I NWW 463/23

SN
I NWW 463/23
POSTANOWIENIE
Dnia 17 stycznia 2024 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Grzegorz Żmij
w sprawie z odwołania Przedsiębiorstwa P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych oddział w Rybniku
o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie ustalenia wysokości zadłużenia z tytułu składek,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 17 stycznia 2024 r.
w przedmiocie wniosku likwidatora Przedsiębiorstwa P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji o wyłączenie sędziego,
stwierdza swoją niewłaściwość i wniosek zgodnie z właściwością przekazuje do rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach.
UZASADNIENIE
Pismem z dnia 2 listopada 2023 r. C.K. – likwidator P. sp. z o.o. w likwidacji wniósł o zmianę sędziego
.
Postanowieniem z 27 listopada 2023 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach wniosek likwidatora uznał za wniosek o wyłączenie sędziego i przekazał go Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego na podstawie art. 200 § 1
1
k.p.c. w zw. z art. 26 ustawy o Sądzie Najwyższym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 200 § 1
4
k.p.c. Sąd, który stwierdzi swoją niewłaściwość przekaże sprawę sądowi właściwemu. Stosownie do § 2 przytoczonego przepisu, Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem o
przekazaniu sprawy. Nie dotyczy to wypadku przekazania spawy sądowi wyższego rzędu. Sąd ten w razie stwierdzenia swojej niewłaściwości przekaże sprawę innemu sądowi, który uzna za właściwy, nie wyłączając sądu przekazującego.
Ponadto, jak stanowi art. 26 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1093, dalej: „u.s.n.”) do właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych należy rozpoznawanie wniosków lub oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu, przed   którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego. Sąd rozpoznający sprawę przekazuje niezwłocznie wniosek Prezesowi Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych celem nadania mu dalszego biegu na zasadach określonych w
odrębnych przepisach. Przekazanie wniosku Prezesowi Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie wstrzymuje biegu toczącego się postępowania.
Na przeszkodzie rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego w trybie art. 26 § 2 u.s.n. stoi wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 5 czerwca 2023  r. w sprawie C-204/21R orzekający w pkt 4, że przyjmując i utrzymując w  mocy art. 26 §§ 2 i 4-6 i art. 82 §§ 2-5 ustawy o Sądzie Najwyższym, w
brzmieniu nadanym ustawą z 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o  ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw, jak również art. 10 tej ustawy, przekazujące do wyłącznej właściwości Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego rozpoznawanie zarzutów i zagadnień prawnych dotyczących braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych, jak również na mocy art. 267 TFUE i zasady pierwszeństwa prawa Unii.
Sąd Najwyższy, w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z  8  stycznia 2020 r., sygn. akt I NOZP 3/19, mającej moc zasady prawnej, przypomniał, że podstawą funkcjonowania Unii Europejskiej jest wzajemne zaufanie państw członkowskich, w szczególności przez przestrzeganie prawa UE. Z
tego względu, zgodnie z zasadą lojalnej współpracy wyrażoną w art. 4 ust. 3 akapit pierwszy
Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. 2004, nr 90, poz. 864/30 ze zm., dalej: „TUE”)
– Państwa Członkowskie zapewniają na swym terytorium stosowanie i poszanowanie prawa Unii oraz podejmują w tym celu środki służące zapewnieniu wykonania zobowiązań wynikających z traktatów lub aktów instytucji Unii. Realizacji
celów Unii służyć ma system sądowniczy, na który składa się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz sądy państw członkowskich. Zapewnienie
jednolitego stosowania prawa Unii na całym jej obszarze wymaga ścisłej współpracy TSUE oraz sądów państw członkowskich. Jej ramy wyznacza procedura odesłania prejudycjalnego przewidziana w art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (tekst skonsolidowany Dz.Urz. UE 2016 C 202, s. 1, dalej: „TFUE”), która, ustanawiając dialog między sądami, zwłaszcza między Trybunałem a sądami Państw Członkowskich, ma na celu zapewnienie jednolitej wykładni prawa Unii, umożliwiając tym samym zapewnienie jego spójności, skuteczności i autonomii.
Nie ulega zatem wątpliwości, iż każdy sąd krajowy, w tym Sąd Najwyższy, działający w ramach swojej właściwości, ma jako organ państwa członkowskiego obowiązek, zgodnie z zasadą współpracy wyrażoną w art. 4 ust. 3 TUE, stosować w całości podlegające bezpośredniemu stosowaniu prawo Unii i zapewnić ochronę uprawnień wynikających z tego prawa dla jednostek.
Treść wyroku TSUE oraz jego uzasadnienia prowadzi do konstatacji, że
w
odniesieniu do Sądu Najwyższego – Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych zakwestionowano jej wyłączną właściwość w sprawach z wniosków lub
oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu, przed   którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego. Nie ulega zatem wątpliwości, że rozpoznawanie wniosków i oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu, przed którym ma się toczyć postępowanie, w tym również obejmujących zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego, ma się odbywać na zasadach ogólnych według właściwości wynikającej z właściwych przepisów proceduralnych.
Przypomnieć też należy, że w orzecznictwie zarówno Trybunału Sprawiedliwości, jak i Sądu Najwyższego wskazuje się, że w przypadku stwierdzenia sprzeczności między przepisem prawa krajowego a przepisem prawa
UE, rolą sądu krajowego jest w pierwszej kolejności podjęcie próby prounijnej wykładni przepisu prawa krajowego. Obowiązek prounijnej wykładni niezgodnego z prawem unijnym przepisu sięga tak daleko, że sąd krajowy może pominąć przepis prawa krajowego i w jego miejsce zastosować inny przepis prawa krajowego, który
będzie zgodny z prawem UE lub którego wykładnia taką zgodność pozwoli uzyskać. Jeżeli natomiast sąd krajowy nie może zinterpretować przepisu prawa krajowego w sposób zgodny z prawem UE lub nie znajdzie w krajowym systemie prawnym innego przepisu, który mógłby zastępczo stanowić podstawę prawną dla rozstrzygnięcia sprawy w sposób zgodny z prawem unijnym, należy rozważyć kwestię odmowy zastosowania przepisu prawa krajowego (wyrok
TSUE
z
24
stycznia 2012 r. w sprawie C-282/10 Dominguez, wyrok Sądu Najwyższego z 19 października 2012 r., III SK 3/12).
Z tych wszystkich względów należało uznać, że Sąd Najwyższy – Izba  Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie właściwa do
rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego.
W powyższych okolicznościach, Sąd
Najwyższy na podstawie art. 200 § 1
4
k.p.c. w zw. z art. 200 § 2 k.p.c. stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał wniosek Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach zgodnie z właściwością.
P.S.
[ał]