I OSK 1004/21

I OSK 1004/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/
Maciej Dybowski /sprawozdawca/
Maria Grzymisławska-Cybulska
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Umorzenie postępowania
Sygn. powiązane
II SA/Gd 684/20 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2021-01-27
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 65
art. 105 § 1 ustawy z dn. 14.06.1960 r. kpa w zw. z art. 98 ust. 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant starszy asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 27 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.P. i J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 684/20 w sprawie ze skargi B.P. i J.P. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 22 czerwca 2020 r. nr NSP-VIII.7581.1.59.2020.IK w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za pozbawienie prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Gd 684/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, oddalił skargę B.P. i J.P. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 22 czerwca 2020 r., nr NSP-VIII.7581.1.59. 2020.IK w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za pozbawienie prawa własności nieruchomości (k. 50, 65-70v akt sądowych).
Skargę kasacyjną wywiedli B.P. i J.P., reprezentowani przez adwokata Ł.L., zaskarżając w całości wyrok II SA/Gd 684/20, zarzucając wyrokowi:
I. rażące naruszenie prawa materialnego:
1. art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 2204, dalej ugn), przez jego błędne zastosowanie i uznanie, że przepis ten znajdzie zastosowanie dla oceny skutków prawnych oświadczeń składanych przez Strony w związku z wydzieleniem działki nr [...];
2. art. 98 ust. 3 ugn przez jego błędne zastosowanie i uznanie, że przepis ten dopuszcza możliwość zrzeczenia się prawa do odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone na rzecz Gminy z przeznaczeniem pod drogi zanim jeszcze decyzja podziałowa stanie się ostateczna;
3. art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. z dnia 28 lutego 1991 r. - Dz.U. nr 30 poz. 127, dalej ugg, uggiwn lub ustawa o gospodarce gruntami) w zw. z art. 6 kpa i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przez błędne niezastosowanie pierwszego z wymienionych przepisów, czego wyrazem jest błędne uznanie, że przepis ten dopuszczał "prowadzenie negocjacji w kwestii wypłacenia odszkodowania oraz jego wysokości, a także ustalenie samego odszkodowania w trybie cywilnoprawnym - konsensualnym", i to nawet wówczas gdyby miało do tego dojść przed wydaniem decyzji o której mowa w art. 10 ust. ugg;
4. art. 48 ust. ust. 1 i 2, art. 53 ust. 1 pkt 4, art. 55 ust. 1 i art. 56 ust. 1 ugg przez ich pominięcie;
II. przepisów postępowania - art. 151 ppsa w zw. z art. 7, 77 i art. 80 kpa polegające na bezpodstawnym oddaleniu skargi i utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Wojewody Pomorskiego, mimo że opiera się ona na błędnie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym i błędnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, czego efektem było dokonanie nieprawdziwych ustaleń faktycznych co do tego, że w okolicznościach niniejszej sprawy doszło między Skarżącymi kasacyjnie a Gminą Wejherowo do negocjacji skutkujących utratą przez tych pierwszych prawo do odszkodowania za działkę nr [...].
Skarżący kasacyjnie wnieśli o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku; zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie do czasu prawomocnego zakończenia sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym w Wejherowie pod sygn. I C 348/19; zasądzenie na rzecz skarżących kasacyjnie [zwrotu] kosztów postępowania, z uwzględnieniem opłaty od skargi, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych; rozpoznanie sprawy na rozprawie (k. 75-85v, 86-91 akt sądowych).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Gmina Wejherowo (dalej Gmina), reprezentowana przez r. pr. A.L. wniosła o: uznanie skargi kasacyjnej za niezasadną i jej oddalenie; dopuszczenie jako dowodu w sprawie, wobec twierdzeń Skarżących w skardze kasacyjnej, protokołu przesłuchania świadka R.S. z dnia 9 maja 2012 r. w sprawie [u]stalenia istnienia umowy między stronami, na okoliczność: jak przebiegały rozmowy podczas tego [s]potkania, jakie było stanowisko Gminy i jaka była wiedza pełnomocnika pozwanych w kwestii zrzeczenia się odszkodowania; rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym (k. 101-108, 109-110v akt sądowych).
Postanowieniem z dnia 13 lipca 2021 r. I OSK 1004/21 Naczelny Sąd Administracyjny odmówił zawieszenia postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (k. 120-123 akt sądowych).
Pismem z 21 czerwca 2023 r. pełnomocnik Skarżących kasacyjnie wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentu - [kserokopii poświadczonego za zgodność z oryginałem odpisu] wyroku Sądu Rejonowego w Wejherowie z dnia 1 lutego 2023 r. sygn. akt I C 348/19 [dalej wyrok I C 348/19] celem ustalenia, że Sąd powszechny oddalił powództwo Gminy Wejherowo w zakresie ustalenia, że Skarżących kasacyjnie i Gminę wiąże umowa o zwolnienie z długu przyszłego, jakim miało być odszkodowanie za wywłaszczoną na rzecz Gminy działkę nr [...]; pełnomocnik uzupełnił argumentację zaprezentowaną w skardze kasacyjnej (k. 137-138v, 139-150v akt sądowych).
Pismem z 1 lipca 2023 r. pełnomocnik Gminy podniósł w szczególności, że: wyrok [I C 348/19] jest nieprawomocny; Sąd I instancji oddalił powództwo Gminy o ustalenie istnienia umowy między stronami, lecz jednocześnie orzekł, że oświadczenie pozwanych o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o rezygnacji z odszkodowania za tę działkę, jest nieskuteczne prawnie gdyż zostało złożone z uchybieniem terminu na jego dokonanie (k. 155-156 akt sądowych).
Na rozprawie dnia 27 września 2024 r. strony i ich pełnomocnicy nie stawili się.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowił zastrzec przeprowadzenie poza rozprawą dowodów z odpisów wyroków: Sądu Rejonowego w Wejherowie z dnia 1 lutego 2023 r. sygn. akt I C 348/19; ewentualnego wyroku Sądu Okręgowego kontrolującego ów wyrok i informacji Sądu Rejonowego w Wejherowie.
Przewodniczący zamknął rozprawę i po naradzie oznajmił, że orzeczenie ogłoszone zostanie w dniu 11 października 2024 r. (k. 170-176 akt sądowych). Dnia 30 września 2024 r. Sądu Rejonowego w Wejherowie nadesłał: urzędowy odpis wyroku Sądu Rejonowego w Wejherowie z dnia 1 lutego 2023 r. sygn. akt I C 348/19, opatrzony stosownymi pieczęciami i klauzulą prawomocności, w której Sędzia stwierdził, że ów wyrok uprawomocnił się dnia 26 maja 2023 r.; urzędowy odpis uzasadnienia wyroku I C 348/19; informację, z której wynika, że w niniejszej sprawie nie wywiedziono apelacji, w związku z czym akta nie zostały przedstawione Sądowi Okręgowemu (k. 207-220; 222-246; 248-261 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.
Według art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze ppsa. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji.
