I NWW 63/20

Sąd Najwyższy2020-09-16
SNinneorganizacja wymiaru sprawiedliwościWysokanajwyższy
niezawisłość sędziowskabezstronnośćKRSwyłączenie sędziegoSąd Najwyższypostępowanie cywilneTKTSUE

Sąd Najwyższy oddalił wniosek o wyłączenie sędziego z powodu braku niezawisłości, wskazując na konieczność przedstawienia konkretnych okoliczności faktycznych, a nie tylko ogólnych zarzutów.

Wnioskodawca domagał się wyłączenia sędziego z postępowania o zasiedzenie, argumentując, że jego powołanie na urząd nastąpiło na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z 2017 r., co miało naruszać standardy niezawisłości i bezstronności. Sąd Najwyższy oddalił wniosek, podkreślając, że instytucja wyłączenia sędziego z powodu braku niezawisłości wymaga przedstawienia konkretnych, zindywidualizowanych okoliczności faktycznych, a nie jedynie ogólnych zarzutów opartych na wadliwości procesu powoływania sędziów.

Wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Rejonowego M. K. został złożony przez pełnomocnika wnioskodawcy Z. F. w sprawie o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie. Podstawą wniosku było twierdzenie o naruszeniu standardów niezawisłości i bezstronności sędziego, wynikające z faktu jego powołania na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. Wnioskodawca powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. oraz na przepisy Konstytucji, Karty Praw Podstawowych UE i Konwencji o ochronie praw człowieka. Sąd Najwyższy, rozpoznając wniosek, podkreślił, że zgodnie z art. 26 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym, do właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych należy rozpoznawanie wniosków dotyczących wyłączenia sędziego obejmujących zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego. Sąd zaznaczył, że instytucja wyłączenia sędziego z powodu braku niezawisłości wymaga przedstawienia konkretnych, zindywidualizowanych okoliczności faktycznych, które mogłyby świadczyć o braku niezawisłości sędziego w danej sprawie. Wnioskodawca nie przedstawił takich okoliczności, ograniczając się do ogólnych zarzutów dotyczących sposobu powołania sędziego oraz odwołując się do uchwały Sądu Najwyższego, która sama w sobie nie mogła stanowić samoistnej podstawy prawnej. Sąd Najwyższy przywołał również orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zgodnie z którym sama okoliczność powołania sędziego przez KRS ukształtowaną ustawą z 2017 r. nie uzasadnia zarzutu braku niezależności lub bezstronności, jeśli nie wystąpią dodatkowe okoliczności. Wobec braku przedstawienia przez wnioskodawcę konkretnych dowodów lub uprawdopodobnienia tezy o braku niezawisłości sędziego, wniosek został oddalony.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wniosek o wyłączenie sędziego oparty na zarzucie braku niezawisłości wymaga przedstawienia konkretnych, zindywidualizowanych okoliczności faktycznych, które mogłyby świadczyć o braku niezawisłości sędziego w danej sprawie. Ogólne zarzuty dotyczące sposobu powołania sędziego lub wadliwości procedury powoływania organów sądowniczych nie są wystarczające.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podkreślił, że instytucja wyłączenia sędziego z powodu braku niezawisłości, uregulowana w art. 26 § 2 ustawy o SN, ma charakter procesowej gwarancji w konkretnym postępowaniu i wymaga wykazania lub uprawdopodobnienia okoliczności faktycznych wskazujących na brak niezawisłości sędziego w danej sprawie. Niedopuszczalne jest formułowanie zastrzeżeń o generalnym braku niezawisłości danego sędziego, w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Wnioskodawca nie przedstawił takich okoliczności, co skutkowało oddaleniem wniosku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalenie wniosku

Strona wygrywająca

Sąd Rejonowy w Ł. (sędzia M. K.)

Strony

NazwaTypRola
Z. F.osoba_fizycznawnioskodawca
E. P.osoba_fizycznauczestnik
M. K.osoba_fizycznasędzia (wnioskowany o wyłączenie)

Przepisy (8)

Główne

ustawa o SN art. 26 § § 2

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Określa właściwość Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN do rozpoznawania wniosków o wyłączenie sędziego obejmujących zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego.

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Gwarantuje prawo do sądu bezstronnego i niezależnego.

Pomocnicze

k.p.c. art. 379 § pkt 4

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy nieważności postępowania z powodu sprzeczności składu sądu z przepisami prawa.

k.p.c. art. 49 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Reguluje wyłączenie sędziego na wniosek strony, gdy istnieją okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego.

k.p.c. art. 48 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Taksatywnie określa podstawy wyłączenia sędziego.

k.p.k. art. 41 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Reguluje wyłączenie sędziego w postępowaniu karnym ze względu na wątpliwość co do jego bezstronności.

k.p.k. art. 40 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Taksatywnie określa podstawy wyłączenia sędziego w postępowaniu karnym.

Ustawa o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw

Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r., której przepisy dotyczące KRS były podstawą zarzutów wnioskodawcy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wniosek o wyłączenie sędziego z powodu braku niezawisłości wymaga przedstawienia konkretnych, zindywidualizowanych okoliczności faktycznych. Ogólne zarzuty dotyczące sposobu powołania sędziego lub wadliwości procedury powoływania organów sądowniczych nie są wystarczające do uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziego. Orzecznictwo TSUE i TK wskazuje, że sama okoliczność powołania sędziego przez KRS ukształtowaną ustawą z 2017 r. nie jest wystarczająca do stwierdzenia braku niezawisłości lub bezstronności.

Odrzucone argumenty

Powołanie sędziego na urząd na wniosek KRS ukształtowanej ustawą z 2017 r. automatycznie narusza standardy niezawisłości i bezstronności. Uchwała połączonych Izb SN z dnia 23 stycznia 2020 r. stanowi samoistną podstawę do wyłączenia sędziego.

Godne uwagi sformułowania

Instytucja wyłączenia sędziego (iudex suspectus) uregulowane w ustawach postępowania cywilnego i karnego od zawsze wiązano – w pierwszym rzędzie – z potrzebą zagwarantowania bezstronności sędziego. Wprowadzenie przez ustawodawcę do systemu prawnego art. 26 § 2 ustawy o SN zmusza do zasadniczego przewartościowania sposobu myślenia o instytucji wyłączenia sędziego w postępowaniu sądowym. Niedopuszczalne jest przy tym formułowanie zastrzeżeń o generalnym braku niezawisłości danego sędziego, w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy.

Skład orzekający

Antoni Bojańczyk

SSN

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie wymogów formalnych dla wniosków o wyłączenie sędziego z powodu braku niezawisłości; rozróżnienie między brakiem bezstronności a brakiem niezawisłości; znaczenie konkretnych okoliczności faktycznych w sprawach dotyczących niezawisłości sędziowskiej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej regulacji prawnej dotyczącej wniosków o wyłączenie sędziego w Sądzie Najwyższym (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych) oraz interpretacji przepisów dotyczących niezawisłości sędziowskiej w kontekście zmian w KRS.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii niezawisłości sędziowskiej i funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie w środowisku prawniczym i szerszej publiczności.

Czy sędzia może być wyłączony z powodu sposobu powołania? SN wyjaśnia kluczowe wymogi dla wniosków o wyłączenie.

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
SN
Sygn. akt I NWW 63/20
POSTANOWIENIE
Dnia 16 września 2020 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Antoni Bojańczyk
w sprawie z wniosku Z. F. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości gruntowej przez zasiedzenie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 16 września 2020 r.
wniosku o wyłączenie sędziego Sądu Rejonowego M. K. od orzekania w sprawie o sygn. III Ns (…)
oddala wniosek.
UZASADNIENIE
W dniu 25 marca 2020 r.
(data prezentaty Biura Podawczego Sądu Rejonowego
w Ł.
)
pełnomocnik wnioskodawcy Z. F.,
wobec treści uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA-I-4110-1/20,
wystąpił z wnioskiem o wyłączenie sędziego M. K. od rozpoznania sprawy z wniosku Z. F. przy udziale E. P. i innych o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości gruntowej przez zasiedzenie o sygn. III Ns (…).
Wnioskodawca podniósł, że cyt. „udział w składzie Sądu Sędziego referenta, powołanego na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018, poz. 3) prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wartości”, a także że udział tego sędziego w składzie „skutkować będzie sprzecznością składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c., czyli nieważnością postępowania, która powinna być brana pod uwagę przez sąd z urzędu”.
W uzasadnieniu wniosku przytoczył on fragmenty pkt 2. uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20 oraz wskazał, że w jego ocenie cyt. „opublikowanie przez Kancelarię Sejmu w dniu 14 lutego 2020 r. list poparcia, którymi legitymowali się kandydaci do Krajowej Rady Sądownictwa usunęło podnoszone w uchwale wątpliwości co do prawidłowości powołania KRS w tym znaczeniu, iż okazało się, że organ ten nie został prawidłowo powołany, ponieważ co najmniej jeden z kandydatów, sędzia M. N., nie posiadał poparcia wymaganej ustawą liczby sędziów, a wszyscy członkowie Rady powołani zostali przez sejm w jednym głosowaniu. Potwierdza to wyrażone w uchwale wątpliwości Sądu Najwyższego co do legalności tego organu”.
Zdaniem wnioskodawcy, narusza to cyt. „wynikające
art.
45 ust. 1 Konstytucji,
art.
47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz
art.
6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wartości standardy niezawisłości i bezstronności w stopniu uzasadniającym wniosek o wyłączenie sędziego […] bez względu na osobiste kompetencje i zachowanie w sprawie sędziego M. K. ”.
W dniu 24 lipca 2020 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo Sądu Rejonowego w Ł., przesyłające akta sprawy, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł. Wydział III Cywilny z 8 lipca 2020 r., w którym przedmiotowy wniosek, na podstawie
art. 26 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. 2019, poz. 825 ze zm., dalej
ustawa o Sądzie Najwyższym albo ustawa o SN
)
,
przekazano do rozpoznania sądowi właściwemu tj. Sądowi Najwyższemu – Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek podlegał oddaleniu
.
Wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Rejonowego Sądu Rejonowego w Ł.
M. K.
został oparty o treść pkt. 2 uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA-I-4110-1/20), gdzie wskazano, że „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018, poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności”. Wnioskodawca wprost wskazał, że wniósł o wyłączenie sędziego
w związku cyt. „z zobowiązaniem do wypowiedzenia się odnośnie informacji, że Sędziego referenta w niniejszej sprawie dotyczy punkt 2. Uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 roku”.
Zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. (U 2/20) wskazana uchwała połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego jest niezgodna z art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. 2004, nr 90, poz. 864/30 ze zm.) oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U. 1993, nr 61, poz. 284 ze zm.). Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 190 Konstytucji RP).
