I NWW 457/23

SN
I NWW 457/23
POSTANOWIENIE
Dnia 13 listopada 2024 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Tomasz Przesławski
w sprawie z powództwa T. L.
przeciwko K. S.
o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych
‎
w dniu 13 listopada 2024 r.,
w przedmiocie wniosku powoda o wyłączenie sędziego Sądu Rejonowego
‎
w Zamościu X.Y. od orzekania w sprawie o sygn. I C 470/20 upr,
pozostawia wniosek bez rozpoznania.
UZASADNIENIE
Wnioskiem z 23 listopada 2023 r. powód wniósł o wyłączenie sędziego
referenta X.Y. od orzekania w sprawie I C 470/20 upr „z
powodu braku bezstronności oraz wadliwego umocowania sędziego do pełnienia funkcji orzeczniczej”.
Postanowieniem z 24 listopada 2023 r. Sąd Rejonowy w Zamościu na
podstawie art. 26 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym postanowił przekazać wniosek powoda T.L.  Prezesowi Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego w Warszawie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek powoda o wyłączenie SSR X.Y. od orzekania w sprawie oznaczonej sygn. akt I C 470/20 upr pozostawiono bez rozpoznania.
Analiza treści wniosku przekonuje, że powinien on być procedowany przez
Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego. Zgodnie z art. 26 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst
jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 622, dalej: „ustawa o SN”) do właściwości Izby
Kontroli Nadzwyczajnej
i Spraw Publicznych należy rozpoznawanie wniosków lub
oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu, przed
którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut braku niezależności
sądu lub braku niezawisłości sędziego.
Jednocześnie, stosownie do treści art. 26 § 3 ustawy o SN, wniosek, o
którym mowa w art. 26 § 2 ustawy o SN, pozostawia się bez rozpoznania, jeżeli
obejmuje ustalenie oraz ocenę zgodności z prawem powołania sędziego lub jego umocowania do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości.
W doktrynie i orzecznictwie pojęcia takie jak „niezależność”, „niezawisłość” i
„bezstronność” przenikają się wzajemnie i nakładają się na siebie (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 kwietnia 1999 r., K 8/99, OTK 1999, nr 3, poz. 41). W wyroku z 24 czerwca 1998 r., sygn. K. 3/98, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że niezawisłość sędziowska obejmuje szereg elementów, takich jak:
1.
bezstronność w stosunku do uczestników postępowania,
2.
niezależność wobec organów (instytucji) pozasądowych,
3.
samodzielność sędziego wobec władz i innych organów sądowych,
4.
niezależność od wpływu czynników politycznych, zwłaszcza partii politycznych,
5.
wewnętrzną niezależność sędziego.
Podobnie wypowiada się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej podnosząc, że wewnętrzny element niezawisłości łączy się z pojęciem bezstronności i dotyczy jednakowego dystansu do stron sporu i ich interesów w
odniesieniu do jego przedmiotu (zob. m.in. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 września 2006 r., C
-
506/04).
Z punktu widzenia funkcjonowania w polskiej przestrzeni prawnej regulacji wprowadzonych ustawą z dnia z dnia 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2020, poz. 190) konieczne jest jednak wyraźne określenie granic pojęciowych każdego z nich. Podkreślić bowiem należy, że wniosek o
wyłączenie sędziego składany na podstawie art. 26 § 2 ustawy o SN jest odrębną instytucją od wniosków składanych na podstawie przepisów proceduralnych, w
których kwestionuje się bezstronność sędziego w danej sprawie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 października 2023 r., I NWW 350/23).
Pojęcie „niezależności” należy odnosić do funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w ogólności (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 20 maja 2020 r., I NWW 9/20; z 3 czerwca 2020 r., I NWW 28/20; z 10 listopada 2020 r., I
NWW 64/20; z 30 kwietnia 2021 r., I NWW 91/20). W świetle art. 173 Konstytucji
RP sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. W
orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podnosi się, że „odrębność i
niezależność sądów, w rozumieniu art. 173 Konstytucji, zakłada oddzielenie sądownictwa od organów innych władz, tak aby zapewnić sądom pełną samodzielność w zakresie rozpoznawania spraw i orzekania. Odrębność taką należy rozumieć jako odrębność organizacyjną, co oznacza, że władza sądownicza jest osobną, autonomiczną strukturą organizacyjną w systemie organów państwa, a także jako odrębność funkcjonalną, co oznacza, że na wymierzanie sprawiedliwości w ramach władzy sądowniczej nie ma wpływu ani władza ustawodawcza, ani władza wykonawcza” (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z
7
listopada 2013 r., K 31/12, OTK
-
A 2013, nr 8, poz. 121). Wynika z tego jednoznacznie, że sąd powinien stanowić strukturę niezależną
od wpływu czynników społecznych i politycznych. W tym aspekcie
ad casum
ocenie należy poddać zatem ewentualną zależność sądu, przed którym toczy się postępowanie, od wszelkich organów pozasądowych, w tym władzy ustawodawczej, wykonawczej, a także od organizacji społecznych.
Z kolei pojęcie „niezawisłości” należy odnosić do konkretnego podmiotu sprawującego władzę sądowniczą, a więc do sędziego. Jest ona związana ze
sprawowaniem przez sędziów władzy sądowniczej i dotyczy każdego jej
elementu. Zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Sędzia
powinien zatem podejmować każdą decyzję procesową w sposób w
pełni
samodzielny i autonomiczny, wyłącznie w oparciu o przepisy prawa i
własne sumienie. Sędzia nie może być poddawany naciskom, wytycznym czy nakazom ze strony jakiegokolwiek innego podmiotu.
Pojęcie „bezstronność”, o której stanowi stosowany w niniejszej sprawie art.
49 § 1 kpc, oznacza brak uprzedzeń i neutralność wobec stron, a także niekierowanie się przy rozstrzyganiu sprawy względami, które miałyby charakter inny niż merytoryczny (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2023 r., II
NSNc
133/23). Przesłanki te muszą mieć charakter obiektywny i weryfikowalny, to znaczy muszą być możliwe do zweryfikowania z punktu widzenia postronnego obserwatora (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lipca 2024 r., I
NWW
161/24). W świetle tego przyjąć należy, że o możliwości wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie decyduje samo subiektywne przekonanie strony o braku jego bezstronności, ale faktyczne wystąpienie okoliczności uzasadniających to odczucie (wyrok Sądu Najwyższego z 21 marca 2018 r., V
CSK
256/17). Także w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podkreśla się istotne znaczenie dwóch wymiarów bezstronności – wymiaru wewnętrznego, stanowiącego subiektywne przekonanie sędziego i wymiaru zewnętrznego (zob.
wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 stycznia 1999 r., K 1/98, OTK 1999, nr 1, poz. 3).
Osią argumentacji użytej we wniosku uczyniono w ocenie wnioskodawcy wadliwą procedurę powołania sędziego. Lektura wniosku pozwala na przyjęcie,
że
bezpośrednim i w zasadzie jedynym uzasadnieniem żądania powoda jest udział w składzie sędziego powołanego na urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw
.
Podkreślić należy, że procedura powołania Krajowej Rady Sądownictwa, a
tym samym jej pozycji ustrojowej, była przedmiotem kontroli konstytucyjnej przeprowadzonej przez Trybunał Konstytucyjny, którego orzeczenia w myśl art.
190
ust. 1 Konstytucji RP mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Są nimi związane zatem wszystkie podmioty występujące w obrocie prawnym, w
tym
także organy stosujące prawo (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z
5
października 2022 r., I NWW 142/22). W efekcie kontroli konstytucyjnej, przepisy
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018, poz. 3), wyrokiem
z 25 marca 2019 r., K 12/18, uznane zostały za zgodne z art. 187 ust.
1
pkt 2 i ust. 4 w związku z art. 2, art. 10 ust. 1 i art. 173 oraz z art. 186 ust.
1
Konstytucji RP. Skutki tego rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego wiążą
zatem także Sąd Najwyższy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 22 sierpnia 2018 r., III PK 71/17).
Odnosząc się do pozostałych argumentów zawartych we wniosku Sąd
Najwyższy wskazuje, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów lub
choćby uprawdopodobnienie poparcia swoich twierdzeń. Dowodem takim nie
jest załączona lista poparcia określonego kandydata na członka Krajowej Rady Sądownictwa.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 26 § 3 ustawy o SN orzekł jak w sentencji.
[SOP]
[ał]
‎