I NWW 76/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił wnioski o wyłączenie sędziów z powodu braku niezawisłości, wskazując na brak konkretnych okoliczności faktycznych uzasadniających takie zarzuty.
Wnioskodawca złożył wnioski o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego z powodu rzekomego braku ich bezstronności i niezawisłości, powołując się na sposób powołania przez Krajową Radę Sądownictwa oraz medialny charakter sprawy reprywatyzacyjnej. Sąd Najwyższy umorzył postępowanie w zakresie wniosku o wyłączenie sędziego Kamila Zaradkiewicza, który sam złożył oświadczenie o wyłączenie. Pozostałe wnioski o wyłączenie sędziów Tomasza Szanciły i Jacka Greli zostały oddalone z powodu braku wskazania konkretnych okoliczności faktycznych uzasadniających zarzut braku niezawisłości.
Sprawa dotyczyła wniosków o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego: Jacka Greli, Tomasza Szanciły i Kamila Zaradkiewicza, złożonych przez pełnomocnika spółki P. sp. z o.o. Wnioskodawca argumentował, że sędziowie ci zostali powołani na urząd przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną w trybie ustawy z 2017 r., co jego zdaniem rodzi wątpliwości co do ich bezstronności i niezawisłości. Dodatkowo, w przypadku sędziego Kamila Zaradkiewicza, wskazano na jego wcześniejszą funkcję w Ministerstwie Sprawiedliwości związaną z obsługą Komisji ds. Reprywatyzacji. Sąd Najwyższy, rozpoznając wnioski, umorzył postępowanie w zakresie wniosku o wyłączenie sędziego Kamila Zaradkiewicza, który sam złożył oświadczenie o wyłączenie. Pozostałe wnioski o wyłączenie sędziów Tomasza Szanciły i Jacka Greli zostały oddalone. Sąd Najwyższy podkreślił, że wnioski te były oparte głównie na uchwale połączonych izb SN z dnia 23 stycznia 2020 r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z Konstytucją. Sąd wskazał, że wnioski o wyłączenie sędziego z powodu braku niezawisłości, zgodnie z art. 26 § 2 ustawy o SN, wymagają wskazania konkretnych okoliczności faktycznych, a nie jedynie ogólnych stwierdzeń dotyczących sposobu powołania sędziów czy charakteru sprawy. Wnioskodawca nie przedstawił takich zindywidualizowanych dowodów, co skutkowało oddaleniem wniosków.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, zarzut taki nie uzasadnia wyłączenia sędziego, jeśli nie zostaną wskazane konkretne okoliczności faktyczne, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego niezawisłości lub bezstronności w danej sprawie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że wnioski o wyłączenie sędziego z powodu braku niezawisłości wymagają przedstawienia konkretnych, zindywidualizowanych okoliczności faktycznych, a nie jedynie ogólnych stwierdzeń dotyczących sposobu powołania sędziego czy charakteru sprawy. Odwołanie się do uchwały SN uznanej za niezgodną z Konstytucją lub do medialności sprawy nie jest wystarczające.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie wniosków o wyłączenie sędziów (z wyjątkiem umorzenia w jednym przypadku)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Prokuratura Regionalna w W. | organ_państwowy | uczestnik |
| m. W. | inne | uczestnik |
| P. sp. z o.o. w W. | spółka | skarżący kasacyjnie |
| E. sp. z o.o. w W. | spółka | uprzednio skarżący kasacyjnie |
Przepisy (22)
Główne
u.SN art. 26 § § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Do właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych należy rozpoznawanie wniosków dotyczących wyłączenia sędziego obejmujących zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego.
