I OPP 8/25

I OPP 8/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-08-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jakub Zieliński
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Skarżony organ
Prezes Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
Treść wyniku
Stwierdzono przewlekłość postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1725
art. 12 ust. 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym  prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi R.M.P. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 190/24 ze skargi R.M.P. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 21 grudnia 2023 r. nr GN-V.7534.1.46.2023.AG w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania postanawia: stwierdzić przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie.
Uzasadnienie
Pismem z 2 lutego 2024 r. R.M.P. (dalej także: "skarżąca") złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Wojewody Lubelskiego z 21 grudnia 2023 r. nr GN-V.7534.1.46.2023.AG.
Przy piśmie z 2 lipca 2025 r. skarżąca złożyła skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie. W uzasadnieniu skargi wskazano, że postępowanie prowadzone było w sposób niezgodny z prawem, zaś Sąd Wojewódzki ignorował dokumenty składane przez skarżącą do akt sprawy. Nadto skarżąca wskazała na dopuszczenie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie fałszerstw w aktach sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Prawo skarżącej do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2023 r. poz. 1725, dalej: "ustawa"), skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Konieczne jest zatem ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że jest ona nieuzasadniona. Stosownie zaś do art. 2 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, biorąc pod uwagę charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej zawiłości, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być jednak oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich wniesionych spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Należy również zauważyć, że ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewną wskazówkę może stanowić jednak art. 14 tej ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się więc, że ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy (por. postanowienia Naczelnego Sadu Administracyjnego z: 7 marca 2014 r., sygn. akt II OPP 14/14, 25 lipca 2013 r., sygn. akt II OPP 25/13, 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OPP 27/11 i 3 października 2014 r., sygn. akt I OPP 101/14). Istotne są bowiem ustalenia faktyczne danej sprawy.
W rozpoznawanej sprawie skarga wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie 2 lutego 2024 r. Zarządzeniem z 8 lutego 2024 r. skargę przesłano do organu w celu jej nadesłania wraz z aktami sprawy oraz odpowiedzią na skargę. Zarządzeniem z tego samego dnia zarejestrowano w repertorium SPP zawarty w skardze wniosek o przyznanie prawa pomocy. Akta sprawy wraz z skargą i odpowiedzą na skargę wpłynęły do sądu 1 marca 2024 r. Sprawę zarejestrowano w Wydziale II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie 4 marca 2024 r., zarządzeniem z tego samego dnia wezwano skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez wskazanie numeru PESEL, określenie wartości przedmiotu zaskarżenia oraz nadesłanie dwóch odpisów skargi. Wobec nieuzupełnienia powyższych braków, zarządzeniem z 8 kwietnia 2024 r. skierowano sprawę na posiedzenie niejawne. Przy piśmie z tego samego dnia (data wpływu – 12 kwietnia 2024 r.) skarżąca wniosła o zawieszenie postępowania. Postanowieniami z 17 kwietnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę oraz odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Pismem z 16 maja 2024 r. skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienia. Zarządzeniem z 20 maja 2024 r. nadano bieg zażaleniu na postanowienie co do prawa pomocy, zaś zażalenie na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi zarządzono przedstawić po prawomocnym zakończeniu postępowania co do prawa pomocy. Akta sprawy wraz z zażaleniem zarządzono przedstawić Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu 10 czerwca 2024 r. i wpłynęły one do tego sądu 19 czerwca 2024r. Postanowieniem z 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OZ 389/24 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, wskazując przy tym że w sprawie nie zmaterializowała się przesłanka oczywistej bezzasadności skargi. Akta