Zakres rozpoznawania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez wskazanie podstaw kasacyjnych. Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które - jej zdaniem - zostały naruszone przez Sąd I instancji (art. 174 i 176 ppsa).
Obowiązkiem skarżącego kasacyjnie jest ścisłe określenie jednostki redakcyjnej aktu normatywnego, wobec którego zawiera się w treści skargi kasacyjnej zarzuty (wyrok NSA z: 5.10.2010 r. I GSK125/09; 23.11.2010 r. II FSK 1165/09; 1.12.2010 r. II FSK 1507/09; 8.12.2010 r. I GSK 619/09; 19.7.2013 r. I OSK 2766/12, cbosa, aprobowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, R. Stankiewicza w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu administracyjnym. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 897, nb 19). Zarzuty i ich uzasadnienie, winny być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny I instancji nie naruszył innych przepisów (postanowienie Sądu Najwyższego z 26.10.2000 r. IV CKN 1518/00, OSNC 2001/3/39 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5.8.2004 r. FSK 299/04, OSP 2005/3/36). Sąd nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 ppsa).
Art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, zm. poz. 695, dalej kpa), składał się z 4 paragrafów, o różnej treści normatywnej. Autor skargi kasacyjnej ani w petitum skargi kasacyjnej, ani w jej uzasadnieniu (s. 3 wers 1; s. 19-20) nie wskazuje konkretnego numeru paragrafu art. 77 kpa, którego naruszenia się dopatruje. Z tej przyczyny zarzut naruszenia przepisów postępowania w części wskazującej jako wzorzec kontroli "art. 77 kpa", nie nadawał się do rozpoznania.
W pierwszej kolejności należało rozpoznać zarzut naruszenia przepisów postępowania, bowiem obie strony dążyły do wykazania, że strony - odpowiednio -wiązała albo nie wiązała umowa o zwolnienie długu przyszłego, jakim miało być odszkodowanie za wywłaszczoną na rzecz Gminy działkę nr [...] (do wykazania istnienia umowy dążyła Gmina - czemu przeczyli Skarżący; k. 2-19; 33-42; 75-85v; 86-91; 101-108; 109-110v; 120-123, 137-138v; 139-150v; 155-156; 222-246 akt sądowych), przy czym Skarżący kasacyjnie wnosili o zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie do czasu prawomocnego zakończenia sprawy I C 348/19, toczącej się przed Sądem Rejonowym w Wejherowie. Obie strony powoływały się na dokumenty z akt Sądu Rejonowego w Wejherowie i na wyrok I C 348/19 Sądu Rejonowego w Wejherowie.
Zarzut naruszenia art. 151 ppsa w zw. z art. 7 i art. 80 kpa nie zasługiwał na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z art. 2432 w zw. z art. 244 § 1 i art. 365 § 1 i art. 366 kpc przeprowadził dowód urzędowego odpisu prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Wejherowie z dnia 1 lutego 2023 r. sygn. akt I C 348/19 i urzędowego odpisu uzasadnienia tego wyroku, wraz z informacją Sądu Rejonowego w Wejherowie, że wyrok I C 348/19 stał się prawomocny wobec niewywiedzenia odeń apelacji (k. 222, 223-246 akt sądowych).
Wyrokiem z dnia 1 lutego 2023 r. sygn. akt I C 348/19 Sąd Rejonowy w Wejherowie w sprawie z powództwa Gminy Wejherowo przeciwko B.P., J.P. o ustalenie: I. ustalił, że oświadczenie pozwanych B.P. i J.P. z dnia 3 października 2018 r., doręczone powodowi Gminie Wejherowo w dniu 30 października 2018 r., w którym uchylili się od skutków prawnych oświadczenia z dnia 29 listopada 1993 r. o treści "Jednocześnie oświadczam, że działkę stanowiącą drogę nr [...] o pow. 178 m2 przekazuję nieodpłatnie na rzecz Gminy Wejherowo" dotyczącego działki nr [...] położonej w N., nie wywarło skutków prawnych z uwagi na złożenie z przekroczeniem terminu ustawowego zgodnie z art. 88 § 2 kc, który to termin upłynął z dniem 6 maja 2018 r.; II. oddalił powództwo w pozostałym zakresie; III. zniósł wzajemnie koszty procesu (k. 223 akt sądowych).
W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy Sąd Rejonowy ustalił: "[...] Pozwani B.P. oraz J.P. są współwłaścicielami na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej [...] w N., w skład której wchodziła m.in. działka o nr ewidencyjnym [...], dla której Sąd Rejonowy w Wejherowie prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Przedmiotowa działka stanowiła niegdyś nieużytek, wykorzystywany przez mieszkańców wsi jako śmietnisko. Na części działki córka pozwanych wybudowała dom i konieczne było zapewnienie dojazdu do budynku. [Okoliczność niesporna] W dniu 29 listopada 1993 r. pozwani złożyli do Wójta Gminy Wejherowo wniosek o zatwierdzenie projektu podziału działek nr [...] oraz [...] położonych we wsi N., jednocześnie wskazując w treści wniosku, iż działkę stanowiącą drogę o nr [...] o pow. 178 m2 przekazują nieodpłatnie na rzecz Gminy Wejherowo. Na wniosku widnieje podpis J.P. oraz B.P. Wójt Gminy Wejherowo decyzją z dnia 30 listopada 1993 r. w sprawie o sygn. akt RG-8414/110/93 po rozpoznaniu wniosku B.P. i J.P. z dnia 29 listopada 1993 r. zatwierdził projekt podziału nieruchomości położonej we wsi N., stanowiącej działki numer [...] i [...], stanowiącą własność wnioskodawców, zgodnie z przedstawionym na złączniku numer 1 do decyzji. W pkt 2 decyzji orzeczono o nieodpłatnym przejęciu na rzecz Gminy Wejherowo działki o numerze [...] - przeznaczonej zgodnie z planem realizacyjnym pod drogę i wpisaniu jej do księgi wieczystej numer [...] Gmina Wejherowo. Drogę przejęto nieodpłatnie. [...] W latach 90-tych zdarzało się, że właściciele nieruchomości wnoszący o podział nieruchomości we wniosku wnosili o nieodpłatne przekazanie działki drogowej na rzecz gminy. Podział nieruchomości następował, jeżeli był zgodny z przepisami prawa w tym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, natomiast kwestia odszkodowania była rozstrzygana osobno. Niektórzy z właścicieli nieruchomości wnosili o przyznanie odszkodowania, wówczas strony negocjacji podpisywały protokół (porozumienie), w którym ustalano kwotę odszkodowania za wskazaną działkę. Gmina nie uzależniała podziału nieruchomości od zrzeczenia się odszkodowania. W przypadku odmowy zrzeczenia się odszkodowania szybkość procedowania w przedmiocie podziału nieruchomości nie ulegała zmianie. [...] B. i J.P. reprezentowani przez adwokata Ł.L. pismem z dnia 5 września 2017 r. zwrócili się do Wójta Gminy Wejherowo z zaproszeniem do podjęcia rokowań w przedmiocie ustalenia wysokości należnego im odszkodowania w związku z przejęciem przez Gminę Wejherowo własności nieruchomości gruntowej [...] działki o numerze ewidencyjnym [...] (obecnie [...]) o pow. 178 m2, która decyzją została wydzielona pod drogę dostępną dla nieograniczonego kręgu osób i z mocy prawa przeszła na własność Gminy Wejherowo. [...] strony podjęły rokowania. W wyniku podjętych rokowań przedstawiciel Gminy Wejherowo zaproponował odszkodowanie w wysokości 20 zł za 1 m2. Pełnomocnik pozwanych oświadczył, że propozycja jest zbyt niska, jednakże zgodzi się na odszkodowanie w minimalnej wysokości 55,00 zł za 1 m2. Wobec rozbieżnych stanowisk rokowania zakończyły się wynikiem negatywnym. [...] B. i J.P. w dniu 3 października 2018 r. podpisali oświadczenie o treści: "My niżej podpisani B.P. oraz J.P. niniejszym oświadczamy, iż nigdy nie było naszą wolą zrzeczenie się prawa do odszkodowania za wywłaszczon[ą] na rzecz Gminy Wejherowo działkę drogową nr [...] powstałą po podziale działki nr [...] położonej w N. Mając na uwadze twierdzenia Starosty Wejherowskiego o rzekomym złożeniu przez nas oświadczeniu o zamiarze nieodpłatnym przekazaniu Gminie w/w działki informujemy, że oświadczenie takie zostało nas podstępnie wymuszone. Poinformowano nas że brak takiego oświadczenia uniemożliwi uzyskanie zgody na podział działki nr [...]. Mając na względzie powyższe, niniejszym cofamy deklarację o zamiarze nieodpłatnego przekazania na własność Gminy Wejherowo działki drogowej powstałej z działki nr [...]". Przedmiotowe oświadczenie wraz z pismem przewodnim z dnia 19 października 2018 r. wpłynęło do Urzędu Gminy Wejherowo w dniu 30 października 2018 r. [...] w ocenie Sądu powództwo wniesione w niniejszej sprawie jest częściowo zasadne. [...] Analizowane zagadnienie dotyka wyżej zasygnalizowanej kwestii styku prawa cywilnego i administracyjnego oraz oceny, czy w kontekście prowadzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie podziału nieruchomości na wniosek jej właściciela w sytuacji, w której część nieruchomości podlegającej podziałowi na podstawie art. 10 ust. 5 uggiwn z mocy prawa staje się własnością gminy miejsca położenia tej nieruchomości dopuszczalne było (uwzględniając analizowany stan prawny obowiązujący w dacie przeprowadzenia postępowania w przedmiocie podziału nieruchomości stanowiącej działkę ewidncyjn[ą] nr [...]) dokonywanie przez właściciela oraz gminę jako swoistego "beneficjenta" podziału dokonywanie uzgodnień dotyczących ustalenia zasad i wysokości rekompensaty mającej przysługiwać właścicielowi nieruchomości dzielonej od podmiotu, na rzecz którego z mocy prawa przejdzie własność części nieruchomości powstałej w wyniku podziału przeznaczonej "pod budowę ulic", względnie składanie przez właściciela nieruchomości podlegającej podziałowi jednostronnych oświadczeń woli w tym przedmiocie. W ocenie Sądu na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej.
Art. 7 uggiwn stanowi, że w sprawach nie uregulowanych w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego. Odpowiednie stosowanie na podstawie art. 10 ust. 5 uggiwn zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości przy ustalaniu wysokości odszkodowania za nieruchomość, której własność przechodzi z mocy prawa na gminę związku z uprawomocnieniem się decyzji podziałowej [...] zdaniem Sądu winno sprowadzać się do zastosowania wszystkich zasad obowiązujących we właściwym postępowaniu wywłaszczeniowym, które zmierzają do ustalenia odszkodowania. [...] Jakkolwiek Ustawodawca wprost wyłączył możliwość zawarcia ugody administracyjnej w postępowaniu wywłaszczeniowym, wykładnia systematyczna oraz celowościowa wskazanych norm prowadzi do wniosku, że nie zachodzą przeszkody ku temu, aby kwestie dotyczące wysokości odszkodowania zostały ustalone przez podmiot, który nabędzie własność nieruchomości i będzie obowiązany do jego zapłaty oraz przez podmiot, który utraci status właściciela wywłaszczonej nieruchomości (jej części). [...] Skoro instytucja przewidziana w art. 10 ust. 5 uggiwn służy realizacji ważnych celów publicznych, w konsekwencji tym bardziej zasadne i uprawnione jest stosowanie w drodze analogii art. 46 ust. 3 uggiwn przewidzianej dla właściwego postępowania wywłaszczeniowego. Nie istnieje w ocenie Sądu żadna przeszkoda wyłączająca możliwość złożenia w tym zakresie przez dotychczasowego właściciela czy to jednostronnych oświadczeń woli, czy też zgodnych oświadczeń dotychczasowego właściciela oraz podmiotu, który nabędzie prawo własności w przedmiocie ustalenia kwestii dotyczących roszczenia o odszkodowanie za "wywłaszczoną" nieruchomość przeznaczoną pod budowę dróg, które aktualizowałoby się w związku z uprawomocnieniem decyzji podziałowej (uzyskanie przymiotu ostateczności orzeczenia w przedmiocie podziału). [...] w ocenie Sądu nie może ulegać wątpliwości, że dopuszczalnym było złożenie przez pozwanych B. i J.P. oświadczenia woli, którego przedmiotem było nieodpłatne przekazanie na rzecz Gminy Wejherowo gruntu stanowiącego działkę o numerze [...] jak i że powód legitymuje się interesem prawnym w ustaleniu na podstawie art. 189 kpc, jaka jest doniosłość prawna złożonych przez pozwanych oświadczeń o charakterze cywilnoprawnym zawartych w piśmie z dnia 29 listopada 1993 r. oraz w piśmie z dnia 3 października 2018 r. [...] W ocenie Sądu dowody przeprowadzone w sprawie wykluczają możliwość przyjęcia, jakoby pomiędzy pozwanymi a powodem miało dojść do zawarcia jakiejkolwiek dwustronnej umowy w zakresie. [...] należy oddzielić przebieg postępowania administracyjnego, w którym Wójt Gminy Wejherowo, a ściślej działający w granicach upoważnienia urzędnicy niższego szczebla, działali jako organ prowadzący postępowanie administracyjne od ewentualnych rozmów o charakterze cywilnoprawnym prowadzonych przez podmiot prawa cywilnego - osobę prawną Gminę Wejherowo - dotyczących ewentualnego odszkodowania należnego dotychczasowemu właścicielowi nieruchomości w związku mającym nastąpić na skutek wydania decyzji podziałowej nabyciem własności części tej nieruchomości przez Gminę [...] Poczynione w sprawie ustalenia wykluczają możliwość przyjęcia, że oświadczenie zawarte we wniosku z dnia 29 listopada 1993 r. stanowi wynik wcześniej zawartej pomiędzy pozwanymi a Gminą Wejherowo umowy o zwolnieniu z długu przyszłego. Wniosek z dnia 29 listopada 1993 r. zawiera oświadczenie pozwanych o nieodpłatnym charakterze przejścia własności nieruchomości stanowiącej drogę na rzecz Gminy. Analiza treści tego oświadczenia prowadzi do wniosku, że oświadczenie to stanowi cywilnoprawne oświadczenie woli w przedmiocie zrzeczenia się roszczenia o zapłatę odszkodowania z tytułu przejścia z mocy prawa na rzecz Gminy Wejherowo na podstawie art. 10 ust. 5 uggiwn na skutek uprawomocnienia się decyzji z dnia 30 listopada 1993 r. [...] stanowisko pozwanych złożone w pismach procesowych nakazują wykluczenie ustalenia, jakoby kwestia odszkodowania, nieodpłatnego lub odpłatnego charakteru nabycia nieruchomości przez Gminę Wejherowo w jakimkolwiek stopniu wpływała na sferę motywacyjną i decyzyjną pozwanych w zakresie kontyn[u]owania procesu podziałowego i podpisania oświadczenia z dnia 29 listopada 1993 r. W ocenie Sądu pozwani decydując się na nieodpłatne przekazanie nieruchomości drogowej na rzecz gminy podjęli świadomą decyzję o zakończeniu w takim stanie postępowania administracyjnego, niewątpliwie spodziewając się zrekompensowania powyższego w ramach dokonanego podziału. W tym aspekcie zawarte w oświadczeniu z dnia 3 października 2018 r. stwierdzenia, że "(...) informujemy, że oświadczenie takie zostało nas podstępnie wymuszone. Poinformowano nas że brak takiego oświadczenia uniemożliwi uzyskanie zgody na podział działki nr [...] (...)" należy uznać za zredagowane wyłącznie dla potrzeb toczących się postępowań administracyjnych oraz przewidywanych postępowań sądowych, nie zaś odpowiadające rzeczywistemu stanowi faktycznemu. [...] Analiza materiału dowodowego zebranego w toku postępowania prowadzi do wniosku, że wiedzę o możliwości uzyskania odszkodowania [z]a przejętą przez powoda działkę pozwani uzyskali już w 2017 r. [...] w dniu 6 maja 2017 r. pozwani udzielili adwokatowi Ł.L. [...] pełnomocnictwa, upoważniającego do reprezentowania pozwanych we wszelkich czynnościach sądowych i pozasądowych związanych z dochodzeniem odszkodowania za grunty należące wcześniej lub obecnie do nich lub do ich poprzedników prawnych, a przeznaczonych lub wykorzystywanych pod drogi. Termin określony w art. 88 § 2 kc liczy się od dnia wykrycia błędu przez błądzącego lub powzięcia wiadomości o takim błędzie. Początek tego terminu należy liczyć od dnia, kiedy strona powodowa definitywnie, po sprawdzeniu wstępnej informacji, dowiedziała się, że informacja ta odpowiada prawdzie (wyrok SA w Łodzi z 2.09.2013 r. I ACa 47/13, LEX 1363296). [...] Jako chwilę wykrycia błędu należy przyjąć chwilę, w której każda racjonalnie postępująca i należycie dbająca o swój interes osoba zdałaby sobie spraw, że składając oświadczenie woli działała pod wpływem błędu. W oświadczeniu z dnia 29 listopada 1993 r. zawarte zostało sformułowanie: "(...) oświadczam, że dz. stanowiącą drogę nr. [...] o pow. 178 m2 przekazuj[ę] nieodpłatnie na rzecz Gminy Wejherowo" oraz treść pkt 2 decyzji z dnia 30 listopada 1993 r. wskazują jednoznacznie, że przejęcie nieruchomości stanowiącej drogę nastąpiło "bez odszkodowania" i "nieodpłatnie", zatem w kontekście wcześniej omówionego aspektu posiadania przez B. i J.P. wiedzy o możliwości ubiegania się o odszkodowanie nie można uznać, że pozostawali oni w błędzie. Jednocześnie sama treść dokumentu z 29 listopada 1993 r. sugeruje możliwość uzyskania środków pieniężnych za nieruchomości przechodzące na rzecz Gminy Wejherowo, tym samym nie sposób uznać, iż pozwani nie posiadali wiedzy na temat przysługującego im uprawnienia do odszkodowania, czy też uznawali, że złożenie oświadczenia przywołanej treści determinuje możliwość przeprowadzenia podziału. [...] uznać należy, iż najpóźniej w dniu 6 maja 2017 r. powzięli wiedzę o błędzie, na który się powołują. Mając na uwadze treść art. 88 § 2 kc oświadczenie podpisane przez B. J.P. w dniu 3 października 2018 r. i złożone powodowi w dniu 30 października 2018 r. jest bezskuteczne. Stosownie do dyspozycji art. 189 kpc powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. [...] kwestia istnienia lub nie w obrocie prawnym oświadczeń woli o charakterze cywilnoprawnym ma znaczenie dla oceny ewentualnego istnienia lub nie roszczenia z tytułu odszkodowania za nieruchomość, której własność na podstawie art. 10 ust. 5 uggiwn przeszła z mocy prawa na gminę, spory w tym zakresie (istnienie cywilnoprawnego oświadczenia woli o zrzeczeniu się roszczenia, ocena skuteczności uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia tego rodzaju) stanowią sprawę cywilną podlegającą rozpoznaniu na podstawie art. 1 i 2 "ust." [winno być "§" - uw. NSA] przez sąd powszechny, nie stanowią kategorii spraw określonych w art. 2 "ust." [winno być "§" - uw. NSA] 3 kpc, powód niewątpliwie ma interes prawny w usunięciu niepewności co do stanu prawnego w tym zakresie, a zatem wobec wyżej zanalizowanych ustaleń Sąd na podstawie uprzednio cytowanych norm ustalił, że przysługujące pozwanym uprawnienie do uchylenia się od skutków zawartego w złożonym przez pozwan[ych] w dniu 29 listopada 1993 r. wniosku o zatwierdzenie podziału geodezyjnego nieruchomości stanowiącej w dacie złożenia wniosku działkę ewidencyjną nr [...] [...] złożonego pod wpływem błędu cywilnoprawnego oświadczenia w przedmiocie zrzeczenia się prawa do odszkodowania o treści: "Jednocześnie oświadczam, że dz. stanowiącą drogę nr. [...] o pow. 178 m2 przekazuj[ę] nieodpłatnie na rzecz Gminy Wejherowo" wygasło z dniem 6 maja 2018 r., o czym orzeczono w pkt I wyroku. Jakkolwiek pozwani podnosili w toku procesu zarzut nadużycia prawa podmiotowego przez powoda, w ocenie Sądu zarzut powyższy nie zasługuje na uwzględnienie. [...] dowody przeprowadzone w sprawie nie dają podstaw do przyjęcia, aby pomiędzy powodem (działającym jako osoba prawna) oraz pozwanymi miało dojść w związku z przygotowaniem do złożenia wniosku o podział nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] oraz prowadzeniem procedury podziałowej przez organ administracji publicznej do zawarcia jakiejkolwiek umowy, jedynym oświadczeniem o charakterze cywilnoprawnym jest jednostronne oświadczenie woli zawarte we wniosku z dnia 29 listopada 1993 r., które wobec dojścia do adresata wywołało skutek prawny w nim wyrażony, a tym samym uwzględniając zawarte w pkt I wyroku ocenę charakteru prawnego oświadczenia zawartego we wniosku z dnia 29 listopada 1993 r. oraz prawną doniosłość i skuteczność oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 3 października 2018 r., jak również okoliczność, że powództwo z art. 189 kpc może dotyczyć ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, nie zaś okoliczności stanu faktycznego, Sąd oddalił żądanie ustalenia objęte powództwem wniesionym w niniejszej sprawie pozostałym zakresie, o czym orzeczono w pkt II wyroku [...]" (k. 223-246 akt sądowych).
Zaskarżony wyrok nie narusza normy odniesienia (art. 151 ppsa) w zw. z normami dopełniania (art. 7 i 80 kpa). W zaskarżonej sprawie Wojewoda nie naruszył zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa) ani zasad swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa; B. Adamiak w: B. Adamiak/J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2022, s. 570-571, nb 1-3). Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku nie wskazał, że "między Skarżącymi kasacyjnie a Gminą Wejherowo doszło do negocjacji skutkujących utratą przez nich prawa do odszkodowania za działkę nr [...]" (zarzut II petitum skargi kasacyjnej - s. 3; s. 19 uzasadnienia skargi kasacyjnej). Przeciwnie - w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy Sąd I instancji jedynie podniósł: "Aktualnie w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że zarówno w stanie prawnym obowiązującym w dacie zatwierdzenia podziału przedmiotowej działki, jak i aktualnie, możliwe było prowadzenie rokowań w kwestii wypłacenia odszkodowania oraz jego wysokości, a także ustalenie samego odszkodowania w trybie cywilnoprawnym - konsensualnym. Przepis art. 10 ust. 5 u.g.g.w. nie wyklucza bowiem prowadzenia rokowań w trakcie prowadzania postępowania podziałowego, jak i nie wyraża zakazu ustalania odszkodowania w wyniku rokowań (wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 958/06, cbosa)" (s. 8 uzasadnienia wyroku II SA/Gd 684/20). Sąd I instancji nie aprobował ustaleń, że między stronami faktycznie doszło do negocjacji (takich ustaleń brak w decyzji z 22 czerwca 2022 r.; w błędnie nieponumerowanych aktach Wojewody), a jedynie aprobował ustalenie, że "Przejęcie to nastąpiło nieodpłatnie, gdyż we wniosku o podział z 29 listopada 1993 r. właściciele oświadczyli, że działkę nr [...] stanowiącą drogę przekazują nieodpłatnie na rzecz Gminy. [...] Nie jest w sprawie sporne, że oświadczenie o nieodpłatnym przekazaniu działki, która powstanie na skutek podziału, a przeznaczona będzie pod drogę, zostało podpisane przez oboje małżonków P. Skarżący zatem byli osobami uprawnionymi do złożenia tego rodzaju oświadczenia woli, jako że nieruchomość, z której działka ta powstała stanowiła przedmiot ich własności, jako składnik wspólnego majątku. Oświadczenie takie oznacza, że kwestia odszkodowania za przejęty grunt została ustalona między organem, a właścicielami w drodze cywilnoprawnej, co rodzi konsekwencję tego rodzaju, że wyłączona jest późniejsza możliwość załatwienia kwestii odszkodowania w postępowaniu administracyjnym. W takim wypadku zrzeczenie się prawa do odszkodowania stanowi bowiem dopuszczalną formę "ustalenia odszkodowania" w trybie cywilnoprawnym, co stanowi przesłankę negatywną prowadzenia postępowania administracyjnego jako właściwego dla decyzyjnego trybu tego ustalenia." (s. 8-9 uzasadnienia wyroku II SA/Gd 684/20).
Zgodnie z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 1550 ze zm., dalej kpc), orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jak wynika z powołanego przepisu, moc wiążąca przysługuje prawomocnym orzeczeniom sądu wydawanym w postępowaniu cywilnym. Sąd Najwyższy w wyroku z 13.1.2000 r. II CKN 655/98, Lex 51062 przyjął, że istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy, inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. W świetle komentowanego przepisu moc wiążąca, w którą wyposażone jest prawomocne orzeczenie wydane w postępowaniu cywilnym, dotyczy stron postępowania oraz sądu, który orzeczenie to wydał, a nadto innych sądów oraz innych organów państwowych i organów administracji publicznej. Według Sądu Najwyższego, wynikająca z art. 365 kpc moc wiążąca orzeczenia oznacza, że żaden z podmiotów nią objętych nie może negować faktu istnienia prawomocnego orzeczenia i jego określonej treści, niezależnie od tego, czy był stroną postępowania (np. wyrok SN z 15.7.1998 r. II UKN 129/98, OSNP 1999/13/437). Prawomocnym orzeczeniem są związane prócz sądów administracyjnych, także inne organy państwowe i organy administracji publicznej, zarówno rządowe, jak i samorządowe. Skutki prawomocności orzeczenia sądu powszechnego w postępowaniu administracyjnym w pełni akceptuje doktryna (B. Adamiak - op. cit., s. 503, nb 3).
Mimo niejednolitości poglądów w doktrynie i orzecznictwie, za utrwalony należy uznać pogląd, że treść prawomocności materialnej wyroku sądu powszechnego ujawnia się w innych postępowaniach niż to, w którym orzeczenie wydano, uniemożliwiając odmienne rozstrzygnięcie tej samej sprawy (P. Grzegorczyk w: red. T. Ereciński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, LexisNexis 2016, t. II s. 693, uw. 3). Pozytywny aspekt prawomocności materialnej - moc wiążąca - zakłada tożsamość stron przy jednoczesnym braku tożsamości przedmiotu procesu. Oddziaływanie prawomocności sprowadza się w konsekwencji do tego, że sąd w kolejnym postępowaniu obowiązany jest przyjąć, że istotne z punktu widzenia zasadności żądania zagadnienie kształtuje się tak jak to zostało ustalone w prawomocnym wyroku (P. Grzegorczyk - op. cit., s. 694, uw. 5). Do orzeczeń korzystających z prawomocności materialnej należy zaliczyć w pierwszej kolejności wyroki rozstrzygające sprawę co do istoty w procesie, niezależnie od sposobu ustosunkowania się sądu do powództwa i bez względu na zakres rozstrzygnięcia (P. Grzegorczyk - op. cit., s. 696, uw. 8). Rozstrzygnięcie o żądaniach stron sąd zamieszcza w sentencji wyroku. Powagą rzeczy osądzonej objęta jest treść sentencji, atrybutu tego pozbawione jest uzasadnienie. Uzasadnienie może być pomocne do ustalenia tego, o jakim żądaniu i w związku z jaką podstawą faktyczną rozstrzygnięto (P. Grzegorczyk - op. cit., s. 701, uw. 14; s. 707, uw. 19). Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie opowiada się za szerokim ujęciem granic mocy wiążącej wyroku I C 348/19, z uwagi na ekonomię procesową i jednolitość rozstrzygnięć zapadających w związanych sprawach (art. 365 § 1 i art. 366 kpc). Skoro Sąd Rejonowy na podstawie art. 88 § 2 kc i art. 189 kpc prawomocnym wyrokiem I. ustalił, że oświadczenie pozwanych B.P. i J.P. z dnia 3 października 2018 r., doręczone powodowi Gminie Wejherowo w dniu 30 października 2018 r., w którym uchylili się od skutków prawnych oświadczenia z dnia 29 listopada 1993 r. o treści "Jednocześnie oświadczam, że działkę stanowiącą drogę nr [...] o pow. 178 m2 przekazuję nieodpłatnie na rzecz Gminy Wejherowo" dotyczącego działki nr [...] położonej w N., nie wywarło skutków prawnych z uwagi na złożenie z przekroczeniem terminu ustawowego zgodnie z art. 88 § 2 kc, który to termin upłynął z dniem 6 maja 2018 r.; II. oddalił powództwo w pozostałym zakresie; [...] (k. 223 akt sądowych), to Naczelny Sąd Administracyjny w kontrolowanej sprawie, jako pozostającej w związku normatywnym ze sprawą zakończoną prawomocnym wyrokiem I C 348/19, był tym wyrokiem związany (art. 365 § 1 i art. 366 kpc).
W doktrynie i w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że ustalenia faktyczne sądu nie są objęte prawomocnością materialną wyroku. Prawomocny wyrok pociąga jednak za sobą tzw. prekluzję faktów (prekluzję twierdzeń o okolicznościach faktycznych; M. Sawczuk (w:) W. Siedlecki (red.), System prawa procesowego cywilnego, t. 3. Zaskarżanie orzeczeń sądowych, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1986, s. 76 i n.; W. Broniewicz, Prawomocność orzeczeń w postępowaniu..., s. 80; B. Dobrzański, Glosa do uchwały SN z dnia 27 XI 1962 r. III CO 12/62, OSPiKA 1964, z. 2, poz. 27, s. 73). Prekluzja ta dotyka zarówno powoda, jak i pozwanego. Wyklucza ona dopuszczalność dalszego dążenia do odmiennego rozstrzygnięcia sprawy na podstawie faktów, które istniały w czasie, gdy toczyło się uprzednie postępowanie, i mieściły się w granicach podstawy prawomocnie osądzonego żądania. Jej oddziaływanie jest zatem ściśle związane z problematyką przedmiotowych i czasowych granic prawomocności. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 listopada 1954 r. I CO 41/54 (OSN 1956, nr 1, poz. 3), "[...] wyrok prawomocny ma ten skutek, że prekluduje cały materiał, który przy rozpoznaniu sprawy wchodzi w zakres podstawy faktycznej żądania pozwu, mimo że w toku postępowania przez strony przedstawiony nie został". W uchwale SN z dnia 5 czerwca 1954 r. II CO 26/54 (OSN 1955, nr 2, poz. 30), sprecyzowano, że "Jeżeli zatem powód nie zgłosił twierdzeń co do okoliczności faktycznej istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy, która już wówczas istniała i dlatego powództwo zostało oddalone, nie może już wystąpić z ponownym powództwem przeciwko temu samemu pozwanemu o ten sam przedmiot, chociażby wykazał, że nie przytoczył w pozwie pominiętej okoliczności bez własnej winy. Powództwo jest bowiem wówczas oparte na tym samym stanie faktycznym" (w nowszym orzecznictwie zob. uchwałę SN z dnia 23 maja 2012 r. III CZP 16/12, OSNC 2012 nr 11, poz. 129; uchwałę SN z dnia 2 lutego 2011 r. III CZP 128/10, OSNC 2011 nr 10 poz. 108; uchwałę SN z dnia 12 marca 2003 r. III CZP 97/02, OSNC 2003 nr 12 poz. 160; P. Grzegorczyk - op. cit., s. 711-712, uw. 23). [...] Uogólniając, zasadne wydaje się stwierdzenie, że prekluzji podlegają wszystkie te fakty, które w związku z treścią żądania składały się na wycinek rzeczywistości poddany pod osąd, przy czym w skład tego wycinka mogą wchodzić także fakty niepowołane przez strony (por. wyrok SN z dnia 14 grudnia 1963 r. II PR 274/62, PiP 1965 z. 8–9 s. 395), jak również fakty nierozważone przez sąd mimo ich powołania, niezależnie od tego, czy nierozważenie to było konsekwencją błędu sądu czy też następstwem opieszałości strony (art. 207 § 6, art. 217 § 2, art. 344 § 2 zdanie drugie, art. 493 § 1 zdanie trzecie, art. 503 § 1 zdanie trzecie i art. 381; zob. uchwałę SN z dnia 23 maja 2012 r., III CZP 16/12, OSNC 2012, nr 11, poz. 129; P. Grzegorczyk - tamże, s. 712, uw. 24).
Z punktu I sentencji wyroku I C 348/19 i z uzasadnienia tego wyroku jednoznacznie wynika, że Sąd Rejonowy ustalił, że B.P. i J.P. skutecznie złożyli jednostronne oświadczenie woli z dnia 29 listopada 1993 r. o treści "Jednocześnie oświadczam, że działkę stanowiącą drogę nr [...] o pow. 178 m2 przekazuję nieodpłatnie na rzecz Gminy Wejherowo" dotyczące działki nr [...] położonej w N.; oświadczenie z 29 listopada 1993 r. skutecznie dotarło do adresata i pociągnęło za sobą skutki prawne w postaci zrzeczenia się prawa do odszkodowania za tę nieruchomość. Sąd Rejonowy ocenił, że nie istnieje "żadna przeszkoda wyłączająca możliwość złożenia w tym zakresie przez dotychczasowego właściciela czy to jednostronnych oświadczeń woli, czy też zgodnych oświadczeń dotychczasowego właściciela oraz podmiotu, który nabędzie prawo własności w przedmiocie ustalenia kwestii dotyczących roszczenia o odszkodowanie za "wywłaszczoną" nieruchomość przeznaczoną pod budowę dróg, które aktualizowałoby się w związku z uprawomocnieniem decyzji podziałowej (uzyskanie przymiotu ostateczności orzeczenia w przedmiocie podziału)." (s. 18 akapit 1 uzasadnienia wyroku I C 348/19). Jednocześnie Sąd Rejonowy, w oparciu o starannie poczynione przez siebie ustalenia, wykluczył możliwość przyjęcia, że oświadczenie zawarte we wniosku z dnia 29 listopada 1993 r. stanowi wynik wcześniej zawartej pomiędzy pozwanymi a Gminą Wejherowo umowy o zwolnienie z długu przyszłego (s. 19 akapit ostatni uzasadnienia wyroku I C 348/19), co jest zgodne ze stanowiskiem skarżących kasacyjne, a co nie jest sprzeczne z akceptowanym przez Sąd I instancji stanem faktycznym. Sąd Rejonowy w sposób wiążący ustalił na podstawie analizy materiału dowodowego zebranego w toku postępowania, że wiedzę o możliwości uzyskania odszkodowania [z]a przejętą przez powoda działkę pozwani uzyskali już w 2017 r. [...] w dniu 6 maja 2017 r. pozwani udzielili adwokatowi Ł.L. [...] pełnomocnictw, upoważniającego do reprezentowania pozwanych we wszelkich czynnościach sądowych i pozasądowych związanych z dochodzeniem odszkodowania za grunty należące wcześniej lub obecnie do nich lub do ich poprzedników prawnych, a przeznaczonych lub wykorzystywanych pod drogi. Sąd Rejonowy uznał, że najpóźniej w dniu 6 maja 2017 r. powzięli wiedzę o błędzie, na który się powołują. Mając na uwadze treść art. 88 § 2 kc oświadczenie podpisane przez B. i J.P. w dniu 3 października 2018 r. i "złożone powodowi w dniu 24" [winno być "doręczone powodowi w dniu 30" - punkt I sentencji wyroku I C 348/19 - uw. NSA] października 2018 r. jest bezskuteczne (s. 22 akapit 1 uzasadnienia wyroku I C 348/19).
Tak sprekludowany wyrokiem I C 348/19 stan faktyczny jest dla Naczelnego Sądu Administracyjnego wiążący i nie pozostaje w sprzeczności z ustaleniami aprobowanymi wyrokiem Sądu I instancji.
Niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65, zm. 284), przez jego błędne zastosowanie i uznanie, że przepis ten: znajdzie zastosowanie dla oceny skutków prawnych oświadczeń składanych przez Strony w związku z wydzieleniem działki nr [...] oraz dopuszcza możliwość zrzeczenia się prawa do odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone na rzecz Gminy z przeznaczeniem pod drogi zanim jeszcze decyzja podziałowa stanie się ostateczna (zarzuty I.1 i I.2 petitum skargi kasacyjnej).
Sąd Rejonowy jako jedyny był uprawniony do oceny skuteczności cywilnoprawnych zdarzeń, które zaistniały w kontrolowanej sprawie (art. 2 § 1 in princ. kpc), bowiem ocena skuteczności zdarzeń cywilnoprawnych, towarzyszących wydaniu decyzji podziałowej, należy do drogi sądowej przed sądem powszechnym, bowiem ocena zdarzeń cywilnoprawnych nie została zastrzeżona dla właściwości innych sądów (art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP) a przepisy szczególne nie przekazały ich do właściwości innych organów (art. 2 § 3 kpc).
We wcześniejszym orzecznictwie sądowoadministracyjnym na tle wykładni art. 98 ust. 1 i 3 ugn przyjmowano, że ustawowy obowiązek wypłaty odszkodowania za działki przejęte pod drogi powstaje dopiero, gdy decyzja o zatwierdzeniu podziału dokonanego na wniosek właściciela nieruchomości stanie się ostateczna. W konsekwencji dopiero po uprawomocnieniu się decyzji zatwierdzającej podział strony mogą poczynić wiążące je uzgodnienia w kwestii odszkodowania (wyroki WSA w: Olsztynie z 22.1.2013 r. II SA/Ol 1223/12; Szczecinie z 5.6.2013 r. II SA/ Sz 319/13; Gdańsku z 22.11.2017 r. II SA/Gd 501/17; wyroki NSA z: 9.3.2018 r. I OSK 964/16; 15.7.2020 r. I OSK 2896/19, cbosa). Podobne stanowisko prezentowano w odniesieniu do kwestii zrzeczenia się odszkodowania, dopuszczając je dopiero po uzyskaniu cechy ostateczności przez decyzję administracyjną zatwierdzającą projekt podziału na wniosek właściciela nieruchomości.
Sąd Najwyższy analizując problematykę rozporządzenia prawem do odszkodowania związaną z cywilistycznym charakterem tej czynności prawnej, w wyroku z 18.1.2018 r. V CSK 261/17 (OSNC 2018/12/119, dalej wyrok V CSK 261/17) uznał za dopuszczalne, w pewnych okolicznościach, uzgodnienie między właścicielem nieruchomości a właściwym organem wysokości odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną przed dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna. Dotyczy to również zrzeczenia się przez właściciela nieruchomości odszkodowania za wywłaszczony w ten sposób grunt. W swych rozważaniach Sąd Najwyższy wskazał na instytucję zwolnienia z długu przyszłego (art. 508 kc) przywołując orzecznictwo sądów, w którym uznano, że zwolnienie z długu przyszłego wymaga dostatecznego sprecyzowania obowiązku świadczenia, od którego dłużnik ma być zwolniony. Przewidywania dotyczące możliwości powstania długu winny być oparte na określonej, dostatecznie ukształtowanej sytuacji prawnej (uchwała SN z 19.9.1997 r. III CZP 45/97, OSNC 1998/2/22; wyrok z 3.10.2008 r. I CSK 125/08, Lex 510988)
Powyższe stanowisko Sądu Najwyższego zaakceptował NSA w wyroku z 30. 10.2018 r. I OSK 31/17, Lex 2599883, dalej wyrok I OSK 31/17), stwierdzając, że do oceny skuteczności uzgodnień, o których mowa w art. 98 ust. 3 ugn, muszą mieć zastosowanie regulacje właściwe prawu cywilnemu, a zatem ocena ważności i skuteczności takiej umowy, w tym warunki, jakie winna spełniać oraz ustalenie stosunku prawnego należy do drogi cywilnej. Pogląd ów podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z: 6.7.2020 r. I OSK 2977/19; 26.1.2021 r.: I OSK 1975/20 i I OSK 1965/20, cbosa, aprobowanych przez M. Wolanina w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 512-515, nb 16).
Orzekający w niniejszej sprawie Sąd I instancji trafnie podzielił pogląd wyrażony w wyroku V CSK 261/17, przychylając się tym samym do stanowiska wyrażonego przez Sąd Najwyższy i w wyroku NSA I OSK 31/17 (s. 9 uzasadnienia wyroku II SA/Gd 684/20).
Sąd Rejonowy w wyroku I C 348/19 w sposób wiążący przesądził, że Skarżący skutecznie złożyli we wniosku z 29 listopada 1993 r. jednostronne oświadczenie woli, dotyczące roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, oświadczając, że działkę, stanowiącą drogę, nr [...], o pow. 178 m2 przekazują nieodpłatnie na rzecz Gminy Wejherowo (poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia wniosku - oznaczona numerem [...] (w błędnie nieponumerowanych aktach Starosty). Sąd Rejonowy ocenił, że "nie może ulegać wątpliwości, że dopuszczalnym było złożenie przez pozwanych B. i J.P. oświadczenia woli, którego przedmiotem było nieodpłatne przekazanie na rzecz Gminy Wejherowo gruntu stanowiącego działkę o numerze [...] jak i że powód legitymuje się interesem prawnym w ustaleniu na podstawie art. 189 kpc, jaka jest doniosłość prawna złożonych przez pozwanych oświadczeń o charakterze cywilnoprawnym zawartych w piśmie z dnia 29 listopada 1993 r. oraz w piśmie z dnia 3 października 2018 r." (s. 16 akapit 2 uzasadnienia wyroku I C 348/19). Poczynione w sprawie ustalenia wykluczyły możliwość przyjęcia, że oświadczenie zawarte we wniosku z dnia 29 listopada 1993 r. stanowi wynik wcześniej zawartej pomiędzy pozwanymi a Gminą Wejherowo umowy o zwolnieniu z długu przyszłego. Wniosek z dnia 29 listopada 1993 r. zawiera oświadczenie pozwanych o nieodpłatnym charakterze przejścia własności nieruchomości stanowiącej drogę na rzecz Gminy. Analiza treści tego oświadczenia prowadzi do wniosku, że oświadczenie to stanowi cywilnoprawne oświadczenie woli w przedmiocie zrzeczenia się roszczenia o zapłatę odszkodowania z tytułu przejścia z mocy prawa na rzecz Gminy Wejherowo na podstawie art. 10 ust. 5 uggiwn na skutek uprawomocnienia się decyzji 30 listopada 1993 r. (s. 19/20 uzasadnienia wyroku I C 348/19). Jedynym oświadczeniem o charakterze cywilnoprawnym jest jednostronne oświadczenie woli zawarte we wniosku z dnia 29 listopada 1993 r., które wobec dojścia do adresata wywołało skutek prawny w nim wyrażony. Sąd Rejonowy w punkcie I wyroku I C 348/19 ocenił w sposób wiążący charakter prawnego oświadczenia zawartego we wniosku z dnia 29 listopada 1993 r. i ustalił, że oświadczenie pozwanych z dnia 3 października 2018 r., nie wywarło skutków prawnych z uwagi na złożenie oświadczenia z dnia 3 października 2018 r. z przekroczeniem ustawowego terminu zgodnie z art. 88 § 2 kc, który to termin upłynął z dniem 6 maja 2018 r. (k. 233 akt sądowych). Stanowisko to jest wiążące dla Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 365 § 1 i art. 366 kpc).
Nieusprawiedliwione okazały sę zarzuty naruszenia art. 10 ust. 5, art. 48 ust. ust. 1 i 2, art. 53 ust. 1 pkt 4, art. 55 ust. 1 i art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz.U. nr 30 poz. 127, zm. nr 103 poz. 446, nr 107 poz. 464; z 1993 r. nr 47 poz. 212 - tempus regit actum) w zw. z art. 6 kpa i art. 7 Konstytucji RP.
Niezasadnie Skarżący kasacyjnie podnoszą, że doszło do naruszenia art. 53 ust. 1 pkt 4 ugg. W dacie wydania decyzji z 30 listopada 1993 r. na podstawie art. 10 ust. 5 ugg, nie wydawano decyzji o wywłaszczeniu, która "powinna była zwierać w szczególności: [...] 4) ustalenie odszkodowania, [...]".
Zawarte w art. 10 ust. 5 [ugg] odesłanie do "zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości" oznacza odesłanie do regulacji odnoszących się do całokształtu kwestii normowanych przez rozdział 6 ustawy [ugg]. Ważnym elementem całokształtu prawnego unormowania w tym zakresie jest wprowadzenie pierwszeństwa realizacji celów publicznoprawnych, jakie nie mogą być realizowane w inny sposób niż przez odjęcie lub ograniczenie prawa własności w drodze umownej. Oznacza to, że rozstrzygnięcie władcze w kwestii wywłaszczenia poprzedzać powinno podjęcie próby umownego uregulowania nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa lub gminę. W przypadku nabycia własności ex lege w trybie art. 10 ust. 5 [ugg] odesłanie do "zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości" oznaczać powinno także i w tym wypadku obowiązek podjęcia próby umownego uregulowania stosunku między stronami (gmina-obywatel) w zakresie, do jakiego odsyła art. 10 ust. 5.
Ponieważ samo przejście własności w tym wypadku nastąpiło ex lege, przedmiotem ewentualnych rokowań mogą być tylko kwestie odszkodowawcze. Brak jednak podstaw do przyjęcia założenia, iż muszą one być regulowane wyłącznie w drodze decyzji administracyjnej i że stosowanie rokowań (a potem ewentualnie umowy) jest - inaczej, niż przy wywłaszczeniu sensu stricto - w wypadku odjęcia własności na cele publiczne na podstawie art. 10 ust. 5 - wyłączone. Przewidziane w art. 10 ust. 5 ustawy odesłanie do "zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości" oznacza zatem w tym przypadku, iż przedmiotem rokowań między nabywcą nieruchomości (w tym wypadku gminą) a jej dotychczasowym właścicielem, jest już tylko wysokość i sposób zapłaty odszkodowania za przejęte przez gminę grunty (wyrok SN z 6.6.1993 r. III ARN 21/93, aprobowany przez G. Bieńka, Z. Marmaja w: G. Bieniek, Z. Marmaj, Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Komentarz. Przepisy wykonawcze i związkowe, Warszawa - Zielona Góra 1995, s. 38-39, uw. 10 do art. 10). Wyrok III ARN 21/93 zapadł w tym samym okresie, w którym Skarżący złożyli wniosek z 29 listopada 1993 r. wraz ze skutecznym cywilnoprawnym jednostronnym oświadczeniu woli o nieodpłatnym przekazaniu działki nr [...] Gminie. Skuteczność takiego oświadczenia woli na podstawie art. 10 ust. 5 ugg aprobował Sąd Rejonowy (punkt I sentencji i s. 19/20 uzasadnienia wyroku I C 348/29) i trafnie Sąd I instancji w kontrolowanym wyroku. Zaskarżony wyrok nie narusza zatem art. 10 ust. 5 ugg przez błędne jego zastosowanie, ani art. 48 ust. ust. 1 i 2, art. 53 ust. 1 pkt 4, art. 55 ust. 1 i art. 56 ust. 1 przez ich pominięcie, bowiem w kontrolowanej sprawie brak było podstaw do ich stosowania (art. 365 § 1 i art. 366 kpc). W sprawach nie uregulowanych w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego. (art. 7 ugg w ówczesnym brzmieniu).
Zaskarżony wyrok nie narusza art. 7 Konstytucji RP ani zasady praworządności (art. 6 kpa). Kontrolowane organy i Sąd I instancji orzekały na podstawie prawidłowo dekodowanych norm prawnych ze wskazanych przepisów.
Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić.