I NSWR 1018/23

SN
I NSWR 1018/23
POSTANOWIENIE
Dnia 28 listopada 2023 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Paweł Czubik
‎
SSN Tomasz Przesławski
w sprawie z protestu D.  W.
przeciwko ważności referendum ogólnokrajowego zarządzonego na dzień 15 października 2023 r.,
przy udziale Prokuratora Generalnego i Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 28 listopada 2023 r.,
pozostawia protest bez dalszego biegu.
UZASADNIENIE
D. W., pismem z 25 października 2023 r. (data nadania w
placówce operatora wyznaczonego), wniosła do Sądu Najwyższego protest o
unieważnienie referendum zarządzonego na dzień 15 października 2023 r. z
uwagi na dopuszczenie się w sprawie referendum przestępstwa przeciwko wyborom, mającego zmasowany charakter na terytorium całego kraju.
W uzasadnieniu wnosząca protest wskazała, że 15 października 2023 r, w
komisji nr […] w N., w lokalu wyborczym w trakcie pobierania kart została „zapytana przez członka komisji «czy kartę referendalną też?». W czasie pobytu w lokalu powtarzało się to wielokrotnie. Z relacji znajomych wiem, że
powtarzało się to również w innych lokalach wyborczych i sugerowanie, że nie
należy brać karty referendalnej było działaniem powszechnym”.
Pismem z 24 listopada 2023 r. Państwowa Komisja Wyborcza wniosła
o
pozostawienie protestu bez dalszego biegu z przyczyn formalnych, zaś
w
przypadku jego rozpoznania o uznanie bezzasadności protestu, zaś jeżeli rzeczywiście doszło do naruszenia procedury uznanie zasadności protestu, ale bez wpływu na wynik referendum.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
:
1. Zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym (tekst jedn. Dz.U. 2020, poz. 851 ze zm., dalej: „u.r.o.”) protest
przeciwko ważności referendum wnosi się do Sądu Najwyższego w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyniku referendum przez Państwową Komisję Wyborczą w
Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do art. 34 ust. 2 u.r.o., do
warunków i trybu wnoszenia protestu przeciwko ważności referendum oraz
sposobu jego rozpatrywania stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z
dnia
5
stycznia 2011 r.
-
Kodeks wyborczy (tekst jedn. Dz.U. 2022, poz. 1277 ze zm., dalej: „k.wyb.”).
2. Wbrew wyobrażeniom znaczącej liczby osób uprawnionych do udziału w
referendum, protest referendalny w ustawie o referendum ogólnokrajowym określony jest stosunkowo wąsko. Oznacza to, że nie każda nieprawidłowość w
działaniu organów wyborczych może stanowić jego podstawę. Podobnie nie
każde działanie, które z punktu widzenia indywidualnego odbiorcy oceniane być
może jako niewłaściwe, wiąże się z naruszeniem ustawy. Zgodnie z art. 33 ust.
1 u.r.o. przeciwko ważności referendum może być wniesiony protest ze
względu na zarzut dopuszczenia się przestępstwa przeciwko referendum lub
naruszenia przepisów ustawy o referendum ogólnokrajowym dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyniku referendum.
Stosownie do powyższego ustawa przewiduje dwie okoliczności, z
którymi
wiąże możliwość wniesienia protestu przeciwko ważności referendum. Pierwszą z nich jest dopuszczenie się przestępstwa przeciwko referendum, a drugą naruszenie przepisów ustawy o referendum ogólnokrajowym.
Odnosząc się do pierwszej okoliczności, wskazać należy, że nie każdy czyn
zabroniony, nawet jeżeli przez indywidualnego odbiorcę odbierany jest szczególnie negatywnie, podniesiony może zostać skutecznie w proteście referendalnym jako zarzut. Ustawodawca wyraźnie bowiem określił, że
przedmiotem zarzutu może być wyłącznie czyn zabroniony będący przestępstwem, co oznacza zbrodnię lub występek. W konsekwencji wykroczenie
nie może stanowić przedmiotu zarzutu podnoszonego skutecznie w
ramach protestu referendalnego. Co więcej, ustawodawca dokonał kolejnego
ograniczenia stanowiąc, że przedmiotem zarzutu referendalnego może
być wyłącznie zarzut dopuszczenia się przestępstwa przeciwko referendum. Przestępstwa te określone zaś zostały w rozdziale XXXI Kodeksu karnego – Przestępstwa przeciwko wyborom i referendum.
Podobnie wąsko ujęta została druga z okoliczności warunkujących możliwość wniesienia protestu przeciwko ważności referendum, czyli naruszenie przepisów ustawy o referendum ogólnokrajowym. Ustawodawca wyraźnie bowiem
wskazał, że przedmiotem zarzutu może być wyłącznie naruszenie przepisu
wskazanej ustawy który dotyczy głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyniku referendum. Innymi słowy wnoszący protest nie może skutecznie powołać jako zarzutu naruszenia przepisu ustawy o referendum ogólnokrajowym, który nie dotyczy głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyniku referendum.
3. Wskazać również należy, że zgodnie z art. 241 § 3 k.wyb. wnoszący
protest ma nie tylko obowiązek sformułowania w nim zarzutów, o
których
była mowa w poprzednim punkcie, ale również przedstawienia lub
wskazania dowodów, na których opiera swoje zarzuty. Niesprostanie przez wnoszącego protest tym obowiązkom, zgodnie z art. 243 § 1 k.wyb., prowadzi do pozostawienia protestu bez dalszego biegu.
4. Powyższe regulacje bezpośrednio wiążą się z funkcją, jaką pełni protest przeciwko ważności referendum. Postępowanie w sprawie protestu przeciwko ważności referendum ma bowiem na celu zapewnienie ochrony osobie uprawnionej do udziału w referendum przed przestępstwami i deliktami, które utrudniają lub
uniemożliwiają korzystanie z przysługujących jej praw w nieskrępowany i
efektywny sposób. W związku z tym przedmiotem zarzutu powinny być takie
okoliczności, wskutek których naruszenia doznał własny, rzeczywisty i aktualny interes prawny osoby wnoszącej protest.
Jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy, protest wyborczy, a
argumentacja ta znajduje pełne odniesienie do protestu przeciwko ważności referendum, nie może mieć charakteru abstrakcyjnego, czyli ograniczać się do
postawienia ogólnych zarzutów co do potencjalnych naruszeń ustawy o
referendum ogólnokrajowym lub przestępstw przeciwko referendum w skali całego kraju, o których wnoszący protest jedynie słyszał, a które nie mają żadnego
związku z jego osobą. Innymi słowy przedmiotem protestu mogą być wyłącznie zdarzenia, których wnoszący protest osobiście doświadczył.
Przyjęty przez ustawodawcę model protestu przeciwko ważności referendum polega więc na sprawowaniu przez Sąd Najwyższy indywidualno
-
konkretnej kontroli
ważności referendum, nie ma natomiast podstaw prawnych do
prowadzenia przez Sąd Najwyższy, w ramach postępowania z protestu przeciwko ważności referendum, kontroli abstrakcyjnej (z wielu zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 18 lipca 2019 r., I NSW 39/19; 20 października 2019 r., I
NSW 117/19; 21 listopada 2019 r., I NSW 235/19; 28 listopada 2019 r., I NSW 201/19; 31 lipca 2020 r., I NSW 4722/20).
5. Przenosząc powyższe na realia niniejszej sprawy wskazać należy, że
sam
„zarzut dopuszczenia się w sprawie referendum przestępstwa przeciwko
wyborom mającego zmasowany charakter na terytorium całego kraju” ma w przedmiotowej sprawie abstrakcyjny charakter.
Ponadto zauważyć należy, że ewentualna okoliczność zapytania przez
członka obwodowej komisji wyborczej wnoszącą protest o ilość kart do
glosowania, która ma zostać wydana, nawet gdyby została potwierdzona, nie
uzasadnia podniesionego zarzutu. Z logicznego punktu widzenia nie ma możliwości, aby jednostkowy przypadek – jeśli miał miejsce – mógł uzasadnić zarzut „zmasowanego charakteru” naruszenia „na terytorium całego kraju”.
Jak wskazano powyżej okoliczności odnoszące się do bliżej nieokreślonych osób trzecich, nie mogą stanowić podstaw zarzutu podnoszonego w ramach protestu przeciwko ważności referendum.
Zauważyć w końcu należy, że wnosząca protest nie przedstawiła ani nie wskazała dowodów, na których oparła swój zarzut.
6. Niezależnie od powyższego, Sąd Najwyższy w niniejszym składzie, wyraża pogląd, iż
określony powyżej zakres protestu przeciwko ważności referendum nie przekłada się automatycznie na zakres okoliczności branych pod
uwagę przez Sąd Najwyższy podczas badania ważności referendum w
związku z podejmowaniem uchwały w tym przedmiocie. Zakres tych drugich jest
bowiem szerszy. Orzekając o ważności referendum ogólnokrajowego Sąd
Najwyższy realizuje kompetencję wynikającą wprost z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a zatem ma obowiązek zbadać, czy także inne
okoliczności, niewymienione w art. 33 ust. 1 u.r.o., wyznaczającym zakres i
podstawę protestu przeciwko ważności referendum, miały wpływ na ważność referendum.
Zważywszy na wagę podniesionych okoliczności, dotyczących kluczowej dla
demokratycznego państwa prawnego procedury, w której Suweren w
sposób
bezpośredni wyraża swoją wolę, a także potencjalną skalę zaistniałych
nieprawidłowości, które przekładać się mogły na realizację przez
uprawnione osoby przysługującego im konstytucyjnego prawa, pomimo
iż
w
obowiązującym stanie prawnym nie mogą stanowić przedmiotu zarzutu
podnoszonego w ramach protestu przeciwko ważności referendum, stanowisko Sądu Najwyższego w powyższym zakresie jest zasadne.
7.
Z powyższych względów
Sąd Najwyższy, na podstawie art. 243 § 1 zd.1 k.wyb. w zw. z art. 34 ust. 2 u.r.o., postanowił jak w sentencji.
[SOP]
[ms]