Pomocnicze
k.p.c. art. 49 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Instytucja wyłączenia sędziego na wniosek strony, gdy istnieje okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego.
k.p.c. art. 48 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Taksatywnie określone podstawy wyłączenia sędziego.
u.SN art. 26 § § 3
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Wniosek o wyłączenie sędziego obejmujący ustalenie oraz ocenę zgodności z prawem powołania sędziego lub jego umocowania do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości pozostawia się bez rozpoznania.
k.p.c. art. 379 § pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
Wymieniony jako podstawa nieważności postępowania, gdy skład sądu jest sprzeczny z przepisami prawa.
k.p.c. art. 355
Kodeks postępowania cywilnego
Umorzenie postępowania w przypadkach, gdy dalsze prowadzenie sprawy jest zbędne.
k.p.c. art. 51
Kodeks postępowania cywilnego
Oświadczenie sędziego o wyłączeniu.
k.p.c. art. 49 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wyłączenie sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby ona wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.
k.p.k. art. 41 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Wyłączenie sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby ona wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
k.p.k. art. 40 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Taksatywnie określone podstawy wyłączenia sędziego w postępowaniu karnym.
Konstytucja RP art. 190
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu bezstronnego, niezależnego i niezawisłego.
Konstytucja RP art. 179
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Podstawa powoływania sędziów.
Konstytucja RP art. 144 § ust. 3 pkt 17
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zakres działania Prezydenta RP w zakresie powoływania sędziów.
Konstytucja RP art. 183 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Rola Krajowej Rady Sądownictwa.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Naczelna zasada prawa stanowionego.
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada praworządności.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
TUE art. 2
Traktat o Unii Europejskiej
Wartości Unii Europejskiej.
TUE art. 4 § ust. 3
Traktat o Unii Europejskiej
Zasada lojalnej współpracy.
EKPC art. 6 § ust. 1
Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności
Prawo do rzetelnego procesu sądowego.
Dz. U. z 2018 r., poz. 3
Ustawa o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw
Ustawa dotycząca zmian w Krajowej Radzie Sądownictwa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wnioski o wyłączenie sędziów muszą być poparte konkretnymi okolicznościami faktycznymi świadczącymi o braku niezawisłości lub bezstronności. Ogólne stwierdzenia dotyczące sposobu powołania sędziego lub medialności sprawy nie są wystarczające do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Uchwała połączonych izb SN z dnia 23 stycznia 2020 r. nie ma samoistnego znaczenia normatywnego po wyroku TK.
Odrzucone argumenty
Sędziowie powinni zostać wyłączeni z powodu sposobu ich powołania przez KRS ukształtowaną ustawą z 2017 r. Medialny i polityczny charakter sprawy reprywatyzacyjnej rodzi wątpliwości co do bezstronności i niezawisłości sędziów. Fakt powołania sędziów przez KRS ukształtowaną w trybie ustawy z 2017 r. sam w sobie świadczy o braku niezawisłości.
Godne uwagi sformułowania
wnioski o wyłączenie sędziego oparte wyłącznie na brzmieniu uchwały składu połączonych Izb Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne wniosek o wyłączenie sędziego stanowi novum w polskim prawie procesowym niezbędne jest wystąpienie dodatkowych okoliczności i wzięcie pod uwagę ich całokształtu, w tym testu obiektywnego odbioru kwestii niezawisłości Niedopuszczalne jest przy tym formułowanie zastrzeżeń o generalnym braku niezawisłości danego sędziego, w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy.
Skład orzekający
Antoni Bojańczyk
przewodniczący
Kamil Zaradkiewicz
członek
Tomasz Szanciła
członek
Jacek Grela
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie wniosków o wyłączenie sędziego z powodu braku niezawisłości lub bezstronności, w szczególności w kontekście zmian w KRS i orzecznictwa TSUE."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury wniosków o wyłączenie sędziego w Sądzie Najwyższym na podstawie art. 26 § 2 ustawy o SN.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii niezawisłości i bezstronności sędziowskiej, a także roli Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego w kontekście zmian prawnych.
“Czy sposób powołania sędziego automatycznie dyskwalifikuje go z orzekania? SN rozwiewa wątpliwości.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySN Sygn. akt I NWW 76/20 POSTANOWIENIE Dnia 16 września 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Antoni Bojańczyk w sprawie z wniosku Prokuratury Regionalnej w W. przy uczestnictwie m. W. i P. sp. z o.o. w W., uprzednio E. sp. z o.o. w W. o wpis, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 16 września 2020 r., na skutek skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt V Ca (…), po rozpoznaniu wniosków o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego: Jacka Greli, Tomasza Szanciły i Kamila Zaradkiewicza, 1) w zakresie wniosku o wyłączenie SSN Kamila Zaradkiewicza postępowanie umarza, 2) wnioski o wyłączenie SSN Jacka Greli i SSN Tomasza Szanciły oddala. UZASADNIENIE W dniu 21 sierpnia 2020 r. (data prezentaty Biura Podawczego Sądu Najwyższego) pełnomocnik skarżącej kasacyjnie P. sp. z o.o., adwokat P. D. wystąpiła z wnioskami o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego Kamila Zaradkiewicza, Tomasza Szanciły i Jacka Greli ze składu orzekającego w sprawie o sygn. I CSK 660/18 ze skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 25 kwietnia 2018 r. (sygn. akt V Ca (…)), wniesionej przez P. sp. z o.o. przy uczestnictwie Prokuratury Regionalnej w W. oraz m W.. Wnioskodawca - formułując wnioski o wyłączenie objętych nimi sędziów Sądu Najwyższego - wskazał, że wnosi o ich wyłączenie cyt. „z uwagi na powstałe wątpliwości co do [ich] bezstronności i niezawisłości” oraz cyt. „z uwagi na sprzeczność obecnego składu orzekającego z przepisami prawa w myśl art. 379 pkt 4 k.p.c.”. W treści uzasadnienia podniósł, że zachodzą poważne wątpliwości, co do cyt. „bezstronności w niniejszej sprawie” sędziów objętych wnioskami, a w innym miejscu uzasadnienia wskazał, że zachodzą cyt. „poważne wątpliwości co do bezstronności i niezawisłości”. Na poparcie swoich twierdzeń wnioskodawca wskazał, że sędziowie ci zostali powołani na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), a następnie - przywołując fragmenty uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20 - podniósł, że Sąd Najwyższy w przywołanej uchwale cyt. „jednoznacznie wskazywał, że problemem jest przede wszystkim szerokie oddziaływanie polityczne na skład obecnie funkcjonującej Krajowej Rady Sądownictwa, która została zdominowana przez osoby pochodzące z wyboru politycznego większości sejmowej”, a także, że sam fakt powołania składu orzekającego z uwzględnieniem sędziów objętych wnioskami powoduje, że cyt. „prowadzenie dalej niniejszego postępowania bez zmiany składu orzekającego obarczone będzie wadą nieważności postępowania, wobec sprzeczności składu sądu z przepisami prawa”. Ponadto zwrócił uwagę na medialność oraz duże zaangażowanie polityczne, cyt. „w szczególności ze strony obozu rządzącego” w sprawach związanych z szeroko rozumianą reprywatyzacją nieruchomości warszawskich, do jakich zalicza się przedmiotowa sprawa. W przypadku wniosku dotyczącego wyłączenia sędziego Sądu Najwyższego Kamila Zaradkiewicza, wnioskodawca dodatkowo podniósł, że w czasie rozpatrywania sprawy nieruchomości przy ul. S. w W. pełnił on funkcję Dyrektora Departamentu Prawa Administracyjnego w Ministerstwie Sprawiedliwości - działającego przy Komisji. Departament Prawa Administracyjnego i brał czynny udział w rozpoznawaniu spraw reprywatyzacyjnych, co może mieć wpływ na bezstronność i niezawisłość tego sędziego w przedmiotowej sprawie. Sędzia Sądu Najwyższego Kamil Zaradkiewicz w dniu 6 sierpnia 2020 r. na podstawie art. 51 k.p.c. w zw. z art. 49 § 1 k.p.c. złożył oświadczenie, w którym wyraził przekonanie, iż zaistniała przesłanka wymagająca oceny czy nie zachodzą okoliczności uzasadniające wyłączenie go od rozpoznawania sprawy, wskazując na fakt, iż pełnił on funkcję Dyrektora Biura Prawa Administracyjnego w Ministerstwie Sprawiedliwości, który zapewniał obsługę Komisji ds. Reprywatyzacji Nieruchomości W.. W dniu 25 sierpnia 2020 r. wydane zostało postanowienie wyłączające sędziego Sądu Najwyższego Kamila Zaradkiewicza - na jego żądanie - od udziału w sprawie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że ze względu na wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Kamila Zaradkiewicza ze składu orzekającego w sprawie o sygn. I CSK 660/18 ze skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 25 kwietnia 2018 r. (sygn. akt V Ca (...)), postępowanie w zakresie wniosku o jego wyłączenie ulega umorzeniu na podstawie art. 355 k.p.c. w zw. z art. 26 § 2 zd. drugie in fine ustawy o Sądzie Najwyższym. Wnioski o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego Tomasza Szanciły i Jacka Greli podlegały natomiast oddaleniu. Wnioski te w istocie są oparte wyłączenie na brzmieniu uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA-I-4110-1/20). Wnioskodawca szeroko przywołuje bowiem fragmenty tej uchwały i na ich podstawie formułuje swoje postulaty wyłączenia sędziów wyznaczonych do rozpoznania sprawy I CSK 660/18, wprost odnosząc je do treści uchwały . Należy zatem w pierwszej kolejności zauważyć, że zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. (U 2/20) wskazana uchwała połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego jest niezgodna z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. 2004, Nr 90, poz. 864/30 ze zm.) oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U. 1993, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 190 Konstytucji RP). Odwołanie się do treści uchwały nie może mieć zatem samoistnego znaczenia normatywnego. Pozwala jednakże na zrekonstruowanie podstawy faktycznej i sensu przedstawionych wniosków (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 maja 2020 r., I NWW 15/20). Stosownie do art. 26 § 2 zd. pierwsze ustawy o Sądzie Najwyższym do właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego należy rozpoznawanie wniosków lub oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu, przed którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego. Wniosek, o którym mowa w powyższym przepisie stanowi novum w polskim prawie procesowym. Instytucja wyłączenia sędziego była bowiem do tej pory normowana bez reszty we właściwych ustawach procesowych. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 49 § 1 k.p.c. wyłączenie sędziego następuje na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby ona wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie (taksatywnie podstawy wyłączenia sędziego zostały uregulowane w przepisie art. 48 § 1 pkt 1-6 k.p.c.). Analogicznie rozwiązania przewidują przepisy procedury karnej. Sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby ona wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 41 § 1 k.p.k.; odpowiednikiem powołanego wyżej przepisu art. 48 § 1 pkt 1-6 k.p.c. jest w postępowaniu karnym art. 40 § 1 pkt 1-10 k.p.k.). Instytucję wyłączenia sędziego ( iudex suspectus ) uregulowane w ustawach postępowania cywilnego i karnego od zawsze wiązano - w pierwszym rzędzie - z potrzebą zagwarantowania bezstronności sędziego (i składu sądu, w którym orzeka dany sędzia). Wskazywano jednak także niekiedy na to, że instytucja wyłączenia sędziego może być traktowana nie tylko jako instrument mający na celu zagwarantowanie prawa rozpoznania sprawy przez sąd bezstronny, ale że można ją także postrzegać w sposób szerszy, jako narzędzie procesowe służące realizacji gwarancji (zasady) niezawisłości sędziowskiej. Ten „akcesoryjny” wymiar procesowy wniosku o wyłączenie przewidzianego w ustawach postępowania cywilnego i karnego (nawiązującego do istnienia okoliczności tego rodzaju, że mogłyby one wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie) stracił całkowicie na znaczeniu z chwilą uregulowania przez ustawodawcę wniosku o wyłączenie sędziego opartego wyłącznie na zarzucie braku jego niezawisłości (art. 26 § 2 zd. pierwsze ustawy o SN). To prawda, że przeprowadzenie precyzyjnej linii demarkacyjnej pomiędzy bezstronnością a niezawisłością sądu (sędziego) - z uwagi na nieostry charakter tych pojęć oraz ich zbliżony zakres znaczeniowy oraz liczne powiązania funkcjonalne pomiędzy gwarancjami prawa do sądu bezstronnego, niezależnego i niezawisłego - natrafia na przeszkody trudne do pokonania, zaś w niektórych przypadkach wręcz nieprzezwyciężalne. To te pokrewieństwa pomiędzy bezstronnością, niezawisłością i niezależnością powodują, że z reguły o przymiotach tych w prawie mówi się łącznie (także w ustawie zasadniczej - art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Semantyczne „przenikania” pomiędzy z natury rzeczy niezbyt precyzyjnymi pojęciami nie miały być może aż tak doniosłego znaczenia na gruncie stanu prawnego, który wprost nie przewidywał możliwości składania wniosków o wyłączenie sędziego opartych na zarzucie braku niezawisłości. Wówczas jako gwarancję niezawisłości sędziego można było traktować (jak już powiedziano wyżej) w pewnym zakresie jako instytucję wyłączenia sędziego w związku ze zmaterializowaniem się okoliczności mogących świadczyć o braku jego bezstronności w sprawie. Wprowadzenie przez ustawodawcę do systemu prawnego art. 26 § 2 ustawy o SN zmusza do zasadniczego przewartościowania sposobu myślenia o instytucji wyłączenia sędziego w postępowaniu sądowym. Obecnie rysuje się bowiem bardzo wyraźnie dychotomia wniosków o wyłączenie przewidzianych przez prawo. Z jednej strony są to wnioski nawiązujące do braku bezstronności sędziego (oparte na pojemnie sformułowanych podstawach określonych w przepisach art. 49 § 1 k.p.c. i art. 41 § 1 k.p.k., ale także w oparciu o podstawy taksatywnie określone przez ustawy postępowania cywilnego i karnego w przepisach art. 48 § 1 pkt 1-6 k.p.c. i art. 40 § 1 pkt 1-10 k.p.k.), z drugiej - wnioski oparte na zarzucie braku niezawisłości sędziego (art. 26 § 2 zd. pierwsze ustawy o SN). Badanie danego wniosku o wyłączenie sędziego (sędziów) poprzez pryzmat kryteriów pozwalających na jego zakwalifikowanie jako wniosku o wyłączenie sędziego opartego na zarzucie braku niezawisłości (art. 26 § 2 zd. pierwsze ustawy o SN) jest obecnie nieodzowne, bo dany wniosek o wyłączenie sędziego powinien być zaliczony do jednej z dwóch odrębnych kategorii, tj. zakwalifikowany jako typ wniosku o wyłączenie sędziego oparty na zarzucie braku bezstronności bądź jako wniosek, którego podstawą jest postawienie przez autora wniosku tezy o braku niezawisłości sędziego (tego rodzaju problemów z reguły nie nasuwają, z oczywistych powodów, wnioski o wyłączenie sędziego oparte na podstawie przyczyn kazuistycznie wymienionych przez ustawodawcę w przepisach art. 48 § 1 pkt 1-6 k.p.c. i art. 40 § 1 pkt 1-10 k.p.k.). Należy dodać, że precyzyjne określenie charakteru danego wniosku o wyłączenie sędziego jest niezbędne również z uwagi na określenie sądu właściwego do rozpoznania danego wniosku o wyłączenie sędziego. W zależności bowiem od tego, czy będzie to wniosek obejmujący zarzuty braku bezstronności czy niezawisłości, inny sąd będzie funkcjonalnie właściwy do jego rozpoznania (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 20 maja 2020 r., I NWW 9/20 oraz z 3 czerwca 2020 r., I NWW 18/20). Między wnioskami o wyłączenie sędziego określonymi odpowiednio w przepisach art. 49 § 1 k.p.c. (oraz art. 41 § 1 k.p.k. ) i art. 26 § 2 ustawy o SN występuje więc następująca relacja: pierwsze dwa z tych przepisów (tj. przepisy ustaw postępowania cywilnego i karnego) mają na celu ochronę niezawisłości sędziego na tym jej odcinku, na którym niezawisłość można utożsamiać z bezstronnością sędziego. Ostatni z tych przepisów chroni niezawisłość w pozostałym zakresie. Pomocne w uzmysłowieniu sobie tej relacji i jej precyzyjnym ustaleniu może być stanowisko doktryny (por. m. in.: A. Murzynowski i A. Zieliński, Ustrój wymiaru sprawiedliwości w przyszłej konstytucji , Państwo i Prawo 1992, z. 9, s. 5), identyfikujące co najmniej pięć elementów składowych niezawisłości sędziowskiej: (1) bezstronność w stosunku do przedmiotu sprawy i uczestników postępowania, (2) niezależność wobec organów (instytucji) pozasądowych, (3) samodzielność sędziego wobec innych organów sądowych, (4) niezależność od wpływu czynników społecznych, w tym także od nadmiernych trosk materialnych oraz od polityki, opinii społecznej i środków masowego przekazu oraz (5) wewnętrzną niezawisłość sędziego, polegającą na rzeczywistym przeświadczeniu sędziego, że może on w pełni niezawiśle rozstrzygać powierzone mu sprawy. Należy w związku z tym przyjąć, że instrumentem zorientowanym na ochronę niezawisłości sędziowskiej, gdy chodzi o wątpliwości co do bezstronności sędziego jest instytucja wyłączenia sędziego przewidziana w przepisie art. 49 § 1 k.p.c. (dla postępowania karnego w art. 41 § 1 k.p.k.). Ochrona zaś niezawisłość sędziowskiej w pozostałym zakresie (tj. w sytuacji, gdy podstawą żądania wyłączenia sędziego będą argumenty odnoszące się do okoliczności związanych z funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości w ogólności, w tym do braku niezależności sądu wobec organów pozasądowych, braku samodzielności sędziego wobec władz i innych organów sądowych czy braku niezależności od wpływu czynników społecznych i politycznych) będzie możliwa przez uruchomienie wniosków, o których mowa w przepisie art. 26 § 2 zd. pierwsze ustawy o SN. Trzeba oczywiście zastrzec, że to dopiero globalna ocena konkretnego wniosku, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności i rodzaju podnoszonych w nim argumentów pozwoli na prawidłowe określenie w konkretnej sprawie, z jakim wnioskiem sąd ma do czynienia, tj. czy jest to wniosek obejmujący zarzut braku niezawisłości czy bezstronności sędziego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 czerwca 2020 r., I NWW 18/20). Każdy wniosek o wyłączenie sędziego musi spełniać wymogi konstrukcyjne, które pozwalają na jego merytoryczne rozpoznanie. Dotyczy to w szczególności wymagania, aby oprócz postawienia wniosku o wyłączenie sędziego od rozpoznania konkretnej sprawy, sformułowano stosowne zarzuty, ich uzasadnienie i w miarę możliwości wykazano lub chociażby uprawdopodobniono (wniosek in concreto ) okoliczności wskazujące na brak bezstronności lub niezawisłości sędziego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 maja 2020 r., I NWW 7/20, z 3 czerwca 2020 r., I NSW 16/20 ). Braki konstrukcyjne wniosku, takie jak; brak zarzutów, brak ich uzasadnienia i przynajmniej uprawdopodobnienia i podania okoliczności faktycznych, na podstawie których można zweryfikować zasadność stawianych zarzutów (wniosek in abstracto ), uniemożliwiają merytoryczne rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 26 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 maja 2020 r., I NWW 9/20). Instytucja wyłączenia sędziego z powodu istnienia okoliczności mogących wywołać wątpliwości co do jego niezawisłości ma bowiem charakter procesowej gwarancji w konkretnym postępowaniu. W konsekwencji zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych mogących mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Niedopuszczalne jest przy tym formułowanie zastrzeżeń o generalnym braku niezawisłości danego sędziego, w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. W świetle wyroku TSUE z 19 listopada 2019 r., w połączonych sprawach C-585/18, C-624/18 i C-625/18, A.K. i in. przeciwko Sądowi Najwyższemu, sama w sobie okoliczność, że powołano sędziego przez Krajową Radzę Sądownictwa ukształtowaną ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, nie uzasadnia jeszcze zarzutu braku niezależności lub bezstronności, konieczne jest wystąpienie dodatkowych okoliczności i wzięcie pod uwagę ich całokształtu, w tym testu obiektywnego odbioru kwestii niezawisłości. Stwierdzenie braku niezawisłości jest zatem każdorazowo uzależnione od konkretnych okoliczności, które wnioskodawca winien wskazać, co dopiero stanowiłoby realizację kryteriów wynikających z wyroku TSUE z 19 listopada 2019 r. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 czerwca 2020 r., I NWW 16/20). W niniejszej sprawie wnioskodawca dopatruje się poważnych wątpliwości co do „bezstronności i niezawisłości” sędziów objętych wnioskami w fakcie, iż powołani zostali oni na sędziów Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której skład i funkcjonowanie są w opinii wnioskodawcy „upolitycznione” jak też z uwagi na „ciężar” niniejszej sprawy (wynikający z politycznego zaangażowania w sprawy reprywatyzacji nieruchomości warszawskich). (Jedynie w przypadku wniosku dotyczącego sędziego Kamila Zaradkiewicza, podniesione zostały dodatkowe okoliczności mogące wskazywać na brak jego bezstronności w sprawie, jednak w tym zakresie postępowanie ulegało umorzeniu, tym samym argumenty dotyczące tego sędziego i jego uczestnictwa w pracach wyżej wymiecionej komisji zostają poza zakresem niniejszych rozważań.) Wobec powyższego, nie budzi zatem wątpliwości, iż rozpatrywane wnioski są wnioskami o których mowa w przepisie art. 26 § 2 zd. pierwsze ustawy o SN. P oza wyartykułowaniem samego żądania wyłączenia sędziego obejmującym zarzut braku niezawisłości sędziego oraz szerokim przytoczeniu fragmentów uchwały połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. i wskazaniem, że wobec tej uchwały o braku niezawisłości i bezstronności sędziów objętych wnioskami świadczy już sam fakt ich powołania przez Krajową Radę Sądownictwa „która została zdominowana przez osoby pochodzące z wyboru politycznego większości sejmowej” oraz przedmiot sprawy, dotyczący prywatyzacji gruntów warszawskich, co powoduje że jest to sprawa „medialna” i cechująca się „dużym zaangażowaniem politycznym, w szczególności ze strony obozu rządzącego” we wniosku nie zostały podane przez wnioskodawcę jakiekolwiek zindywidualizowane okoliczności, które mogłyby świadczyć o braku niezawisłości sędziów objętych wnioskami. W związku z powyższym, przedmiotowe wnioski o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego Tomasza Szanciły i Jacka Greli podlegały oddaleniu. Ich Autor nie przedstawił bowiem żadnych argumentów odnoszących się konkretnie do tych sędziów Sądu Najwyższego mogących przemawiać za ich potrzebą ich wyłączenia od rozpoznania sprawy o sygn. I CSK 660/18 z tego powodu, że sędziów tych nie cechuje przymiot niezawisłości. Warto zauważyć, że złożenie wniosku, o którym mowa w art. 26 § 2 zd. pierwsze ustawy o SN w określonych w art. 26 § 3 ustawy o SN wywołuje skutek, o którym mowa w tym przepisie, tj. skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. Dzieje się tak jednak wyłączenie wówczas, gdy wniosek o wyłączenie sędziego obejmuje ustalenie oraz ocenę zgodności z prawem powołania sędziego lub jego umocowania do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości. W przedmiotowej sprawie z przyczyn wskazanych powyżej wniosek podlega oddaleniu, a ponadto w przedmiotowym wniosku nie zostały zawarte jakiekolwiek twierdzenia, które wskazywałyby na to, iż obejmuje on ustalenie oraz ocenę zgodności z prawem powołania sędziego lub jego umocowania do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości, wobec czego wniosek nie mógł wywołać skutku, o którym mowa w przepisie art. 26 § 3 ustawy o SN . Mając powyższe na uwadze - zważywszy przede wszystkim na brak powołania przez Autora wniosku jakichkolwiek zindywidualizowanych okoliczności, które mogłyby uprawdopodobnić tezę o braku niezawisłości sędziów Sądu Najwyższego Tomasza Szanciły i Jacka Greli - przy jednoczesnym uwzględnieniu tego, że wnioski o wyłączenie od orzekania w sprawie dotyczące tych sędziów nie obejmują ustalenia oraz oceny zgodności z prawem powołania sędziego lub jego umocowania do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości w odniesieniu do tych dwóch sędziów Sądu Najwyższego wnioski w tym zakresie należało oddalić. W przypadku wniosku o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Kamila Zaradkiewicza, wobec jego uprzedniego wyłączenia od orzekania w sprawie o sygn. I CSK 660/18, postępowanie w zakresie wniosku o jego wyłączenie ulegało umorzeniu.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI