I OPP 29/22

I OPP 29/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2022-12-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Skarżony organ
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego
Treść wyniku
Oddalono skargę na przewlekłość postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 75
art. 2, art. 12 ust. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym  prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Jerzy Siegień sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi R.W. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I OSK 2043/19 ze skargi kasacyjnej R.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 lutego 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 1358/18 w sprawie ze skargi R.W. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 20 lutego 2018 r. nr DLI.7.6615.487.2017.AR w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 lutego 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1358/18 oddalił skargę R.W. (dalej również: "skarżący") na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 20 lutego 2018 r., nr DLI.7.6615.487.2017.AR w przedmiocie ustalenia odszkodowania.
Od powyższego wyroku skarżący pismem z 20 maja 2019 r. złożył skargę kasacyjną oraz wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Odezwą z 25 lipca 2019 r. WSA w Warszawie przekazał akta sprawy wraz ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Akta sprawy wpłynęły na biuro podawcze NSA w 29 lipca 2019 r. i tego dnia sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I OSK 2043/19. Pismem z 10 września 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwrócił się o wypożyczenie akt sprawy na okres 3 dni w związku z pismem z GDDKiA – akta zostały wypożyczone zgodnie z wnioskiem i zwrócone przy piśmie z 19 września 2019 r. (data wpływu do NSA: 20 września 2019 r.).
Zarządzeniem z 17 maja 2022 r. poinformowano strony postępowania o treści art. 15zzs4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) oraz zwrócono się do stron postępowania o wskazanie czy wyrażają zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Ponadto poinformowano, że w przypadku braku zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym należy podać czy strona posiada możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej przy użyciu informatycznej aplikacji.
Zarządzeniem z 21 czerwca 2022 r. sprawa została skierowania do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.
Zarządzeniem z 12 lipca 2022 r. sprawę skierowano na posiedzenie niejawne 9 listopada 2022 r. oraz wyznaczono skład orzekający – o czym poinformowano skarżącego pismem z 25 października 2022 r.
2 listopada 2022 r. (data prezentaty NSA) R.W. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w sprawie o sygn. akt I OSK 2043/19 z jego skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 lutego 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1358/18. Skarżący zażądał stwierdzenia przewlekłości postępowania, zobowiązania do niezwłocznego rozpoznania skargi kasacyjnej z 20 maja 2019 r., przyznania od Skarbu Państwa na jego rzecz kwoty 20.000 złotych tytułem przewlekłego prowadzenia postępowania oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu swojej skargi przedstawił stan faktyczny sprawy oraz wskazał, że od momentu wniesienia skargi kasacyjnej do dnia sporządzenia skargi na przewlekłość upłynęły już 3 lata i 5 miesięcy. W tym czasie Naczelny Sąd Administracyjny nie przeprowadził żadnej rozprawy i nie wyznaczył terminu rozprawy. Zdaniem skarżącego oczekiwanie ponad 3 lata na rozpoznanie skargi kasacyjnej w sprawie majątkowej jest nie do zaakceptowania w sytuacji, gdy postępowanie merytoryczne o ustalenie odszkodowania trwa już 15 lat i 2 miesiące.
Wyrokiem z 9 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną R.W. od wyżej wskazanego wyroku WSA w Warszawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - Dz. U. z 2018 r., poz. 75, dalej: "ustawa").
Konieczne jest zatem ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że jest ona nieuzasadniona. Stosownie zaś do art. 2 ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, biorąc pod uwagę charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej zawiłości, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być jednak oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich wniesionych spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. W myśl § 26 ust. 2 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. - Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1202, dalej: "regulamin"), Przewodniczący Wydziału w zarządzeniu o wyznaczeniu posiedzenia jawnego albo niejawnego w składzie trzech sędziów przydziela sprawy sędziom wydziału według kolejności ich wpływu, z wyłączeniem spraw wymienionych w tym przepisie bądź spraw, w których szybszy termin rozpoznania wynika z przepisów szczególnych. Należy tu mieć na uwadze, że ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Wskazówką w tym zakresie może być jednak art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. W utrwalonym już orzecznictwie NSA uznaje się więc, że ustawodawca jako przewlekłe traktuje postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy (por. postanowienia NSA: z 7 marca 2014 r., II OPP 14/14, z 25 lipca 2013 r., II OPP 25/13, z 19 sierpnia 2011 r., II OPP 27/11, z 3 października 2014 r., I OPP 101/14). Istotne są bowiem ustalenia faktyczne danej sprawy.
W ocenianej sprawie skarga kasacyjna została przekazana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu 29 lipca 2019 r. (data prezentaty). Po prawidłowym i terminowym wykonaniu wstępnych czynności sądowych, sprawa oczekiwała na wyznaczenie terminu posiedzenia niejawnego zgodnie z kolejnością wpływu. W tym miejscu ponownie zaznaczyć należy, że sprawy są wyznaczane i kierowane na terminy rozpraw zgodnie z kolejnością wpływu. Tej kwestii Sąd nie może pominąć. Bezspornie, od daty rejestracji skargi kasacyjnej do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania przed NSA upłynęło prawie 3,5 roku. Powyższe nie może jednak uzasadniać postawionego zarzutu przewlekłości postępowania z art. 1 ust. 1 ustawy, bowiem sąd kasacyjny nie dopatrzył się nieuzasadnionej zwłoki. Mieć tu należy na uwadze, że czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy ma wpływ znaczna ilość spraw wpływających do sądów administracyjnych i opisana wyżej uregulowana rozporządzeniem kolejność ich rozpoznania. Zauważyć w tym miejscu trzeba, że niniejsza sprawa nie należy do tej kategorii spraw, które nakładają na Sąd obowiązek rozpoznania ich poza kolejnością. Pamiętać również należy o sprawach, które są rozpoznawane poza kolejnością wpływu, z uwagi na to, że przepisy szczególne nakazują ich rozpoznanie przez Sąd w krótszych terminach, co skutkuje wydłużeniem czasu oczekiwania na rozpoznanie pozostałych spraw. Podkreślenia wymaga, że od dnia wpływu skargi, oczekiwała ona na wyznaczenie terminu rozprawy - zgodnie z kolejnością wpływu. Zasada rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oznacza, że sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana przed sprawą, która została wniesiona do sądu wcześniej. Znaczna liczba spraw wpływających do sądów administracyjnych stanowi przyczynę oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy i co się z tym wiąże przyczynę oczekiwania na rozpoznanie sprawy. Z informacji uzyskanych z sekretariatu Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej NSA wynika, że na chwilę obecną czas oczekiwania na rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie wynosi ponad 3 lata od jej wniesienia. Jednocześnie podkreślić należy, co nie jest bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie, że czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy uległ wydłużeniu również wobec wprowadzonego w marcu 2020 r. stanu epidemii, w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 i działaniem NSA w reżimie sanitarnym. Na podstawie zarządzeń Prezesa NSA nr 7 z dnia 12 marca 2020 r. i nr 39 z dnia 16 października 2020 r. (obowiązujących do 20 maja 2021 r.) w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 oraz ogłoszeniem stanu epidemicznego w Polsce, odwołane zostały wszystkie rozprawy, a działalność orzecznicza sądu była kontynuowana na posiedzeniach niejawnych. Natomiast nowe rozwiązania ustawodawcze wprowadzone w związku ze zmianą ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, uniemożliwiają przeprowadzanie rozpraw w dotychczasowej formie z osobistym i fizycznym udziałem stron w budynku sądu. Przywołana ustawa zezwala na prowadzenie rozpraw wyłącznie w formie zdalnej, co wymaga użycia urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku i ich rejestracją, co również wymagało odpowiedniego przygotowania technicznego sal sądowych, w zakresie zainstalowania urządzeń pozwalających na prowadzenie rozpraw na odległość z bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że czynności podejmowane w sprawie były prawidłowe i terminowe, natomiast czas, który upłynął od momentu zarejestrowania sprawy w Naczelnym Sądzie Administracyjnym do dnia wyznaczenia rozprawy nie pozwala na stwierdzenie, że doszło do przewlekłości postępowania.
Na marginesie jedynie zauważyć można, że skarga na przewlekłość postępowania została wniesiona już po wyznaczeniu terminu rozpoznania sprawy (zarządzeniem z 12 lipca 2022 r. – k. 158 akt) i powiadomieniu o tym skarżącego (27 października 2022 r. – data odbioru powiadomienia, k. 177 akt; data nadania skargi: 28 października 2022 r. – k. 168 akt). Pismem z 8 listopada 2022 r. (data wpływu do NSA) sam skarżący złożył wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie, którego uwzględnienie spowodowałoby jeszcze późniejszy termin rozpoznania skargi kasacyjnej. Wniosek nie został uwzględniony, zaś sprawa została rozpoznana wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2022 r., oddalającym skargę kasacyjną R.W., co zakończyło postępowanie.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.