zwrócono do WSA 14 sierpnia 2024 r. Zarządzeniem z 22 sierpnia 2024 r. zobowiązano skarżącą do nadesłania w terminie 7 dni odpisu postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku lub odpisu aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłej H.P. Zarządzeniem z 5 września 2024 r. sprawę z wniosku o przyznanie prawa pomocy zarejestrowano pod nowym numerem w repertorium SPP. Przy piśmie z 12 września 2024 r. skarżąca wskazała, że sprawa o stwierdzenie nabycia spadku jest w toku. Zarządzeniem z 13 września 2024 r. zarządzono przedstawić sprawę po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Przy piśmie z 27 września 2024 r. skarżąca ponownie wniosła o zawieszenie postępowania. Pismem z 8 października 2024 r. skarżąca wniosła o wydanie kserokopii z akt sprawy. Zarządzeniem z 9 października 2024 r. wezwano skarżącą do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za wydanie kopii dokumentów. Pismem z 29 października 2024 r. skarżąca wniosła o przedłużenie terminu uiszczenia opłaty z uwagi na trudną sytuację majątkową. Postanowieniem z 7 listopada 2024 r. przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Zarządzeniem z 12 listopada 2024r. uchylono zarządzenie z przedmiocie wezwania do opłaty kancelaryjnej i wydano skarżącej dokumenty z akt sprawy. Postanowieniem z 15 stycznia 2025 r. odmówiono zawieszenia postępowania. Zarządzeniem z 20 stycznia 2025 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do nadesłania trzech odpisów zażalenia na postanowienie z 17 kwietnia 2024 r. w przedmiocie odrzucenia skargi. Przy piśmie z 24 stycznia 2025 r. skarżąca ponownie wniosła o wydanie kserokopii z akt sprawy, które wydano na podstawie zarządzenia z tego samego dnia. Pismem z 27 stycznia 2025 r. skarżąca wniosła o zwolnienie wyznaczonego pełnomocnika z urzędu od jej reprezentacji w sprawie. Przy piśmie z 28 stycznia 2025 r. pełnomocnik skarżącej poinformowała o wypowiedzeniu jej pełnomocnictwa oraz wniosła o przyznanie wynagrodzenia. Postanowieniem z 10 lutego 2025 r. odmówiono pełnomocnikowi przyznania wynagrodzenia. Zarządzeniem z 25 lutego 2025 r. stwierdzono, że braki formalne zażalenia nie zostały uzupełnione. Zarządzeniem z 26 lutego 2025 r. zarządzono usunąć z akt sądowych odpisy zażalenia, które zostały złożone przy piśmie skarżącej z 27 stycznia 2025 r. – jako omyłkowo wszyte – oraz stwierdzono, że braki formalne zażalenia zostały uzupełnione w terminie. Zarządzeniem z 13 marca 2025 r. akta sprawy przedstawiono Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z zażaleniem na postanowienie z 17 kwietnia 2024 r. w przedmiocie odrzucenia skargi. Postanowieniem z 8 kwietnia 2025 r. sygn. akt I OZ 203/25 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie, wskazując że niezasadne było wzywanie skarżącej do uzupełnienia braków formalnych skargi przed rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Akta sprawy zwrócono do WSA 15 kwietnia 2025 r. Zarządzeniem z 16 kwietnia 2025 r. wpisano sprawę pod nowy numer, w związku z uchyleniem postanowienia o odrzuceniu skargi Przy piśmie z 25 kwietnia 2025 r. skarżąca wniosła o wydanie kolejnych kserokopii z akt sprawy, które wydano zarządzeniem z tego samego dnia. Zarządzeniem z 2 czerwca 2025 r. uwzględniono wskazania co do dalszego postępowania zawarte w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, tj. odnotowano nr PESEL skarżącej ze złożonego do akt sprawy aktu notarialnego, wyłączono z akt sprawy wnoszone przez skarżącą pisma, stanowiące odpisy skargi, które doręczono stronom postępowania oraz stwierdzono brak potrzeby ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia z uwagi na zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych, akta sprawy przedstawiono przewodniczącemu wydziału. Postanowieniem z 11 czerwca 2025 r. zawieszono postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po H.P. Przy piśmie z 3 lipca 2025 r. skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie oraz skargę na przewlekłość postępowania.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należy zauważyć, że postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie od momentu wniesienia skargi do złożenia skargi na przewlekłość postępowania toczyło się ponad rok i cztery miesiące. Rozpoznawana sprawa pod względem stopnia jej złożoności nie uzasadniała tak długiego czasu koniecznego dla rozpoznania skargi. Zwłoka wynika przede wszystkim z podjęcia przez Sąd Wojewódzki błędnych decyzji procesowych, mających wpływ na tok sprawy.
Przede wszystkim w świetle postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 sierpnia 2024 r. i z 8 kwietnia 2025 r. nie budzi wątpliwości, że niezasadne było zarówno wzywanie skarżącej do usunięcia braków formalnych skargi przed rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy i następnie odrzucenie skargi z tego powodu, jak również wyprowadzanie wniosków co do oczywistej bezzasadności skargi – skutkującej odmową przyznania prawa pomocy – z faktu nieuzupełnienia wskazanych braków.
Co więcej, wezwanie do usunięcia braków formalnych należy uznać za nieuzasadnione również z tego powodu, że skarga mogła otrzymać bieg na podstawie materiałów które już znajdowały się w aktach sprawy. Odnośnie numeru PESEL skarżącej, to znajdował się on w jednym z dokumentów który skarżąca złożyła do akt sprawy przed wydaniem postanowienia o odrzuceniu skargi, skoro zatem numer ten znajdował się w aktach sądowych, nie było potrzeby wzywania o jego nadesłanie – co w dalszym toku postępowania Sąd Wojewódzki z opóźnieniem potwierdził. W zakresie odpisów skargi należy zwrócić uwagę na fakt, że obaj uczestnicy postępowania są podmiotami publicznymi w rozumieniu ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1557 ze zm.) i zgodnie z art. 16 ust. 1 powołanej ustawy zobowiązani są zapewnić możliwość przekazywania danych również w postaci elektronicznej przez wymianę dokumentów elektronicznych związanych z załatwianiem spraw należących do ich zakresów działania, wykorzystując informatyczne nośniki danych lub środki komunikacji elektronicznej. Wobec powyższego należy uznać, że korespondencja z sądu mogła być prowadzona z uczestnikami postępowania w formie elektronicznej, co jednocześnie czyniło zbędnym wzywanie o odpisy skargi. Wprawdzie taka forma nie była obligatoryjna, ale przemawiała za nią efektywność postępowania. Za nieuzasadnione należy również uznać wzywanie strony do wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia w sytuacji, gdy strona już w skardze wnosi o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu, gdyż uwzględnienie takiego wniosku uczyni wezwanie zbędnym, co z opóźnieniem ale również uwzględnił Sąd Wojewódzki.
Powyższe czynności Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie były zatem błędne i w sposób zasadniczy wpłynęły na przedłużenie postępowania w sprawie. Ponadto należy również zauważyć, że dopiero na skutek postanowienia z 8 kwietnia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozważył problem legitymacji procesowej skarżącej, pomimo że skarżąca już w skardze podniosła, że skargę wnosi jako następczyni prawna H.P. która zmarła przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Informacja ta winna skutkować rozważeniem powyższego zagadnienia na wstępnym etapie sprawy, łącznie z ewentualnym zawieszeniem postępowania wobec ustalenia, że postępowanie spadkowe po zmarłej H.P. nie jest zakończone. W sprawie nastąpiło to jednak dopiero 11 czerwca 2025 r.
Końcowo odnosząc się do argumentów skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że o przewlekłości postępowania nie świadczą zmiany numeracji na kartach sprawy i jako takie pozostają bez wpływu na wynik sprawy. Z akt sprawy wynika, że nastąpiło to na skutek wyłączenia z akt uprzednio omyłkowo tam wszytych pism stanowiących odpisy skargi oraz zażalenia – które podlegały doręczeniu pozostałym stronom postępowania. O ile załączenie tych pism do akt sprawy należy niewątpliwie uznać za błąd Sądu Wojewódzkiego, to wobec jego odkrycia wyłączenie wskazanych pism z akt sprawy w celu doręczenia ich stronom postępowania, zgodnie z wymogami procedury sądowoadministracyjnej, było decyzją prawidłową.
W tych okolicznościach sprawy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy uwzględnił skargę i stwierdził, że w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie wystąpiła przewlekłość postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny nie wydał żadnych zaleceń co do dalszych czynności w sprawie na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy, gdyż z uwagi na zawieszenie postępowania zlecanie dalszych czynności na obecnym jej etapie jest oczywiście nieuzasadnione. Nie orzeczono również co do sumy pieniężnej na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z uwagi na brak wniosku strony w tym zakresie.