Odwołanie się do treści uchwały nie może mieć zatem samoistnego znaczenia normatywnego, jednakże pozwala zrekonstruować podstawę faktyczną i sens przedstawionego wniosku (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 maja 2020 r., I NWW 15/20).
Stosownie do art. 26 § 2 zd. pierwsze o Sądzie Najwyższym do właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego należy rozpoznawanie wniosków lub oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu, przed którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego.
Wniosek, o którym mowa w powyższym przepisie stanowi
novum
w polskim prawie procesowym. Instytucja wyłączenia sędziego była bowiem do tej pory normowana bez reszty we właściwych ustawach procesowych. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 49 § 1 k.p.c. wyłączenie sędziego następuje na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby ona wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie (taksatywnie podstawy wyłączenia sędziego zostały uregulowane w przepisie art. 48 § 1 pkt 1-6 k.p.c.). Analogicznie rozwiązania przewidują przepisy procedury karnej. Sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby ona wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 41 § 1 k.p.k.; odpowiednikiem powołanego wyżej przepisu art. 48 § 1 pkt 1-6 k.p.c. jest w postępowaniu karnym art. 40 § 1 pkt 1-10 k.p.k.).
Instytucję wyłączenia sędziego (
iudex suspectus
) uregulowane w ustawach postępowania cywilnego i karnego od zawsze wiązano
–
w pierwszym rzędzie
–
z potrzebą zagwarantowania bezstronności sędziego (i składu sądu, w którym orzeka dany sędzia). Wskazywano jednak także niekiedy na to, że instytucja wyłączenia sędziego może być traktowana nie tylko jako instrument mający na celu zagwarantowanie prawa rozpoznania sprawy przez sąd bezstronny, ale że można ją także postrzegać w sposób szerszy, jako narzędzie procesowe służące realizacji gwarancji (zasady) niezawisłości sędziowskiej. Ten „akcesoryjny” wymiar procesowy wniosku o wyłączenie przewidzianego w ustawach postępowania cywilnego i karnego (nawiązującego do istnienia okoliczności tego rodzaju, że mogłyby one wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie) stracił całkowicie na znaczeniu z chwilą uregulowania przez ustawodawcę wniosku o wyłączenie sędziego opartego wyłącznie na zarzucie braku jego niezawisłości (art. 26 § 2 zd. pierwsze ustawy o SN).
To prawda, że przeprowadzenie precyzyjnej linii demarkacyjnej pomiędzy bezstronnością a niezawisłością sądu (sędziego)
–
z uwagi na nieostry charakter tych pojęć oraz ich zbliżony zakres znaczeniowy oraz liczne powiązania funkcjonalne pomiędzy gwarancjami prawa do sądu bezstronnego, niezależnego i niezawisłego
–
natrafia na przeszkody trudne do pokonania, zaś w niektórych przypadkach wręcz nieprzezwyciężalne. To te pokrewieństwa pomiędzy bezstronnością, niezawisłością i niezależnością powodują, że z reguły o przymiotach tych w prawie mówi się łącznie (także w ustawie zasadniczej
–
art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Semantyczne „przenikania” pomiędzy z natury rzeczy niezbyt precyzyjnymi pojęciami nie miały być może aż tak doniosłego znaczenia na gruncie stanu prawnego, który wprost nie przewidywał możliwości składania wniosków o wyłączenie sędziego opartych na zarzucie braku niezawisłości. Wówczas jako gwarancję niezawisłości sędziego można było traktować jako powiedziano wyżej
–
w pewnym zakresie
–
instytucję wyłączenia sędziego w związku ze zmaterializowaniem się okoliczności mogących świadczyć o braku jego bezstronności w sprawie. Wprowadzenie przez ustawodawcę do systemu prawnego art. 26 § 2 ustawy o SN zmusza do zasadniczego przewartościowania sposobu myślenia o instytucji wyłączenia sędziego w postępowaniu sądowym. Obecnie rysuje się bowiem bardzo wyraźnie dychotomia wniosków o wyłączenie przewidzianych przez prawo: z jednej strony są to wnioski nawiązujące do braku bezstronności sędziego (oparte na pojemnie sformułowanych podstawach określonych w przepisach art. 49 § 1 k.p.c. i art. 41 § 1 k.p.k., ale także na podstawach taksatywnie określonych przez ustawy postępowania cywilnego i karnego w przepisach art. 48 § 1 pkt 1-6 k.p.c. i art. 40 § 1 pkt 1-10 k.p.k.), z drugiej
–
wnioski oparte na zarzucie braku niezawisłości sędziego (art. 26 § 2 zd. pierwsze ustawy o SN). Badanie danego wniosku o wyłączenie sędziego (sędziów) poprzez pryzmat kryteriów pozwalających na jego zakwalifikowanie jako wniosku o wyłączenie sędziego opartego na zarzucie braku niezawisłości (art. 26 § 2 zd. pierwsze ustawy o SN) jest obecnie nieodzowne, bo dany wniosek o wyłączenie sędziego powinien być zaliczony do jednej z dwóch odrębnych kategorii, tj. zakwalifikowany jako typ wniosku o wyłączenie sędziego oparty na zarzucie braku bezstronności bądź jako wniosek, którego podstawą jest postawienie przez autora wniosku tezy o braku niezawisłości sędziego (tego rodzaju problemów z reguły nie nasuwają, z oczywistych powodów, wnioski o wyłączenie sędziego oparte na podstawie przyczyn kazuistycznie wymienionych przez ustawodawcę w przepisach art. 48 § 1 pkt 1-6 k.p.c. i art. 40 § 1 pkt 1-10 k.p.k.). Należy dodać, że precyzyjne określenie charakteru danego wniosku o wyłączenie sędziego jest niezbędne również z uwagi na określenie sądu właściwego do rozpoznania danego wniosku o wyłączenie sędziego. W zależności bowiem od tego, czy będzie to wniosek obejmujący zarzuty braku bezstronności czy niezawisłości, inny sąd będzie funkcjonalnie właściwy do jego rozpoznania (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 20 maja 2020 r., I NWW 9/20 oraz z 3 czerwca 2020 r., I NWW 18/20).
Między wnioskami o wyłączenie sędziego określonymi odpowiednio w przepisach art. 49 § 1 k.p.c. (oraz
art. 41 § 1 k.p.k.
) i art. 26 § 2 ustawy o SN występuje więc następująca relacja: pierwsze dwa z tych przepisów (tj. przepisy ustaw postępowania cywilnego i karnego) mają na celu ochronę niezawisłości sędziego na tym jej odcinku, na którym niezawisłość można utożsamiać z bezstronnością sędziego. Ostatni z tych przepisów chroni niezawisłość w pozostałym zakresie. Pomocne w uzmysłowieniu sobie tej relacji i jej precyzyjnym ustaleniu może być stanowisko doktryny (por. m. in.: A. Murzynowski i A. Zieliński,
Ustrój wymiaru sprawiedliwości w przyszłej konstytucji
, Państwo i Prawo 1992, z. 9, s. 5), identyfikujące co najmniej pięć elementów składowych niezawisłości sędziowskiej: (1) bezstronność w stosunku do przedmiotu sprawy i uczestników postępowania, (2) niezależność wobec organów (instytucji) pozasądowych, (3) samodzielność sędziego wobec innych organów sądowych, (4) niezależność od wpływu czynników społecznych, w tym także od nadmiernych trosk materialnych oraz od polityki, opinii społecznej i środków masowego przekazu oraz (5) wewnętrzną niezawisłość sędziego, polegającą na rzeczywistym przeświadczeniu sędziego, że może on w pełni niezawiśle rozstrzygać powierzone mu sprawy. Należy w związku z tym przyjąć, że instrumentem zorientowanym na ochronę niezawisłości sędziowskiej, gdy chodzi o wątpliwości co do bezstronności sędziego jest instytucja wyłączenia sędziego przewidziana w przepisie art. 49 § 1 k.p.c. (dla postępowania karnego w art. 41 § 1 k.p.k.). Ochrona zaś niezawisłość sędziowskiej w pozostałym zakresie (tj. w sytuacji, gdy podstawą żądania wyłączenia sędziego będą argumenty odnoszące się do okoliczności związanych z funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości w ogólności, w tym do braku niezależności sądu wobec organów pozasądowych, braku samodzielność sędziego wobec władz i innych organów sądowych czy braku niezależność od wpływu czynników społecznych i politycznych) będzie możliwa przez uruchomienie wniosków, o których mowa w przepisie art. 26 § 2 zd. pierwsze ustawy o SN. Trzeba oczywiście zastrzec, że to dopiero globalna ocena konkretnego wniosku, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności i rodzaju podnoszonych w nim argumentów pozwoli na prawidłowe określenie w konkretnej sprawie, z jakim wnioskiem sąd ma do czynienia, tj. czy jest to wniosek obejmujący zarzut braku niezawisłości czy bezstronności sędziego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 czerwca 2020 r., I NWW 18/20).
Każdy wniosek o wyłączenie sędziego musi spełniać
wymogi konstrukcyjne, które pozwalają na jego merytoryczne rozpoznanie. Dotyczy to w szczególności wymagania, aby oprócz postawienia wniosku o wyłączenie sędziego od rozpoznania konkretnej sprawy, sformułowano stosowne zarzuty, ich uzasadnienie i w miarę możliwości wykazano lub chociażby uprawdopodobniono (wniosek
in concreto
) okoliczności wskazujące na brak bezstronności lub niezawisłości sędziego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 maja 2020 r., I NWW 7/20, z
3 czerwca 2020 r., I NSW 16/20
). Braki konstrukcyjne wniosku, takie jak: brak zarzutów, brak ich uzasadnienia i przynajmniej uprawdopodobnienia i podania okoliczności faktycznych, na podstawie których można zweryfikować zasadność stawianych zarzutów (wniosek
in abstracto
), uniemożliwiają merytoryczne rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 26 § 2
ustawy o Sądzie Najwyższym
(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 maja 2020 r., I NWW 9/20).
Instytucja wyłączenia sędziego z powodu istnienia okoliczności mogących wywołać wątpliwości co do jego niezawisłości ma bowiem charakter procesowej gwarancji w konkretnym postępowaniu. W konsekwencji zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych mogących mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Niedopuszczalne jest przy tym formułowanie zastrzeżeń o generalnym braku niezawisłości danego sędziego, w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. W świetle wyroku TSUE z 19 listopada 2019 r., w połączonych sprawach C-585/18, C-624/18 i C-625/18,
A.K. i in. przeciwko Sądowi Najwyższemu
, sama w sobie okoliczność, że powołano sędziego przez KRS ukształtowaną ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, nie uzasadnia zarzutu braku niezależności lub bezstronności, konieczne jest wystąpienie dodatkowych okoliczności i wzięcie pod uwagę ich całokształtu, w tym testu obiektywnego odbioru kwestii niezawisłości. Stwierdzenie braku niezawisłości jest zatem każdorazowo uzależnione od konkretnych okoliczności, które wnioskodawca winien wskazać, co dopiero stanowiłoby realizację kryteriów wynikających z wyroku TSUE z 19 listopada 2019 r. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego
z
3 czerwca 2020 r., I NSW 16/20).
Również w przywołanej przez wnioskodawcę uchwale połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., obowiązującej w dniu składania wniosku, wskazane zostało, że o sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. można mówić dopiero „jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności”. Co więcej, w pkt. 47 uzasadnienia tej uchwały wskazano, że mechanizm ustalania przesłanek stosowania art. 379 pkt 4 k.p.c. „powinien polegać na ocenie zarówno stopnia wadliwości poszczególnych postępowań konkursowych, jak też okoliczności odnoszących się do samych sędziów biorących w nich udział oraz charakteru spraw, w których orzekają lub orzekały sądy z ich udziałem. Nie jest zatem wykluczone, że mimo powstania zasadniczych wątpliwości co do tego, czy dochowany zostaje standard niezawisłości i bezstronności danego sędziego uczestniczącego w składzie sądu ze względu na objęcie przez niego urzędu w postępowaniu konkursowym przeprowadzonym w sposób ustalony ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, to w konkretnych okolicznościach wątpliwości te nie zostaną potwierdzone, co będzie równoznaczne z koniecznością przyjęcia, że skład sądu z jego udziałem spełnia minimalne wymagania dla zachowania niezawisłości i bezstronności”. Stwierdzenie braku niezawisłości jest zatem każdorazowo uzależnione od wystąpienia konkretnych okoliczności, które wnioskodawca winien wskazać, co dopiero stanowiłoby realizację kryteriów wynikających z wyroku TSUE z 19 listopada 2019 r.
W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o
wyłączenie sędziego referenta od orzekania ze względu na to, że cyt. „udział w składzie Sądu Sędziego referenta, powołanego na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018, poz. 3) prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wartości”. Nie budzi zatem wątpliwości, iż jest to wniosek
o którym mowa w przepisie art. 26 § 2 zd. pierwsze ustawy o SN.
P
oza
wyartykułowaniem samego żądania wyłączenia sędziego
obejmującym zarzut braku niezawisłości sędziego
oraz szerokim przytoczeniu fragmentów uchwały
połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. i wskazaniem, że opublikowanie przez Kancelarię Sejmu w dniu 14 lutego 2020 r. list poparcia, którymi legitymowali się kandydaci do Krajowej Rady Sądownictwa usunęło podnoszone w uchwale wątpliwości co do prawidłowości powołania KRS
we wniosku nie zostały podane przez jego Autora jakiekolwiek zindywidualizowane okoliczności, które mogłyby świadczyć o braku niezawisłości sędziego objętego wnioskiem. Co więcej, Wnioskodawca wprost wskazał, że do naruszenia standardów niezawisłości miałoby rzekomo dojść „bez względu na osobiste kompetencje i zachowanie w sprawie sędziego Macieja Kluski” (s. 4 uzasadnienia wniosku).
W związku z powyższym, przedmiotowy wniosek podlegał oddaleniu Jego Autor nie przedstawił bowiem żadnych argumentów odnoszących się do sędziego
Sądu Rejonowego w Ł.
M. K.,
które mogłyby przemawiać za jego wyłączeniem od rozpoznania sprawy
o sygn. III Ns (…)
z tego powodu, że sędziego orzekającego w sprawie nie cechuje przymiot niezawisłości.
Warto zauważyć, że złożenie wniosku, o którym mowa w art. 26 § 2 zd. pierwsze ustawy o SN w określonych w art. 26 § 3 ustawy o SN wywołuje skutek, o którym mowa w tym przepisie, tj. skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. Dzieje się tak jednak wyłączenie wówczas, gdy wniosek o wyłączenie sędziego obejmuje ustalenie oraz ocenę zgodności z prawem powołania sędziego lub jego umocowania do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości.
W przedmiotowej sprawie z przyczyn wskazanych powyżej wniosek podlega oddaleniu. Nie zostały bowiem zawarte w nim jakiekolwiek twierdzenia, które wskazywałyby na to, iżby miał on obejmować ustalenie oraz ocenę zgodności z prawem powołania sędziego lub jego umocowania do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości, wobec czego
wniosek nie mógł wywołać skutku, o którym mowa w przepisie art. 26 § 3 ustawy o SN
.
Mając powyższe na uwadze
–
zważywszy przede wszystkim na brak powołania przez autora wniosku jakichkolwiek zindywidualizowanych okoliczności, które mogłyby uprawdopodobnić tezę o braku niezawisłości sędziego
Sądu Rejonowego w Ł.
M. K
–
przy jednoczesnym uwzględnieniu tego, że wniosek o wyłączenie sędziego nie obejmuje ustalenia oraz oceny zgodności z prawem powołania sędziego lub jego umocowania do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości, wniosek w zakresie dotyczącym zarzutu braku niezawisłości („naruszenia standardu niezawisłości”) należało orzec jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI