 4 § 2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego lub istotnego naruszenia przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stosuje środki przewidziane w ustawie dla przypadków, w których uchyla decyzję lub postanowienie z powodu ich nieważności lub naruszenia prawa.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA uchyla zaskarżony wyrok w całości lub części i orzeka co do istoty sprawy lub uchyla wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania.
Pomocnicze
ustawa 500+ art. 18 § 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego.
ustawa 500+ art. 13a § 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wymagają wydania decyzji.
k.p.a. art. 156 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Decyzja podlega stwierdzeniu nieważności w przypadkach określonych w tym przepisie, m.in. gdy została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości lub bez podstawy prawnej.
k.p.a. art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej jest obowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ich prawa i obowiązki.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzje uchylające lub zmieniające prawo do świadczenia wychowawczego w trybie art. 27 ustawy 500+ nie mogą działać wstecz (ex tunc), a jedynie na przyszłość (ex nunc). • WSA błędnie uznał brak podstawy prawnej do wskazania terminu w decyzji uchylającej świadczenie.
Odrzucone argumenty
Skarga kasacyjna R.B. w całości. • Skarga kasacyjna SKO w zakresie nieobejmującym terminu decyzji.
Godne uwagi sformułowania
uchyla pkt 1 zaskarżonego wyroku a także uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. [...] w zakresie terminu • decyzje uchylające lub zmieniające prawo do świadczenia wychowawczego [...] mają charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc • nie można zgodzić się z Sądem I instancji, gdy wskazuje na brak na gruncie art. 27 i innych przepisów ustawy 500+, szczególnej podstawy prawnej [...] do wskazania terminu zmiany lub uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego
Skład orzekający
Zygmunt Zgierski
przewodniczący
Piotr Przybysz
członek
Arkadiusz Blewązka
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że decyzje uchylające lub zmieniające prawo do świadczeń (np. świadczenia wychowawczego) w trybie przepisów szczególnych (np. art. 27 ustawy 500+) nie mogą działać wstecz, a jedynie na przyszłość."
Ograniczenia: Dotyczy głównie świadczeń o charakterze okresowym, gdzie istnieje możliwość zmiany sytuacji faktycznej lub prawnej strony.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnie przyznawanego świadczenia wychowawczego i kluczowej kwestii proceduralnej dotyczącej skutków decyzji administracyjnych w czasie. Wyjaśnia ważną zasadę prawną.
“Świadczenie 500+ nie może być odebrane z datą wsteczną – kluczowe orzeczenie NSA.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.